Skip to main content

Full text of "D. Iunii Iuvenalis Satirae cum commentariis Caroli Frid. Heinrichii.: Accedunt scholia vetera eiusdem Heinrichii et Ludovici Schopeni annotationibus criticis instructa .."

See other formats


Digitized by Google 




General Ubrary System 

Viadison, Wl 53706-1494 
U.S.A. 




Google 



D. IUNII IUVENALIS 

S A T I R A E 

■ 

CVM 

COMMENTARIIS 

CAROLI FRID HEINRICIIII. 

► 



ACCEDUNT 

SCHOLIA VETERA 

EIUSDEM HEINRICHII ET LUDOVICI SCHOPENI 
ANNOTATIONIBUS CRITICIS INSTRUCTA. 



V O L U M E N I. 

B O N N A E 

APUD ADOLPHUM MARCUM. 
MDCCCXXXIX. 



Digitized by Google 



General Library System 
University of Wisconsin - Madison 
728 State Street 
Madfson, Wl 53706-1494 
U.S.A. 



IV 



iu opus, quod Pater reliqucrat maximc omiiium abso- 
lutum, curas eius in Satiricorum principcm , Iuvcualem : 
raox tamen adolescentiac meac imbccillitatcin ct angu- 
slias tcmporis divcrsis prorsus artis salutifcrae studiis 
impcndendi considerans, rursum hacsitarc cocpi , an 
cgo tali negotio suscipiendo par essem. Scd sustulit 
omnem mihi dubitationcm pracccptorum mcorum , vi- 
rorum clarissimorum ct gravissimorum auctoritas ct be- 
nevola cohortatio, Frid. Thcoph. Welckcri, Aug. Fcrd. 
Naekii, — tl %OT y erjv ye ! ; — Ludov. Schopeni, alio- 
rum, qui Patri fuerant in amicis dilcctissirais. Quorum 
praecipuc Scmypcnus , vir clcgantissimus , gratissimo 
animo hic mihi nominandus est: qui, quum ipse e scho- 
lac Bonnensis disciplina profectus esset, id pietatis of- 
ficio dandum putavit, ut in cvulgando hoc Patris mei 
operc omni consilio atquc cura me sustentarct adiu- 
varetque. 

Ac Pater quidem Iuvenalem accuratius tractan- 
durasumsit, ubi Vratislavia vocatus Kiliam vcnit, ut litte- 
ras antiquas ibi tradcret; id quod evenit anno MDCCCIV. 
Ex co indc tempore omni cogitationc et studio in poc- 
tas Romanorum satiricos, itnprimis Iuycnalem, incubuit; 
nec scholis solum, primum Kiliac, dcindc in hac Uni- 
versitatc habitis, scd tribus quoquc Comnicntationibus, 
quae Kiliae prodierunt *), vchementissimum in litteratis 



•j Commentaiio prima in D. Jun. Juvenalis Satiras. 1806. 4.— 
Novum specimen Commenlationis in D. Jun. Juvenalis Satiras. 
1810. 4. — Judicium literarium de nupera Jmenati* editione 
1'arisitnsi. 1811.4.— JVlilii iu auimo e»t hos Ires libellos uua 
cmii reli<|uis Patris Opusculis poslea aliqtiaudo , si otiuiu stip» 
pelet, ilcruiu cderc, uiultis additis, «juae adhuc iiicdita suut. 



Digitized by Google 



rlesiclerium parandac totius editionis excitavit. Quod 
uliuam vivus ipse explesset! Nam Commcutarii tam 
in Saliras , quam in SchoJia Vetera a PaU*e sic, ut nuuc 
eduntur, MDCCCXI. ac tribus sequentibus annis scri- 
pti sulit; ipseque novam Iuvenalis cditionem se absolu- 
Um habere in F. A. Wolfii Analectis litterariis Vol. I. 
p. 512. palam et discrte declaravit. Scd valent dc Pa- 
tre meo ad verbum ea , quae Wolfius de Frid. Volg. 
Rcizio in Epistola ad Villoisonium , libro de Prosodiae 
Graecac inclinationc pracmissa, luculcnter scripsit hoc 
modo : „Niraius calumniator sui , omnia lentius et re- 
missius tractabat; rcbus vel minimis, quas aliud agendo 
facimus, propriam diligcntiam dcberi putans ; nihil ad- 
mittens, in quo ullus dubitationis scrupulus rcsidere vi- 
dcretnr. Itaquc quum legeret aliquid, aut scribcrct, aut 
cogitaret deuique, crcbro dc via dcflcctcbat, libros evol- 
vens plurcs, etiam contigui argumenti, qui ad alia cum 
cx aJiis trahercnt, ut nonnunquam viae suae prorsus 
oblitus in devcrlieulis habitaret". Quo faclum est, ut, 
quac scripserat in Iuvcnalem, rccoquens, retiactans, lo- 
cupletans, mox iterum atque iterum ad alia, maxime 
Ciceroniana , studia avocatus , tandem , quominus ipse 
Satiricum ex omni parte absolutura cderet, opprimente 
prohiberetur fato. Velut suspicio, quam dc quihta dc- 
cima satira Vol. II. p. 22. moverat, adco postea confir- 
mala cst, ut hanc non minus quam ultimam satiram 
Iuvcnale prorsus indignam haberct; quo excmplo tanto 
lubcntius utor, quum Patris iudicium islud sanc vcris- 
simum videatur. Et Commcntanos in Satiras non ca, 
qua rcliquit, forma, ipsum cditurutn fuissc, cx cotnplu- 
ribus indiciis constat : Latinc potius volcbat scribere, 



Digitized by Google 



ct quomodo scripturus fuerit , clcgantissiina satirarum 
Sunimaria sal possunt ostcndcrc. 

Iam praesidia, quibus Patcr in Iuvcnalc rccogno- 
scendo primus usus cst , brcviter describam. Varic- 
tatcs Icctionum c scptem omnino MStis babuit. Nimi- 
mm scx codicum Ilafnicnsium collationem ab A. Gr. 
Cramcro, IGto Kilicnsi, dc Iuvcnale plus uno nominc 
mcrito, dono acccperat. Conf. Commentat. I. in Iuven. 
p. 12. annot. Iidem sunt, qui a Cramero in annota- 
tionibus ad Iuvcnalis Commcntarios Vetustos saepius mc- 
morali leguntur. Scd maiorem Patri praebuit utilita- 
tcm codcx, qui Bibliotbecac Scbolac liusumcnsis cimc- 
Iium cst, ciquc bcncvolentia I. II. C. Eggersii, Scbolac 
Rcctoris mcritissiuii, transmissus crat ; boc etiam insi- 
gnis, quod passim glossis doctioribus solito distinctus 
cst. Deniquc excmplum Iuvcnalis Pitboeani Ileidclbcr- 
gae editi MDXC. , quod in Bibliotbcca Hamburgcnsi 
scrvatur, usurpavit : annotaverat bunc librum Frid. Lin- 
denbrogins sua uianu, indc commcmoratus ad Sat. V, 
10. VIII, 251. IX, 68. 

Supcrest, ut enarrem, quomodo cgo raunus mcum 
cxsccutus sim. Textum igitur, qucm vocant, e Rupcr- 
tiana cdiiionc cxprimendura curavi, ibi tamcu ab ca 
disccdcndum ratus, ubi a Patrc aut vulgatam distingucn- 
di rationcm mutatam aut divcrsam ortbograpbiam pro- 
batam vidi, dcniquc ubi, variantibus codicibus , aliam 
scripturam ^Patcr ac Rupertius veram iudicavit. Emen- 
dationcs ct conicctnras cx ipso Heinricbii iugeuio pro- 
fcctas, nec ullius codicum, quotquot adbuc adbibiti 
sunt, auctoritatc coulirmatas, itcm rccipcrc dubitavi, fu- 
turo Iuvcnalis cditori conccdcus, ut, quac doctis iu boc 



Digitized by Google 



generc incorruptisquc iudieibus unicc palmariac visac 
fuerint emendationes, ctiam iu textu ponantur. Satiras 
Veterum Commcntatorum Scholia cxcipiunt , tam ea, 
quae primum Pithoeus e codicc Budcusi vulgavit, quam 
quae ante hos scdccim annos iu Gratueri cditionc c 
Sangallensi recens acccsscrunt, suppleta hacc rursus post 
Grauicrum cx eodem codice «ib Orellio V. C. in Indicc 
lectionum in Academia Turicensi ha"bendarum, Turici, 
MDCCCXXXIII. 4. Quae quidem reccntiora quo satis 
ab ceteris difterrent, asteriscos post singula Sangallensia 
scholia pouendos curavi. Lcmmata, in quibus descri- 
bcndis negligentius Cramerus versatus crat , cx Pilhoc- 
ana Scholiastae cditione , Schopeno auctore , posui, usus 
ad eam rem, quum rariorem Parisinam cditioncm nan- 
cisci non potuisscm, Heidelbergensi a. MDXC. Dc lcm- 
niatis scholioruin, quae e Sangallcnsi codicc cdita sunt, 
pcncs Cramerum fides esto ; quamvis vcrcndum videa- 
tur, nc in his quoquc saepiusculc incuriosior fucrit: 
nam cadem lcmmata aliter nonnunquam ab Orcllio, ali- 
ter a Cramero proferuntur. Praecipuum autcm Scho- 
liis hiscc ornauicntum co accessit, quod Schopcnus, 
dum editio haec iam sub prelo sudabat, tanto succcssu 
cmaculandis illis operam dedit, ut, quum largam sua- 
rum Anuotationum copiam Patcrnis subiicicndam mihi 
concesserit, novo revera habitu novoque nitore nunc 
Scholia in vulgus prodcant. Idcni, si quando Cramc- 
rus vitia apertissima, ab aliis dudum sanata, pro cditio- 
nis suac consilio iu textu reliquerat, tacite ea sustulit, 
ne denuo tjpis sordcs istae propagarentur. Postrcmo 
ego Indices tam in Commcntarios quam in Scholia Vc- 
tcra iisque subicctas Annotatioucs Criticas confcci. 



r 



Digitized by Go 



Haec quidcm, Lcctor, sunt, quac pracfanda habui. 
Opus ipsum arlificem, ut spero, laudabit mcmoiaamquc 
Patris mei novo dccorc illustrabit. Si quid forte de- 
sidcrandum videatur, id partim fato impulabis, quo Pa- 
tcr antc dicm accrbissime ereptus cst, partim, quacso, 
mcae ipsius infirmitati seu potius , quac vicerat illam, 
pictati benevolc condonabis. Ita valc mihiquc favc. 

Scribebam Bonnae ad Rhcnum cxtrcmo Augusto 
MDCCCXXXIX. 



ed by Googl 



D. IUNII 1UVENALIS 



S A T l R A E. 



Voi I. 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



D. IUINII IUVENALIS 

SATIRARUM 

LIBEIt PRIMUS. 



S A T I R A I. 

SUM MARIUM. 

Piimum lioc carmcn non lam salira cst , quam voluminis 
satirarum pracfatio seu praeparatio, caquc ipsa sntis expri- 
mens genus Iragicum coinico mixlum , quod totuin cxcoluit 
luvenulis. Scriptum cst liaiul dtibic, ut praefaliones solcnt, 
>i non post reliqua cuncla carniina, taiiicn post aliquot iani 
scriptj» cl atl ctlcntlum parata : nota ctiarn tcmporis impressa 
in vcr>il>us 47 — 50. cx Mario Prisco , Proconsule Africac, 
r<-petundarmn reo ct tlamnato anilo post Chr. nat. 100. , 
principatus Traiani 3: (v. Plin. Epp. II, 11. ct 12. coll. loco 
VI, 29, 9.) qucm quitlcrn Marium ncmo putare potcst alium 
e*e, c|uain illum, de quo pocta liic loquitur; cuius rci te- 
mcre inccrius fuit Tillemontius, Hisloriac Impp. U, 1. p. 276. 
etl. sec. Praefatur aiitem pocta partim de causa , qiia ad 
scriliendum sit excitatus, partim dc co, quod sequi volucrit, 
scribendi genere ct instituto. Causa lacdium erat , quod 
tunc sano cuique tot liomintim, scripta sua ad vacuas aures 



Digitized by Google 



4 D. IUMI IUVENALIS 

recitnntium, importunitas crcabat ct insnnin: matcriam tcm- 
pora dabant , mores corrupti , dcnique pervulgata omnis 
gcncris vilia ct flagitia ; Lucilius formae carminis cxcmplum : 
cetcrurn cautioncm suadcbant maiora tuuc cx ira polcntiuin 
pcricula , quae quidem rcgcbant fines satirae motlumquc 
scriptoris consilio praescribebant. Calliclc postremo scpullos 
ad viam Flaminiam ac Latinam commcmorat, quibuscum 
rem sibi in saliris forc ; conscicnlibus Roinanis, id quoil e* 
Suetonio ct Martialc ctiamnum sat scimus , sepnltum iacere 
ad viam illam Domiliannrn dominum, ad banc Paridem bi- 
strionem: ad quorum tcmpora bae satirae maxime spcctant. . 
Carmen , licel scncx scripscrit , adco tamcn nibil scnile iu 
sc babct aut imbecillum , ut scriptum cum iuvcnili prorsus 
robore, virili autcm iudicio ct artc perfeclum et limatiim 
esse vidcatur. Ceterum irnitalio quacdam buius satirac edita 
est in Horis, libro incnstruo Scbilleri poelae, a. 1796. par- 
tic. 5. , non indigna fortassc, quac comparetur. 



Sempcr ego auditor tantum? nunquamne rcponam, 
Vexatus tolies rauci Theseide Codri? 
Impune ergo mihi cantaverit illc togatas, 
Hic elegos? impune diem consumserit ingens 
Telephus, aut summi plena iam margiire libri 5 
Scriptus et in tergo, nec dum fmilus. Orestes? 
Nota magis nulli domus est sua 5 quam mihi lucus 
Martis el Aeoliis vicinum rupibus antrtim 
V r ulcani. Quid agant Venti ? quas torqueat umbras 
Aeacus, unde alius furtivae devchat aurum 10 
Pelliculae, quantas iaculctur Monychus ornos, 
Fronlonis platani convulsaquc marmora clamant 
Semper et assiduo ruplae lectore columnac. 



Digitized by Google 



SATIRA T. 5 

Exspccte» eadem a summo minimoqtie poeta. 
Et nos ergo manum ferulac subdtiximus, el nos i5 
Consilium dedimus Sullae, privatus ul allum 
Dormiret. Stulta est clementia, quum tol tibiqtic 
Vatibus occurras, perilurae parcere chartae. 

Cur tamen boc potius libeat decurrere campo, 
Per quem magnus equos Auruncae flexit alumnus, 20 
Si vacat et placidi rationem admittitis, edam. 
Quum tener uxorem ducat spado , Maevia Tuscum 
Figat apnim et nuda teneat venabula mamma; 
Patricioa omnes opibus quum provocet unus, 
Quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat; a5 
Quum pars Niliacae plebis, quum verna Canopi 
Crispinus, Tyrias humero revocante lacernas, 
Ventilet aestivum digitis sudantibus aurum , 
^ec sufferre queat maioris pondera gemmae: 
Diflicile est satiram non scribere. Nam quis iniquae 3o 
Tam patiens Urbis, tam ferreus, ut teneat se, 
Causidici nova quum veniat lectica Mathonis, 
Plena ipso; post hunc magni delator amici, 
Et cilo raplurus de nobilitate comesa 
Quod superesl; (|uem Massa timet, quem munere palpat 
Carus et a trepido Thymele summissa Latino; ^5 
Quum te summoveant qtii teslamenta merentur 
Noctibus, in coelum quos cvehit optima summi 
Nunc via'proccssus, vctulae vesica bealae ? 
Unciolam Proculeitts habel, scd Cillo deuncem, \o 
Partes quisquc suas ad mcnstiram inguinis hcres. 
\ccipiat sane mercedem sanguinis et sic 
Palleat, ut nudis pressit qui calcibus anguem, 
Aut Ltigdunensem rhetor dicturus ad aram! 



Digitized by Google 



6 D. IUNII IUVENALIS 

Qtiid referam, quanla siccum iccur ardcal ira 5 45 
Quum populum gregibuscomitum premat hic spoliator 
Pupilli prostantis ? Et hic damnatus inani 
ludicio (quid enim salvis infamia nummis?) 
Exsul ab octava Marius bibit ct fruitur dis 
Iratis: at lu victrix provincia plorasl 5o 
Hacc ego non crcdam Venusina digna lucerna? 
Haec ego non agitem? Sed quid magis Heracleas 
Aut Diomedeas aut mugitum Labyrinthi 
Et niare percussum puero fabrumque volantem, 
Quum leno accipiat mocchi bona, si capiendi 55 
lus ncillum uxori, doctus spectare lacunar, 
Doctus ct ad calicem vigiianti stertere naso j 
Quum fas csse putet curam speclarc cohortis, 
Qui bona donavit pracsepibus ct carel omni 
Maiorum ccnsu, dum pcrvolat axe cilato 6o 
Flaminiam puer: Automedon nam lora tencbat , 
Ipse laccrnalac quum se iactarcl amicae. 
Nonne libet niedio ccras implcrc capaccs 
Quadrivio: quum iam sexta ccrvicc fcralur, 
Ilinc atquc indc patcns ac nuda paeiie calhcdra 65 
El multum referens de Maecenale supino 
Signator falso, qui sc laulum atquc bcatum 
Exiguis tabulis et gemma fcccrat uda; 
Occurrit matrona potens, quac molle Calcnum 
Porreclura viro miscct silicnle rubctam, 70 
lnstituitquc rudcs mclior Locusta propiuqtias 
Pcr famam et populum nigros cffcrrc maritos? 
Aude aliquid brevibus Gyaris ct carccrc dignum , 
Si vis essc aliqtiis! Probitas laudatur ct algcl. 
Criminibus dcbent horlos, praetoria, mensas, 75 



gitized by Google 



SATIRA I. 7 

• 

Argentum velus et slanlem cxtra pocula caprum. 
Quem paiitur dormirc nurus corruptor avarae, 
Quem sponsae turpes et praetextatus adulter? 
Si natura negat, facit indignatio versum , 
Qualemcunque potest: quales ego vel Cluvienus. 80 

Ex quo Deucalion, nimbis tollentibus aequor, 
Navigio montem ascendit sortesque poposcit, 
Paullatimque anima caluerunt mollia saxa, 
Et maribus nudas ostendit Pyrrha puellas, 
Quidquidagunthomines, votum,timor, ira, voluplas,85 
Gaudia, discursus, nostri est farrago libellL 
Et quaodo uberior vitiorum copia? quando 
Maior avaritiae patuit sinusp alea quando 
Hos animos? Neque enim loculis comitantibus itur 
casum tabulae, posita sed luditur arca. 90 
Proclia quanta illic dispensalore videbis 
Armigero! Simplexnc furor sestertia centum 
Perdere et horrenli lunicam noo reddere scrvo? 
Quis toljdem ercxit villas, quis fercula septem 
Secrelo coenavit avus? Nunc sportula primo y5 
Liniine parva sedct, turbae rapienda togatae. 
Hlc (amen faciem .prius inspicit et trepidat, ne 
Suppositus venias ac falso nomine poscas. 
Agnitus aecipics; iubet a pracfcoue vocari 
lpsos Troiugenas; nam vexant limen el ipsi 100 
Nobiscuni. Da Praelori, da deinde Tribuno. 
Sed libertinus prior cst. Prior, iuquit, cgo adsuni: 
Cur timeam, dubilemve locuin defendcre, quamvis 
Natus ad Euphraten, molles quod iu aurc fenestrae 
Arguerint, licet ipse negem: sed quinque tabernae io5 
Quadringenta parant. Quid confcrt purpura niaior. 



Digitized by Google 



8 D. lUNil 1UVENAL1S 

Optandum, si Laurcnti custodil iu agro 
Coniluclas Corvinus oves? ego possideo plus 
Pallanle ct Lictnis. Exspeclent ergo Tribuni; 
Vincant divitiac, sacro nec cedat honort, - 110 
Nuper iu hanc urbcm pedibus qui venerat albis: 
Quandoquidem iuter nos sanctissima divitiarutn 
Maieslas: etsi funcsta Pecunia templo 
Nondum habilas, nullas nummorum erexinius aras, 
Ut colitur Pax atque Fides, Victoria, Vutus, n5 
Quaeque salulato crcpitat Concordia nido. 
Sed quum summus honor linilo compulel anno, 
Sporlula quid referat, quantum rationibus addat: 
Quid facient comites, quibus hinc toga, calceus hinc esl 
Et panis fumusque domi? Densissima cenlum. 120 
Quadraules lectica pelil, sequiturquc marititm 
Languida vel praegnans et circumducilur uxor. 
Ilic pctit abseuti, nola iam callidus arle, 
Ostendcns vacuam cl clausam pro coniuge sellam. 
Galla mca esl, inquit. Citius dimille: moraris. 1 25 
Profer, Galla, capul. Ngli vexarc, quicscit. 
Ipsc dies pulcro distiuguitur ordine reruni: 
Sporlula, deinde forum , iurisque peritus Apollo 
Alque triurnphales, inler quas ausus habere 
Nescio quis titulos Acgyptius alque Arabarches, i3b 
Cuius ad efligiem non tanlum meierc fas esl. 
Yestihulis abcutit veteres lassique clientes, 
Votaque depouuut: quanquam longissima coenae 
Spes homiui: caulis miseris alque ignis emendus. 
Optima silvarum interea pelagique vorabit 1 55 

Rcx horum, vacuisque toris lantum ipse iacebil. 
Nam dc tot pulcris ct latis orbibus ct tam 



Digitized by Google 



SATIRA I. 9 



Antiquis uua comedunt patrimonia mcnsa. 
Nullus iam parasitus erit : sed quis feret istas 
Luxuriae sordes? Quanta est gula, quae sibi lotos 140 
Ponil apros ? animal propter convivia natum! 
Poena tamen praesens, quum lu depouis amiclus 
Turgidus et crudum pavoncm in balnea portas. 
Hioc subilae morles atque intestata senectus. 
It uova, nec tristis, per cunctas fabula coenas ^ i/^5 
Ducilur iralis plaudendum funus amicis. 

^iil erit ultcrius ? quod nostris moribus addat 
Posterilas; eadem cupienl facienlque minorcs; 
Omne in praecipiti vitium stetit. Ulerc vclis, 
Tolos pande sinus. Dicas hic forsilan, Undc i5o 
Ingenium par materiae? unde illa priorum 
Scribendi, quodcunque animo flagrante liberct ? 
Simplicitas ? cuius non audeo dicere nomen? 
Quid refert diclis ignoscat Mticius, an non? 
Pone Tigelliuum: laeda lucebis in illa, i55 
Qua stantes ardent, qui fixo gutturc fumant, 
El lalum mcdia sulcum deducis arena. — 
Qui dedit ergo tribus palruis aconila, vehalur 
Pfiisilibus plumis, atque illinc despiciat nos? — 
Quum veniet conlra. digilo compesce labellum: 1G0 
Accusalor erit, qui vcrbum dixerit, Hic est. 
Securus licet Aeueam Rululumque ferocem 
Commillas; nulli gravis esl percussus Achilles, 
Aul nuillum quaesilus Hylas urnamquc secutus. 
Euse velut slriclo quolies Lucilius ardcns iG5 
'ufremuir, rubel audilor, cui frigida mens est 
friniinibus, tacita sudant praecordia culpa. 
ludc irae et lacrimae. Tecum prius ergo voluta 



Digitized by Google 



10 D. IUNII IUVENALIS 

Haec animo ante Uibas: galeatum sero duelli 
Pocnilet. — Experiar, quid concedatur in illos. 170 
Quorum Flaminia tegitur cinis atque Latina. 



S A T I R A II. 

SUMMARIUM. 

De hac satira vetus cst ct vulgaris opinio , scriptam eam 
csse in pcssiinum genus istius actatis philosophorum, qui, 
quum introrsum csscut lurpissimi, tamen vultu et sermonc 
tristitiam ac sanctitatcm prac sc fcrrent : cuiusmodi iam 

* 

dudum in Cod. Mstis lcmmata circumfcrunliir , velut unus 
Ilafuiensium sic habct : De philosophis ohscenis morihus in- 
stitutis, atquc altcr : De ohscenis philosophis et ypocritis. Quocl 
si rcvcra cst argumcntum huius satirae , adeo nihil hic cst 
recti ct mirandi ordinis, dc quo nuperus qnidam Editor, 
ipsc mirandus, loquitur, ul, quippe in mcdio carmiuc abrupta 
ista matcria, cl satira a v. indc 65. lougc alio traductn , 
nonnisi pciiurhala, cli»iuncta , ohscura hic cuncta rcpcrian- 
tur. Vcriim sic oinnino gravissitnum carmcn non pole^ 
rcclc iiilelligi: cuius quidcra maleria, ex tcmporibus cluctn, 
mclius aptiusquc ad historiatn inlcrprctanda esl , nequc ac! 
eos profcclo perlinct, qui lum profitchanlur philosophiam, 
genus contumax , lihcrum , proptcreaquc ab Augusto inclc 
suspectum cl cxosutn Imperatoribus, iuimo vero ad divcrsis- 
siinum gcnus , tam obuoxium boc lubidini Principum ct acl 
asscnlationcm ac scrvitutcm paratum , quam refractarii illi 
crant ct libcrtatis ctiam cum affcclalionc studiosi : nc multa, 
dcscribit carmcn hominos illuslri loco nalos et cx priniis in 
civitatc ordinihus, scnatorcs ct quoslihet nohiles, proceres , 
ad cpios ipsos sermo conversus v. 121.; qualcs fcrc cxsisterc 



Digitized by Google 



SATIRA II. 11 

solcnt iu civitatibns pritna cxcmpla corruptionis ac turpi- 
tudinis, ad quac deinde sc vulgus componit: id quod ipsc 
dicit poeta vss. 78 — 81. Refcrt aulcm hoc totuin argumciu 
tum tcmpora ac mores Domiliani. Is enim, quo nullos un- 
quam vixit flagiliosior tyrannus, tamcn impudcntissimus Cen- 
soriac Potestalis histrio, quum cx Impcratoribus primus 
litulum Censoris Perpeltri sumsissct, revocatis contra libidines 
amaris lcgibas (v. 30.), dum sc ipsc in omnia vitia ingurgi- 
lat, corrcclioncm morum flagitiorumqtie punitioncin aggrc- 
diebatur. Vide Sueton. DomiL c. 8. , et dc Censura Domi- 
tiani auclorcs ct nummos collcctos a Spanbemio de Pracst. 
cl Usu Niimism. ed. Londin. VoI.U. p. 478. adde lo. Fred. 
ftronov. Diulrib. Stat. p. 24 1. sq. lam, tanquam signo ad 
scvcras lcgcs excrccndas sublato , ccrtatim mulli personati 
Caloncs Principis acmulabantur ccnsoriuin supercilium, ipsi- 
(juo vultu et loqucla ingcnlcm gravitatcm mcnticntes, maximc 
mtilicrum crimina ct adultcria crcbris accusalionibus vcxa- 
bant. Itaqtic iudicia multa in ndultcras exercila, mullae 
duiiinalac. Sctl erant novorum Catonum duac classcs diver- 
sac , alii , rjuos Siouirfas vocat satira , vcl cxlrorsuni triste 
qniddani ct lanquam Sloicum aftectantcs , quosquc dixeris 
Tnllianis vcrbis ( dc Olf. I, 35.) Sloicos pacnc Cynicos: at 
allcrum gcnus inollcs* ct dclicati vcstitu atquc babilu , An- 
toniaslri forc, cctcrum non niinus accusando ct ngcndo Prin- 
cipi adulunlcs, Sloici, ut ita dicam, pacnc Epicurci: ad quos 
Hihilo ct quasi improviso impclu transit satira a v. iode 65. 
Postretno additur iilud inonstro similc, quod viros, primis 
gcntibus ortos, nibil pudcat, instar servorum in arcna spe- 
ctari, Scilicet ad nobilitatcm totum boc carmcn rcfertur, 
gravitalis simulatriccm illain sub Domitiano principc , can- 
dcinque ad omncin infamiam ct pravitatcm turpissimc cor- 
mptam. Ccrtum cssc videlur, banc tcmpore omnium pri- 
main luvcnalis satirarum exslarc, quam auctor primum a sc 
scriptam, quum scripla ad cdcnduni colligcrct , post prae- 
Uionem primo loco posuit. Nam compositam sub ipso 



Digitized by Google 



12 D. 1UNII IUVENALIS 

Domitiano , aut saltcm statim post neccm cius, clarc ostcn- 
dunt, si moilo rectc iutctligas , tcrribiti gravitatc vcrsus 29 
— 33. Ccterum cjuac de hoc carmiuc liic paucis diximus, 
copiosius cxplicala et ilcmonstrata legi possunt in libillo a 
nobis eciitolblO^ coque remiltimus, si qui rationcs ainplius 
vclit coguosccrc , cur dc bac satira, pracstanlissima sane , 
pervagatam adbuc opinionem penitus abiicicndam putcmus. 



Ultra Sauroraalas fugcrc hinc libet cl glacialem 
Oceanum, quolies aliquid tle moribus audent 
Qui Curios simulant et Bacchanalia \ivunt 
Indocti primum: quanquam plcna omnia gypso 
Chrysippi invenies. Nam perfectissimus horum csl 5 5 
Si quis Aristotelem similem vel Pittacon emit 
El iubet archetypos plutcum aervare Cleanlhas. 
Frontis nulla fidcs. Quis enim non vicus abundat 
Tristibus obscoenis? Castigas turpia, quum sis . 
Inler Socralicos notissima fossa cjnaedos! io 
Hispida uicnibra quidem ct durae per brachia selao 
Promiltunl alroccm animum: sed podicc levi 
Caedunlur tumidac, medico ridente, mariscae. 
Karus scrmo illis cl magna libido tacendi 
Atquc supercilio brcvior coma. Verius ergo i5 

■ 

Et magis ingenuc Peribomius: hunc ego fatis 
Imputo, qui vultu morbum incessuque fatctur: 
Horum simplicilas miscrabilis; liis furor ipsc 
Dat vcuiani. Scd pciorcs, qui lalia verbis 
Herculis invadunl el, dc virlule locuti , 20. 
Clunem agitant Ego le ccventem, Scxle, verebor? 



Digitized by Google 



SATIRA II. 



13 



lufamis Varillus ait: quo deterior te? 
Loripedem rectus derideat, Aethiopem albus. 
Quis tulcrit Gracchos de scditionc querentes? 
Quis coelum terris non misceat et mare coelo. i r j 
Si fur displiccat Vcrri ? - homicida Miloni, 
Clodius accusct moechos, Catilina Cclhegum? 
In tabulam Sullae si dicant discipuli tres? 
Qualis erat nuper tragico pollutus adulter 
Concubitu : qui tunc leges revocabat amaras 3o 
Omnibus atque ipsis Veneri Martique timendas ? 
Quum tot abortivis fecundam lulia vulvam 
Solveret et patruo similes effunderct oflas. 
IVonne igitur iure ac merilo vitia ultima fictos 
Contemount Scauros et castigata remordcnt? 35 
Non tulit ex illis torvum Laronia quendam 
Claoiantem toties: Ubi nunc lex lulia? dormis? 
Ad quem subridens: Felicia tempora , quae te 
Moribus opponunt! Habeat iam Itoma pudorem: 
Tertius e coclo cecidit Cato. Sed tamen unde 4° 
Haec emis, hirsuto spirant opobalsama collo 
Quae tibi? Ne pudeat dominum monslrare tabernac. 
Quod si vexantur leges ac iura, citari 
Ante omnes debet Scantinia. Kespice primum 
Et scrutare viros; faciunt hi plura : sed illos 45 
Defendit qumerus iunctaeque umbone phalanges. 
Magna inler molles concordia. ]\on erit ullum 
Excmplum in nostro tam detestabile sexu. 
Tedia noii lambit Cluviam , nec Flora Calullam: 
Ilispo subit iuvenes et morbo pallct utroque. 5o 
INumquid nos agimus ca&sas? civilia iura 
Novinius? aut ullo strepitu fora vestra movemus? 



Digitized 



14 



D. IUNll IUVF.NALIS 



Luclantur paucae, coinedunt culiphia paucae: 
Vos lanam. trahitis calathisquc peracta rcfertis 
Vcllcra: vos tenui praegnanlem stamine fusum 55 
Penclope mclitts, lcvius torquelis Arachne, 
Horrida quale facil residens in codice pellex. 
Nottim est, cur solo tabulas implcvcrit Hister 
Libcrto, dederit vivus cur multa puellae. 
Dives erit, magno quae dormil teriia lecto. 60 
Tu nuhe atque tace: donant arcana cylindros. 
De nobis post haec trislis scntcntia fertur. 
Dat veniam corvis, vcxat censura columbas. — 
Fugerunl trepidi vera ac manifesta cancntem 
Stoicidac. Quid cnim falsi Laronia? Sed quid 65 
Non facient alii, quum tu multicia sumas, 
Cretice, et hanc vcslem populo mirante perores 
In Proculas et Pollitas? Est moecha Fabulla; 
Damnctur, si vis, etiam Carfinia: talem 
Non sumet damnata togam. Scd fulitts ardel, 70 
Aesluo. Nudas agas: minus cst infamia turpis. 
En habitttm, quo tc leges ac iura fcrentem 
Vulneribtis crudis populus modo victor cl illud 
Monlantim positis audirel vulgus aratris! 
Quid non proclames, in corpore iudicis ista 75 
Si vidcas? Qttaero, an deceant multicia lestcm? 
Acer ct indomitus libcrtatisque magistcr, 
Crelicc, pelluces! Dedit hanc contagio labem , 
Et dabil in plures: sicut grex tolus in agris 
Unius scabic cadit ct porrigine porci, 80 
Uvaqttc contacla livorcm ducit ab uva. 
Foedius hoc aliquid quando([tie audebis amiclu. 
Nemo repcnle venil lurpissimus : accipient le 



Digitized by Google 



SATIRA ir. 15 

Paullalim 5 qui longa domi rcdimicula sumunt 

Fronlibus et toto posuere monilia collo 85 

Atque Bonam tenerae placant abdomine porcae 

Et magno cratere Deam \ sed more sinistro 

Exagitata procul non intrat fcmina limen: 

Solis ara Deae maribus patet. Ite profanae! 

Clamatur: nullo gemit hic tibicina cornu. qo 

Talia secreta coluerunt orgia taeda 

Cccropiam soliti Baptae lassare Cotytto. 

Ille supercilium madida fuligine tactum 

Obliqua producit acu pingitque trementes 

Altollens oculos: vitreo bibit ille Priapo q5 

Reliculumque corqis auraUim ingentibus implct, 

Caerulea indutus scutulata aut galbina rasa, 

Et per. Iunonem domini iurante ministro. 

Ille tenet speculum, pathici gestamen Othonis, 

Actoris Aurunci spolium, quo se ille vidcbat 100 

Armatum, quum iam tolli vcxilla iubcret. 

Res memoranda novis annalibus atque recenli 

Historia, speculum civilis sarcina belli. 

\imirum summi ducis est occidere Galbam 

Et curare cutem: summi constantia civis io5 

IWbriaci campo spolium affectare Palati 

Et pressum in facie digitis exlendcre panem : 

Quod nec iu Assyrio pharetrata Semiramis orbe, 

Mocsta nec Actiaca fecit Cleopatra cavina. 

Hic nullus verbis pudor aut reverenlia mensae; 110 

Hic turpis Cybeles et fracta voce loquendi 

Libertas et crine seuex fanaticus albo 

Sacrorum antistes, rarum ac memorabile magni 

Gutturis exemplum conducendusque magister. 



Digitized by Google 



1G D. lUXir IUVENALIS 

Quid tamcn exspectanL Phrygio quos tcmpus erat iam 
Morc supervacuam cultris abrumpcrc carncm ? i 1 5 
Quadringenta dedit Gracchus sestertia dotem 
Cornicini, sive hic recto cantavcrat aere$ 
Signatae tabulae; diclum Felicitcr! Ingens 
Cocna scdelj gremio iacuil nova nupta mariti. 120 
O proceres, ccnsore opus est an haruspice nobisP 
Scilicet horreres maioraque monstra putares, 
Si mulicr vitulum vel si bos ederel agnum ! 
Segmenta et longos habitus et flamea sumit, 
Arcano qui sacra ferens nutantia loro 125 
Sudavil clipcis ancilibus ! O patcr Urbis , 
Unde nefas tanlum Latiis pastoribus? unde 
Haec teligil, Gradive, luos urtica nepotes? 
Traditur, ecce, viro clarus generc atque opibus vir: 
Nec galeam quassas, nec terram cuspidc pulsas , 1 3o 
Nec quercris palri? Vade ergo et cede severi 
lugeribus campi, quem ncgligis! Officium cras 
Primo sole mihi peragendum in vallc Quirini. 
Quae causa officii? Quid quaeris? Xubit amicus, 
Nec multos adhibet. Liceat modo viverc: llent, i35 
Fient isla palam , cupient cl in acla referri. 
Interea tormentum ingens nubcntibus hacret, 
Quod ncqucunl parere et parlu retincre maritos. 
Sed mclius, quod nil animis in corpora iuris 
Nalura indulget. Steriles moriuntur, et illis 140 
Turgida non prodest condila pyxide Lyde, 
Nec prodest agili palmas pracbcrc Lupcrco. 

Vicit ct hoc uionstrum tunicati fuscina Gracchi, 
Luslravilque fuga raediam gladiator arenam 
Et Capitolinis generosior el iMarcellis 145 



Digitized by Google 



SATIRA II. 17 

- 

Et Catulis Paullique minoribus et Fabiis et 
Omnibus ad podium spectantibus. His licct ipsum 
Admoveas , cuius tunc muuere retia misit. 
Esse aliquos manes et subterranea regna 
Et contum et Stygio ranas in gurgite nigras, i5o 
Atque una transire vadum lol millia cymba 
Nec pueri credunt, nisi qui nondum aere lavantur. 
Sed tu vera puta: Curius quid sentit et ambo 
Scipiadae? quid Fabricius manesque Camilli? 
QuidCremerae legio etCannis consumta iuventus, i f>5 
fot bellorum animae, quoties htnc talis ad illos 
Imbra venit? Cuperent lustrari, si qua darentur 
Sulfura cum taedis et si foret humida laurus. 
Muc, heu, miseri traducimur! Arma quidem ullra 
Litora Iuvernae promovimus et modo captas 1G0 
Orcaclas ac miuima contenlos nocte Britannos: 
Sed quae nunc populi fiuut victoris in Urbe , 
Son faciunt illi, quos vicimus: et tamen unus 
Armenius Zalates cunctis narratur ephebis 
Mollior ardenli sese indulsisse Tribuho. i G5 

Aspice, quid faciant commercia : venerat obses. 
Hic fiunt homines! Nam si mora longior Urbem 
Indukit pueris, no^ unquam deerit amator: 
MiUentur braccae, cultelli, frena, flagellum. 
s »c praetextatos refenrot Artaxata mores. 1-0 



Digitized by Google 



18 D. IUNII IUVENALIS 



S A T I R A III. 

SLMMARIUM. 

w 

Vitac in urbe Roma molcstias ct pcricula descripturus , 
pocta argumentum copiosum ct varium siniplicissimo modo 
instruxit , quo simul satirac cam , quam hacc amat poesis, 
dramaticam formam accommodarct. JNam quum res ipse 
possct narrarc, suas ad amicum partcs transtulit, incommo. 
dorum in Urbe pertaesuin et , aliorsum dum migrat, sui cx 
Urbc disccssus causas multas ct gravissimas enarrantem: vcl- 
ut quod Romac lioncstis artibus locus non esset , fortu- 
naque et gratia nouuisi ad malos redirct ; quod iam Uibs 
pacne Gracca cssct lacta tolaquc a peregrinis obsiderctur ; 
ct buiusmodi plura. Hacc qui cnarrat, Unibricius cst, non 
sane baruspex in Galbae bistoria Tacito ac Plutarcbo com- 
mcinoratus, itcmque u Plinio maiorc tanquain isto acvo ba~ 
ruspicum pcritissiraus laudatus ; qucin quidem a Domitio 
inde Calderino tcmcrc fcrc buc traxcrunt interprctes, prave 
ctiain sententia ad cum dctorta v. 44. : sed bomo cst pauper 
atque ignotus, cui indituin nomen de mcdio sumtum ct in- 
ter Romanos satis vulgare. De teinporc , quando scriptum 
sit carmcn , nulluih usquam vcstigium clarius cxstat : seil 
baud dubic Urbis faciem reddit eam,* quae erat sub Domi- 
tiano. Venustissimam satiram unanimitcr pracdicant omnes, 
et imitati sunt multi. Rectissime. Sed uuus cditorum, Mar— 
sballus, Anglus, maxima satirici, inquit, ars ct elcgantia in 
co consistit, quod quam pluriina actatis suae vitia in unam 
quasi contraxit satiram. Immo vero baec ars debet videri 
praccipua, quod ingentis Urbis imaginem, ut in pictura, ex- 
pressil veris et vividis coloribus vimquc etiam auxit pictu- 
rae cx adverso posita boininis infucati, bacc omnia dcscri. 
benlis, simplici ta te ; dcnique, quod boc ipso , quippe pcrso* 



Digitized by Google 



SATIRA III. 19 

naiu veiut simpliccin inducens, satirae accrbitalcm feUctssime 
leinperavit» 



Quamvis digressu veleris conrusus amici, 
Laudo lamen, vacuis quod sedem (igere Cumis 
Destinel atque unum civem donare Sibyllae. 
ianua Baiarum est et gratum litus amoeni 
Secessus. Ego vel Prochytam praepono Suburae. 5 
Nam quid tam miserum, tam solum vidimus, ut non 
Deterius credas horrere incendia, lapsus 
Tectorum assiduos ac mille pericula saevae 
Urbis et Augusto recitantes mense poetas? 
Sed dum tota domus reda componitur una, jo 
Substitit ad veteres arcus madidamque Capenam. 
Hic, ubi nocturnae Numa constituebat amicae, 
Nunc sacri fontis nemus et delubra locantur 
Iudaeis: quorum cophinus foenumque supellex. 
Omnis enim Populo mercedem pendere iussa est 1 5 
Arbor, et eiectis mendicat silva Camenis. 
In vallem Egeriae descendimus et speluncas 
Dissimiles veris. Qpanto praesentius esset 
Numen aquae, viridi si margine clauderet undas 
Herba , nec ingenuum violarent marmora tophum ! 20 
Hic tunc Umbricius, Quando artibus, inquit, honestis 
Nulius in Urbe locus, nulla emolumenta laborum, 
Res hodie minor est, here quam fuit, atque eadem cras 
Deteret exiguis aliquid: proponimus illuc 
Ire, fatigatas ubi Daedalus exuit alas, s5 
Dum nova canities, dum prima et recta senectus, 



Digitized 



20 D. IUMI IUVENALIS 

Dum supercsl Lachesi quod torqucat, el pedibus me 
Porto meis ? nullo dexlram subeuiitc bacillo. 
* Cedamus patria: vivant Arlorius istic 
EtCalulus; maneant qui nigruni incandida verlunl. 5o 
Quis facile esl acdem conduccrc, ilumina, portus, 
Siccandain eluviem, poriandum ad busla cadaver^ 
El praebere capul domina vcnale sub hasta. 
Quondam hi cornicines el municipalis arenae 
Perpctui comites notacque per oppida buccae 55 
Munera nunc edunt el, verso pollice vulgi, 
Quum libet, occidunt populariler: inde revcrsi 
Condueunt foricas: et cur non oinnia ? quum sint 
Quales ex humili magna ad fastigia rerum 
Extollit, quolies voluit Forluna iocari. 
Quid Romae faciam? Mentiri nescio; lihrvim., 
Si malus esU nequeo laudare el poscere; motus 
Astrorum ignoro; funus promitlere patris 
j\"ec volo, nec possuin ; ranarum viscera nunquam 
Inspcxi. Ferrc ad nuplam quac millit adultcr, 4*S 
Quae mandat, norint alii: me nemo ministro 
Fur erit, atque ideo nulli comes exeo, tanquam 
Mancus et exstinctae corpus non utile dextrae. 
Quis nunc diligitur, nisi consciu^ et cui fervens 
Aestuat occultis animus semperque* tacendis? 5o 
]\il tibi se dcbere putat, nil conferet unquam, 
Participem qui te secreti fecit honesti: 
Carus erit ^ crri , qui Verrera tempore , quo vult, 
Accusare potest. Tanti tibi non sit opaci 
Ounnis arena Tagi quodquc in mare volvitur aurum,55 
L T l somno carcas ponendaque praemia sumas 
Trislis e( a magno semper timearis amico! 



- 

Digitized by Google 



SATIRA III. 21 

Quae nunc divitibus gens acccptissima nostris 
Et quos praecipue ftigiam , propcrabo fatcri, 
-\ec pudor_Q / bstabit.'* Aon possunt ferre ? Qtiiritcs, Go 
Graecam urbem; qtiamvis quota portio faecis Achaei ? 
lain pridem Syrus in Tiberim defluxit Oronlcs 
El Iinguam et mores et cum tibicine chordas 
Obliquas, nec non gentilia tympana secum 
Yexit et ad Circum iussas prostare puellas. C5 
Ite quibus grata est picta lupa barbara mitra! 
Ktisticus ille tuus sumit trechedipna ? Quiririe, 
El ceroniatico fert niceleria coUo. 
Hic alta Sicvone. ast hic Amvdone reliela, 
Hic Andro. ille Samo ? hicTrallibus aut Alahaudis, 70 
Esquilias dicttimqtic petunt a vimine collem , 
Viscera rnagnarum domiuim dominiqne fuluri. 
Ingeniitm Velox ? audacia pcrdita ? sermo 
IVonitus et Isaeo torrentiov. Ede ? quid illum 
Esse putes? quem vis hominem, secumattulit ad nos: 7 5 
firammaticus, rhetor, geometres, pictor ? aliptes, 
Augui\ schoenobates, mcdicus, magus: omnia novit. 
Graeculus esuriens in cocIum ? ittsseris ? ibit. 
Ad sumntam. nonMauruscrat nequcSamnata nec Thrax. 
Qui sutrtsil pennas% mediis sed nalus Athenis. 80 
Horum ego non fugiam eonchylia? mc prior ille 
Signabil? fultusque toro nieliore recunibet 
Advectus Romam. quo prttna et collona vento? 
Usqtie adeo.nihil est ? quod itostra infantia coejum 

■ 

Hausit Aventini, bacca nutrita Sabina? 85 
Quid? quod adulandi gens prudentissima laudat 
Sermouem indocti, faciem deformis amici, 
El longum itivalidi collum cervieibus aeqtiat 



Di 



22 D. IUNII IUVENALIS 

Hcrctilis, Antaeum procul a tellure tenentis, 
Miralur vocem angustam, qua deterius nec 90 
Ille sonat, quo mordetur gallin^ marito^ 
Haec eadem licet et nobis laudare: sed illis 
Creditur. An melior, quum Thaida sustinet, aut quum 
Uxorem comoedus agit vel Dorida niillo 
Cultam palliolo? Mulier nempe ipsa videtur, 9^ 
Non persona loqui: vacua et plana omnia dicas 
Infra ventriculum et tenui distantia rima. 
Nec tamen Antiochus , nec erit mirabilis illic 
Aut Stratocles aut cum molli Demetrius Haemo: 
Natio comoeda est. Rides, maiore cachinno 100 
Concutitur; flet, si lacrimas conspexit amici , 
Nec dolet; igniculum brumae si tempore poscas, 
Accipit endromidemj si dixeris, aesluo, sudat. 
Non sumus ergo pares: melior, qui semper et omni 
Nocte dieque potest alienum sumere vultura, ic5 
A facie iactare manus, laudare paratus, 
Si bene ructavit, si rectum minxit amicus, 
Si trulla inverso crepitum dedit aurea fundo. 
Praeterea sanctum nihil est et ab inguine tulum : 
Non matrona Laris, non filia virgo, neque ipse 110 
Sponsus levis adhuc, non filius ante pudicus. 
Horum si nihil est, aviam resupinat amici. 
Scire volunt secreta domus atque inde timeri. 
Et quoniam coepit Graecorum mcntio, transi 
Gymnasia atque audi facinus maioris abollae. n5 
Stoicus occidit Baream , delator amicum 
Discipulumque senex, ripa nutritus in illa, 
Ad quam Gorgonci dclapsa est pinna caballi. 
Non est Romano cuiquam locus hic, ubi regnat 



Digitized by Google 



SATIRA III. 23 

Protogenes altquis vel Diphilus aut Hermarcus, iad 
Qui gentis vilio nuuquam partitur amicum, 
Solus habet. Nam quuui facilem stillavit iu aurem 
Exiguum de naturae patriaeque veneno, 
Limine summoveor; perieruut tempora longi 
Scrvitii. Nusquam minor est iactura clientis. 125 
Quod porro ofticium, ne nobis blandiar, aut quod 
Pauperis hic meritum, si curet nocte togatus 
Currere, quum Praetor lictoreni impellat et ire 
Praecipitem iubeat, dudum vigilautibus orbis, 
Xe prior Albinam et Modiam collega salutet? i3o 
Divitis hic servi claudit latus ingenuontm 
Filius: alter enim, quantum in legione Tribuni 
Accipiunt, donat Calvinae vel Calienae, 
Ut semel atque iterum super illam palpitet: at tu, 
Quum tibi vestiti facies scorti placet, haeres i35 
Et dubitas alta Chiouen deducere sella. 
Da testem Romae tam sanctum, quam fuit hospes 
Xuminis Idaei; procedat vel Numa vel qui 
Servavit trepidam flagranti ex aede IMiuervam: 
Prolinus ad censum, de moribus ultima liet i^u 
Quaestio : quot pascit servos ? quot possidet agri 
Iugera ? quaui niulta magnaque paropside coenat? 
Quantum quisque sua nununorum servat iu arca, 
Tantum habet et fidei. Iures licet et Samothracuiti 
Et nostrorum aras conlemnere fulmina pauper i/j.5 
Creditur alque deos, dis ignoscentibus ipsis. 
Quid? quod materiam praebet causasque iocorum 
Omnibus hic idcm, si foeda et scissa lacerua, 
Si toga sordidula est et rupta calceus aller 
1'ellc patet: vel si, cousuto vuluere. crassum i5o . 



Digitized by 



24 D. lt NIl lUVEiNALIS 

Alque recens linum ostendit non una cicatrix. 
Nil habet infelix paupertas durius in se 5 
Quam quod ridiculos homines facil. Exeat, inquit, 
Si pudor est, et de pulvino surgat equestri, 
Cuius res legi non suflicit, et sedeant bic i55 
Lenontim pueri quocunque in fomice nati, 
Hic plaudat nitidi praeconis filius inter 
Pinnirapi cultos iuvenes iuvenesque lanistae. 
Sic libitum vano , qui nos distinxit, Othoni. 
Quis gener hic placuit censu minor atque puellae 1G0 
Sarcinulis impar? quis pauper scribitur heres? 
Quando in consilio est Aedilibus? Agmine facto 
Debuerant olim tenvies migrasse Quirites. 
Haud facile emergunl, quorum virlutibus obstat 
Res angusta domi: sed Komae durior illis iG5 
Conatus; magno hospitium miserabile, magno 
Servonun ventrcs ct frugi coenula magno. 
Fictilibus coenare pudet ? quod turpe negavit 
Translatus subito ad Marsos mcnsamque Sabellam 
Contentusque illic veneto duroque cueullo. 170 
Pars magna Italiae est, si verum admittimus, in qua 
IVemo togam sumit nisi raortuus. Ipsa dienun 
Festorum herboso colitur si quando theatro 
Maiestas landemque redit ad pulpita notum 
Exodium, quum personae pallentis hiatum 
In gremio raatris formidat rusticus infans, 
Aequales habitus illic similemque videbis 
Orchcstram el populum : clari velamen honoris, 
Sufliciunt tunicae snmmis Aedilibus albae. 
Ilic ultra vires habitus nitor; hic aliquid plus 180 
Quam satis cst interduni aliena sumitur arca. 



Digitized by Google 



SATIAA III. 25 

Conunune i& vitium est: hic vivimus ambitiosa 
Pauperlate oiunes. Quid le moror? Omuia itomae 
Ctim prelio. Quid das, ut Cossum atiquando salutcs? 
Ul te respiciat clauso Veiento labello? i8j 
lile metit barbam, crinem hic depouit amali; 
Plena domus libis genialibus ! Accipe et istud 
Fermeatum tibi habe: praestare tributa clienlcs 
Cogimur et cultis augere peculia servis. 

Quis tiraet aut timuit gelida Praeneslc ruinam, mjo 
Aut positis nemoro&a inter iuga Volsiniis, aut 
Simplicibus Gabiis, aut proni Tiburis arce ? 
Nos urbem colimus leuui tibicine fultam 
Magna parte sui. jNam sic labentibus obstat 
Villicus et 5 veteris rimae contexit hiatum, i<j5 
Securos peudente iubct dormire ruina. 
Vivendum est illic 5 ubi nulla inccndia, nulli 
Nocte metus. Iam poscit aquam, iam frivola transfert 
Ucalegon $ tabulata tibi iam tertia fumant ; 
Tu nescis: nam si gradibus trepidalur ab imis, 200 
l ltimus ardebit, quem tegula sola tuetur 
A pluvia, molles ubi reddunt ova columbae. 
Lectus erat Codro Procula minor, urceoli sex, 
Ornamenlum abaci ; nec non et parvulus infra 
Canlharus et recubans sub eodem marmore Chiron; 
lamque vetus Graecos servabat cista libellos, 20 -> 
Et divina opici rodebant carmina murcs. 
Nil habuit Codrus: quis enim negat? et tamen illud 
Pcrdidit infelix totum nihil: ultimus aulem 
Amimnae cumulus, quod nudum et frustra roganlrm 
Nomo cibo, nemo hospitio tectoque iuvabil. 210 
Si magna Asturici cecidit domus: horrida matcr. 



Digitized by Google 



26 D. IUMI IUVENALIS 

Pullati proceres, differl vadimonia Praetor; 
Tunc geminus casus Urbis, tunc odimus ignem. 
Ardet adhuc, et iam accurrit qui marmora donet, 2i5 
Conferat impensas. Hic nuda et candida signa, 
Hic aliquid praeclarum Euphranoris et Polyclcti, 
Haec Asianorum vetera ornamenta deorum , 
Hic libros dabit et forulos mediamque Minervam, 
Hic modium argenti: meliora et plura reponit 2 20 
Persicus orborum lautissimus et merito iam 
Suspectus, tanquam ipse suas incenderit aedes. 
Si potes avelli Circensihus , optima Sorae 
Aut Fabrateriae domus aut Frusinone paratur, 
Quanti nunc tenebras unum conducis in annum. 335 
Hortulus hic puteusque brevis nec reste movendus 
In tenues plantas facili difTunditur haustu. 
Vive bidentis amans et culti villicus horli , 
Undc epulum possis. centum dare Pythagoreis. 
Est aliquid, quocunque loco, quocunque recessu, 23o 
Unius sese dominum fecisse lacertae. 

Plurimus hic aeger morilur vigilando: sed illum 
Languorem peperitcibus imperfectus et haerens 
Ardenti 6tomacho. Nam quae meritoria somnuni 
Admittunt? Magnis opibus dormitur in Urbe. a3j 
Inde caput morbi. Hedarum transilus arto 
Vicorum inflexu et stantis convicia mandrae 
Eripient somuum Druso vitulisque marinis. 
Si vocat oflicium, turba cedente vehetur 
Dives et ingenti currel super ora Liburno 2^0 
Alquc obiler leget aut scribet vel dormiel intus. 
Namque facit somnum clausa lectica fcnestra. 
Anle tamen veuiet: uobis properantibus obstat 



Digitized by Google 



SATIRA III. 



27 



L?nda prior, magno populus premit agraine lumbos, 
Qui sequitur ; ferit hie cubito, ferit assere duro 34^ 
Alter: at hic tignum capiti incutit, ille metretam. 
Pinguia crura luto, planta mox undique magna 
Calcor, et in digito clavus mihi militis haeret. 
Nonne vides, quanto celebrelur sporlula fumo ? 
Centum convivae j sequitur sua quemque culina. a5o 
Corbulo vix ferret tot vasa ingentia, tot res 
Impositas capiti, quot recto vertice portat 
Servulus infelix et cursu ventilat ignem. 
Scinduntur tunicae sarlae modo: longa coruscat 
Sarraco veniente abies, atque altera pinum a55 
Plaustra vehuntj nutant alte populoque minantur: 
Nam si procubuit qui saxa Ligustica portat 
Axis et eversum fudit super agmina montem, 
Quid superest de corporibus ? quis membra, quis ossa 
Invenit? Obtritum vulgi perit omne cadaver 260 
More animae. Domus interea secura patellas 
lam lavat et bucca foculum excitat et sonat unctis 
Striglibus et pleno componit lintea gutto. 
Haec inter pueros varie properantur: at ille 
lam sedet in ripa tetrumque novicius horret a65 
Porthmea, nec sperat coenosi gurgitis alnum, 
Infelix, nec habet quem porrigat ore trientem. 

Respice nunc alia ac diversa pericula noctis: 
Quod spattum tectis sublimibus, unde cerebrum 
Testa ferit, quoties rimosa et curta fenestris 270 
Vasa cadunt; quanto pcrcussum pondere signcnt 
Et laedant silicem. Possis ignavus haberi 
Et subiti casus improvidus, ad coenam si 
Intestalus cas. Adeo tot fata, quot illa 



Digitized by 



28 D. ILNII IUVE3ALIS 

Nocte patenl vigiles^ te praetereunte, fencslrae. aj5 
Ergo optes votiifnque feras miserabile tccuni , 
Ut sint conlenlae patulas defundere pelves. 

Ebrius »c petulaus, qui nullum forte ceeidit 5 
Dat poenas, nocteni patitur lugentis auticimi 
Pelidae, cubat infaciem ? mox deinde supiitus. 380 
Ergo non aliter poterit dormire? Quibusdarn 
Soninum rixa facit: sed, quanrvis improbus annis 
Alque mero fervens, cavet hunc ? quem coccina laena 
Vitari iubet et comitutn longissimus ordo, 
Mullum praelerea flammarum et aenca lampas: 285 
Mc, quem Luna solet deducerc vel breve lumen 
CatKtelac, cuius dispenso et tempero (ilum, 
Cotitemnit. Miserae cognosce prooemia rixae y 
Si rixa est 3 ubi tu pulsas ? ego vapulo tantum. 
Slat contra starique iiibet ; parere neeesse esl. 290 
Nam quid agas . quum te furiosus cogat et idem 
Fortior? Unde venis? exelamat: cuius aceto, 
Curus conche tumes ? quis lecum seelile porrum 
Sutor el elixi vervecis labra comedil? 
Nil mihi respondes? Aul dic 5 aut accipc calcem. 2<yy 
Ede, ubi consistas, in qua le quacro proseucha. 
Dicere si tcnles aliquid tacitusve rcccdas ? 
Tantundem est; feriunt pariter; vadimonia deiudc 
Irati faciunt. Libertas pauperis haec est: 
Pulsatus rogat el pugnis concisus adorat, 3oo 
Ut liceat paucis cum dentibus inde reverti. 

j\ec tamen hacc tantum mctuas: nam qui spoliol lc 
Non decrit, clausis domibus, postquam otntiis ubique 
Fixa catenatae siluit compago tabernae. 
lnterdum cl ferro subilus grassator agit rem, 5oj 



Digitized by Google 



SATIRA IV. 



29 



Armato quotics lulae custode tencntur 

El Pomtiua palus et Gallinaria pinus. 

Sic iiule huc omnes tanquam ad vivaria cumint. 

Qua fornace graves, qua non incurie, catcnac? 

Maximus in vinclis ferri modus, ul timeas , ne 3io 

Vomer deficiat, ne marrae et sarcula dcsint. 

Felices proavorum alavos, felicia dicas 

Secula . quae quondam sub regibus atquc tribuni* 

Viderunt uuo conteutam carcere Romam. 

His alias poteram el plures subnectere causas: 5i5 
Sed iumenta vocant. et sol inclinat; eundum esl. 
Nam m ihi commota iam dudum mulio virga 
Iniuut. Ergo vale nostri menior, et quoties te 
Roma tuo refici properantem reddet Aquino ? 
Me quoque ad Helvinam Cererem vc&tramque Dianam 
Converte a Cumis. Satirarum ego, ni pudet illas, 
Adiutor gelidos veniam caligatus in agros. 



S ATIRA IV. 

SUMMAR IUM. 

k 

S.itira lincc , in praestantissimis facilc numeranda , praetcr 
exordiuin draniatica tota cst ; quod genus, primum usurpa- 
tum a Lucilio Latinisque littcris cxcultum , satirae vetustar, 
olim Romanis in scena frcqucntatac , unde origincm traxit, 
siruilcm quodammodo formam servavit et scenac adhuc ve- 
stigia habet aiiqua , nullo negotio cognosccnda. Nam planc 
hic scena instructa est, actio paratur, locus dcsignatur, per- 



Digitized by 



30 D. IUNII IUVENALIS 



sonae prodcunt moribus ac sentcntiis vnriae, ncctitur notlus 
ct dissolvitur. Huius fnbulae tanqunm prologum agit Cri- 
spinus , perditissimae luxuriae nebulo omnibusque opertus 
vitiis infamis , sub Domitiano ex scrvo potens factus atque 
fiunosus in aula Principis scurrn. Post bunc ipse Impera- 
tor inducitur, consilium suum velut de re maxima et difli- 
cillima adbibens: nnm piscis admirandae magnitudiuis, rbom- 
bus , nuper captus in Adriatico mari et Impcratori oblatus 
erat : itaque magna quacstio agitur, sitne is ihteger , an in 
frusta dissectus apponendus : eaque de re consilio babito, 
tandcm scntcntia vincit, piscem non dissectum , sed intc- 
grum csse apponendum. Sic in Icvissimo argumcnto et ve- 
bemcntcr ridiculo una insnniam tyrnnni, obnoxinm incredi- 
bili modo procerum servilutem, dcnique universam miseriam 
tcmporum, qunsi nliud agcns, notavit poctn et expressit: in- 
tcxuit etiam plura nomina procerum tum maximc insignium 
singulosque suis cum moribus praeclare descriptos. Nulla 
cst sane ex satiris luvenalis cum Horatio tam iuste compa- 
randa : quanquam linec quoque non tota comica est , sed 
aliquid severius et paene tragicum habet nonnullis in locis 
ndmixtum ab animo poetae indignabundo. Scriptum esse 
boc carmcn post mortem Domitinni , e versibus postremis 
pcrspicuum cst : neque tnmen diu post scriptum essc , tum 
res ipsa prodcre videtur, tum recens, quem in eo loqui sen. 
timus, scriptoris affeclus cx praeteritarum rerum memoria. 



Ecce iterum Crispinus, et est mihi saepe vocandus 

Ad partesj monstrum nulla virtute redemtum 

A viliift, aeger solaque libidine fortis: 

Delicias \iduae tantum aspernatur adulter. 

Quid refert igitur, quantis iumenta fatiget 5 



Digitized by Google 



SATIRA IV. 



31 



Portieibus, quanta nemorum vectetur in umbra, 
Iugera quot vicina foro, quas emerit aedcs? 
Nerao malus fclix, minime corruptor et idem 
Incestiis, cum quo nuper vittata iacebat 
Sanguine adhuc vivo terram subitura saeerdos. 10 
Sed nunc dc factis levioribus: et tamen alter 
Si fecisset idem, caderet sub iudice morum. 
Nam quod turpe boiiis Titio Seioque, decebat 
Crispinum. Quid agas, quum dira et foedior omni 
Crimine persona est? Mullum sex millibus emit, i5 
Aequantem sane paribus sestertia libris, 
Ut perhibent qui de magnis maiora loquuntur. 
Consilium laudo artiiicis, si munere tanto 
Praecipuam in tabulis ceram seuis abstulit orbi. 
Est ratio ulterior, magnae si misit amicae, ao 
Quae vehitur clauso latis specularibus antro. 
Nil tale exspectes: emit sibi. Multa videmus, 
Quae miser et frugi non fecit Apicius. Hoc tu , 
Succinctus patria quondam, Crispine, papyro ! 
Hoc pretium squamae! Potuit fortasse minoris a5 
Piscator, quam piscis, emi. Provincia tanti 
Veudit agros: sed maiores Appulia vendit. 
Quales tunc epulas ipsum glutisse putemus 
Induperatorem , quum tot sestertia, partem 
Exiguam et modicae sumtam demargine coenae, 3o 
Purpureus magni ructarit scurra Palati, 
Iam princeps Equitum, magna qui voce solebat 
Yendere municipes fracta de merce siluros! 
Incipe, Calliope, licet et considere: non est 
Cantandum, res vera agitur: narrate, puellae 35 
Pierides: prosit mihi vos dixisse puellas ! 



Digitized by 



32 D. IUNII IUVENALIS 

Quum iam semianimum laceraret Flavius orbetn 
Ultimus ct calvo serviret Roriia Neroni, 
lucidit Adriaci spatium admirabile rbombi 
Antedomum Veneris, quam Dorica sustinel Ancon, /fo 
Implevitque sinus: neque enim minor haeserat illis, 
Quos operit glacies Maeotica ruptaque tandem 
Solibus eflundit torpentis ad ostia Ponti, 
Desidia tardos et longo frigore pingu.es.> 
Destinat hoc monstrum cymbae linique magister 45 
Pontifici summo. Quis enim proponere talem 
Aut emere auderet, quum plena et litora multo 
Delatore forent? Dispersi protinus algae 
Inquisitores agerent cum remige nudo , 
Non dubitaturi fugitivum dicere piscem 5o 
Depastumque diu vivaria Caesaris; inde 
Elapsum veterem ad dominum debere reverti. 
Si quid Palfurio, si credimus Armillato, 
Quidquid conspicuum pulcrumque est aequore toto, 
lles fisci est, ubicunque natat. Donabilur ergo, 55 
Ne pereat. Iam letifero cedente pruinis 
Autumno. iam quartanam sperantibus aegris, 
Stridebat deformis hiems praedamque recentem 
Scrvabat: tamen hic pnoperat, velut urgeat Auster: 
Mtque Iacussuberant,ubi, quanquam diruta, servat Go 
Ignem Troianum et Vestam colit Alba minorem, 
Obstitit intranti miratrix turba parumper. 
Ul cessit, facili patuerunt cardine valvae^ 
Exclusi spectant admissa obsonia Patres. 
Itur ad Atriden. Tum Picens, Accipe, dixit , 65 
Privatis maiora foeis: genialis agatur 
Iste dies: propera stomachum laxare saginis, 



Digitized by Googl 



SATIRA IV. »3 

Et hia servatum consumc in secula rhombum. 
Jpsc capi voluit. Quid aperthis? el tamen illi 
Surgebant cristae. IVihil est, quocl credere de se 70 
JVon possit, quum laudatur dis aequa potesta*. 
Sed decrat pisci patinae mensura. Vocantur 
Ergo in consilium proceres, quos oderat ille^ 
In quomui facie miserae magnaeque sedebat 
Pallor amicitiae. Primus, clamante Liburao y y5 
Currite, iam seditl rapta properabat abolla 
Pegasus ? altonitae positus modo villicus Urbi. 
Anne aliud tunc praefecti? quorum optimus atque 
Inlerpres legum sanctissimus ; omnia quanquam 
Temporibus diris tractanda putabat inermi 80 
lustitia. Venit et Crispi iucunda senectus, 
Cuius erant mores, qualis facundia , mite 
Ingenium. Maria ac terras populosque regenti 
Quis comes utilior, si clade et peste sub illa 
Saevitiam damnare et honestum afferre liceret 85 
Consilium? Sed quid yiolentius aure tyranni, 
Cum quo de pluviis aut aestibus aut nimboso 
Vere locuturi fatum pendebat amici? 
Ille igitur nunquam direxit brachia contra 
Torrentem, nec ciyis erat, qui libera posset 90 
Verba animi proferre et yitam impendere vero. 
Sic multas hiemes atque octogesima vidit 
Solstitia, his armis illa quoque tutus in aula. 
Proximus eiusdem properabat Acilius aevi 
Cum iuvene, indigno, quemmorstam saeva maneretf)5 
Et Domini gladiis tam festinata: sed olim 
Prodigio par est cura nobilitate senectus : 
Unde iil , ut malim fraterculus esse Gigantis. 
Vol /. 3 



Digitized by Google 



34 



D. ITJNIl IUVENALIS 



Profuit ergo riihil misero. quod cominus ursos . 
Figebat Numidas, Aibana uudus arena 100 
Venator. Quis eniin iam non intelligat artes 
Patricias? Quis priscum illud miratair acumen , 
Brute, luum? Facile est barbato imponere regi. 
]Nec melior vultu , quamvis ignobilis, ibat 
Rubrius. offensae veteris . reus atque tacendae , i o5 
Et tamen improbior satiram scribente cinaedo. 
Montani quoque venter adest, abdomine tardus, 
Et matutino sudans Crispinus amomo, 
Quantum vix rcdolent duo funera; saevior illo 
Pompeius tenui iugulos aperire susurro, 110 
Et qui vulturibus servabat viscera Dacis 
Fuscus, marmorea meditatus proelia villa, 
Et cum mortifero prudens Veiento Catullo, 
Qui nunquam visae flagrabat amore puellae, 
Grande et conspicuum nostro quoque tcmpore mon- 

strum ! 1 1 5 
Caecus, adulator dirusque a ponte satclles, 
Dignus Aricinos qui mendicaret ad axes 
Blandaque devexae iactaret basia redae. 
Nemo magis rhombum stupuit: nam plurima dixit 
]n laevum conversus: at illi dextra iacebat 120 
Bellua. Sic pugnas Cilici» laudabat et ictus 
Et pegma et pueros inde ad velaria raptos. 
INou cedtt Veicnto ? sed ut fanaticus, oestro 
Percussus, Bellona, tuo, divinat et, Ingens 
Omen habes, inquit, magni clarique triumphi: ia5 
Regem aliquem capies, aful de temone Britanno 
Excidet Arviragus: peregrina est bellua: cernis 
Erectas in terga sudes? Hoc defuit unum 



Digitized by Google 



SATIRA IV. 35 

■ i ■ 

Fabricio, palriam ut rhombi memoraret et annos. 
Quidnam igitur «tenses? conciditur? Absit ab illo i3o. 
Dedecus hoc, Montanus ait. Testa alta paretur, 
Quae tenui muro spatiosum colligat orbem. 
Debelur magnus patinae subitusque Prometheus. 
Argillam atque rotam citius properate: sed ex hoc 
Tempore iam, Caesar, figuli tua castra seqtiantur. i35 
Vicil digna viro sententia: noverat ille 
Luxuriam imperii veterem noctesque Neronis 
lam medias aliamque faraem, quum pulmo Falerno 
Ar leret. Nulli maior fuit usus edendi 
Tempestate mea. Circeis nata forent, an i^o 
Lucrinum ad saxum Rutupinove edita fundo 
Ostrea, callebat primo deprendere morsuj 
Et semel aspecti lilus dicebat echini. 
Surgitur, et misso proceres exire iubentur 
Concilio, quos Albanam dux magnus in arcem i/|5 
Traxerat atlonitos et festinare coactos, 
Tanquam de Cattis aliquid torvisque Sicambris u; 
Dicturus, tanquam diversis partibus orbis 
Anxia praecipiti venisset epistola pinna. 
Alque utinam his potius nugis tota illa dedisset i5o 
Tempora saevitiae, claras quibus abstulit Urbi 
Illustresque animas impune et vindice nullo! 
Sed periit, postquam cerdonibus esse timendus 
Coeperat: hoc nocuit Lamiarum caede madenti. 



■ 

■'" • ■ > 



m 

- - . 




Digitized by 



I 



36 D. IUNII IUVENALIS 

S A T I R A V. 

• ■ . 

SUMMARIUM. 

. * ■ • • • » , ■ 

y«ac olim, florcntc rc publica, inter patronos ct clientes 
optima fuerat et bonestissima coniuuctio, ea,. moribus cor- 
ruptis ac vetere disciplina iam tnndem pcnttus dclcta, nt 
fere reliqua instituta maiorum, ipsa quoque corrupta omni— 
no et pcssumdata erat : quare prisci illius ofllcii et neoes- 
situdinis iam paeue nullo vestigio rclicto, tamen remanebat 
tum divitum ingens insolentia patronorum, tum paupcrum 
clientium misern et abiecla conditio. Et Iuvenalis, in de- 
scribendb temporibuj suis praeclarus artifex, banc quidcm 
corruptelam nunc persequitur satira ct parasiticac vitae dc r 
decus non mngis, quam divittim supcrbiam fastumque per- 
stringit. Clicntem igitur pauperem proponit vocatum ad 
coenam, quo contemtti , qua coutttmclia a domino, a scr- 
vis accipiatur: res ipsa in coena agitur ; omnia singulari 
cum aiie descripta exbibentur. Carrnen est ex pulcberrt- 
mis, locuplete rerum descriptione pariter ad deicctandum. 
et ad docendom aptissimum. . Ab argumenlo simillima ex- 
stat cpistola PJinii 6. 1. II. , simillima itcm sunt Martinlis 
epigrammata 60. et 82. I. III. Comparandus practcrea Lu- 
cianus Saturnal. §. 17. et 22. T. III. p. 399. et 404. JNigrin. 
$. 22. T. I. p. 60. 



Si te propositi nondum pudet atque eadem est mcnsj 
Ut bona summa putes aliena vivere quadra; 
Si potes illa pali ? quae nec Sarmentus iniquas 
Caesaris ad mensas, nec vilis Galba tulisset: 



Digitized by Google 



SATIRA V. .u 37 

Quamvis iurato metuam * libi oredere testi. 9 

Yentre nihil novi frugalius. Hoc tamen ipsum 

Defecisse puta, quod inarri sufficii alvo: 

Nulla crepido vacat? nosquam pons et tegetis pars 

Dimidia brevior? tantine iniuria coenae ? 

Tam ieiuna fames? cum possis honestius illic to 

Et tremere et sordes farris mordere canini. 

Primo frge loco, quod tu, discambere iussus, 

Mercedem solidam veterum capis officiorum. 

Fructus amicitiae magoae cibus : imputat hunc rex ? 

Eu quamvisrariim 5 tamenimputat. Ergoduospost i5 

Si libuit menses neglectum adhibere clientem, 

Teitia ne vacno cessaret cuJoita lecto, 

Una simus, ait. Votorum summa: quid ultra 

Quaeris ? HabetTrebius, propier quod rumpere somnum 

Debeat et ligulas dimittere, sollicitus, ne ao 

Tota salutatrix iam turba peregerit orbem, 

Sideribus dubiis, aut illo tempore, quo se 

Frigida cireumagunt pigri sarraca Bootae. ■ . 

Qualis coenatamen? Vinum, quod sucida nolit 

Lana pati : de conviva €orybanta videbis. a5 

lurgia proludunt: sed mox ei pocula torques 

Saucius et rubra dcterges vulnera mappa. 

Inter vos quoties libertofumque ^cohortem 

Pugna Saguntina fervet commissa lagena: 

Ipse capillato diffusum Consule patat 3o 

Calcatamque tenet bellis sdcialibus uvam, 

Cardiaco nunquam cyathum missiuus amico; 

Cras bibet Albanis aliquid de tnontibus aoi de 

Setinis, euius patriani titulumque senectus 

Delevil multa veteris fuligine testae : 55 



Digitized by Google 



38 D. IUNII IUVENALIS 

Quale coronati Thrasea Helvidi%»quc bibebaut 
Brutorum ct.Cassi natalibus. Ipse capaced 
Heliadum crustas et inaequales beryllo 
Virro tenet phialas; tibi non eoinnuHitur aurum; 
Vel, si quando datur, custos affixus ibideiri, 4c 
Qui numeret gemmas, ungues observet acutos. 
Da veniam: praeclara illic laudatur iaspis. 
Nam Virro, ut multi, gemmas ad pocula transfert 
A digitis, quas in vaginae fronte solebat 
Ponere zelotypo iuvenis praelatus larbae* 45 
Tu Beneventani sutoris nomen haberitem 
Siccabis calicem nasorum quatuor ac iam 
Quassatum et rupto poscentem sulfura vitro. 
Si stomachus domini fervet vinoque ciboque, 
Frigidior Geticis petitur decocta pruinis: 5o 
Non eadem vobis poni modo vina querebar: 
Vos aliam potatis aquam. Tibi pocula cursor 
Gaetulus dabit aut nigri manus ossea Mauri 
Et cui per mediam nolis occurrere noctem, 
Clivosae veheris dum per monumenta Latiuae. 55 
FIos Asiae ante ipsum, pretio maiore paratus, 
Quam fuit et Tulli census pugnacis et Anci, 
Et, ne te teneam, Romanorum omnia regum 
Frivola. Quod quum ita sit, tu Gaetulum Ganymedem 
Respice, quum sities. Nescit tot millibus emUis 60 
Pauperibus miscere puer: sed forma, sed aetas 
Digna supercilio. Quando ad te perVenit ille? 
Quando vocatus adest calidae gelidaeque minister? 
Quippe indignaUir veteri pareie elienti, 
Quodquealiquidposcaset qtiodse stantcrecumbas.65 
Maxiina quaeque domus servii est plena supcrbis. 



Digitized by Google 



8ATIRA V. ' u 39 

Ecce, alius quanto porrexit nlurimire panem 
Vix fractum, sohdae iam mucida frusta farinae, 
Quae genuinum agitent, non admtttentia morsum! 
Sed tener et niveus mollique siligine factus 70 
Senratur domino. Dextram cohibcre memento* 
Salira sit artoptae reverentia: finge tamen te 
Improbulum, superest illic, qui ponere cogal. 
Vis tu consuetis audax conviva canistris 
lmpleri panisque tui novisse coloremP 7 5 

Scilicet hoc fuerat, propter quod saepe, relicta 
Coniuge , per montem adversum gelidasque cucurri 
E-^uilias, fremeret saeva quum grandine Yernus 
Iuppiter et multo stillaret paenula nimbo ! 
Aspice, quam longo distendat pectore lanceAi, 80 
Quaefertur domino, squilla, et quibus undiquesepta 
Asparagis, qua despiciat convivia cauda, 
Quum venit excelst manibus sublata ministri. 
Sed tibi dimidio coustrictus cammarus ovo 
Ponitur exigua, feralis coena, patella. 85 
lpse Venafrano piscem perfundit: at hic, qui 
Pallidus ajfertur misero tibi caulis, olebit 
Latemam: illud enim vestris datur alveolis, quod 
Cauna Micipsarum prora subvexit acuta $ 
Propter quod Romae cum Bocchare nemo lavalur , 90 
Quod tutos etiam facit a serpenttbus Afros. 
Mullus erit dpmini , quem misit Corsica vel quem 
Tauronaenitanae rupes, quando omne peraclum est 
^iam defecit noslrum mare, duut gula saevit, 
Retibus assiduis peuitus scrutante macello g5 
Proxima, nec patilur Tyrrhenum cres^ere pisceui. 
Wruit ergo focum ,proviucia : suunUu» illinc 



Digitized by Google 



40 D. IUMI IUVENAL1S 

Quod captator emat Laenas, Auretia vendat. 
Virroni iuuraena datur, quae maxima ventt 
Gurgite de Siculo: uam , dum se continet Auster, 100 
LHim sedet et siccat madidas in carcere pennas, 
Contemnunt mediam temeravia lina Charybdiin. 
Vos anguilla manet longae cognata colubrae 
Aut glacie aspersus maculis Tiberinus et ipse 
Vernula riparum, pinguis torrente cloaca 5 ii>5 
Et solitus mediae cryptam penetrare Suburae. 

Ipsi pauca velim, facilem si praebeat aurem. 
Neino petit , raodicis quae mittebantur aoiicts 
A Seneca, quae Piso bonus, quae Cotta solebat 
Largiri: namque et tiUilis et fascibus olim 1 10 
Maior habebatur donandi gloria: solum 1 
Poscimus, ut coenes civiliter. Hoc face et esto, 
Esto, ut nunc multi, dives libi, pauper amicis. 

Anseris ante ipsum magni iecur, anseribus par 
Altilis et flavi dignus ferro Meleagri i lS 

Fumat aper: post hunc tradentur Uibera, si ver 
Tunc erit et facient optata tonitrua coenas 
Maiores. Tibi habe frumeutum, Allidius inquit, 
0 Libye: disiunge boves, dum Uibera mittas. 
Structorem interea, ne qua indignatio desit, iao 
Saltantem spectas et chironomunta volanti 
Cultetlo ,■ dotiec peragat dictata magistri 
Omtria. Nec minimo sane discrimine refert, 
Quo gestu lepores et quo gallina secetur. 
Duceris planta, velut ictus ab Hercule Cacus, 12S 
Et ponere foris, si quid lentaveris unquam 
Hisoere, tanquam habeas tria nomina. Quandopropinat 
Virro tibi sumitque tuis coutacta labellis 



Digitized by Google 



SATIRA V. -41 

Pocula? quis vestrum/ lemerariu& usque adeo, quis 

Perditus, ut dicat regi, bibe? Piurirtia sunt, quae i56 

Nou audent homines peitusa dicerc laena. 

Quadringenta tibi si quis deus aut similis dis 

Et melior fatis donaret homuncio: quantus 

Ex nihilo fiereS) quantus Virronis amicusl 

Da Trebio ! pone ad Trebium ! Vis, frater, ab istis 1 35 

Uibus? O nummiy vobis hunc praeslat honorcm, 

Vos estis fratres. Dominus tamen et dftnini rex 

Si vis tu fieri ? nullus tibi parvulus aula 

Luserii Aeneas,.nec filia dulcior illo: 

lucundum et carum steriiis facit uxor amicum. 140 

Sed tua nunc Migale pafiat licet et puer/>s tres 

In gremium patris ftindat simul: ipse loquaci 

Gaudebit nido; viridem thoraca iubcbit 

Afferri minimasque nuces assemque rogatum, 

Ad mensam quoties parasitus venerit infans. i45 

Vilibus ancipites fungi ponentur amicis, 

Boletus domino; sed quales Claudius edit 

Ante illum uxoris, post quem nil amplius cdit. 

Virro sibi et reliquis Virronibus illa iubebit 

Poma dari, quorum solo pascaris odore: i5o 

Qualia perpetuus Phaeacum autumnus habebat, 

Credere quae possis surrepla sororibus Afris: 

Tu scabie frueris mali, quod in aggere rodit, 

Qui tegitur parma et galea metuetisque flagelli 

Discit ab hirsuta iaculum torquere capella. i55 

Forsitan irapensae Virronem parcere credas. 

Hoc agit, ut doleas: nam quae comoedia, mimus 

Quis melior plorante gula? Ergo omnia fiunt, 

Si nescis, ut per lacrimas effundere bilem 

4 

J 



Digitized by Google 



42 D. IUNII IUYENALIS SATIRA V. 



Cogaris pressoque diu slridere molari. •*». ii6<> 

Tu tit>i liber horuo et rcgte conviva videris: . 

Captum te nidore suae putat ille culinae: 

Nec male coniectat. Quis enim tam nudus, ut illuixi 

Bis fcrat, Etruscum puero si contigit aurum . 

Vel nodus tantum et signum de paupere loro? i65 

Spes bene coenandi vos decipit. Ecce, dabit iam 

Semesum leporem atque aliquid de dunibUs apri: 

Ad nos iam veniet minor altilis. Inde parato 

Intactoque omnes el stricto pane tacetis. 

Hle sapit, qui te sic utitur. Omnia ferre \jo 

Si potes, et debes, Pulsandum vertice raso 

Praebebis quandoque caput, nec dura timebis 

Flagra pati, hia epulis et tali dignus amico. 




Digitized by Google 



' r— — : ■ 1 ~+ 

■ 

Jf '. • 

D. IUNII IUVENALIS 



» : 



SATIRARUM 



LIBER SECUNDUS. 



S A T I R A VI. 

SUMMARIUM. 

Ilaec est illa divina salira luvenalis adversus seqidorem et 
nequiorem sejctim, quibus verbis ipsain Salmasius commen- 
dat , in Spartian. p. 12. B., eamque longe doctissimam et 
earactissimarn Bartliius dicit , Advcrs. LVI, 3. , rursus alii 
aliis egrcgiis et amplissimis laudibus ornare solent. Ac sane 
nullum est buiusmoili , non solum Iuvenalis ceterorumque , 
qui e Romanis satirae scriptoribus rcliqui sunt , sed in uni- 
verso boc litlerarum genere carmen, quod huic uostro vi 
vere satirica antcponi , aut maxima rerura, quamvis in sim- 
plici argumento, varietate et prope abundantia comparari 
possit. Continct autem , velut in tabella , feminarum in»e- 
niurn et mores expressa ad Postumum quendam , uxorcm 
ducturum: quem ut stulto corisitio absterreat, cotligit poela 
ct proponit omnia, quibus ipsi odium sexus et coniugir fa- 
^tidium irioveat; deicribit igitur muiierum wrruptelaui et 



Digitized by Google 



44 D. IUNII IUVENALIS 

vitia , alia horrenila , alia ridicula magno numcro , et atl 
summam , si motlo Rupcrtius recte numeravit , triginta et, 
unmn. Cognatum lioc argurnentum est clclibcrationi vete— 
rurn philosopborurn dc uxorc duccnda ; qualis erat aurcolus 
Hicronymo auctore Tbeopbrasti liber dc nuptiis, cuius suiu— 
main retulit etiarn Io. Sarcsberiensis, Policrat. VIII, 11, Seci 
satiricum nostruni in lnulicruoi . censura delicius . feccre cer— 
tum est: nec tamen calumnias eas csse et mcndacia, scd ve— 
rarn picturara, tot alia illorum temporuia documenta. super— 
sitnt , per cjuae coiutet omnino veritas. Quare fiic plus 
ctiam , quam alibi , est necessarium accuratius doctrina cx— 
plicari , tjnae in tanta stili< acrimonia interdum supra fidcm 
nostram descripta ct plcraque ex intima bistoria morum 
dcpromta , aliter neque crcdi satis possunt, ncque recte in— 
tclligi. Mollitiem et saevitiam matronarum istius aetatis fu!a 
imagine refert Sabina, Bocttigeri docto et lcpido libelio cx- 
picta. Sed prodiit diu antc Dissertatio Stanislai Santinelli 
de Disciplinu et Moribus feminarum Romanarum , cum aliis 
eius opuscnlis Venetiis odita , 1734. 4. Vid. Nov. Act. Ei u_ 
dit a. 1736. p. 401. s. qui quidcin liber Doettigero videluir 
ignotus fuissc. Cctcrum boc carmeu non esse scriptum 
ante a. Chr. 86. e v. 3&7* ccrtissimum cst ^ ut suo loco vi- 

dcbimus. 
— ~ ^^^^ w 



Credo Pudicitiam Saturno regc moratam 
In terris visamque diu , quum frigida parvas 
Praeberct sprelunca domos ignemque Laremquc 
Et pecus ct dominos commuui clauderet inubraj 
Silvcstrcm monlaua torum qutim stcrneret uxor 5 
] rondibus et culmo vicinarumquc ferarum 
Peilibua, haud ftumlis libi, Cyiithia ; ntec tibij ttiius 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 



45 



Turbavil nitidos cxstinctus passer ocellos, 
Sed potandaferens infantibus ubera magnis 
El saepc horridior glandem ructante marito. ip 
Quippe aliler tunc, orbe novo coeloque recenti , 
Vivebant homines, qui rupto robore nati • 
Composiiive luto nullos habuere parenles. 
Multa pudicitiae veteris vestigia forsan 
Aut aliqua exstiterint et sub love; sed Iove nondum i5 
Rarbato, nondiun* Graecis iurare paralis 
Per capul alterius, quum furem nemo tirneret 
Caulibus aut pomis et aperto vjveret horto. 
Paullatim deinde ad superos Astraea recessit 
Hac comite, atque duae pariter fugere sorore*. 30 
Antiquum et vetus est alienum, Postume, leclum 
Concutcre atque sacri Genium contemnere fulcri. 
Omne aliud crimen mox feiTea protulit aelas : 
Viderunt primos argentea secula moechos. 
Conventum tamen et pactum et sponsalia nostra 25 
Tempestate paras, iamque a tonsore magistro 
Pecteris et digito pignus fortasse dedisti. 
Certe sanus erasl Uxorem, Postume, ducis? 
Dic, qua Tisiphone, quibus exagitare colubris? 
Ferre potes dominam, salvis tot restibus, ullam? 3o 
Quum pateant altae caligantesque fenestrae? 
Quum tibi vicinum se praebeat Aemilius pons ? 
Aut si de multis nullus placet exitus, illud 
Monne putas melius, quod tecum pusio dormit, 
Pusio, qui noctu non litigat, exigit a te 35 
Nulla iacens illic munuscula , nec queritur , quod * 
Et lateri parcas, nec, quantum iussit, anheles? 
Sed placet Ursrdio lex Iulia: tollere dulcem 



Digitized by Google 



46 D. IUNII IUVENALIS 

Cogitat heredemj cariturus turture magno , 

Mullorumque iubis et captatore macello. 4 

Quid fieri non posse putes, si iungitur iilla 

Ursidio? si moechorum notissimus olim 

Stulta maritali iam porrigit ora capistro 5 

Quem toties texit perituri cista Latini? 

Quid? quod et antiquis uxor de moribus illi 4 1 

Quaeritur. O, medici, mediam pertundite venam 

Delicias hominis! Tarpeium limen adora 

Pronus et auratam Iunoni caede iuvencam ? 

Si tibi contigerit capitis matrona pudici. 

Paucae adeo Cereris vittas contingere dignae, 5c 

Quarum non timeat pater oscula. Necte coronam 

Postibus et densos per limina tende corymbos! 

Unus Hiberinae vir sufficit. Ocius illud 

Extorquebis 5 ut haec oculo contenta sit uno. 

Magna tamen fama est cuiusdam rure paterno 5f 

Viventis- Vivat Gabiis, «t vixit in agro; 

Vivat Fidenis. Et agello, cedo 5 paterno : 

Qiis tamen aflirmat, nil actum in montibus aut in 

fcpeluncis? Adeo senuerunt Iuppiter et Mars ? 

Porticibusne tibi monstratur femina volo 60 
Digna tuo? Cuneis an habent spectacula totis, 
Quod securus ames quodque inde excerpere possis? 
Chironomon Ledam molli saltante Bathyllo, 
Tuccia vesicae non imperat ; Appula gannit, 
Sicut in amplexu; subitum et roiserabile, longum 65 
Attendit Thymele ; Thyraele tunc rustica discit. 
Ast aliae, quoties aulaea recondita cessant 
Et vacuo clausoque sonant fora sola theatro 
Atque a plebeiis longe Megalesia , rrisles 



Digitized by Google 



SATIRA VT. 47 

Personam thyriumqufe tenent subligar Acci. 70 
Urbicus exodio rifeUrn movet Atellanae 
Geslibus Autonoes : hunc -diligit Aelia pauper.' 
Solvilur his magno comoedi fihula: sunt quae 
Chrysogonum cantare vetent: Hispulla tfagoedo 
Gaudet. An exspectaSj ut Quintilianns ametur? «yS 
Accipis uxorem , de qua citharoedus Echion 
Aut Glaphyrus fiat pater Ambrosiusque choraules. 
Longa per angustos figamus pulpita vicos j 
Ornentur posles et grandi ianua lauro, 
Ut testudineo tibi, Lentule, conopeo 80 
Nobilis Euryalum mirmillonem exprimat infans. 
Nupta Senatori coraitata est Hippia ludium 
Ad Pharon et Nilum famosaque moenia Lagi , 
Prodigia et mores urbis damnante Canopo. 
Iramemor illa doraus et coniugis &tque sororis 85 

» • « 

Nil patriae indulsit, plorantesque iuiproba natos, 
Ulque magis stupeas, ludos Paridemque reliquit. 
Sed quanquam in magnis opibus plumaque paterua 
Et segmeniatis dormisset parvula cunis, 
Contemsit pelagus: famam conteniserat olim , 90 
Cuius apud molles minima est tactura cathedras. 
Tyrrhenos igitur fluctus lateque sonantem 
Pertulit Ionium constanti pectore , quamvis 
Mutandum toties essel mare. Iusta pericli 
Si ratio est et honesta , timent pavidoque gelantur g5 
Pectore, nec tremulis possunt insistcre plantis: 
Fortem animum praestant rebus, quas turpiler audent. 
Si iubeat coniux, dtirum est conscendere navim; 
Tunc sentina gravis, tunc summus vertitur aer: l0o 
Quae moechum sequitur, stomacho valet. Illa maritum 



Digitized 



48 D. IUISII IUVENALIS 

k 

Convomit: haec inler nautas et prandet et eirat 
Per puppcm et duros gaudet tractare rudentes. 
Qua tamcn exarsit forma, qua capta iuvenla 
Hippia? quid vidit, prppter quod ludia dici 
Sustinuit? nam Sergiolus iam iradere guttur io5 
Coeperat et secto requiem sperare lacerto : 
Praeterea multa in facie deformia, sicut 
Altrjtus galea mediisque in naribus ingens 
Gibbus et acre malum semper stillantis ocelli. 
Sed gladiator erat: facit hoc illos Hyacinthos j 110 
Hoc pueris patriaeque, hoc praetulit illa sorori 
Atque viro. Ferrum est, quodamant. HicSergius idem 
Accepta rude coepisset Yeiento videri. 

Quid privata domus, quid fecerit Hippia, curds ? 
Respice rivales Divorum : Claudius audi 1 1 5 

Quae tulerit. Dormire virum quum senserat uior, 
Ausa Palatino tegetem praeferre cubili, 
Sumere nocturnos m^retrix Augusta cucullos, 
Linquebat comite ancilla non amplius una: 
Sed, nigrum flavo crinem abscondente galero , tao 
Intravit calidum veteri centone lupanar 
Et cellam vacuam atque suam. Tunc nuda papillis 
Constitit auratis, titulum mentita Lyciscae, 
Ostenditque tuum, generose Britannice, ventrcm. 
Excepit blanda intrantes atque aera poposcit, ia5 
Et resupina iacens multorum absorbuit ictus. 
Mox, lenone suas iam dimitleiite puellas, 
Tristis abit, et, quodpoluit, tamen ultima cellam 
Clausit, adhuc ardens rigidae tcntigine vulvae, 
Et lassata viris, nec dum satiata, recessit, i3o 
Obscurisque genis turpis fumoque lucernae 



Digitized by Google 



SATIRA YL 49 

Foeda lupanaris tulit ad pulvinar odorem. 
Hippomanes carmenque loquar coctumque venenuiri 
Privignoquc datum ? Faciunt graviora coaetae 
Imperio sexus minimumque libidine peccant. i35 
Optima sed quare Caesennia , teste marito ? 
Bis quingenta dedit ; tanti vocat ille pudicam , 
NecVeneris pharetris macer est aut lampade fervet: 
lnde faces ardent, veniunt a dole sagittae. 
Libertas emitur: coram licet innuat atque 140 
Rescribat, vidua est, locuples quae nupsit avaro. 
Cur desiderio Bibulae Sertorius ardet? 
Si verum excutias, facies, non uxor amatur. 
Tres rugae subeant, et se cutis arida laxet, 
Fiant obscuri dentes oculique minores : 1 ^5 

Collige sarcinulas, dicet libertus, et exij 
Iam gravis es nobis et saepe emungeris; exi 
Ocius et propera: sicco venit altera naso. 
Interea calet et reguat poscitque maritum 
Paslores et ovem Canusinam ulmosque Falernas. 1 5o 
QuanUilum in hoc! Pueros omnes, ergastula totaj 
Quodque domi non est et habet vicinus ematur. 
Mense quidem brumae, quum iam mercator Iason 
Clausus et armatis obstat casa candida nautis, - 
Grandia tolluntur crystallina, maxima rursus i55 
Murrina, deinde adamas notissimus et Beronices 
In digito factus pretiosior: hunc dedit olim 
Barbarus incestae, dedit hunc Agrippa sorori, 
Observant ubi festa mero pede sabbata reges 
Et vetus indulget senibus clementia porcis. 160 

Nullane de tantis gregibus tibi digna videtur? 
Sit formosa , decens, dives, fecunda, vetustos 

V oL 1. 4 



Digitized 



50 D. IUNII IUVEKALIS 

Porlicibus disponat avos, inlactior omni 
Crinibus effusis bellum dirimente Sabina ? 
Rara avis in terris nigroque simillima cygno: iG5 
Quis ferat uxorem , cui constant omnia ? Malo , 
Malo Venusinam, quam te 5 Cornelia mater 
Gracchorum , si cum magnis virtutibus affers 
Grande supercilium et numeras in dote triumphos. 
Tolle tuum, precor, Hannibalem victumque Syphacem 
In castris et cum tota Carthagine migral l 7° 
Parce, precor, Pacan, et tu depone sagittas, 
Nil pueri faciunt, ipsam configite matrem! 
Amphion clamat: sed Paean conlrahit arcum. 
Extulitergo greges natorum ipsumque parcnteui, i^5 
Dum sibi nobilior Latonae gente videtur 
Alque cadem scrofa Niobe fecundior alba. 
Quae tanti gravitas, quae forma, ut se tibi semper 
Imputel? Huius enim rari summique voluplas 
Nulla boni, quoties animo corrupta superbo 180 
Plus aloes, cfuam mellis habet. Quis deditus autem 
Usque adeo est, ut non illam, quam laudibus efferl, 
Horreat inque diein septenis oderit horis ? 

Quaedam parva quidem, sed non toleranda maritis. 
Namquid rancidius , quam quod se non putat ulla i85 
Formosam, nisi quae dc Tusca Graecula facta est 3 
De Sulmonensi mera Cecropis? Omnia Graece, 
Quum sit turpe magis nostris nescire Latine : 
Hoc sernione pavcnt, hoc iram, gaudia, curas, 
Hoc cuncta effundunt animi secreta. Quidultra? 190 
Concumbunt Graece. Dones tamen isla puellis : 
Tune etiam , quam sextus et octogesimus annus 
Pulsat, adhuc Graece? Non est hic sermo pudicus 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 51 

In velula. Quoties lascivum intervenit illud 
y.crft xal ^>v)(ii ? Modo sub lodice relictis 195 
Uteris in turba. Quod enira non excitet ingueu 
Vox blanda et nequam ? digitos habet. Ut tamen omnes 
Subsidant pennae, dicas haec mollius Haemo 
Quanquam et Carpophoro ; facies tua computat annos. 

Si tibi legitimis pactam iunctamque tabellis 200 
Non es amaturus, ducendi nulla videtur 
Causa; nec est, quare coenam et mustacea perdas, 
Labente officio , crudis donanda; nec illud , 
Quod prima pro nocte datur, quum lance beata 
Dacicus et scripto radiat Germanicus auro. 2o5 
Si tibi simplicitas uxorta , deditus uni 
Est animus, summitte caput cervice parata 
Ferre iugum; nullam invenies, quae parcat atnanti. 
Ardeat ipsa licet, tormentis gaudet amantis 
Et spoliis. Jgitur longe minus utilis illi 210 
Uxor, quisquis erit bonus optandusque marilus. 
Nil unquam invita donabis coniuge; vendes 
Hac obstante nihil; nihil, haec si nolet, emetur. 
Ilaec dabit aflectus; ille. excludatur amicus 
Iam senior, cuius barbam tua ianua vidit. 2i5 
Testandi quum sit lenonibus atque lanistis 
Libertas et iuris idem contingat arenae, 
Non unus tibi rivalis dictabitur heres. 
Pone crucem servo. — Meruit quo crimine servus 
Supplicium ? quis testis adest ? quis detulit ? Audi, 220 
Nuilaunquam de mortehominiscunctatio longa est. — 
0 demens, ita servus homo est? nil fecerit, esto: 
Hoc volo, sic iubeo, sit pro ratione voluntas. 

Imperat ergo viro: sed mox haec regna relinquit 



Digitized by Google 



52 D. IUNII IUVENALIS 

Permutatque domos et flamca conlerit: intle *22 r > 
Avolat el spreti rcpetit vostigia lecti. 
Ornalas paulo ante fores, pendentia linquit 
Vela domus et adhuc virides in limine ramos. 
Sic crescit numerus j sic fiunt oclo mariti 
Quinque per autiunnos : titulo res digna sepulcri. a3o 

Desperanda tibi salva concordia socru. 
llla docet spoliis nudi gaudere marili ; 
Illa docet, missis a corruptore tabellis, 
Nil rude ? nec simplcx rescribere; decipit illa 
Custodes aut aere domat: tunc corpore sano 235 
Advocat Archigenen onerosaque pallia iactat. 
Abditus interea latet et securus aduller, 
Impatiensque morae pavet et praeputia ducit. 
Scilicet exspeclas, ut tradat niater honestos 
Alque alios mores, quam quos habet! utile porro a^o 
Filiolam turpi vetulae producere turpcm. 

^ulla fere causa est, in qua non femina litem 
Moverit. Accusat Manilia. si rea non est. 
Componunt ipsae pcr se formantque libellos, 
Principium atque locos Celso dictare paratae. ^45 

Endromidas Tyrias et femineum ceroma 
Quis nescit? vel quis non vidit vulnera pali ? 
Quem cavat assiduis sudibus scutoque lacessit, 
Alque omnes implet numeros, dignissima prorsus 
Florali matrona tuba, nisi si quid in illo a5o 
Pectore plus agitat veraeque paratur arenae. 
Quem praestare potest mulier galeata pudorem ? 
Quae fugit a sexu? Vires ainat. Haec tamen ipsa 
Vir nollet fieri: nam quantula nostra voluptas! 
Quale decus rerum, si coniugis auctio fiat ? a55 



Digitized by Google 



SATTRA VI. 



Balteus et manicae et crislae crurisque sinistri 
Dimidium tegmen ! vel si diversa movebit 
Proelia, tu felix. ocreas vendeule puella! 
Bae sunt ? quae tenui sudant in cyclade ? quarum 
Delicias ct paunicuius bombyciiius urit. 260 
Aspice. quo fremitu monstratos perferat ictus 
Et quaoto galeae curvetur pondere, quauta 
Poplitibus sedeat quam denso fascia libro, 
Et ride 7 positis scaphium quum sumitur armis. 
Dicite vos neples Lepidi caecive Melelli, qG5 
Gurgitis aut Fabii ? quae Iu<lia sumseril unquam 
Hos habitus? quando ad palum gemal uxor Asyli ? 

Semper habet lites alternaque iurgia lectus, 
In quo mipta iacet: minimum dormitur iu illo. 
Tum gravis illa viro , tunc orba tigride pcior; 270 
Tum simulat gemitus occulti conscia facti ? 
Aut odit pueros, aut ficta pellice plorat, 
Uheribus semper lacrimis semperque paratis 
In statione sua atque exspectantibus illani, 
Quo iubeat manare modo: tu credis amorem, 37$ 
Tu tibi tunc 3 curruca. places tletumque labellis 
Exsorbes, quae scripta et quas lecture tabellas, 
Si tibi zelolypae retegantur scrinia moechae! 
Sed iacet in servi complexibus aut equitis. Dic, 
Dic aliquem, sodes, hic ? Quintiliane, colorem, 280 
Haeremus. Dic ipsa. Olim conveneral, inquit, 
Ut faceres tu, quod velles, nec non ego possem 
Iadulgere mihi : clames licet et mare coelo 
Confundas, homo sum- Nihil est audacius illia 
Deprensis: iram atque animos a crimine sumunt. a85 
Lnde haec inonstra tamen vel quo de fontc, requtris? 



Digitized by Google 



54 D. IUMI IUVENALIS 

Praeslabat castas humilis fortuna Latinas 
Quondam, ncc viliis contingi parva sinebat 
Tecta labor somnique breves et vellere Tusco 
Vexatae duraeque inanus ac proximus Urbi 390 
Hannibal et stantes Collina turre mariti. 
Nunc patimur longae pacis mala; saevior armis 
Luxuria incubuit victumque ulciscitur orbem. 
Nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo 
Paupertas Romana pcrit: hinc fluxit ad istos 2q5 

■ 

Et Sybaris colles, hinc et Rhodos el Miletos 
Atque coronatum et petulans madidumque Tarentum. 
Prima peregrinos obscoena pecunia mores 
Intulit, et turpi fregerunt secula luxu 
Divitiae molles. Quid enim Venus ebria curat? 5oo 
Inguinis et capitis quae sint discrimina, nescit, 
Grandia quae mediis iam noctibus ostrea mordet, 
Quum perfusa mero spumant unguenta Falerno, 
Quum bibitur concha, quum iam vertigine tectum 
Ainbulat et geminis exsurgit mensa lucernis. 5o5 
1 nunc ct dubita, qua sorbeat aera sanna 
Tullia, quid dicat nolae collactia Maurae, 
Maura Pudicitiae veterem quum praeterit aram. 
Noctibus hic ponunt lecticas, micturiunl hic 
EfligiemqucDeae longis siphonibus implent 5to 
lnque vices equitant ac Luna tesle moventur. 
lnde domos abeunt: tu calcas luce reversa 
Coniugis urinam magnos visurus amicos. 
Nota Bonae secrcta Deae, quum tibia lumbos 
Incitat et cornu pariter vinoque feruntur 5i5 
Attonitae crinemque rotant ululantque Priapi 
Macnades. O quantus tunc illis mentibus ardor 



ed by Googl 



SATIRA VI. 55 



Concubitus! quae vox saltante libidiue! quantus 
Ille meri veteris per cnira madentia torrens! 
Lenonum aucillas posita Saufeia corona 3 20 

Provocat et tollit pendentis praemia coxae: 
Ipsa Medullinae fluctum crissantis adorat. 
Palmam inter dominas virtus natalibus aequat. 
\il ibi per ludum simulabitur: omnia fient 
Ad verum, quibus incendi iam frigidus aevo 3a5 
Laomedontiades et Nestoris hernia possit. 
Tunc prurigo morae impatiens, tunc femina simplex. 
It toto pariter repetitus clamor ab antro: 
Iam fas est; admilte viros! Iam dormit adulter. 
Illa iubet sumto iuvenem properare cucullo. 33o 
Si nihil esl, servis incurritur. Abstuleris spem 
Servorum , venit et conductus aquarius. Hic si 
Quaeritur et desunt homines, mora nulla per ipsam, 
Quo minus imposito clunem summittat asello. 
Atque utinam ritus veteres et publica saltem 335 
His intacta malis agerentur sacra! sed omnes 
Noverunt Mauri atque Indi, quae psaltria penem 
Maiorem, quam sunt duo Caesaris Anticatones, 
Illuc, testiculi sibi conscius unde fugit mus, 
Intulerit, ubi velari pictura iubetur, 5^o 
Quaecunque alterius sexus imitata fjguram est. 
Et quis tunc hominum contemtor nurainis? aut quis 
Simpuvium ridere Numae nigrumqtie catinum 
Et Vaticano fragiles de monte patel.a» 
Ausus erat? Sed nunc ad quas nonClodius aras? 3^5 

Audio, quid veteres olim moneatis amici. 
Pone seram, cobibe. Sed quis custodiet ipsos 
Cuslodes? Cauta est et ab illis incipit uxor. 



Digitized by 



56 D. IUMl 1UVENAL1S 

Iamque eadem summis pariter minimisque libido : 
Nec melior ? silicem pedibus quae conlerit atruin, 55o 
Quam quae longorum vehilur cervice Syrorum. 

Ut speclet ludos, conducit Ogulnia vestem, 
Conducit comites, sellam, cervical, amicas, 
Nutricem et flavam, cui det mandata, puellain. 
Haec tamen argenti superest quodcunque paterni 355 
Levibus athletis ac vasa novissima donat. 
Multis res angusta domi est: sed nulla pudorem 
Pauperlatis habet, nec se metitur ad illuni, 
Quem dedit haec posuitque modum. Tamen utile quid 

sit, 

Prospiciunt aliquando viri, frigusque famemque 5Go 
Formica tandem quidam expavere magistra. 
^Prodiga non sentit pereuntem femina censum, 
At, velut exhausta redivivus pullulet arca 
Nummus et e pleno tollatur semper acervo ? 
Non unquam reputant, quantisibi gaudia constent. 5G5 

Sunt quas eunuchi imbelles ac mollia seinper 
Oscula delectent el desperatio barbae, 
Et quod abortivo non est ornis. Illa voluptas 
Summa tamen, quod iam calida malura iuventa 
Inguina traduntur medicis, iam pecline nigro. 5~o 
Ergo spectatos ac iussos crcscere primum 
Testiculos, postquam coeperunt esse bilibres, 
Tonsoris damno tantum rapit Heliodorus. 
Conspicuus longe cunctisque notabilis intrat 
Ralnea, nec dubie custodem vitis et horti 3^5 
Provocat, a domina factus spado. Dormiat ille 
Cum domina: sed tu iamdurum, Postume, iamque 
Tondendum eunucho Rromium committere noli. 



Digitized by Google 



» 



SATIRA VI. 57 

Si gaudet cantu, nuHius llbula dural 
Yocem vendentis Praetoribus; organa seinper 3So 
Iq inanibus; densi radiant testudine tota 
Sardonyches; crispo nnmeranlur pectinc chordac, 
Quo lenerHedymeles operamdedit: hunc lenet,hoc se 
Solatur graloque indulget basia plectro. 
Quaedam de numero Lamiarum ac nominis alli 385 
Cum farre et vino Ianum Vestamque rogabat, 
An Capitolinam deberet Pollio quercum 
Sperare et fidihus promittere. Quid faceret plus 
Aegrotante viro? medicis quid tristibus crga 
Filiolum ? Stetit ante aram , ncc turpe putavit 3yo 
Pro cithara velare caput, dictataque verba 
Pertiilit, ut mos est, el aperta palluit agna. 
Dic mihi nunc, quaeso, dic, antiquissime Divum, 
Respondes his, Iane pater? Magna otia coeli : 
Non est, ut video, non est quod agatur apud vos. 3y5 
Haec de comoedis te consulit: illa tracoedum 
Commeadare volet: varicosus liet haruspex. 

Sed cantel potius, quam totam pervolel urbem 
Audax, et coetus possit quam ferre virorum 
Cumque paludatls ducibus praesente marito 4°° 
Ipsa loqui recta facie strictisque mamillis. 
Haec eadem novit, quid toto fiat in orbej 
Quid Seres, quid Thraces agant; secreta novcrcac 
Et pueri; quis amet, quis diripiatur adulter. 
Dicet, quis viduam praegnantem fecerit et quo 4°5 
Mense; quihus verbisconcumbat quaeque 5 modis quot. 
Instantem regi Armenio Parthoque cometen 
Prima videl; famam rumoresque illa recentes 
Excipit ad portasj quosdam facit isse Niphaten 



Digitized by Google 



1 



58 D. IUNII IUVENALIS 

In populos magnoque illic cuncta arva leneri 4 10 
Diluvio; nutare urbes, subsidere terras, 
Quocunque in trivio, cuicunque est obvia 3 narrat. 

Nec tamen id vitium magis intolerabile , quam quae 
Vicinos humiles rapere et concidere loris 
Exorata solct. Nara si latratibus alli 4*5 
lUtmpuntur somni, Fustes huc ocius, inquit, 
Aflferle, atque illis dominum iubet ante feriri, 
Deinde canem , gravis occursu, teterrima vullu. 
Bdnea nocte subit; conchas et castra moveri 
Nocte iubet; magno gaudet sudare tumultu. 4 JO 
Quum lassata gravi ceciderunt brachia massa 
Callidus et cristae digitos impressit aliptes 
Ac sumraum domiaae fcnuir exclamare coegil, 
(Convivac miseri interea somnoque fameque 
Urgentur) tandcm illa venil rubicundula, tolum 4»5 
Oenophorum sitiens, plena quod tenditur urna 
Admotum pedibus , de quo sextarius alter 
Ducitur ante cibum, rabidam factuius orexin, n 
Dum rcdit et loto terram ferit lntestino. 
Marmoribus rivi properant, aurata Falenuim /fio 
Pelvis olct: nam sic, tanqtiam alta in dolia longus 
Deciderit serpens, bibit et vomit. Ergo maritus 
Nauseat atque ocults bilem substringit opertTs. 

Illa tamen gravior, quae quum discumbere coepit , 
Laudat Virgiliura, periturae ignoscit Elissae, 435 
Coinmittit vates et comparat; inde Maronem 
Atque alia parte in trulina suspendit Homerum. 
Ceduiit grammatici, vincuntur rhetores, omnU 
Titrba tacet: nec caiisUlicus, uec praeco loquatur, 
Altera nec mulicr: verborura tanta cadil visj 4 jo 



>y Google 



SATIRA VI. 59 

Tol pariler pelves, lot tintinnabula dicas 
Pulsari. lam nenio lubas, nemo aera fatigct: 
Una laboranti poterit succurrere Lunae. 
Imponit finem sapiens et rebus honestis. 
Nam quae docta nimis cupit et facunda videri , 44^ 
Crure tenus medio lunicas succingere debet, 
Caedere Silvano porcum, quadrante lavari. 
Non habeat matrona, tibi quae iuncta recumbit, 
Diccndi genus, aut curtum sermone rotato 
Torqueat enthymema, nec historias sciat omnes: 4&o 
Sed quaedam ex libris el non intelligat. Odi 
Hanc ego, quae repctit volvitque Palaemonis arlem, 
Servata semper lege et ratione loquendi, 
Ignolosque mihi lenet antiquaria versus, 
Xec curanda viris opicae castigat amicae fi$ 
Verba. Soloecismum liceat fecisse marito. 

Nil non permiltit mulier sibi , turpe putat nil , 
Quum virides gemmas collo circumdedit et quum w 
Auribus extentis magnos commisit elenchos. 
Intolerabilius nihil esl, quam femina dives. 4G0 
Inlerea foeda aspectu ridehdaque multo 
Pane tumet facics, aut pinguia Poppaeana 
Spirat, et hinc miseri viscantur labra mariti. 
Ad moechum "veniet lota cute. Quando videri 
Vull formosa domi? moechis foliata paranlur; 4^5 
Hts emitur, quidquid graciles huc mittitis Indi. 
Tandem aperit vullum et tectoria prima reponit: 
Incipit aguosci, atque illo lactc fovetur, 
Propter quod secum comites educit asellas, 
Exsul Hyperboreum si dimittatur ad axem. 4 7° 
Sed quae mutatis inducitur atque foveturj 



Digitized by Google 



60 D. 1UNII IUVEXALIS 

Tot mcdicaminibus coclaeque siliginis oflas 
Accipit ct madidae, facics dicetur, an ulctis? 

Esl pretium curac penitus cognoscere, toto 
Quid faciant agitentque die. Si nocle maritus 4/^ 
Aversus iacuit, periit libraria, ponunt 
Cosmetac tunicas, tardc venisse Liburnus 
Dicitur et poenas alieni pendere somni 
Cogilur : hic frangit ferulas , rubet ille flagello , 
Hicscutica: suni quae torloribus annua praestent. 480 
Verberat atque obiter faciem linit, audit airiieas 
Aul latum pictae veslis considerat atirum, 
Et caedit; longi relegit transversa diurni , 
Et caedit, donec lassis caedentibus, E\il 
Intouet horrendum, iam cognitione peracla. 
Praefectura domus Sicula non mitior aula. 
Nam si conslituit solitoque decentius optat 
Ornari et properat iamque exspectattir in horlis 
Aut apud Isiacae potitis sacraria lenae, 

# 

Disponit crincm, laceralis ipsa capillis, 4i) a 
ISuda humero Psecas infelix nudisqtie mamillis. 
Altior hic quare cincinntis? Taurea punit 
Conlinuo llexi crimen facinusque capilli. 
Qtiid Psecasadmisit? qtiaenam est hic culpa puellae, 
Si tibi displictiit nasus ttius? Altera laevum 49^ 
Exlendit pectitque comas et volvit in orbem. 
Est in consilio materna admotaque lanis 
Emerita qtiae cessat acti: sententia prima 
Huius erit ; post hauc aelate atque arte minores 
Censcbunt, tanqtiara famae discrimen agalur 5oo 
Aut auimae: tanta est quaerendi ctira decoris, 
Tot prcmit ordinibtis/ tot adhtic conipagibus alttini 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 61 

Aedifieat caput. Andromachen a fronte videbis: 

Post minor esl: credas aliam. Cedo, si brcve parvi 

Sortita est lateris spatium hreviorque videlur 5o5 

Virgine Pygmaea, nullis adiula cothurnis , 

El levis erecla consurgit ad oscula planta? 

Nulla viri cura interea, nec mentio fiet 

Daninorum : vivit tanquam viciua marito, 

Hoc solo propior, quod amicos coniugis odit 5io 

Et servos, gravis est rationibus. Ecce furentis 

Bellonae matrisque deum chorus intrat et ingens 

Semivir, ohscoeno facies rcverenda minori, 

Mollia qui rapta secuit genitalia testa 

Iam pridem, cui rauca cohors, cui tvmpana cedunt 5t5 

Pleheia et Phrygia vestitur bucca tiara. 

Grande sonat mctuique iuhet Septembris tit Austri 

Advenlum, nisi se centum lustraverit ovis 

Et xerampeliuas veteres donaverit ipsi, 

Ut, quidquid subiti et magni discriminis instat, 5ao 

In tunicas eal et totum semel expiet annum. 

Hibernum fracta glacie descendel in amnem, 

Ter matutino Tiberi mergetur et ipsis 

Vorticibus timidum caput abluet; inde superbi 

Totum regis agrum nuda actremebunda crucntis 5^5 

Erepet genibus, si candida iusserit Io , 

Ibit ad Aegypti finem calidaque petitas 

A Meroe portabit aquas, ut spargat in aedem 

Isidis, antiquo quae proxima surgit Ovili. 

Credit enim ipsius dominae se voce moneri. 536 

(En animam et mentem, cum qua di nocte loquantur!) 

Ergo hic praecipuum summumque meretur honorem, 

Qui, grege linigero circumdatus et grege calvo. 



Digitized by 



62 D. IUNII IUVENALIS 



Plangentis populi cunril derisor Anubis. 

Ille petit veniam, quoties non abslinel uxor 555 

Concubitu sacris observandisque diebus, 

Magnaque debetur violato poena cadurco, 

Et movisse caput visa est argentea serpens. 

lllius lacrimae meditataque murmura praestant, 

Ut veniam culpae non abnuat ansere magno 5^0 

Scilicet et tenui popano corruptus Osiris. 

Qnum dedit ille locum : cophino foenoque reliclo, 
Arcanam ludaea tremcns mendicat in aurem, 
Intcrpres lcgum Solymarum et magna sacerdos 
Arboris ac summi lida internuntia coeli; 5^5 
Implet et illa manum , sed parcius: aere minuto, 
Qualiacunque volcs, Iudaei somnia vendunt. 
Spondet amatorem tenerum vel divitis orbi 
Testamcntum ingens, calidae pulmone columbae 
Tractalo, Armenius vel Commagenus haruspcx: 55o 
Pectora pullorum rimabitur, exta catclli, 
Interdum et pucri: faciet, quod deferat ipse. 

Chaldaeis sed maior erit (iducia: quidquid 
Dixerit astrologus, credent a fonte rclatum 
Hammonis; quoniam Delphis oracula cessant 555 
Et genus humanum damnat caligo futuri. 
Praecipuus tamen est horum, qui sacpius exsul, 
Cuius amicitia conducendaque tabella 
Magnus civis obil et formidatus Othoni. 
Indc lides artis , sonuit si dextera ferro 5Go 
Laevaque, si longo castrorum in carcere mansit. 
Nemo mathcmaticus genium indemnatus habebit, 
Sed qui paene perit, cui vix in Cyclada mitti 
Coutigit et parva tandcm caruisse Seripho. 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 63 

Consulit iclericac lenlo de funere mMris, 5fi5 
Ante tamen de te, Tanaquil lua: quando sororem 
Efferat et patruos; an sit viclurus attulter 
Post ipsam: quid enim maius dare numina possunt ? 

Haec tamen ignorat, quid sidus triste minetur 
Salurnu quo laeta Venus se proferat aslro, 5^o 
Qui niensis damnis 9 quae dentur tempora lucro : 
Illius occursus etiam vitare memento, 
In cuius manibus, ceu pinguia succina, tritas 
Cernis ephemeridas ; quae nullum consulit et iam 
Consulitur; quae castra viro patriamque pelente 5y5 
Non ibit pariter, numeris revocala Thrasylli. 
Ad primura iapidem veclari quum placet, hora 
Sumitur ex libro; si prurit frictus ocelli 
Angulus, inspecta genesi collyria poscit. 
Aegra licet iaceat, capiendo nulla videlur 58o 
Aptior hora cibo , nisi quam dederit Petosiris. 
Si mediocris eril; spatium luslrabit utrinque 
Metarum et sortes ducet frontemque manumque 
Praebebit vati crebrum poppysma roganti. 
Divitibus responsa dabunt Phryx augur et Indus 585 
Conductus, dabit astrorum mundique pcrilus 
Atque aliquis senior, qui publica fulgura condit: 
Plebeiutn in Circo positum est et in aggere fatum. 
Quae nudis longum ostendit cervicibus aurum, 
Consulit ante phalas delphinorumque columnas, 5go 
An saga vendenli nubat, caupone reliclo.' 

Ilae tamen et partus subeunt discrimen et omnes 
Nutricis tolerant fortuna urgente labores: 
Scd iacet aurato vix ulla puerpera lecto. 
Tantum artes huius, Untum medicamina possunt, 5g5 



Digitized by Google 



64 



D. IUMI IUVENALIS 



Quae sterilcs facit atque homines iu ventre necandos 
Condueit. Gaude 3 infelix, atquc ipsc bibcndutn 
Ponige, quidquid erit: nam si dislendcre \cllet 
Et vcxare ulerum pueris salientibus, csses 
Acthiopis forlasse pater: mox decolor hcrcs Goo 
hnpleret tabulas , nunquam tibi mane videndus. 
Transeo suppositos et gaudia votaque saepe 
Ad spurcos decepla lacus atque inde pelilos 
Pontifices 9 Salios. Scaurorum nomina falso 
Corpore laturos. Stat Fortuna improba noctu Go5 
Arridens nudis infantibus. Hos fovet omnes 
Involvitque sinu: domibus tunc porrigit allis 
Sccrctumque sibi mimum parat. Hos amat, his se 
Ingerit utque suos ridcns producit alumnos. 

Hic magicos afferl canlus, hic Thessala vendit Gio 
Philtra, quibus valeant menlcm vexare mariti 
Et solea pulsare natcs. Quod dcsipis, inde est; 
Inde animi caligo et magna oblivio rerum, 
Quas modo gessisti. Tamen hoc tolerabilc, si non 
Et furere incipias, ut avunculus ille iNeronis, Gi5 
Cui totam tremuli frontem Caesonia pulli 
Infudit. Quae non faciet quod Principis uxor? 
Ardebant cuncta et fracta compage ruebant, 
Non alitcr, quam si fecisset Iuno maritum ' 
Insanum. Minus ergo nocens erit Agrippinae 6so 
Boletus : siquidem unius praecordia pressit 
Ille senis trcmulumque caput descendere iussit 
In coelum et longa manantia labra saliva. 
Haec poscit ferrum atque ignes, haec potio torquet, 
Haec laccrat mixtosEquitum cum sanguinePatres. Ga5 
Tanti partus cquae, tanti una vcnefica constat! 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 05 

9 

K 

Oderunl nalos de pellice; nemo repugnet, 
\erao vetet; iani iam privignum occidere fas est. 
Vos ego , pupilli, moneo. quibus amplior est res, 
Custodite animas et nulli credite mensae: 65o 
Livida malerno fervent adipata veneno. 
Mordeat ante aliquis quidquid porrexerit illa, 
Quae peperit; timidus praegustet pocula pappas. 
Fingimus haec , altum satira sumente cothurnum, 
Seilicet, et finem egressi legemque priorum 635 
Grande Sophocleo carmen bacchamur hiatu, 
Montibus ignotum Rutulis coeloque Latino! 
Nos ulinam vani ! sed clamat Ponlia, Feci, 
Confiteor, puerisque meis aconita paravi, 
Quae deprensa patent: facinus tamen ipsa peregi. 6.\o 
Tune duos una, saevissima vipera, coena? 
Tune duos? Seplem, si septem forte fuissent. 
Credamus tragicis, quidquid de Colchide saeva 
Dicitur et Procne: nil contra conor: et illae 
Grandia monslra suis audebant temporibus ; sed 
Non propter nummos. Minor admiratio summis 
Debetur monstris, quoties facit ira nocentem 
Hunc sexum: rabie iecur incendentc, ferunlur 
Praecipites; ut saxa iugis abrupta, quibus inons 
Subtrahitur clivoque latus pendcnte recedit. 65o 
Illam ego non tulerim, quae computat et scelus ingens 
Sana facit. Spectaul subeuntem fata mariti 
Alcestini et, similis si permutatio detur, 
Morte viri cupiant animam servare catellae. 
Occurrent multae tibi Belides atque Eriphylae 655 
Mane; Clytaemnestram nullus non vicus habebit. 
Hoc tantum refcrt, quod Tyndaris illa bipennem 

Vol. J. 5 

j 



Digitized by Google 



66 T). IUNII IUVENALIS SATIRA VI. 

Insulsam et fatuam dextra lacvaque tcnebat: 

At nunc res agititr lenui pulnione rubetae : 

Sed tamen et ferro, si praegustabit Atrides GGo 

Pojnlica ter victi caulus medicamina regis. 



Digitized by Google 



D. IUNII IUVENALIS 

SATIRARUM 



LIBEH TERTIUS. 



SATIRA VII. 

- 

SUMMARIUM. 

Fortunam et conditionem eorom , qui tum Romae libera- 
lium artiuin studia colebant , carmina pangebant , bisto- 
iiam scribebant, iurisprudentiam , rbetoricam et gramma- 
ticam profitebantur , baec satira describit , sati» vilem qui- 
<lem miniineque laetabilcm; non , quod defuerit laus sua et 
eiistimatio bonis ct praeclaris ingcniis , sed quod ea desti- 
tula u muniGcentia nobilium ac divitum et ad egestatem re- 
dacta, quibus digna essent , frnctus aut 'nullos aut nimis 
eiiguos baberent. Divituis quidem Musae sperarc non so- 
lciit, nec debent appetcre: quuin tamcn esurire coguntur, 
eorum , unde merces exspectari potest, illibcrulitas iustc 
carpitur, illis praesertim tcmporibus, quum luxuria plane 
•nunodica summas saepe opes ad quamcunque aut ineptiani 
aut lihidincm disperdebat. Itaque eo potissimum speotat' 
taec satira , ut sordidos nobilium mores describat , quos 



Digitized by Google 



68 I>. IUMI 1UVENAL1S 

quidcm alia iam cx supcrioribus satira, scd nominc alio f 
notarat. Hic autem animadversione digna rcs est, quod illa 
prope actate accidit, ul cura Imperatorum liltcris pracmia 
publice cortstitui, doctoribusque pracbcri suluria cocpisscnU 
Vid. Salmas. in Capitol. p. 72. ct VV. DD. ad Lucian. Iuu 
nucb. §. 3. T. II. p. 352. sq. Quam rcm tum dcmum inslitu- 
tam minus mirari licct, si eatn tantac bominum sordes, ne 
studia prorsus fame pcrircnt, tam ncccssariam fcccrunt. 
Quodsi dubitcs, cur intcr rcliquas cruditorum classcs plann 
oniittat poeta pbilosoplios , ea ncc valdc ad carmcn pcrti- 
net quaeslio, ct vcro rcputanti ad solvendum non est difll- 
cilis. Comparari potcst cum bac satira idyllium Tbeocrili , 
quod inscribitur XugtTsg : ibi qui locus extat v. 5. ct scqq. 
scntcntium babct adeo luvcnali similcm , ut is ipse fons bu- 
ius satirac argumenli cssc videatur. Cetcrum qui Cacsar 
primis versibus laudctur, de quo intcrprclum prorsus ina- 
nes sunt controvcrsiac , cum ratio tcmporum poctac ccrto 
arguit intelligi omuino alium non possc , quam Uudriauuui , 
sub quo bacc satira scripta est. 



Et spes et ratio studiortim in Cacsarc tantum: 
Solus enim tristes hac tcmpestate Camenas 
Respexit, quum iam celebres notique poelae 
Balneolum Gabiis, Romae conducere furnos 
Tentarcnt , nec focdum alii , ncc turpc putarent 5 
Praecones fieri; quum, deserlis Aganippes 
Vallihus, esuriens migraret in Atria Clio. 
Nam si Pieria quadrans tibi nullus in umhra 
Ostcndatur, ames nomen victumque Machaerae 
Et vendas potius, commissa quod auctio vendit io 
Stanlibus, oenophorum, tripodes, armaria, cistas. 



< 



Digitized by Google 



SATIKA VII. <W 

— 

Alcithoen Pacci, Thebas el Terea Fausti. 

Hoc satius. quain si dicas sub iudice, Vidi, 

Quod uon vidisti. Faciant equites Asiani, 

Qttaiiqttam et Cappadoces faciant cquitesque Bithyni , 

Allera quos nudo traducit Gallia talo. l J 

Xemo tamen studiis indignum ferre laboreni 

Cogetur posthac, uectit quicunque canoris 

Eloquitim vocale inodis latirumque momordit. 

Hoc agite, o iuvencs: circumspicil el slimulat vos 20 

Materiamque sibi Dueis indulgentia qtiaerit. 

Si qua aliunde pulas rerum exspeclauda tuaruni 

Praesidia ? atque ideo croceae membraua tabcllae 

Impletur: lignorum aliquid posce ocius et, qtiao 

Compoitis, dona Veneris, Telesine, marito, a5 

Aut chide el posilos tinea pertuudc libcllos. 

Frange miser calamos vigilataque proelia dc!e, 

Qui facis in parva stiblimia carmuia cella, 

Ut digutis venias hederis et imagiuc macra. 

Spes utilla ulterior: didicit iam dives avartis 3o 

Taiitum admirari, tantum latidare discrtos, 

l't pueri Iunonis avem. Sed detluil aelas v 

Et pclagi patiens et cassidis atque ligonis. 

Tacdia tuuc subeuiil auimos , luuc seque suani(|tie 

Terpsiehoren odit facunda et nuda senecttis. 5~> 

Accipe nunc arles, ne quid libi coufeiat isle . 
Qiiein colis, et Musarum el Apollinis aede relicla. 
]pse facit versus atque uni ccdit Homcro 
Propter mille annos: et, si dulcedine famac 
Succensus rccites, maculosas conuuodat aede $ 4° 
Haec louge ferrala domtis servirc iubeltn \ 
ln qua sollicitas imilatur iauua portas. 



1- 



Digitized by Google 



70 D. 1UM1 IUVEiVALIS 

Scit dare libertos extrema in partc sedentes 
Ordinis et magnas comitum disponere voces. 
Nemo dabit regum , cjuanti suhscllia consteut 4^ 
Et quae conducto pendent anabathra tigillo 
Quaeque reportandis posita est orchestra cathedris. 
Nos tamen hoc agimus tenuique in pulvere sulcos 
Ducimus et lilus stcrili vcrsamus aralro. 
ISam\si discedas, laqueo tenet ambitiosi 5o 
Consuetudo mali: tenet insanabile multos 
Scribendi cacoethes et negro in corde senescil. 
Sed vatein egregium, cui non sil publica vcna, 
Qui nihil expositum soleal dedueere, nec qui 
Commuui feriat carmen triviale moneta, 55 
Hunc, qualem ncqueo monslrare ct sentio taiiUim , 
Anxietale carens animus facil, omnis acerbi 
Impaticris, cupidus silvarum aptiisquc bibendis 
Fontihtis Aonidum. Neque enim cantare sub antro 
Picrio thyrsumve potest contingere moesla Go 
Paupertas alque aeris inops, quo nocte dieque 
Corpus cgel : satur esl , quum dicil Horatius. Euoe! 
Quis locus ingenio, nisi quuni se carmine solo 
Yexant et dominis Cirrhae Nysaeque ferunlur 
Pecloia vestra, duas non admittentia curas ? - 65 
Magnae mentis opus ncc de lodice paratida 
Attonitae. currus et cquos faeiesque deorum 
Aspicere el qualis Rutulum confundat Erinnys. 
!\am si Viigilio puer et lolerabile deesset 
llospitium , caderent omnes a crinihus hydrij 70 
Surda nihil gemerct grave buccina. Posciinus. ut sil 
\on minor antiquo Rubrenus Lappa cothurno . 
Cuius ct aheolos et laenam pignerat Alreus. 



Digitized by Google 



SATIRA V». 



71 



Nou habet iufelix Numitor, quod mitlal amico: 
Quintillae quod donet, kabet; nec defuit illi, 7 5 
Unde emerel inulta pascendum carne leoneiu 
lam domilum : constat leviori bellua sumlu 
ISimirum, et capiunt |ilus intcstina poelae. 
Contentus fama iaceal Lucanus in kortis 
Marmoreis: at Serrano lenuique Saleio 80 
Gloria quantalibet quid eril 5 si gloria tantum est? 
Curritur ad vocem iucundam et carriicn amicae 
Tkebaidos, laetam fecit quum Statius Urbem 
Promisitque diem. Tanta dulcedine captos 
Aificit itle animos tantaque libidine vulgi 85 
Auditur : sed , quum fregit subsellia versu 9 
Esurit, intactam Paridi nisi vendat Agauen. 
Ille et mililiae multis largitur kouorem, 
Semestri vatum digitos circumligat auro. 
Quod non dant proceres, dabit kistrio : tu Camerinos 
Et Bareas, tu nobilium magna atria curas? 9° 
Praefectos Pelopea facit, Pkilomela tribuno*. 
Haud tamen invideas vati, quem pulpita pascunt. 
Quis tibi Maeceuas? quis nunc erit aul Proculeius 
Aut Fabius? quis Colta iterum? quis Lentulus alter ? cjj 
Tunc par iugeuio pretium j tunc utile mullis 
Pallere el vinum loto nescire Decemhri. 

Vester porro labor fecundior, kistoriarum 
Scriptores? petit kic plus temporis alque olei plus: 
Namque oblita modi millesima pagina surgit joo 
Omnibus el multa crescit damnosa papyro. 
Sic ingens rertun nunierus iubet atque operum lex. 
Quae tamen rndc segcs? terrae quis fructus aperfae? 
Quis dabit kislorico, quantuin darel acta legenti? 



Digitized by 



12 



> 

0. ILNII IUVENAL1S 



Sed genus ignavum, quod lccto gaudct et umbra! io!> 

Dic igitur • quid causidicis civilia praesteut 
Olficia et magno comites in fascc libelli? 
Ipsi magna sonant, sed tunc, quum creditor audit, 
Praecipue 9 «vcl si tetigit latus acrior illo ? 
Qui venit ad dubium grandi cuin codice nomen. 110 
v Tunc immensa cavi spiranfe mendacia folles 

Conspuiturquc sinus. Veram deprendere messeni 

Si libet: hinc centum patrimonia causidicorum, 

Parte alia solum russati pone Lacernae. 

Consedere Ducesi surgis tu pallidus Aiax ii5> 

Dicturus dubia pro libertate , bubulco 

Iudice. Rumpe miser tensum iecur, ul tibi lasso 

Figanlur virides, scalarum gloria, palmae. 

Quod vocis pretium? siccus petasunculus et vas 

Pelamydum, aut vctercs, Afrorum cpimenia, bulbi, i 20 

Aut vinuin Tibcri devectum, quinque lagenae , 

Si quater egisti. Si contigit aureus unus, 

Inde cadunt partes, ex foedere, pragmaticorum. 

Aemilio dabitur, quantum petet, et melius nos 

Egimus: huius enim stat currus aeneus, alti 12J 

Quadriiuges in vestibulis, atque ipse fcroci 

Bellatorc scdeus curvatum hastile miuatur 

Eminus et statua meditatur proclia lusca. 

Sic Pedo conturbat, Matho deficit; cxitus hic est 

Tongilli, magno cum rhinocerote lavari i3o 

Qui solet et vexat lutulenta baluea turba" 

Perque forum iuvenes longo premit assere Medos, 

Emturus pueros, argentum , murrina, villas: 

Spondet enim Tyrio stlataria purpura <ilo. 

Et tamen est illis hoc utilc: purpura vcndit 1 35 



Digitized by Google 



SATIRA VII. 73 

Cattsidicutn. vendunt amethystina: eonvenil illis 
Et strepitu ct facic maioris viverc census: 
Sed (juem impensae non servat prodiga Roma. 
Fidimus eloquio ? Ciceroni nemo ducentos 
Nunc dedcritnuinmos, nisi fulserit annulus ingens. 
Respicit haec primum, qui litigat, an tibi servi 
Octo. dccem comites , an post te sella 5 togati 
Anle pedes. Ideo conducta Paullus agebal 
Sardonyche, atque ideo pluris, quam Cossus agebal, 
Quam Basilus. Rara in tenui facundia panno. i/^5 
Quando licet Basilo flentem producere matrem ? 
Quis hene dicentem Basilum ferat? Accipial le 
(>allia vel potius nutricula causidicorttm 
Africa. si placuit mercedem imponerc linguae. 

Declamare doces ? O ferrea pectora Vetti , 1 5o 
Quum perimit saevos classis numerosa tyrannos! 
Naui quaecunque sedens modo legerat, haec eadetn 

stans 

Perferet atque eadem cantabit versibus isdem. 
Occidit miseros crambe repetita magistros. 
Quis color et quod sil causae genus atque ttbi summa 
Quaestio, quae veniant diversa parte sagitlae, x $ iJ 
Yosse velint omnes. mercedem solvere nemo. 
Mercedem appellas? quid enim scio? Culpa docentis 
Scilicet arguitur, quod laeva in parte mamillac 
Nil salit Arcadio iuveni, cuius mihi sexta 1G0 
Quaque die miserum dirus caput Hannibal implet; 
Quidquid id est, de quo dcliberat, an petat Urbem 
A Cannis, an post nimbos et fulmina cautus 
Circumagat madidas a tempestate cohortes. 
Qttantum vis stipulare, et prolinus accipc quoddo, i65 



Digitized by Google 



74 



D. II XII IUVEVALIS 



Ul lolies illum paler audiat. Haec alii sex 
Vel plures uao conclamant ore Sophistae 
El veras agitant lites, raptore relicto$ 
Fusa vcnena silent, nialus ingratusque maritus, 
Et quae iam veleres sanant mortaria caecos. i 70 
Ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra movcbunt 
Consilia, et vitae diversum iler ingredielur 5 
Ad pugnam qui rhetorica dcscendit ab umbra, 
Summula ne pereal, qua vilis tessera venit 
Frumenti: quippe haec merces lautissima. Tenta. iy5 
Chrysogonus quanti doceat, vel Pollio quanti 
Lautorum pueros, artem scindens Theodori. 
ttalnea sexcentis et pluris porticus , in qua 
Gestetur dominus, quoties pluit. Anne serenuui 
Exspectet spargatque luto iumenla recenti? 1S0 
Ilic potius: namque hic muudae nitct ungula mulae. 
Parle alia longis jXumidarum fulta columnis 
Surgat et algentem rapiat cocnatio solem. 
Quanticunque domus, veniet qui fercula docle 
Componat; veniet qui pulmentaria condat. i85 
Hos inter sunitus seslertia Quintiliauo, 
Ui multum, duo suflicient: res nulla minoris 
Constabit palri , quam filius. Unde igitur tot 
Quiutilianus liabet saltus? Exempla novorum 
Falorum transi. Felix et pulcher et acerj iqu 
Felix ct sapiens ct nobilis el generosus, 
Appositam nigrae luuam subtexit alutae, 
Felix orator quoquc maximus et iaculator: 
El si perfrixit. canlat bene. Distat enim ? quae 
Sidera te cxcipianl modo primos incipieuteuL nj" 
Ederc vagitus ct adliuc a malre rubenlem. 



Digitized by Google 



SATIKA VH. 75 

Si Fortuna \oIet ? fies dc rhetore Consul: 

Si volel haec cadcm, lies de Consule rlielor. 

VeDtidius quid enim? quid Tullius ? annc aliud. quam 

Sidus et occulti miranda potentia fati? 200 

Servis regna dahunt, captivis fala triumphos. 

Fclix ille tamen corvo quoque rarior alho. 

Poeiiituit multos vanae sterilisque cathedrae, 

Sicut Thrasymachi prohat exitus atque Secundi 

Carinatis: et hunc inopem vidistis, Athenae, 2o5 

ftil praeter gelidas ausae conferre cicutas. 

Di, niaiorum umhris lenuem et sine pondere terram 

Spirantesque crocos el in urna perpeluum ver , 

Qui praeceptoreiu sancti \oluere parenlis 

Esse loco! Metuens virgae iara grandis Achilles 310 

Cantahat patriis in montihus: et cui non tunc • 

Eliceret risum citharoedi cauda raagistri? 

Sed Kufuin atque alios caedit sua quemque iuventus, 

Ruftim, qui loties Ciceronein Allohroga dixit. 

Quis gremioEnceladi doelique Palacmonis aflert 21 5 
Quanlum grammaticus meruit labor? et tameu ex hoc 
Quodcunque est (minuscst autem, quatii rheloris aera) 
Discipuli custos praemordet Acocnonetus 
El, qui dispensat, frangit sihi. Cede. Palaemon, 
Elpalere inde ali((uid decrescere,non aliler,quam 220 
Instilor hibernae tegelis niveiquc cadurci;' 
Dummodo non pereat, niediac quod noctis ah hora 
Sedisti. qua nemo faber, qua nemo scderct, 

m 

Qui docet obliquo lanam deducere ferro; 
Dummodo non pereat totidein olfecisse lucernas. 225 
Quot stabaut pueri , quum totus decolor esset 
Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni. 



■ 

Digitized by Google 



7(3 



D. ilMf IUVEXALIS 



Rara lanien nierces. quac cogitilione Iribuui 
I\on egeat. Sed vos saevas imponitc leges, 
llt praeceptori verborum regula constet, a3o 
Ut legat historias. auctores noverit omnes, 
Tanquam ungues digitosque suos: ut forte rogatus , 
Duni pclit aut thennas aut Phoebi halnca, dicat 
Nutricem Anchisae, nomen patrianique novercae 
Archcmori; dicat, quot Acesles vixerit annos, ^55 
Quot Siculus Phrygibus viui donaverit urnas. 
Exigite, ut mores loneros ceu pollice ducat , 
Ut si quis cera vultum facil; exigite, ut sit 
Et pater ipsius coetus, ne turpia ludant, 
j\e faciant vicihus. Xon est leve lot piierorum %\o 
Observarc manus oculosque in fine trement.es. 
Haec ? inquit , cures et ? quum se verleril amius, 
Aceipe, viclori populus quod poslulal, aurmiK 



■ 

S A T I R A VIII. 

s 

■ 

SUMMARIUM. 

Nobilissiina haec de nobilitate satira titrum materiatn lia- 
beat ex pbilosoplioruni disputatiouibus vcl rbctorum scboiis 
libero dclcclu pctitain , au ab ipsa vita polius ac tcmpori- 
bus oblatain , quacri polcst : sctl babct baustam oinnino ex 
utrisquc simul fonlibus. Nam quac vcra suoque noinine 
Higna csset uobilitns , antc lnvenalem iam pridem inquiri a 
f.raccis coeptttm ernt, suntque en Hc rc scntcntiae inultac 
tum pbilosopborum tuiu poctarum, uude cognosci huius «r- 



Digitized by Google 



SATIRA VIII. 



pnmenti celchritas possir, una cnm germanis fragmentis Plu- 
tarchci de ftobilitate lihri depcrditi, a Stohaco eollectac in 
Florilcgio , Senn. CCWII. ct seq. (cf. Luzac. Lcctt Attic. 
p. 8Q. sqq.) : uhi ctiam considerandum est, quod discrtc ait 
Plutarchus , maxiuic sophistaruni fuisse iniquas et ahsurdas 
calumntas (unioxovg ovxoqapriag). Vidc aliorum sententias 
collectas a iMenagio ad Lacrtium III , 89. Beinde rhetorcs, 
Itomac artctn facicntes, apud quos ipse poeta diu assidue- 
qtie se excrcuerat , htinc satis facilcm ad vexandura locuni, 
iuter tot alios philosophicos locos haud neglcctnm, varie 
introduxissc in suasoriis suis vel controversiis , eum pcr sc 
crcdibitc sit, tuin indicia ccrta supcrsunt, imprimisque illud 
apud Senccam Controvers. Fxcerpt. lib.~I, 6. luvenah simiL 
lima sentcntia , quod plcnius legitur in ipsa, undo sumtum 
est , controversia p. 110: In tot Cdnsidaribus Marius nihil 
habet clarius (juam se auctprcm. Pompeittnt si hereditariae 
extulissent intagines , nemo Magnum dixisset. Servium regem 
tulit Homa. Quid tibi videntta* ilii rapti ab aratro, qui pau» 
pertate sua bealam fccerc rem publicam? Vcrumtanien inter 
haec facta crat tcmporum atquc morum mutatio ea , quae 
iitud disputandi genus plus alcrct ac rcdderet quodammodo 
magis iustttin et necessarium. NobiKtas Cnim sua profecto 
ctilpa , utpote ad ignaviam ct prohra dclapsa, inciderat ulios 
in adversarios, homincs ttt ortu ignohilcs , sic meritis ela- 
ros , qui splendorem nataliuin et ex velttsta prosapia supcr- 
hiam sua virtutis fortitudinisque gloria ohscurarent, obme- 
rcnt atque aliam , cx virtute videlicct, nohilitatem osten. 
derent : e quibus unus C. Marius, qualem apud Sallustium 

i 

nmlimtis facla sua ct mcrita contra vana nohilittm ornamcnta 
ohiicicntcni , plus sane ad minuendum nobilitatis honorcin 
dchuit cfticere, quam potucrat grex omnis sophistarum et 
rhctorum. Atque huic etiam magis existimationi detractum 
est , postca quain Cacsar, non tam , quod vulgo crcditur, 
ut replcret exhaustum bello ordinem, qui quidem ordo po- 
tcrat aliter repleri, verum ct ut his, qui dc partibus bcne 



Digitized 



7S I). 1UMI IUVENALIS 

mcrucrant, rcferret gratiam, ct ut ipsc sibi favorem plcbis 
angcrct , homincs multos \v\ obscurissiuic natos in Seuiittim 
lcgcrat. Tam qiium stib Jmperatoribiis nohilitas omnihus 
motlis partim vi prostiata , partim ultro se ipsa proslcrncns 
ad iiifaniiam, iu contemtiun rueret , iamqiu» uihil prope es- 
sct rclictuin veteris gloriac a maioribus acccptac : nihii mi- 
rum , si tamcn non dcessent, qui , quamvis vitiis prohrisque 
infamcs, maiores ct slemmata iactarent, infaiiiiacquc vamiin 
tumorcm practcnderent. Sic poeta nunc quoque, ut sae- 
pius , corruptos procerum morcs castigat, scil tamen fastum 
inancm atquc incptum praecipue. Etcnim recte idem sen- 
tiebat, quod Plinius Epist V , 17. c\tr. ftlire cupio , elc. 
Quarc crrant, qui hoc carincn advcrsus ipsam nobilitatein 
scriptum esse existimant, in coque illam totam vitupcrari 
ct cxplodi : cst enim scriptum adversns corruptam, cumqttc 
fastu suo tanto magis contcmnendam. Scntcntia, undc pro^ 
ficiscitur arguiuentum, simplcx est atquc ohvia : Nobilitas 
soia est aique unica virtns, eaquc praeclara et ( quis ncgel?) 
verissima. lam Cicero in Fragmentis Ern # p. 10G5. Ou/a 
enim nobilitas sit ni/iil aliud, quam cognita virtits, quis ht 
eo , quem veterascentem videt ad gloriam, generis antiquita- 
tem desideret ? Scd facilem seritentiam et ccrtatim a multis 
dictam unus omnium luvcnalis magna et adtnirabili arte or- 
navit et illustravit Exstat Gallica Boilavii huius pracclari 
carminis imitatio : de qua sic ingcnue vereque existimat Iu. 
vcnalis Editor Parisinus, ut non pari eventu esse susceptam 
et luvcnali longe inferiorem dicat. 



Stemmata quid faciuat? quid prodcst, Ponlice. longo 
Sanguirje censeri pictosque oslendere \ulliis 
Maiorum el stantes in eurribus Aemilianos 
Et Curios iam dimidios humerosque minorem 



Digitized by Google 



SATIRA VHI. 79 

♦ 

Corvinum et Galbam auriculis nasoque carenteni? 5 
Quis fructus, generis tahula iaclare eapaci 
Corvinum, poslhac multa contingere virga 
Fumosos Equitum cum Dietatore magistros, 
Si coram Lcpidis male vivitur? cfligics quo 
Tot bellalorum, si lu<litur alea pernox 10 
Anle Kumantinos; si dormire incipis ortu 
Luciferi, quo signa duces et castra movebant? 
Cur Allobrogicis et raagna gaudeat ara 
iNatus in Herculeo Fabius Lare, si cupidus, si 
Vanus et Euganea quantumvis mollior agna; i5 
Si tenerum altritus Catinensi pumice lumbum 
Squalentes traducit avos emtorque veneni 
Frangenda miseram fuuestat imagine gentem? 
Tota licet veteres exornent undique cerae 
Atria, nobilitas sola est atque unica virtus. 20 
Paullus vel Cossus vel Drusus moribus eslo; 
llos ante efligies maiorum pone tiiorum; 
Praeccdaut ipsas illi te Consule virgas. 
Prima mihi debes animi bona: sanctus haberi 
lustitiaeque tenax factis dictisque mereris, ^5 
Agnosco procerem. Salve, Gaelulice, seu tu 
Silanus, quocunque alio de sanguine, rams 
Civis et egregius patriae contingis ovanti. 
Exclamare libet, populus quod clamat, Osiri 
lnvento. Quis eniui generosum dixerit hunc, qui 3o 
Indignus genere et praeclaro nomine tantum 
Insignis? Nanum cuiusdam Atlanta vocamus, 
Aethiopem cygnum, pravam exlortamque puellam 
Europcn; canibus pigris scabieque vetusta 
Levibus et siccae lambentibus ora lucernae 55 



Digitized by Google 



80 



D. IUMI IUVENALIS 



Nomea erit pardus, tigris. leo ? si qui<l adhtic est ? 
Quod fremat in terris violetitius. Ergo cavebis 
Et metues. jie tu sis Creticus aut Canierinus. 

His ego quem monui? tecum est mihi sermo. Hubolli 
Plaule. Tumes alto Drusorum stemmale, tanquam /jo 
Feceris ipse aliquid. proptcr quod nobilis csses, 
Ut te conciperet quae sanguine fulget luli, 
Non quae ventoso conducta sub aggere texit. 
Vos humiles, inquis, vulgi pars ultima nostri, 
Quorum nemo queat palriam monstrare parentis: ^ r > 
Asl ego Cecropides! Vivas ct originis huius 
Gaudia longa feras: tamen ima plebe Quiritcm 
Facundum invenies; solet hic dcfenderc causas 
Nobilis indocli 5 veniet de plebe togata , 
Qui iuris nodos et legum aenigmata solvat. 5o 
Hic petit Euphraten iuvenis domilique Batavi 
Custodes aquilas, armis industrius: at tu 
Nil nisi Cecropides truncoque simillimus Hermae. 
Nullo quippe alio vincis discrimine 5 quam quod 
Illi marmoreura caput est, tua vivit imago. 55 
Dic mihi, Teucrorum proles, animalia muta 
Quis generosa putet, nisi fortia? nempe volucrem 
Sic laudamus equum ? facili cui plurima palma 
Fervet et exsultat rauco vicloria Circo. 
Nobilis hic. quocunque venit de gramine. cuius Go 
Clara fuga anlc alios et primus in aequore pulvis: 
Sed venale pecus Corythac posteritas et 
Hirpini, si rara iugo Victoria sedit. 
Nil ibi maiorum respectus, gratia nulla 
Umbrarum: dominos prctiis mulare iubenlur 65 
Exiguis trito ducunt epiredia collo 



Digitized by Google 



SATIRA VIII. 81 

Segnipcdes dignique molam versare Nepolis. 
Ergo ut miremur te, non tua, primum aliquid da, 
Quod possim titulis incidere, praeter honores, 
Quos illis damus et dedimus, quibus omnia debes. 70 
Haec satis ad iuvenem , quem nobis fama superbum 
Tradit et inflatum plenumque Nerone propinquo: 
Rams enim ferme sensus communis in illa 
Fortuna. Scd te censeri laude tuoruin, 
Pontice, noluerim sicj ut nihil ipse futurae 75 
Laudis agas. Miserum est aliorum incumbere famae, 
Nc collapsa ruant subductis tecta columnis. 
Stratus humi palmes viduas desiderat ulmos. 
Eslo bonus miles, tutor bonus, arbiter idem 
Integer; ambiguae si quando citabere testis 80 
Incertaeque rei , Phalaris licet imperet , ut sis 
Falsus, et admolo dictet periuria tauro: 
Suuimum crcde nefas animam praeferre pudori 
Et propter vitam vivendi perdere causas. 
Uignus morte pent, coenet licel ostrea centum 85 
Gaurana et Cosmi toto mergatur aeno. 
Exspectata dlu tandem provincia quum te 
Hectorem accipiet, pone irac fraena modumque, 
Poae et avaritiae: miserere iaopum socioruaij 
Ossa vides regum vacuis exsucta medullis. 90 
Respice, quid moneant leges, quid curia mandet, 
Praemia quanta bonos maneant, quam fulmine iusto 
Et Capito et Numitor ruerint, damnante Senatu, 
Piratae Cilicum. Sed quid damnatio coufert, 
Quum Pansa eripiat, quidquid tibi Natla reliquit? q5 
Praeconem, Chaerippe, tuis circumspice paiinis, 
lamque tace. Furor est post oninia perdere naulum. 

Vx>l L 6 



Digitized by Google 



82 D. IUNII IUVENALIS 

Non idem gemitus olim, neque vulnus erat par 
Damnorum , sociis florentibus el modo victis. 
Plena domus tunc omnis, et ingens stabat acervus 1 oo 
Nummorum, Spartana chlamys, conchylia Coa, 
Et cum Parrhasii tabulis signisque Myronis 
Phidiacum vivebat ebur^ nec non Polycleti 
Multus ubique labor; rarae sine Mentore mensae. 
lnde Dolabella est atque hinc Antonius, inde io5 
Sacrilegus Verres: referebaut navibus altis 
Occulta spolia et plures de pace triumphos. 
Nunc sociis iuga pauca boum , grex parvus equarum 
Et pater armenti capto eripietur agello ; 
Ipsi deinde Lares, si quod spectabile signum , 110 
Si quis in aedicula deus unicus. Haec elenim sunt 
Pro summis : nam sunt haec maxima. Despicias tu 
Forsitan imbelles Rhodios unctamque Corinlhum : 
Despicias merito. Quid resinata iuventus 
Cruraque totius facient tibi levia gentis? ii5 
Horrida vitanda est Hispartia, Gallicus axis 
IUyricumque latus: parce ct me^soribus illis, 
Qui salurant Urbem Circo scenacque vacantcm. 
Quanta autem inde feres tam dirae praemia culpae, 
Quum tenues nuper Marius discinxerit Afros? 120 
Curandum imprimis, ne magna iniuria fiat 
Fortibus et miseris: tollas licet omiie, quod usquam est 
Auri atque argenti , scutum gladiumque relinquens 
Et iacula ct galeam: spoliatis arma supersunL 

Quod modo proposui, non est sententia: verum 12$ 
Credite me vobis folium recitare Sibyllae. 
Si tibi sancla cohors comitum, si nemo tribunal 
Vendit Accrsecomes, si nullum in coniuge crimen, 



Digitized by Googl 



SATIRAVIII. 83 

• 

Nec pcr conventus et cuncta per oppida curvis 
Unguibus irc parat nummos raptura Cclaeno: i5o 
Tunc licet a Pico numeres genus, allaque si te 
Nomina deleclant, omnem Titanida pugnam 
Inter maiores ipsumque Promelhea ponas: 
De quocunque voles proavum tibi sumito libro. 
Quod si praecipitem rapit ambitio atque libido, i35 
Si frangis virgas sociorum in sanguine, si te 
Delectant hebetes lasso lictore secures: 
Incipit ipsorum contra te stare parentum 
iXobilitas claramque facem praeferrc pudendis. 
Omne animi vitium tanlo conspectius in se i/ f o 
Crimen habet , quanto maior qui peccat habetur. 
Quo mihi ? te solitum falsas signare tabellas 
In tcmplis, quae fecit avus ? statuamque parentis 
Ante triumphalem? quo ? si nocturnus adulter 
Tempora Sautonico velas adoperta cucullo? i ^5 
Praeler maiorum cineres atque ossa volucri 
Carpento rapitur pinguis Lateranus ? et ipse, 
Ipse rotam adstringit multo suiHamine Consulj 
Nocte quidem: sed luna videt 5 sed sidera testes 
Intendunt oculos. Finitum tempus honoris i5o 
Quum fuerit ? clara Lateranus luce flagellum 
Sumet et occursum nunquam trepidabit amici 
lam senis, ac virga prior annuet atque maniplos 
Solvel et infundet iumentis hordea lassis. 
Interea dum lanatas torvumque iuvencum i5E> 
More Numae cacdit lovis ante altaria, iurat 
Solam Eponam et facics olida ad praesepia pictas. 
Sed quum pervigiles placet instaurare popinas: 
Obvius assiduo Syrophoenix udus amomo 



84 D. IUNII IUVENALIS 

Currit, Idumaeae Syrophoenix incola portae, 1C0 
Hospilis affectu dominum regemque salutat, 
Et cum vcnali Cyane succincta lagena. 

Defensor culpae dicet mihi, fecimus et nos 
Haec iuvenes. Esto. Desisti neuipe, nec ultra 
Fovisti errorem. Brcve sit, quod turpiler audcs; iG5 
Quaedam cuni prima resecentur crimina barba; 
Indulge veniam pueris: Lateranus ad illos 
Thermarum calices inscriptaque lintea vadit, 
Maturus bcllo, Armeniae Syriaeque tuendis 
Amnibus et Rheno atque Istro. Praestare Neronem 1 70 
Securum valct haec aetas. Mitte ostia, Caesar, 
Mitte: sed in magna lcgatum quaere popina; 
Invenies aliquo cum percussore iacentem , 
Permixtum nautis et fiiribus ac fugitivis, 
Inler carnifices et fabros sandapilarum 17^ 
Et resupinati cessantia tympana Galli. 
Aequa ibi libertas, communia pocula, lectus 
Non alius cuiquam, nec mensa rcmotior ulli. 
Quid facias talcm sortitus, Ponlice, servum? 
Nempe in Lucanos aut Tusca ergastula mittas. 180 
At vos, Troiugcnae, vobis ignoscitis, et quae 
Turpia ccrdoni, Volcsos Rrutumque decebunt. 
Quid, si nunquam adeo focdis adeoque pudendis 
Utimur exemplis, ut non peiora supersint ? 
Consumtis opibus vocem, Damasippe, locasti i85 
Sipario, clamosum agercs ut Phasma Catulli. 
Laureolum velox etiam beue Lentulus egit, 
ludice me dignus vcra cruce. Nec tamen ipsi 
Ignoscas populo : populi frons durior huius. 
Qui scdct ct spectat triscurria palriciorum, 190 



Digitized by Google 



SATIRAVIII. 85 

Platiipedes audit Fabios, ridcre potcst qui 
Mamercorum alapas. Quanti sua funera vendant , 
Quid refert? Vendunt nullo cogente Nerone, 
Nec dubitant Celsi Praetoris vcndere ludis. 
Finge tamen gladiosinde. atquehinc pulpitapone: iq5 
Quid satius? Mortem sic quisquam exhorruit, ut sit 
Zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi? 
Res haud mira tamen, citharoedo Principe, mimus 
Nobilis. Haec ultra quid erit, nisi ludus? Et illud 
Dedecus Urbis habes: nec mirmillonis in armis, 200 
Nec clypeo Gracchum pugnantem aut falce supiua. 
(Damnat enim tales habitus; et damnat et odit) 
Nec galea faciem abscondit; movet ecce tridentem , 
Postquam librata pendenlia retia dextra 
Nequidquam effudit, nudum ad spectacula vultum 2o5 
Erigit et tota fugit agnoscendus arena. 
Credamus tunicae, de faucibus aurea quum se 
Porrigat et longo iactetur spira galero. 
Ergo ignominiam graviorem pertulit omni 
Vulnere cum Graccho iussus pugnare secutor. 210 

Libera si dentur populo suffragia, quis lam 
Pcrditus, ut dubitet Senecam praeferre Neroni} 
Cuius supplicio non debuit una parari 
Simia, nec serpens unus, nec cul< us unus? 
Par Agamemnonidae crimen; sed causa facit rem 2i5 
Dissimilem. QuippeSHe deis auctoribus ullor 
Patris erat caesi media inter pocula: sed nec 
Electrae iugulo se polluit aut Spartani 
Sanguine coniugii 5 nullis aconita propinquis 
Miscuit, in scena nunquam cantavit Oresles, 220 
Troica non scripsit. Quid cnim Verginius arniis 



Digitized by 



86 D. IUNII 1UVENALIS 

Debilit ulcisci magis, aul cum Vintlicc Galha? 
Quid Nero lam sacva crudaque tyranuide fecil? 
Haec opera alque hae suul gcnerosi Principis arles, 
Gaudentis foedo pcrcgrina ad pulpila cantu aa5 
Proslilui Graiaeque apium nieruisse corouae. 
Maiorum efligies habeanl insignia vocis: 
Ante pedes Domiti longum tu ponc Thycslae 
Syrma vel Antigones, tu personam Mcnalippes, 
Et de marnioreo citharam suspende colosso. a5o 
Quid, Catilina, luis natalibus atque Cethegi 
Inveniet quisquam sublimius? Arma tamen vos 
Nocturna et flammas domibus templisque parastis^ 
Ut Braccatorum pucri Scnonumque minores, 
Ausi quod liceal lunica punire molcsta. a35 
Sed vigilat Consul vexillaque veslra coercet. 
Ilic novus Arpinas, ignobilis et modo Homae 
Municipalis Eques, galeatum ponit ubique 
Praesidium altonitis et in omni gente laborat. 
Tantum igitur muros intra toga conlulit illi q/jo 
Nominis el tituli , quantum non Leucade, quautuiu 
Tliessaliae campis Octavius abstulit udo 
Caedibus assiduis gladio. Sed Itoma parenleni, 
Roma Patrem Patriae Ciceronem libcra dixit. 
Arpinas alius Volscorum in monte solebat ifi 
Poscere mercedes, alieno lassus aratro; 
Nodosam post haec frangebal vertice vitem, 
Si lentus pigra muniret castra dolabra: 
Hic tamen el Cimbros et summa pericula rerum 
Excipit, et solus trepidantem protegit Urbem 5 s5o 
Alque ideo, postquam ad Cimbrosstragemque volabanl 
Qui nunquam atligcrant maiora cadavera eor\L 



Digitized by Google 



SATIRA VIII. 87 

• 

Nobilis ornalur lauro collega secunda. 
Plebeiae Decion.un animac, plcbeia fucrunt 
Nomina : prototis legionibus hi tamen ct pro a55 
Omnibus auxiliis atque omni pube Latina 
Sufficiunl dis infcrnis Terraequc parenli: 
Pluris enim Decii „ quam quae servantur ab illis. 
Ancilla natus trabeain el diadema Quirini 
Et fasces meruil, reguin ullimns illc bonorum. 260 
Prodita laxabant porfarum elaustra tyrannis 
Exsulibus iuvcnes ipsius Consulis el quos 
Magnum aliquid dubia pro liberlate deceret, 
Quod mirarelur cum Coelite Mucius et quae 
Imperii fines, Tiberinum . virgo natavit. 26S 
Occulta ad Palrcs produxit eriniina servus, 
Matronis lugendus: al illos verbera iustis 
AfTiciunt poenis el legum prima seeuris. 

Malo pater tibi sit Thersites, dummodo lu sis 
Aeacidae similis Vulcaniaque arnia eapessas, 270 
Quam te Thersitae similein produeal Acliillcs. 
Et tainciij ut longe repetas longeque revolvas 
Nonicn, ab infami genteni deducis asylo. 
Maioruin primus quisquis fuit ille Luoruin, 
Aut paslor fuil aul illud^ quod dicerc nolo. 2^5 



by Google 



I 



88 ' D. IUMI 1UVENALIS 

SATIRA IX. 

- 

SUMMARIUM. 

Quum multiplict forma indui possint satirae, alia epistolat?, 
alia dramatis, haec dialogus tota est. Refert hoc carmeii 
vitii turpissiini foedissimique ex Oricnte indc in gentibtis 
antiquis late pcrvagati picturam vividissimam , lihidinis iu 
proprium sexum conversae. Quod quidem vitii gcntis sic 
exagitat poeta, ut Naevolum qucndam, homincm pcrfamo- 
sura , cuius (it etiam apud Martialem aliquotics mentio , 
draucum eundcmque moechum (v. 25. 26.) , indttcat despe- 
rantcm fortunam et conditionem suam. Is enim quum iam 
non nisi cum hominihus sordidis avarisquc haheret cou- 
suctudinem , non mtiltum ahfuit, quin ad incitas adactus, 
unde viveret, non amplius hahcrct. Argumcnlum , ohscoe- 
num, sed multa cum arte ac sale verc satiiico pcrlraclatum. 



Scire vclim, quare toties miht, IVaevole, trislis 
Occurras fronte obducta, ceu Marsya victus. 
Quid tibi ciim vultu, qualem deprensus habebat 
Ravola, dum Rhodopes uda tcrit inguina barba? 
Nos colaphum incutimus lambenti' cruslula servo. 5 
Non erat hac facie miserabilior Crcpereius 
Pollio, qui triplicem usuram praestare paratus 
Circuit et fatuos non invenit. Unde repente 
Tot rugae? cerle modico conlentus agebas 
Vernam equitem, conviva ioco mordente facctus io 
Et salibus vehemens intra pomeria natis. 



Digitized by Google 



SATIRA IX. 



Oniuia auoc contra: vultus gravis, horrida stccae 
Silva comae, nullus tola nitor in cute , qualem 
Rruttia praestabat calidi tibi fascia visci: 
Sed fruticante pilo neglecla et squalida crura. i5 
Quid macies aegri veleris, quem tempore longo 
Torret quarta dies olimque domestica febris? 
Depreudas animi tormenta latentis in aegro 
Corpore, deprendas et gaudia: sumit utrumque 
Inde habitum facies. Igitur flexisse videris 20 
Propositum et vitae contrarius ire priori. 
Nuper enim , ut repeto , fanum Isijlis et Ganyraeden, 
Pacis et advectae secreta palatia Matris 
ElCererem fnam quo non prostat femina templo?) 
IVotior Aufidio moechus celebrarc solebas, a5 
Quodque taces, ipsos etiam inclinare maritos. 
Utile el hoc multis vitae genus: at mihi nullum 
Inde operae pretium. Pingues aliquando laccrnas, 
Munimenta togae, duri crassique coloris , 
Et male percussas texloris pectine Galli 5o 
Accipimus, tenue argentum venaeque secuudac. 
Fata regunt homines: fatum est et partibus illis, 
Quas sinus abscondit. 3Nam si tibi sidera cessant, 
Nil faciet longi mensura incognita nervi , 
Quamvis te nudum spumanti Virro labello 35 
Viderit et blandae assidue densaeque labellae 
Sollicitent: avrog ydo icptkxetai dvdpa xivatdoq. 
Quod tamen ultcrius monstrum, quam mollis avarus? 
Haec tribui, deinde illa dcdi, mox plura tulisli: 
Computal ac cevet. Ponatur calculus, adsint 4° 
Cum tabula pueri: numera: sestertia quinquc 
Omnibus in rebus: numerenlur deinde labores. 



Digitized by Google 



90 D. IUNH IUVENALIS 

Au facilc el pronum est agerc intra viscera penem 
Lcgitimum atque illic heslernac occurrere coenae? 
Servus erit minus ille miser, qui foderit agrum, / f 5 
Quam dominura. Sed tu sane tenerum et puerum te 
Et pulcrum et dignum cyatho coeloque putabas. 
Vos humili asseculae, vos indulgebitis unquam 
Cullori, iam nec uu>rbo donare parati? 
En, cui tu viridem umbellam, cui succina mittas 5o 
Grandia, natalis quoties redit aut madidum ver 
Incipit ct slrata positus longaque cathedra 
Rlunera femineis Iractas secreta Kalendisl 
Dic, passer, cui tot montes, tot praedia servas 
Appula, tot milvos intra tua pascua lassos? 55 
Tc Trifolinus ager fecundis vitibus implct 
Suspectumque iugum Cumis et Gaurus inanis. 
Nam quis plura linit vicM-iro dolia musto? 
Quantum erat exhausti lumbos donare clientis 
Iugcribus paucis! meliusne hic rusticus infans, Go 
Cum matre et casulis et collusore catcllo, 
Cymbala pulsantis legatum fict amici? 
improbus es, quum poscis , ait. Sed pensio clamat, 
Posce; sed appellat puer unicus, ut Polyphemi 
Lata acies, per quam sollers evasit Ulixes. 65 
Allcr emendus erit j namquc hic non suflicit : ambo 
Pascendi. Quid agam bruma spirante? quid, oro, 
Quid dicam scapulis puerorum Aquilone Decembri 
Et pedibus? durate atque exspectate cicadas? 
Verum, ut dissiiuules, ut mitlas cetera, quanto 70 
Metiris pretio, quod, ni tibi deditus essem 
Dcvotusquc cliens, uxor tua virgo mancrct ? 
Scis ccrle, quibus ista modis, quam saepc rogaris 



Digitized by Google 



I 



SATIRA IX. „ 91 

El quae pollicitus. Fugientem saepe pucllam 
Amplexu rapui: labul^s quoque ruperat, et iam -yS 
Signabat. Tota vix hoc ego nocte redemi, 
Tc ploranle foris. Teslis mihi lectulus et tu, 
Ad quem pervenit lecti sonus et dominac vox. 
Instabile ac dirimi coeptum et iam paene solutum 
Coniugium in multis domibus servabit adulter. 80 
Quo te circumagas? quae prima aut ultima ponas? 
Nullimi ergo meritum est, ingrate acperiide, nullum, 
Quod tibi fiiiolus vel filia nascitur ex me? 
Tollis enim et libris actorum spargere gaudes 
Argumenta viri. Foribus suspende coronas, 85 
lam paleres: dcdiinus, quod famae opponere possisj 
Iura pareutis habes, propter me scriberis heres, 
Legatum onine capis, nec non et dulce caducum. 
Commoda praeterea iungcntur multa caducis, 
Si numerum , si tres implevero. — lusta doloris, 90 
Naevole, causa lui. Contra tamen ille quid alfert ? — » 
Negligit atque alium bipedem sibi quaerit asellum. 
Haec soli commissa tibi celare memento , 
Et tacitus nostras intra te fige querelas. 
Nam res mortifera cst inimicus pumice levis. g5 
Qui modo secretum commiserat, ardet et odit, 
Tanquam prodiderim, qliidquid scio. Sumere ferruui, 
Fuste aperire caput, candelam apponere valvis 
Non dubitat. ftec contemnas aut despicias, quod 
His opibus nunquam cara est annona veneni. 100 
Ergo occulta teges, ut curia Martis Athenis. — 
0 Corydon, Corydon, secretum divitis ullum 
Essc putas? Servi ut taceant, iumenta loquentur 
Et canis et postes et marmora. Claude fencstras , 



Digitized by Google 



92 D. IUNII IUVENALIS 

Vela leganl rimas, iunge ostia, tollite lumen io5 
E medio, clamant omnes, prope nemo recumbal: 
Quod tamen atl cantum galli facit ille secundi , 
Proximus ante diem caupo sciel: audiet et quae 
Finxerunt pariter librarius, archimagiri, 
Carptores. Quod enim dubitant componere crimen 

- 

In dominos, quoties rumoribus ulciscuntur 110 
Baltea? Nec dcerit qui te per compita quaerat 
Nolentem el miseram vinosus inebriet aurem. 
Illos ergo roges, quidquid paullo ante petebas 
A nobis; taceant illi: sed prodere malunt ii5 
Arcanum, quam surrepti potare Falcrni, 
Pro populo faciens quantum Saufeia bibebat. 
Vivendum recte est cum propter plurima, tum his 
Praecipue causis, ut linguas mancipiorum 
Contemnas: nam lingua mali pars pessima servi. 120 
Deterior tamen hic , qui liber non erit illis , 
Quorum animas et farre suo custodit et aere. 
Idcirco ut possim linguam contemnere servi, 
Ulilc consiliuin modo , sed commune, dedisti : 
Nunc mihi quid suades post damnum temporis et spes 
Deceptas? Festinat cnim decurrere velox 
Flosculus angustae miseraeque brevissima vitae 
Portio: dum bibimus, dum serta, unguenta, puellas 
Poscimus, obrepit non intellecta senectus. — 
Nc trepida: nunquam pathicus tibi deerit amicus, i3o 
Stantibus et salvis his collibus; undique ad illos 
Couvenient el carpentis et navibus omnes, 
Qui digilo scalpunt uno caput. Altera maior 
Spes supercst: tu tantum crucis imprime d(»iilcm. — 
Haec excmpla para felicibus: at mea Clolho i33 



Digitized by Googl 



SATIRA IX. . 93 

Et Lachesis gaudent, si pascilur ingiiine venter. 

0 parvi nostrique Lares, quos ture minuto 

Aul farre et tenui solco exorare corona, 

Quando cgo figam aliquid , quo sit milii tuta senectus 

A tegete el baculo? viginti millia fcnus i^o 

Pignoribus positis, argenti vascula puri, 

Sed quae Fabricius Censor notet, et duo fortes 

De grege Moesorum, qui me cervice locala 

Securum iubeant clamoso insistere Circo? 

Sit mihi praelerea curvus caelator et altcr, 14$ 

Qui multas facies fingit cito: sufficiunt haec, 

Quando ego pauper ero. Votum miserabile, nec spcs 

His saltem : nam, quum pro me Fortuna rogalur, 

Affixit ceras illa de nave petitas, 

Quae Siculos cantus eifugit remige surdo. i5o 



Digitized by Google 



D. IUNII IUVENALIS 

SATIRARUM 

LIBER QUARTUS. 

S A T I R A X. 

SUMMARIUM. 

PraestantUsimu» hoc et perfectissimum carmen in iis lia- 
bcndum maximc est, quibus Iuvenalis debuit, ut pcr multas 
actatcs tanquain proprio nomine vocatus sit Ethicus* N»m 
scntcntiam hahet ex disciplina cthica depromtam, gravcrn 
imprimis et vere Socraticam, atque cclcbrcm intcr philoso— 
phos locura sapientiae, qui est de votis prccibusquc liuma- 
nis. Tractavit hunc locum Platonicus auctor (nam Plato 
ipse non cst,) dialogi , qui inscribitur Alcibiades secundus ; 
tractavit Pcrsius in secunda satira ; tractaverant olim plu— 
res, quorum partim scripta interciderunt : ncque etiam du_ 
bium est , quin iuter sententias, quas dc philosophia cle— 
cerptas oratorcs ac rhctores multas sacpc iulroducebaiit 
idem hic locus tractatus varic et frequentatus fuerit. Setl 
luvcnalis iudicio singulari , quum ad satirae naturam apt 0 
hunc de votis locum aggredcrctur , de materia copiosissirrn^ 



Digitized by Google 



SATIRA X. 



illam sibi praccipue partcm dclegit, quae et moribus Uorai- 
iium notandis et ipsi ornantlo carraini convenicntissima cssct. 
Kain quum multa sint , quae vnlgo cupide studioscque , et 
ad scclns usque, homincs appctere soleant, in hoc taraen 
polissimum mentis liumanac error et infirmitas apparct , 
uuod fere nos vana atque inanis rerum spccies fallit , ut 
saepc ca sola opteraus ct conscqui studcaraus , quae si su- 
aiusadcpti, tantura abest, ut reddere possint beatos, ut 
nihil pleruraque afleraut, nisi timendi causas, uc denique 
pcrniciem. Sic divilias optamus , cura iisquc subimus peru 
cula; potentiara , bonorcs alius scctatur, et fit Scianus, Pora- 
pcius, Caesar , qui miscram raortem ex potcntia habucrunt; 
eloquentia fccit magnos , ct perdidit ; suramam bcllorum fa- 
mam consecuti alii intcricrunt; ct sic alia plura , quae si- 
militer a plerisque optantur et concupiscuntur , proptcr 
quae dii sacpe prccibus futigantur, satis doccnt, quanta vo- 
torum, quibus vulgus indulgere solet, sit tcmeritas et stul- 
titia. Ilanc rcrura varictatcm iusto ordine , ncc confuse, 
poeta pcrscquitur, univcrsa scntcntia prius proposita, dciude 
s 'ngula cxerapla, aliud cx alio , cvolvcns. Carmcn argu- 
nicnto egrcgiura , luminibus mire distinclura , dcscriptionum 
arte ct varictate porinsignc , quo tcmporc scriptum sit, nec 
accuralius colligi licct, ncc, quod non liceat, valde dolcn- 
dum est. Quod putarunt de tcmpore aliquid intelligi posse 
c * v. 236., id vcro falsum cst, sed alitcr falsum , quam 
nuper ccusuit quidam nimia imperitia iuris Roraani , fvide 
Achaintr. iu Argumcnto extr.) id quod ad illura locura do- 
cebinius. Cetcrum dc scntcntia satirac utiliter legi potcst 
I*. Casauhonus ad secundam Pcrsii, qui eara ex propriis lo- 
c upleh>j»intac doctrinae copiis illustravit , postea ille exscri- 
ptus ah aliis , quos rursus, ut fit, aiii cotnpilaut, fur furcra. 



Digitized by Google 



96 D. IUNII IUVEXALIS 

Omnibus in terris, quae sunt a Gadibus usquc 
Auroram et Gangen, pauci dignoscere possunt 
Vera bona atque illis multum diversa, remota 
Erroris nebula. Quid enim ralione timemus 
Aulcupimus? quid tam dextro pede concipis, ut te 5 
Conatus non poeniteat votique peracti? 
Evertere domos totas optantibus ipsis 
Di facilcs; nocitura toga, nocitura petuntur 
Militia; torrens dicendi copia multis 
Et sua mortifcra cst facundia; viribus illc 10 
Confisus periit admirandusque lacertis. 
Scd plures nimia congcsta pecunia cura 
Strangulat et cuncta exsuperans patrimonia census, 
Quanto delpbinis balacna Hrilannica maior. 
Temporibus diris igitur iussuque Neronis i5 
Longinum et magnos Senecae praedivitis hortos 
Clausil, et egregias Lateranorum obsidct aedes 
Tota cohors: rarus venit in coenacula milcs. 
Pauca licet portes argenti vascula puri, 
Nocle iter ingressus gladium contumque timebis 20 
Et motae ad lunam trepidabis arundinis umbram: 
Cantabit vacuus coram latrone viator. 
Prima fere vota et cunctis notissima templis 
Divitiae, crescant ut opcs ? ut maxima toto 
Nostra sit arca foro. Sed nulla aconita bibuntur a5 
Fictilibus: tunc illa time, quum pocula sumes 
Gemmata et lato Setinum ardebit in auro. 
Iamne igitur laudas, quod de sapientibus aller 
Ilidebat, quoties de limine movcrat uaum 
Protuleratque pedem ; flebat conlrarius alter? 3o 
Sed facilis cuivis rigidi censura cachinni: 



Digitized by Google 



SATIRA X. 97 

Miramliim esl ? unde ille oculis suffeceril luimor. 
Perpetuo risu pulmonem agitare solebat 
Democritus, quanquam non esset urbibus illis 
Praelexla el trabeae, fasces, lectica, tribunal. 55 
Onicl • si vidisset Praelorem curribus altis 
Exstantem et medio sublimem in pulvere Circi , 
In iiuiica Iovis, et pictae Sarrana ferentem 
Ex humeris aulaea togae magnaeqtic coronae 
Tanium orbem , quanto cerviv non stiflicit ulla? 4° 
Quippe tenct stidans hanc publicus ct, sibi Coostil 
>e placeat, curru servus portatur eodem. 
I)a nunc et volticrem , scepiro quae surgit eburno, 
Illinc cornicines, hinc praecedentia longi 
Agminis oflicia et niveos ad fraena Quirites, 4 5 
Defossa in loculis quos sportula fecil amicos. 
Ttim quoque materiam risus invenit ad omnes 
Occursus hominum, ctiius prudentia monstrat 
Summos posse viros et magna exempla daturos 
Vervecum in patria crassoque sub aere nasci. 5o 
Ridebat curas, nec nou et gaudia vulgi, 
Interdum et lacrimas, quum Foriuuae ipse minaci 
Mandaret laqueum mediumque ostenderet tinguem. 

Ergo supervacua* aut perniciosa petuntur, 
Propter quae fas esl genua incerare deorum. 55 
Quosdam praecipitat subiecta potentia magnae 
Invidiae; mergit longa atque insignis honorum 
Pagina; descendunt statuae restemque seqtiuntur. 
Ipsas deinde rotas bigartim impacta securis 
Caedit, et immeritis frangttntur crura caballis, Co 
Iam stridunl ignes, iam follibus atque caminis 
Ardet adoratum populo caput et crepat ingeus 
roi. i. 7 



Digitized by Google 



03 D. IUMI IUVENALIS 

Scianus : deinde ex facie tolo orbe secunda 
Fiunt urceoli ? pclves, sartago, patellae. 
Pone donii lauros, duc in Capitolia magnum G5 
Crelalumque bovem : Seianus ducilur unco 
Spcctandus! gaudent omnes. Quae labra? quis illi 
Vultus erat? nunqiiam ? si quid mihi credis, amavi 
Ilunchominem. Sed quo cecidit sub crimine? quisnam 
Delator? quibus indiciis ? quo tesle probavit? 70 
Nil horum: verbosa et grandis epistola venit 
A Capreis. Benc habet; nil plus inlcrrogo. Sed quid 
Turba Remi? Sequitur fortunam ? ut semper, et odit 
Damnatos. ldem populus, si Nurtia Tusco 
Favissel, si oppressa foret sccura senectus 7 5 

Principis , hac ipsa Seiauum dicerct hora 
Augustum. lam pridcm ? ex quo sulTragia nulli 
Vendimus, effudit curas. Nam qui dabat olim 
Imperium ? fasces, legiones, omnia, nunc se 
Coutinel alque duas tantum rcs anxius oplat ? 80 
Panem et Circenses. Perituros audio mullos. 
Nil dubium: magna est fornacula: pallidulus mi 
ftrutidius meus ad Martis fuit obvius aram. 
Quam timeo ? viclus ne poenas exigat Aiax ? 
LJt male defensus! Curramus praecipitcs et ? 85 
Dum iacet in ripa ? calcemus Caesaris hoslem. 
Sed videant servi ? ne quis neget et pavidum in ius 
Cervice aslricta dominum trahat. Hi sermones 
Tunc de Seiano, secreta haec murmura \ulgi. 
Visne salutari sicut Seianus? habere go 
Tantundem atque illi summas donare curules, 
Illum exercitibus praeponere? tutor haberi 
Principis angusta Caprearum in nipe sedenlis 



Digitized by Google 



SATIRA X. 99 

Cum grege Chaldaeo? Vis certe pila, cohortes, 
Egregios equites et castra domestica. Quidni ij r y 
Haec cupias? et qui nolunt occidere quenquam, 
Posse volunt,. Sed quae praeclara et prospera, tantum 
l*t rebus laetis par sit mensura malorum ? 
Huius, qui trahilur, praetextam sumere mavis, 
Aa Fidenarum Gabiorumque esse potestas 100 
Et de mensura ius dicere, vasa minora 
Frangere, pannosus vacuis Aedilis Ulubris? 
Ergo quid optandum foret, ignorasse fateris 
Seianum: nam qui nimios optabat honores 
El nimias poscebat opcs , numerosa parabat io5 
Excelsae turris tabulata, unde altior esset 
Casus et impulsae praeceps immane ruinae. 
Quid Crassos , quid Pompeios everlit ? et illum , 
Ad sua qui domitos deduxit flagra Quiriles? 
Summus nempe locus nulla non arte petitus 110 
Magnaque numinibus vota exaudita malignis. 
Ad generum Cereris sine caede et vulnere pauci 
Descendunt reges et sicca morte tyranni. 

Eloquium ac famam Demosthenis aut Ciceronis 
Iucipit optare et totis Quinquatribus optat, i i5 
Quisquis adhuc uno partam colit asse Minervam, 
Quem sequitur custos angustae vernula capsae. 
Eloquio sed uterque perit orator; utrumque 
Largua et exundans leto dedit ingenii fons. 
lngenio mauus est et cervix caesa; nec unquam 120 
Sanguine causidici maduerunt rostra pusilli. 
,,0 fortunatam natam me Consule Romam! u 
Antoni gladios poluit contcmnere, si sic 
Omnia dixisset. Ridenda poemata malo, 



Digitized by Google 



100 



D. IUMI IUVE.NALIS 



Quam te conspicuae, divina Philippica, fauiac, i 25 
Volveris a prima quae proxima. Saevus et illum 
Exitus eripuil, quem mirabantur Athenae 
Torreutem et pleni moderantem fraena thealri. 
Dis ille adversis genitus fatoque sinistro, 
Quem pater, ardentis massae fuligine lippus, i3o 
A carbone et forcipibus gladiosque parantc 
Incude et luleo Vulcano ad rhetora misil. 

Bellorum exuviae, truncis aflixa tropaeis 
Lorica et fracla de casside buccula pendens 
El curtum temonc iugum viclaeque triremis i55 
Aplustre et summo tristis captivus in arcu 
Humanis maiora bonis creduntur: ad hoc se 
Romanus Graiusque ac barbarus induperator 
Erexit: causas discriminis atque laboris 
Inde habuit. Tanto maior famae sitis esl ? quam ujo 
Virlutis. Quis enim virtutem amplectitur ipsam. 
Praemia si tollas? Patriam tamen obruit olim 
Gloria paucorum ct laudis titulique cupido 
Haesuri saxis cinerum custodibus, ad quae 
Discutienda valent slerilis mala robora ficus: i/,5 
Quandoquidem data sunt ipsis quoque fala sepulcris. 
Expende Haunibalem^ quot libras in duce sunimo 
Invenies? hic est quem non capit Africa Mauro 
Pcrcussa Oceano ISiloque admota tepenti, 
llursus ad Acthiopum populos altosque elephantos. 1 5o 
Additur impcriis Hispania: Pyrenaeura 
Transilit. Opposuit natura Alpemque nivcmquc: 
Diducit scopulos et monlem rumpit aceto. 
Iam tenet Italiam: tamen ultra pergere tendit: 
Actum, inquit, nihil est, nisi Poeno milite portas i55 



Googl 



SATIRA X. 



101 



Frangimus et media vexillum pono Subura. 
(O qualis facies et quali digna tahella, 
Quurn Gaetula ducem portaret bellua luscum!) 
Exitus ergo quis est? O gloria! vincitur idem 
Nempe et io exsilium praeceps fugit atque ibi magnus 
Mirandttsque cliens sedet ad praetoria regis, 
Donec Bilhyno libeat vigilare tyranno. 
Finem animae, quae res humanas miscuit olim , 
Non gladii , non saxa dabunt, nec tela ; sed ille 
Canuarum vindex et tanti sanguinis ultor, iG5 
Annulus. I. demens. et saevas curre per Alpes, 
Ut pueris placeas et declamatio fias! 
Unus Pellaeo iuveni non sufficit orhis: 
Aestuat infelix angtisto limite mundi , 
Ut Gyari clausus scopulis parvaque Seripho: 170 
Quum tamen a figulis munitam intraverit urhem , 
Sarcophago contentus erit. Mors sola fatetur, 
' Quantula sint hominum corpuscula. Credilur olim 
Velificatus Athos et quidquid Graecia menclax 
Audet in historia: constratum classibtis isdem i ^5 
Suppositumque rotis solidum mare: credimus altos 
Defecisse amnes epotaque flumina, Medo 
Prandente , et madidis cantat quae Soslratus alis. 
Ille tamen qualis rediit Salamine relicta , 
In Corum atque Eurum solitus saevire llagellis 180 
Baibaius. Aeolio nunquam hoc in carcere passos, 
Ipsum compcdibus qui vinxerat Eiiuosigaetmi ? 
(Militis id sane, quod non et stigmate digiuun 
Crcdidil. Huic quisquam vellet servire deorum ! , 
Sed qualis rediit? nempe una itavc, crueutis itfj 
Fluclibtis ac tarda per densa cadavera prora. 



Digitized 



102 



D..IUMI IUVESALIS 



Has toties optata exegit gloria poenas ! 

Da spatium vitae, multos da, luppiter. annos! 
Hoc recto vultu solum, hoc et pallidus optas. 
Sed quam continuis et quantis longa senectus k)o 
Plena malis ! Deformem et tetrum ante omnia vultum 
Dissimilemque sui, deformem pro cute pellem 
Pendentesque genas et tales aspice rugas, 
Quales, umbriferos ubi pandit Tabraca saltus, 
In vetula scalpit iam mater simia bucca. icjS 
Plurima sunt iuvenum discrimina : pulcrior ille 
Hoc, atque ille alio; multum hic robustior illo : 
Una senum facies , cum voce trementia membra 
Et iam leve caput madidique infantia nasi. 
Frangendus misero gingiva panis inermi: 200 
Usque adeo gravis uxori natisque sibiquc, 
Ut caplatori moveat fastidia Cosso. 
INon eadem vini atque cibi, lorpente palato , 
Gaudia: nam coitus iam longa oblivio; vel si 
Coneris, iacet exiguus eum ramicc nervus 20^ 
Et, quamvis tota palpetur nocte, iacebit. 
Anne aliquid sperare potest haec inguinis aegri 
Canities? quid? quod merito suspecta libido est , 
QuaeVenerem aflectat sine viribus. Aspice partis 
Nuncdamnum alterius: nam quaecantante voluptas, j 1 o 
Sit licet eximius citharoedus sitve Seleucus, 
Et quibus aurata mos est fulgere lacerna? 
Quid rcfert, magni sedeat qua parte theatri, 
Qui vix cornicines exaudiet atque tubarum 
Concentus? clamore opus est, ut sentiat auris, ai5 
Quem «licat venisse pucr, quot nunciet horas. 
Praoleiea minimus gelido iam in corpore sauguis 



Digitized by Google 



SATIRA X 



103 



Febre calel sola; circum&ilit agmine facto 
Morborum omnegenus: quorum si nomina quacras. 
Promtius expediam,quot amaveril Hippia moechos. 2-20 
Quot Thcmison aegros autumno occiderit uno, 
Quot Basilus socios, quot circumseripserit Hirrus 
Pupillos, quot longa viros exsorbeat uno 
Maura die, quot discipulos inclinet Hamillus; 
Percurram citius, quot villas possideat nunc, 2?.5 
Quo tondente gravis iuveni mihi barha sonabat. 
llle humero , hic lumbis, hic coxa dcbilisj ambos 
Perdidit ille oculos et luscis invidct $ huius 
PaUida labra cibum accipiunt digitis alienis. 
lpse ad conspectum coenae diduccre rictum a5o 
Suelus, hiat tantum, ceu pullus hirundims, ad quem 
Ore volat pleno mater ieiuna. Sed omni 
Membrorum damno maior demenlia, quae nec 
Nomina servorum, nec vultum agnoscit amici, 
Cum quo praeterita coenavit nocte, nec iltos, 255 
Quos genuit, quos eduxit. Nam codice saevo 
Heredes vetat esse suos; bona tota feruntur 
Ad Phialeu: tanlum artificis valet halitus oris, 
Quod steterat multis in carcere fornicis annis. 
L T t vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt 240 
Funera natorum, rogus aspiciendus amatae 
Coniugis et fratris plenaeque sororibus urnae. 
Haec data poena diu viventibus', ut renovata 
Semper clade domus , multis in luctibus inque 
Perpeluo moerore et nigra veste senescant. 2^5 
Rex P^ lius, magno si quidquam credis Homero 5 
Exemplum vitac fuit a cornice sccundae. 
Fclix uimirum, qui lol per secula morlcm 



Digitized b 



104 . U. IL.MI 1L VEMALIS r 

Distulit atquc suos iam riextra computat annos 
Quiquenovum toties mustum bibit. Oro. paruinper a5o 
Attenrias, quantum de legibus ipse queratur 
Fatorum et nimio rie stamine, quum videt acris 
Antilochi barbam ardentem ; quum quaerit ab oinni, 
Quisquis adest socius, cur haec in tempora duret, 
Quod facinus diguum tam longo admiserit aevo? ^55 
Haec eademPeleus, raptum quum luget Achillem, 
Atque alius, cui fas Ithaeum lugere nalantem. 
Incolumi Troia Priamus venissel ad umbras 
Assaraci, inagnis solemnibus, Heclore funus 
Portante ac reliquis fratrum cervieibus inter 2G0 
Iliadum lacrimas, ut primos edere planctus 
Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla, 
Si foret exstinctus diverso tempore. quo 11011 
Cocperat audaces Paris aeriificare carinas. 
Longa dies igitur quid eontulil? omnia viriit a(>5 
Eversa ef flammis Asiam ferroque cadentem. 
Tunc miles tremulus posita tulit arma tiara 
Et ruit anle aram summi lovis, ut vetulus bos, 
Qui domini cultris tenue et miserabile collum 
Praebet, ab ingrato iam fastiditus aralro. j-jo 
Exilus ille utcunque hominis: sed torva caniuo 
Latravit ridu, quae post hunc vixerat. uxor. 
Festino ad nostros ct regem transeo Ponti 
El Croesum, quem vox iusti laeunda Solonis 
Respicere ad longae iussit spatia ultima vitae. 27$ 
Exsilium et carcer Minturuarumque paluries 
Et mendicatus victa Carlhapjinp pauis 
Hinc causas habuere. Ouiri illo rive tulissnt 
\aliua in terris, quiri lloma beatius unqriam. 



Digitfeed by Google 



SATIRA X. 105 

Si . eircumducto eaptivorum agminc el omni 280 
Rcllorum pompa ? animam exhalassct opimam ? 
Quum de Tcutouico vellet descenderc curru? 
Provida Pompeio dedcrat Campania febres 
Optandas: scd multae urbes et publica vota 
Vicerunt. Igitur Foiluna ipsius et Urbis 285 
Servalum victo caput abstulit. Hoc cruciatu 
Lcntulus, hac poena caruit ceciditque Cethcgus 
Integer, ct iacuit Catilina cadavere tolo. 

Formam oplal modico pueris, maiore pucllis 
Muraiure. quum Veneris fanum videt anxia maler, 290 
l r sque ad delicias votorum. Cur tamcn, inquil, 
Corripi«is? Pulcra gaudct Latona Diana. 
Scd vetat oplari facicm Lucretia, qualem 
Jpsa habuit: cuperet Rutilae Virginia gibbum 
Accipcrc atque suam Rutilae dare. Filius autem 2y5 
Corporis egregii miscros trepidosque parentcs 
Semper habct. Rara est adeo concordia formae 
Atque pudicitiac. Sanctos licet horrida mores 
Tradiderit domus ac veteres imilata Sabinos, 
Practerea castum ingenium vultumque modesto 5oo 
Sanguine ferventem tribuat natura benigna 
Larga manu: (quid enim puero conferre potest plus 
Custode et cura natura potentior omni?) 
INon licct esse viros : nam prodiga corruptoris 
Improbitas ipsos audct tentare parentes. 3o5 
Tanta in muneribus fulucia! Nullus ephebum 
Deformem saeva caslravit iu arce tyrannus: 
»c practextatum rapuit N'ero loripedem . nec 
Stnimosum atquc utero pariter gibboque tunienlcm. 
I uunc ct iuvcnis specic lactare tui! qucm 3 10 



Digitized 



406 D. 1UN1I IUVENALIS 

Maiora exspcctanl discrimina ? fiel adultor 
Publicus el poeuas metuet, quascunque maritis 
Iratis debet: ncc erit felicior astro 
Martis, ut in laqueos nunquam incidat. Exigit auloui 
Interdum ille dolor plus, quam lex ulla dolori 5 1 5 
Concessit. Necat liic ferro, secat ille cruenlis 
Verberibus, quosdam moechos et miigilis intral. 
Sed tuus Endymion dilcctae fiet aduller 
Matronae : mox quum dederit Servilia nummos, 
Fiet et illius, quam non amat; exuet omnem 5 20 
Corporis ornatum. Quid euim ulla negaverit udis 
Inguinibus, sive est haec Oppia, sive Catulla? 
Deterior totos habet illic femina mores. 
Sed casto quid forma nocet? Quid profuit immo 
Hippolytograve propositum? quid Bellerophonti? 3u5 
Erubuit nempe haec, ceu fastidita: repiflso 
Nec Stheneboea minus, quam Cressa, excanduit, el se 
Concussere ambae. Mulier saevissima lunc est. 
Quum stimulos odio pudor admovet. Eligc, quidnani 

- 

Suadendum esse putes, cui nubere Caesaris uxor 55o 
Deslinat. Optimus hic et formosissimus idem 
, Gentis patriciae rapitur miser exstinguendus 
Messalinae oculis : dudum sedet illa parato 
Flamcolo, Tyriusque palam geuialis in hortis 
Sternitur, et ritu decies centena dabuntur 535 
Antiquo : veniet cum signatoribus auspex. 
Haec tu secreta et paucis commissa putabas? 
Non nisi legitime vult nubere. Quid placeat . dic: 
Ni parere velis, pereundum erit ante lucernas: 
Si scelus admittas, dabitur mora parvula. dum res 3jo 
Nola Urbi et populo contingal Principis aures. 



Digitized by Google 



SATIAA X. - 107 

Dedecus ille domus sciet ullimus : inlerea Ut 
Obsequere iniperio: sit tanti vita dicrum 
Paucorum. Quidquid melius leviusque pularis a 
Praebenda est gladio pulcra haec et candida cervix. 5.j 5 

Nil ergo optabunt homines? Si consilium vis, 
Pemiittes ipsis expendere numinibus , quid 
Conveniat nobis rebusque sit utilc nostris. 
Nam pro iucundis aptissima quaeque dabunt di. 
Carior est illis homo, quam sibi. jXos animorum 5 5o 
, lmpulsu et caeca magnaque cupidine ducti 
Coniugium petimus partumque uxoris: at illis 
Notum , qui pueri qualisque futura sit uxor. 
Ul tamcn et poscas aliquid voveasquc saccllis 
Exla et caudiduli divina tomacula porci: 355 
Orandum est, ut sil mens sana in corpore sano. 
Fortem poscc animum, mortis terrore carentem, 
Qui spatium vitae extremum inter munera ponat 
ftaturae, qui ferre queat quoscunque labores, 
Nesciat irasci, cupiat nihil et poliores 3(io 
Herculis aerumnas credat saevosque laborcs 
El Venere et coenis et pluma Sardanapali. 
Monstro quod ipse tibi possis dare : semita certe 
Tranquillae per viilulem patet unica vitae. 
Nullum numen abest, si sit Prudentia: nos le, 305 
Nos facimus, Foiluna, deam coeloque locamus. 



108 



I). IUMI IUVENALIS 



SATIRA XI. 

SUMMARIUM. 

lireve cst ct simplcx huius nrgnmentum cnriniuis, ipstmi 
iiiitcm carincn trnctntioue locuplctissiinum , inateria atqne 
colorc suavissiiuum , sermouis clegautia politissiimtin et pul- 
clici i iniuiu. Ililaritalcm emn lioc in carminc oslcndit poetu 
alioqui scvcrus , undc ipsius in stitira ingcuii spcclari p>«sit 
v arictas ; ncque liic quidquam vidcmus indi^nationis illiu^, 
quae multis Iuvcnalis saliris induxit colorcm , scd nnitnus 
liic regnat satis divcrsus, compositus illc ct quietus, ct IJo- 
ratinno propior. Exorsus poeta nh insana eorum cupiditalc», 
qui tunc tcmporis facultates suas maiore , quam ipsae l< i — 
rcnt, luxuria ahsumehant, honaquc iutcinpcrautia j^ulac c\- 
hauriehaut, deiudc notato infclici istiusmodi dccoctorum 
cxitu , ad sc ipsum transit v. 56. , suum porro deserihe-is 
vivcndi morem parcum ac modicum. Neinpc inter strc 4 i- 
tum Urhis ct ludos sollcmnes , qui tnm Romne ngchaiilui*, 
quendam Pcrsici nominc ad cocnam invitat, cui dum cnar- 
rat convivii suo morc instructi rationcm , iucundissiiuaui 
proponit hilaris frugnlitatis imaginem. Quo in gcncre apud 
\eteres nihil rcpcriri potest hac dcscriptione pi acstantitts : 
adco ihi ad vivum cxpressa omnin ; adco nihil incst nflfecta- 
tum aut fucatum ; adco cuncta loquuntur nnimum vcrum et 
candidum, sua virtute amahilcm. Inter rcliquas luvcnalis 
satiras nd hanc proxime nccedit duodecima , qune sequilur ; 
utraque scripta , ut sntime snepe solchnnt, forma epistolari, 
mcnte admodum siinili et charactcrc. Nec de utraquc, quo 
temporc scripta sit, dici potest ; ncquc id scirc intcrcst. 
Kon esse scripta hacc carinina po*trcmis poctao tcmporihus 
hilari* ipsorum color polest docere , miniiuc senilis : atquo 
hoc ipsum c*t, quod inlellexissc sufticiat. 



Digitized by Googl 



SATIRA XF. 109 

Allicus eximie si coenat, laulus habelur: 

Si lUitilus, dcmens. Quid eniiu maiore caehiniio 

Excipitur vulgi, quam pauper Apicius? Oinnis 

Convictus, thermae, slalioues^ omne ihealrum 

De Hutilo. Aam dum valida ac iuvenalia membra 5 

Sufficiunt galcae dumque ardens sauguinc^ ferlur, 

(\on cogente quidem, sed nec prohibentc Tribuno,) 

Scriplurus legcs et regia verba lanistae. 

Mullos porro vides, quos saepe elusus ad ipsum 

Creditor introitum solet exspectare macclli 10 

El quibus in solo vivendi causa palato est. 

Egregius coenat mcliusque miserrimus horum 

Et cito casurus iam pcrlucenle ruina. 

Interea gustus elementa per omuia quaerunt, 

Nimquani aniino pretiis obstantibus: interius si i r > 

Attendas, magis ilia iuvant, quae pluris emuntur. 

Ergo haud difficile est perituram arcessere summam, 

Lancibus oppositis vel matris imagine fracta, 

Et quadringentis nummis condire gulosum 

Fictile. Sic veniunt ad miscellanea ludi. 20 

Refert ergo , quis haec eadem paret : in Rutilo nam 

Luxuria est, in Ventidio laudabile nomen 

Sumit et a censu famam trahit. lllum cgo iure 

Despiciam, qui scit, quanto sublimioj' Atlas 

Omnibus inLibya sit montibus, hic tamen idcm a5 

Ignoret, quanlum ferrata dislet ab arca 

Sacculus. E coelo descendit yv&St aeavTov , 

Figendum et memori tractandum pectore, sive 

Coniugium quaeras vcl sacri in parte Scnatus 

Esse -velis, (nec enim loricam poscit Achillis 3o 

Thersites, in qua se traducebat Ulixcs. 



Digitized by Google 



110 I). 11'MI IUVENALIS 



Ancipilem.) seu tu magno discrimine causam 
Protegere affectas; te consule, dic tibi ? quis sis, 
Orator vehemens, an Curtius et Matho buccae. 
Noscenda est mensura sui spectandaque rebus 55 
ln summis minimisque; etiam quum piscis emcUu», 
]\"e mullum cupias, quum sit tibi gobio tantum 
In loculis. Quis enim-te, deliciente cruinena , 
Et crescente gula , manet exitus, aere paterno 
Ac rebus mersis in ventrem 5 fenoris atque 40 
Argcnti gravis et pecorum agrorumque capacem ? 
Talibus a dominis post cuncta novissimus exit 
Annulus, et digito mendicat Pollio nudo. 
Non praematuri cineres, nec funus acerbum 
Luxuriae, sed mortc magis metuenda senectus. 4^ 
Hi plerumque gradus: conducta pecunia Romae 
Et coram dominis consumitur : inde ubi pauUum 
Nescio quid superest et pallet fenoris auclor, . 
Qui vertere solurn ? Raias et ad Ostia curruut. 
Cedere namque foro iam non est deterius, quam 5o 
Esquilias a fervenli migrare Subura. 
Ille dolor solus patriam fugientibus, illa 
Moestitia est caruisse anno Circensibus uno. 
Sanguinis in facie non haeret gutta: raorantur 

Pauci ridiculum fugientcm ex Urbe Pudorem. 55 

- 

Experiere hodic, numquid pulcherrima dictu, 
Persice, non praestem vita vcl moribus et re$ 
Scd laudem siliquas occultus ganeo ; pulles 
Coram aliis dictem puero, sed in aure plaeentas. 
Nam quum sis conviva mihi promissus, habebis Co 
Euandrum, veniesTirynthius aut minor illo 
Hospes et ipse tamen contingens sanguine coelum: 



Digitized by Google 



■ 



SATIRA XI. 111 

AUor aquis, aller flammis ad sidera missus. 

Fercida nunc audi nullis ornata macellis. 

De Tiburlino veniet pinguissimus agro 65 

Haedulus et lolo grege mollior, inscius herbae, 

IVecdum ausus virgas humilis mordere salicti, 

Qui plus lactis habet, quain sanguinis ; et montani 

Asparagi, posito quos legit villica fuso. 

Grandia practerea tortoque calentia foeno 70 

Ova adsunt ipsis cuni matribus et servatae 

Parte arini, quales fuerant in vitibus, uvae : 

Signinum Syriumque pirum, de corbibus isdem 

Aeuiula Picenis et odoris mala recentis, 

Nec metuenda tibi, siccatum frigore postquam 75 

Autumnum et crudi posuere pericula succi. 

Haec olim nostri iain luxuriosa Senatus 

Coena fuit. Curius, parvo quae legerat horto, 

Ipse focis brevibus ponebat oluscula, quae nunc 

Squalidus iu magna fastidit compede fossor, 80 

Qui meminU, calidae sapiat quid vulva popinae. 

Sicci terga suis, rara pendentia crate, 

Moris erat quondam feslis servare diebus 

Et natalicium coguatis ponere lardum, 

Accedente nova, si quam dabat hoslia, carne. 85 

Cognatorum aliquis titulo ter Consulis atque 

Castrorum imperiis et Dictatoris honore 

Functus ad has epulas solito maturius ibat, 

Ereclum doniito referens a monle ligonem. 

Quum tremerenl autemFabios durumque Catonemgo - 

El Scauros et Fabricios, postremo severos 

Ceusoris mores etiam collega timeret: 

iNeino inter curas et seria duxil habendum, 



Digitized by Google 



112 D. IUNII 1UVE.VALIS 

- 

Qualis in Oceani fliiclu testudo natarct, 

Clarum Troiugenis faclura ac nobile fulcrum: cfi 

Sed nudo lalere et parvis frons aerea leclis 

Vile coronati caput oslendebat aselli , 

Ad quod lascivi ludebant ruris alumni. 

Tales ergo cibi, qualis domus atque supellex. 

Tunc rudis ct Graias mirari nescius artes , 100 

Urbibus eversis, praedarum in parle reperla 

Magnorum artificum frangebat pocula miles , 

Ut pbaleris gauderet equus, caelataque cassis 

Homuleae simulacra ferac mansuescere iussae 

Iniperii falo, geminos sub rupe Quirinos, io5 

Ac nudam effigiem clypeo venientis el basta 

Pendentisque dei perituro ostenderet bosli. 

Argenti quod erat solis fulgebat in armis. 

Ponebant igitur Tusco farrala catino; 

Omnia tunc 5 quibus invidcas, si lividuhis sis. 110 

Templorum quoque maiestas praesentior et vox 

Nocte fere media mediamque audita per Urbem, 

Litore ab Oceani Gallis yenientibus et dis 

Oflicium \atis peragentibus , his monuit nos. 

Hanc rebus Latiis curam praestare solebat 1 1 5 

Fictilis ct nullo violatus Iuppiter auro. 

Illa domi natas nostraque ex arbore mensas 

Tempora viderunt: hos lignum stabat in usus , 

Annosam si forte nucem deiecerat Eurus. 

At nunc divitibus coenandi nulla voluptas, 120 

Nil rhombus, nil dama sapit, putere videntur 

Unguenta atque rosae, latos nisi sustinet orbes 

Grande ebur el magno sublimis pardus hiatu, 

Dentibus ex illis. quos miltit porta Syeues 



Digifized by Google 



SATIRA XI. 113 

Et Mauri celeres et Mauro obscurior Tndus , i a5 

Et quos deposuit INabathaeo bellua saltu, 

lam nimios capitique graves. Hinc surgit orexis, 

Hinc stomacho vires: nam pes argenteus illis, 

Annulus in digito quod ferreus, Ergo superbum 

Convivam caveo, qui me sibi comparat et res i3o 

Despicit exiguas. Adeo nulla uncia nobis 

Est eboris, nec tessellae, nec calculus ex hac 

Materia: quin ipsa manubria cultelloruin 

Ossea: non tamen his ulla unquam obsonia fiunt 

Rancidula, aut ideo peior gallina secalur. 1 35 

Sed nec struclor erit, cui cedere debeat omnis 

Pergula, discipulus Trypheri doctori9, apud~quem 

Sumine cum magno lepus atque aper et pygargus 

Et Scythicae volucres et phoenicopterus ingens 

Et Gaetulus oryx hebeli lautissima ferro 140 

Caeditur et tota sonat ulmea coena Subura. 

Nec frustum capreae subducere , nec latus Afrae 

Novit avis noster tirunculus ac rudis omni 

Tempore et exiguae furtis imbutus ofellae. 

Plebeios calices et paucis assibus emtos i45 

Porriget incultus puer atque a frigore tutus; 

Non Phryx aut Lycius, non a mangone petitus 

Quisquam erit, etmagno. Quum posces,posce Latine. 

Idem habitus cunctis, tonsi rectique capilli 

Atque hodie tantum propter convivia pexi. i5o 

Pastoris duri est hic filius, ille bubulci: 

Suspirat longo non visam tempore matrem 

Et casulam et nolos tristis desiderat haedos 

Ingenui vuJtus puer ingenuique pudoris, 

Quales esse decet, quos ardcns purpura vestit: i55 

Vol. 1. 8 

» 



Digitized 



114 D. IUMI IUVESALIS 

• 

Nec pugillares defcrl in balnea raucus 
Testiculos, nec vellendas iam praebuit alas , 
Crassa nec opposito pavidus tegit inguina gulto. 
Hic tibi vina dabit, diflusa in montibus illis, 
A quibus ipsc vcnit, quorum sub verlice lusil: 1G0 
Namque una atque eadem est vini patria atque ministri. 
Forsitan exspectes , ut Gaditana canoro 
Incipiat prurire choro plausuque probatae 
Ad terram tremulo descendant clune puellae: 
Spectant hoc nuptae iuxta recubante marito , i65 
Quod pudeat narrasse aliqucm praesentibus ipsis: 
Irritamentum Veneris languentis et acres 
Divitis urticae. Maior tamen ista voluptas 
Alterius sexus: magis ille exlenditur, et mox 
Auribus atque oculis concepta urina movetur. i 70 
Non capit has nugas humilis domus: audiat ille 
Testarum crepitus cum verbis, nudum olido stans 
Fornice mancipium quibus abstinet; ille fruatur 
Vocibus obscoenis omnique libidinis aiie , 
Qui Lacedaemonium pytismate lubricat orbem. 
Namque ibi forlunae veniam damus: alea turpis, 
Turpe et adulteriuin mediocribus. Haec eadem illi 
Omnia quum faciuut, hilares nitidique vocantur. 
Nostra dabunt alios hodie convivia ludos: 
Conditor lliados cantabitur alque Maronis 180 
Altisoni dubiam facientia carmina palmam. 
Quid refert, tales versus qua voce legantur? 
• Sed nunc dilatis aveile negotia curis 
Et gratam requiem dona tibi, quando licebit 
Per totam cessare diem: non fenoris ulla iS5 
iMentio, ncc , prima si luce egressa roverti 



Digitized by Google 



SATIRA XI. 115 

Nocle solcl, tacito bilcm tibi contrahat uxor, 
Humida suspectis rcferens multicia rugis 
Vexatasque comas ct vultum auremque calcntem. 
Protinus ante meum, quidquid dolet, exue limen : 190 
Pone domum et servos et quidquid frangitur illis 
Aut perit: ingratos ante omnia ponc sodales. 
Interea Mcgalesiaeae spectacula mappae , 
Idaeum sollemne, colunt, similisquc triumpho 
Praeda caballorum Praclor scdet ac, mihi pace 19^ 
Immcnsae niiniaeque licet si dicere plebis, 
Totam hodie Komam Circus capit et fragor aurem 
Perculit, eventum viridis quo colligo panni. 
Nam si deficcret, moestam attonitamque videres 
Hanc nrbem, veluti Cannarum in pulvere viclis 200 
Consulibus. Spectent iuvenes, quos clamor et audax 
Sponsio, quos cultae decet assedisse puellae: 
Nostra bibat vernum contracta cuticula solem 
Kftiigiatque togam. lam nunc in balnea, salva 
Fronte, licet vadas, quanquam solida hora supersit 2o5 
Ad sextam. Facere hoc non possis quinque diebus 
Continuis, quia sunt talis quoque taedia vitae 
Magna. Volupt^ites commendat rarior usus. 



Digitized by Google 



116 



D. IUNII IUVEXALTS 



SATIRA XII. 

SUMiMARIUM. 

Multum lioc differt a reliquis plcrisquc Tuvcnalis carinini- 
bus, quotl quidcm ad naturain suam propius cpistola quam 
satira dici possit. Attamcn tiacc gcnera minime separatim 
liabita sunt apud vcteres , ac satis ipsa hacc satira excmplo 
est libertatis , quam a Lucilio inde poclae in hoc sive sati— 
rarum sive sermonum gencre summam usurparunt. Scriptum 
est carmen ad Corvinum, quum vota diis persoluturus csset 
poeta dc amici Catulli rcditu , qui , naufragio facto in nia- 
ritimo itinere, ex saevissima maris tciupcstate tandcm salvus 
evaserat , pectusque hic loquitur piurn ct erga dcos gratum, 
animique affectus sincerissimus. Talis casus, qualis cst caruiu 
caput ex magno discrimine servalum , quum facilc ad hila- 
ritatcm animum cxcitet , eam non solum cxprimit carmcn, 
sed mox etiam ad facelias descendit et salse irridet, qui hc- 
reditates captabant. Hic igitur nec duplex est argumentum, 
ut aiunt, neque bacc scripta satira in avidos et rapaces, aut 
bcrcdipetas. De bis quidcm Horatii cst Sermo 5. 1. H. plane 
cgregius ; sed minime is comparandus cum Iuvcnahs divw- 
sissimo carmine. 



INatali, Corvine, die mihi dulcior haec lux, 

Qua festus promissa deis animalia cespes 

Exspectat , niveam Reginae ducimus agnam , 

Par vellus dabilur pugnanti Gorgone Maura. 

Sed procul extensum petulans quattt hostia funem ? 5 

Tarpeio servata lovi, frontemque coruscat: 

Quippc ferox vitulus, templis maturus ct arae 



Digitized by Googl 



9 

SATIRA XIL 



117 



Spargendusque mero, quem iam pudet ubera matris 

Ducere, qui vexat -nascenti robora cornu. 

Si res ampla domi sitnilisque aflectibus esset, 10 

Pinguior Hispulla traheretur taurus et ipsa 

Mole pigcr nec finitima nutritus in herba , 

Laeta sed ostendens Clitumni pascua sanguis 

Iret et a grandi cervix ferienda minislro 

Ob reditum trepidantis adhuc horrendaque passi 1 5 

Nuper et incolumem sese mirantis amici. 

Nam praeler pelagi casus et fulguris ictus 

Evasit. Densae coelum abscondere tenebrae 

Nube una subitusque antehnas impulit ignis, 

Quum se quisque illo percussum crederet et mox 20 

Altonitus nullum conferri posse putaret 

Naufragiuin velis ardentibus. Omnia fiunl 

Talia, tam graviler, si quando poetica surgit 

Tempeslas. Genus ecce aliud discrimiuis: audi 

Et miserere iterum: quanquam sint cetera sortis a5 

Eiusdem: pars dira quidem, sed cognita multis 

Et quam votiva testantur fana tabella 

Pluriroa. Pictores quis nescit ab Iside pasci? 

Accidit et nostro similis fortuna Catullo. 

Quum plenus fluctu medius foret alveus et iam, 3o 

Allernum puppis latus evertenlibus undis 

Arboris inceitae, nullam prudentia cani 

Rcctoris conferret opem : decidere iactu 

Coepit cum ventis, imitatus castora, qui se 

Eunuchum ipse facit, cupiens evadere damno 55 

Tesliculi : adeo medicalum intelligit inguen. 

Fundile, quae mea sunt, dicebat, cuncta, Catulhr, 

Praecipilarc volens etiam pukhcrrima, vestem 



Digitized by Google 



118 D. ILMI 1UVENALIS 

Purpuream, tencris quoque Maecenatibus aptam, 

Atque alias, quarum generosi graminis ipsuin 40 

Infecit natura pecus, sed et egregius fons 

Viribus occultis et Baeticus adiuvat aer. 

Ille nec argentum dubitabat mittere, lances 

Parthenio factas , urnae cratera capacem 

Et dignum sitiente Pholo vel coniuge Fusci ; 4S 

Adde et bascaudas et mille escalia, miiltum 

Caelati , biberat quo callidus emtor Orynthi. 

Sed quis nunc alius qua mundi parte, quis audrt 

Argento praeferre caput rebusque salutem? 

Non propter vitam faciunt patrimonia quidam , 5o 

Sed vitio caeci propter patrimonia vivunt. 

lactatur rerum utilium pars maxima: sed nec 

Damna levant. Tunc, adversis urgentibus, illuc 

Decidit, ut malum ferro summilteret; hac re 

Explicat angustum ; discriminis ultima, quaiido 55 

Praesidia aifeiimus navem factura minorem. 

I nunc ct ventis animam commitle, dolato 

Confisus ligno, digitis a morte remotus 

Quatuor aut septem, si sit latissima taeda! 

Mox cum reticulis ct pane et ventre lagenae (>o 

Aspice sumendas in tempestate secures. 

Sed postquam iacuit planum mare, tempora postquam 

Prospera vcctoris fatumque valentius Euro 

Et pelago ;' postquam Parcae meliora benigna 

Pcnsa manu ducunt hilares et staminis albi 65 

Lanilicae, modica nec multum fortior aura 

Ventus adest: inopi miserabilis arte cucurrit 

Vestibus extentis et, quod superaverat unum, 

Vclo prora suo. Iam deficicntibus Austris, 



Digitized by Googl 



SATIRA XII. 119 

■ 

Spcs vitae cum sole redit: tum gratus Iulo, 70 

Atque novercali sedes praelata Lavino, 

Conspicitur sublimis apex, cui caudida nomen 

Scrofa dedit, laetis Phrygibijs mirabile sumen , 

Et nunquam visis triginta clara mamillis. 

Tandem intrat posilas inclusa per aequora moles 7 fi 

Tyrrhenamque Pharon porrectaque brachia rursum, 

Quae pelago occurrunt medio longeque relinquunt 

Italiam. Non sic igitur mirabere portus, 

Quos uatura dedit: sed trunca puppe magister 

Interiora petit. Baianae pervia cymbae, 80 

Tuti stagna sinus, gaudent ubi vertice raso 

Garrula securi narrare pericula nautae. 

Ite igitur, pueri, linguis animisque favenles, 

Sertaque delubris ct farra imponite cultris 

Ac niolles ornale focos glebamque virentein! 85 

lam sequar el, sacro quod praestat rite peracto , 

Inde domum repelam, graciles ubi parva coronas 

Accipiunt fragili simulacra nitentia cera. 

Hic nostrum placabo lovem Laribusque paternis 

Tura dabo atque omnes violac iactabo colores. 90 

Cuncta nitcnt; longos erexit ianua ramos 

Et malutinis operatur fesla lucernis. 

Nec suspecta tibi sint haec, Corvine: Catullus, 
Pro cuius redilu tot pono altaria, parvos 
Tres habct hercdes. Libet exspectare, quis aegram g5 
Et claudentem oculos gallinam impendat amico 
Tam slerili. Verum haec nimia est impensa: coturnix 
^ulla unquaui pro patre cadet. Sentire calorem 
Si coepit locuples Gallita et Paccius orbi, 
Legilinie lixis vestilur lota tabellis 100 



Digitized by Google 



120 D. IUNIl IUVENALIS SATIRA XII. 

I 

Porticus; exsistunt qui promittuut hecatomben, 

Quatenus hic non sunt nec venalcs elephanti , 

Nec Latio aut usquain sub nostro sidere talis 

Bellua concipitur: sed furva genle petita 

Arboribus Rutulis et Turni pascitur agro, io5 

Gaesaris armentum , nulli servire paratum 

Privato: siquidem Tyrio parere solebant 

Hannibali et nostris ducibus regique Molosso 

Horum maiores ac dorso ferre cohortes , 

Partem aliquam belli et euutem in proelia turrim. 1 10 

Nulla igitur mora per Novium, mora nulla per Histrum 

Pacuvium, quin illud ebur ducalur ad aras 

Et cadat ante Lares Gallitae victima . sola 

Tantis digna deis et captatoribus horum. 

Alter enim, si concedas inaclare, vovebit ii5 

De grege servorura magna et pulcherrima qnacque 

Corpora; vel pueris et frontibus aucillarum 

lmponet vittas ct, si qua est nuhilis illi 

Iphigenia domi, dabit hanc allaribus, ctsi 

Non sperat tragicae furtiva piacula cervae. i 20 

Laudo meum civem , nec comparo testamento 

Mille rates: nam si Libitinam cvascrit aegcr, 

Delebit tabulas, inclusus carcerc nassae, 

Post meritum sane niirandum, atque oinnia soli 

Forsan Pacuvio breviter dabit. Ille superbus ia5 

Incedet \iclis rivalibus. Ergo vides, quani 

Grande operae pretium faciat iugulata Mycenis. 

Vival Pacuvius , quaeso, vel Nestora totum ; 
Possideat, quantum rapuit ]\ero; montibus aurum 
Exacquet ; nec amet queriquam, nec anietur ab ullo ! 1 5o 



Digitized by Google 



I 



r 



I). 1UNII IUVENALIS 

S ATIRARUM 

LIBER QUINTUS. 



S A T I R A XIII. 



SUMMARIUM. 

Scripta liaec satira est ad Calvinum quendam, qucm conso~ 
lari studet poeta nimis vehementer dolentein , quod maliis 
amicu5 pecuniam sihi credilam mox pcrOde dencgarat: quare 
Calvinum multis gravihusque argumcnlis aggicdilur , quo 
sedare eius doforem atque ipsi restitucrc aequiorem aniiuum 
possit. Igitur haec quoque epistola est , sed satira fit luiii 
sententiarum delectu, tum genere tractandi et diccndi modo. 
Nam affcrt ad consolandum potissimum eiusmodi argumeiita, 
quae de medio sumta , nec longius petita, siiiiul pravo» ho- 
minum mores et communem illorum teinporum co iruptel.no 
ac pcrversitalcin dcpingant : composita est aulern stilo vere 
Jnveoali et ea indignationc , quae admixtis salihus ac lacetiis 
ternperatur. Tempus 9 quo scriptum sit carmen, deliuiri 
pole»t ex v. 16. et 17. Celerum huius carminis laudes mult) 
praedicarunt, in his Muretus Opp. T. I. p. 201., uhi exstat 



f 



Digitized by Google 



122 I). IUMI ILVENALIS 

p 

oratio, quam Romae hanc satiram praclecturus liabuit Quac 
iu co vidcrc sibi videntur nonnulli vituperanda , lcvia sunt, 
ncquc ad summam opcris dcprimendam quidquam valcre pos- 
sunt. Nam si qua inest quarundam sentcntiarum repetitio, 
ea nec magna cst, ncqitc ctiam in hoc gcncrc grave vitium. 
Cantilcna autcm , quam liic rursus crepant dc rlictore ct 
dcclamatione, facilc relutatnr rationibus, quas partim in Pro- 
legomcnis , partim alibi ad siugulas quasdam satiras explicu- 
nius: ut nibil necessc sit toties convictam querclam boc loco 
rursus convincerc. 



Jlixemplo quodcunquc malo commiltilur, ipsi 
Displicct auctori. Prima est hacc ultio ? quod sc 
Iudice nemo noccns absolvilur, improba quamvis 
Gratia fallaci Praetoris viceril urtia. 
Quid sentire putas omnes, Calvine, recenli 5 
De scelere et lidei violalac crimiue? Sed nec 
Tam tenuis census tibi contigit, ut mediocris 
Iacturae te mergat onus: nec rara videmus, 
Quae pateris. Casus multis hic cognitus ac iam 
Tritus et e medio forlunae ductus accrvo. 10 
Ponamus nimios gemitus: tlagrantior aequo 
Non debet dolor esse viri , nec vulnere maior. 
Tu quamvis levium minimam exiguamque maloruia 
Particulam vix ferre poles, spumanlibus ardens 
Visceribus, sacrum tibi quod non reddat amicus i5 
Depositum? slttpct haec, qui iam post terga rcliquil 
Scxaginta annos, Fonteio Consulc natus? 
An nihil in mclius lot rerum prolicis usu? 



Digitized by Google 



SATIRA XIII. 123 



Magna quiclem ? ^acris quac dal praeeepla Iibcllis ? 
Victrix forlunae sapientia: ducimus autem 20 
Hos quoque felices, qui fcrre incommoda vitae , 
ISec iactare iugum, vita didicere magistra. 
Quae tam festa dies, ut cesset prodere furem, 
Perfidiam, fraudes atque omni ex crimine lucrutn 
Quaesitum ct partos gladio vel pyxide nummos? aj 
llari quippe boni: numerus vix est totidem , quot 
Thebarum porlae vel divitis ostia Nili. 
Nona aetas agitur peioraque secula ferri 
Tcmporibus, quorum sceleri non invenit ipsa 
Nomen et a nullo posuit natura metallo. 5o 
Nos homiuum divumque fidem clamore ciemus, 
Quanto Faesidium laudat vocalis agentem 
Sporlula. Dic, senior bulla dignissime, nescis, 
Quas habeat Veneres aliena pecunia? nescis, 
Quem tua simplicitas risum vulgo moveat, quum 5j 
Exigis a quoquam, ne peieret e}, putet ullis 
Esse aliquod numen templis araeque rubenti? 
Quondam hoc indigenae vivebant more, priusquam 
Sumeret agreslem posito diademate falcem 
Saturnus fugiens, tunc. quum virguncula luno 40 
Et privatus adhuc Idaeis Iuppiter antris, 
Nulla super nubes convivia coelicolarum , 
ISec puer Iliacus, formosa nec Herculis uxor 
Ad cyathos et iam sicealo nectare tergens 
Brachia Vulcanus Liparaea nigra taberna. 45 
Prandcbat sibi quisque deus, nec turba deorum 
Talis, ut cst hodie, contentaque sidera paucis 
Numinibus miserum urgebant Atlanta minori 
Pondere. Nondum aliquis sortitus tristc profundi 



Digitized by Google 



VlX D. 1UNII IU VENALI S 

Imperium aut Sicula torvus cum coniuge Plutou; 5o 
Nec rota, nec Furiae, nec saxum aut vulluris atri 
Poena; sed infeniis hilares sine regibus umbrae. 
Improhitas illo fuit admirabilis aevo. 
Credebant hoc grande nefas et morte piandum, 
Si iuvenis vetulo non assurrexerat et si 55 
liarbato cuicunque puer, licet ipse videret 
Plura domi fraga et maiores glandis acervos. 
Tam venerabilc eral praecedere quatuor aiinis, 
Primaque par adeo sacrae lanugo senectael 
Nunc, si depositum non infitielur amicus , 60 
Si reddat velerem cum tota aertigine follem, 
Prodigiosa fides et Tuscis digna libellis, 
Quacque coronata lustrari debeat agna. 
Egregium sanctumque virum si cerno, bimembri 
Hoc monstrum puero aut miranti sub aratro 65 
Piscibus inventis et felae comparo mulae, 
Sollicitus, tanquam lapides elfuderit imber 
Examenque apium longa cousederit uva 
Culmine delubri, tanquam in mare fluxerit amnis 
Gurgitibus miris et lactis vortice lorrcns. 70 

Intercepta deccm quercris sestertia fraudc 
Sacrilega? Quid si bis cenlum perdidit alter 
Hoc arcana modo? maiorem tertius illa 
Summam , quam patulae vix cepcrat angulus arca<* ? 
Tam facile et pronum est superos contemnere testes, 7 5 
Si mortalis idem nemo sciat! Aspice. quauta 
Voce ncgct; quae sit ficti constantia vultus« 
Per Solis radios Tarp«jiaque fulmina iurat 
Et Martis framcam et Cirrhaei spicula vatis, 
Pcr calamos vcnatricis pharctramque puellau 80 



Digitized by Google 



- 



SATIRA XIII. 125 

Pcrque tuum, pater Aegaei Neplunc , triclentem: 
Addit et Herculeos arcus hastamque Minervae, 
Quidquid habent telorum armamentaria coeli. 
Si vero et pater est, Comedam, inquit, flebile nati 
Sinciput elixi Pharioque madentis acelo. 85 

Sunt in Portunae qui casibus omnia ponunt 
Et nullo credunt mundum rectore raoveri, 
ftatura volvente vices et lucis et anni, 
Atque ideo intrepidi quaecunque altaria tangunl. 
Est alius metuens, ne crimen Poena scqualur: 90 
Hic putat esse deos cl peierat, atque ita secum: 
Decernat, quodcunque volet, de corpore nostro 
Isis et irato feriat mca lumina sistro, 
Dummodo vel caecus teneam , quos abnego, nummos. 
Et phthisis et vomicae putres et^dimidium crus cj5 
Sunt tanti ? Paupcr locupletem optare podagram 
Nec dubitet Ladas, si non eget Anticyra nec 
Archigene. Quid enim velocis gloria plantae 
Praeslat et esuriens Pisaeae ramus olivae ? 
Ut sit raagna, lamen certe lenta ira deorum est. 100 
Si curant igitur cunctos punire nocenles, 
Quando ad me venient? sed et exorabile numen 
Fortasse experiar: solet his ignoscere. Multi 
Committunt eadem diverso crimina fato: 
llle crucem sceleris pretium tulit, hic diadcma. io5 
Sic animum dirac trepidum formidine culpae 
Confirmant. Tunc te sacra ad delubra vocantem 
Praecedit, trahere immo ultro ac vexare paratus. 
Nam quum magna malae superest audacia causae, 
Crcditur a multis fiducia. Mimum agit ille, 110 
Lrbani qualem fugitivus scurra Catulli: 



■ 



Digitized by Google 



12G D. IUNII IUVENALIS 



Tu miscr exclamas, ul Slentora vincere possis, 
Vcl potius, quanlum Gradivus Homericus: Audis, 
luppiter, haec, nec labra moves, quuui mitlcre voccm 
Debucras vcl marmoreus vel aeneus? aut cur ii5 
ln carbonc luo charta pia tura soluta 
Ponimus ct sectum vituli iccur albaque porci 
Onicnta? Ut vidco, nullum discrimen habcndiun est 
Efligies intcr vestras statuamque Vagclli. 

Accipe quae contra valeat solatia ferre. 120 
Et qui nec Cynicos, ncc Stoica dogmala legit 
A Cynicis tunica distantia , non Epicurum 
Suspicit exigui laetum plantaribus horli. 
Curentur dubii medicis maioribus acgri: 
Tu vcnam vel discipulo committe Philippi. 1 a 1 * 
Si nullum in terris tam detestabile factum 
Ostendis, tacco; ncc pugnis caedere pcclus 
Te veto, nec plana faciem contundere palma , 
Quandoquidem accepto claudenda est ianua damno. 
Et maiore domus gemitu , maiore tumultu i5<> 
Planguntur nummi, quam funera. Nemo dolorem 
Fingit in hoc casu. vestem diducere summam 
Contentus, vexare oculos humore coacto. 
Ploratur lacrimis amissa pecunia veris. 
Sed si cuncta vides simili fora plena querela, i35 
Si. decies leetis diversa parte tahellis, 
Vana supervacui dicunt chirographa ligni . 
Arguit ipsorum quos littera gemmaque princeps 
Sardonychum , loculis quae custoditur ebumis : 
Te nunc, delicias, extra communia censes 140 
Ponendum? Qui tu gallinae filius albae, 
Nos vilcs pulli nati infelicibus ovis ? 



Digitized by Googl 



1 

I 

SATIRA XIII. 127 

Rem pateris modicam et mediocri bile fercndam, 
Si flectas oculos niaiora ad crimina. Confer 
Conduclum latroncm, incendia sulfure coepla i/|5 
Atque dolo, priraos quum ianua colligit igncs: 
Confer et hos , vetcris qui lollunt grandia tcmpli 
Pocida adorandae robiginis cl populorum 
Dona vel anliquo posilas a rege coronas. 
Haec ibi si non sunt, minor cxstat sacrilegus. qui i5o 
Radat inaurati femur Herculis ct faciem ipsani 
fteptuni $ qui bracteolam de Castore ducat. 
An dubitet solitus totum conflare Tonantem? 
Confer el artifiees mercatoremque veneni 
Et deducendum corio bovis in mare, cum quo 1 55 
Clauditur adversis innoxia simia fatis. 
Haec quola pars scelerum , quae custos Gallicus Urbis 
Usque a Lucifero, donec lux occidat, audit? 
Humani generis mores tibi nosse volenti 
Suflicit una domus. Paucos consume dies, et iGo 
Dicere tc mtscnun, poslquam illinc vcneris, aude. 
Quis tumidum guttur miratur in Alpibus ? aut quis 
In Meroe crasso maiorem iufante mamillam ? 
Caerula quis stupuit Germani lumina, ilavam 
Caesariem et madido torquentem cornua cirrp? i65 
Nempe quod haec illis natura est omnibus una. 
Ad subitas Thracum volucres niibemqtic sonoram 
Pygmaeus parvis currit bellator in armis: 
Mox impar hosti raptusque per acra curvis 
Unguibus a saeva feilur grue. Si videas hoc 1 70 
Gentibus in noslris, risu quatiare: sed illic, 
Quanquam eadem assidue spectentur proelia, ridet 
Nemo, ubi tota cohors pedc non est altior uno. 



Digitized by Google 



128 D. IUNII IUVENALIS 

i 

Nullane periuri capilis fraudisquc ncfandae 
Poena erit? Abreptum crede hunc graviorc catena 175 
Protinus et nostro (quid plus velit ira?) necari 
Arbitrio: manet illa tamen iactura, nec unquain 
Dcpositum tibi sospes erit: sed corpore trunco 
Invidiosa dabit minimus solatia sanguis: 
At vindicta bonum vita iucundius ipsa. 180 
Nempe hoc indocti, quorum praecordia nullis 
Interdum aut levibus videas flagrantia causis. 
Quantulacunque adeo est occasio, sufiicit irae: 
Chrysippus non dicet idem nec mite Thaletis 
Ingenium dulcique senex vicinus Hymetlo, 18S 
Qui partem acceptae saeva inter vincla cicutae 
Accusatori nollet dare. Plurima felix 
Paullatim vitia atque errorcs exuit omnes , 
Prima docet rectum Sapientia: quippe minuti 
Semper et iniirmi est animi exiguique voluptas 190 
Ultio. Continuo sic collige, quod vindicta 
Nemomagis gaudet, quam femina. Cur tamen hos tu 
Evasisse putes, quos diri conscia facti 
Mens habet attonitos et surdo verbere caedit 
Occultum, quatiente animo tortore flagellum? 19$ 
Poena autem vehemens ac multo saevior illis, 
Quas etCaedicius gravis invenit aut Rhadamanthus, 
Nocte dieque suum gestare in pectore testem. 
Spartano cuidam respondit Pythia vates: 
Haud impunitum quondam fore , quod dubitaret 200 
Depositum retinere et fraudem iure tueri 
Iurando: quaerebat enim, quae numinis esset 
Mens et an hoc illi facinus suaderet Apollo? 
Reddidit ergo, metu, nonmoribusj et tamen omnera 



Digitized by Google 



SATIRA XIII. 125) 

Vocem adyti dignam tcmplo veramque probavit 2o5 

Exstinctus tota pariler cum prole domoquc 

Et. quamvis longa deductis gente , propinquis. 

Has patitur poenas peccandi sola volnntas. 

Nam scelus intra se tacitum qui cogitat ullum, 

Facti crimen habet. Cedo, si conata peregit? 040 

Perpetua anxietas nec mensae tempore cessat^ 

Faucibus, ut morbo, siccis interque molares 

Difiicili crescente cibo: sed vina misellus 

Exspuit; Albani veteris pretiosa senectus 

Displicet; ostendas melius, densissima ruga 21 5 

Cogitur in frontem , velut acri ducta Falerno. 

Nocte brevem si forte indulsit cura soporem 

Et toto versata toro iam membra quiescunt: 

Continuo templum et violati numinis aras 

Et ; quod praecipuis menlem sudoribus urget, aao 

Te videt in somnis; tua sacra et maior imago 

Humana turbat pavidum cogitque faleri. 

Hi sunt, qui trepidant et ad omnia fulgura pallent, 

Quum tonat, exanimesprimo quoque murmure coeli; 

Non quasi fortuitus, nec ventorum rabie, sed arj 

Iratus cadat in terras et iudicet ignis. 

llla nihil nocuit, cura graviore timetur 

Proxima tempestas, velut hoc dilata sereno. 

Praeterea, lateris vigili cum fcbre dolorem 

Si coepere pati , missum ad sua corpora morbum a3o 

Infesto credunl a numine; saxa deorum 

Haec et tela putant. Pecudem spondere sacello 

Balantem et Laribus cristam promittere galli 

Non audent: quid enim sperare nocentibus aegris 

Concessum? vel quae non dignior hostia vita? a55 

FqL l. 9 



Digitized by Google 



130 



D. IUNII IUVENALIS 



Mobilis et varia est ferme nalura malorum. 
Quum scclus admittunt, superest constantia: quid fas 
Atque nefas, tandem incipiunt sentire peractis 
Criminibus. Tamcn ad mores natura recurrit 
Damnatos, fixa et mutari nescia. Nam quis 240 
peccandi finem posuit sibi? quando recepit 
Eicctum semel attrita de fionte ruborem? 
Quisnam honiinum est, quem tu contentum videris 

uno 

Flagitio? Dabit in laqueum vestigia noster 
Perfidus et nigri patietur carceris uncum 245 
Aut maris Aegaei rupem scopulosque frequentes 
Exsulibus magnis. Poena gaudebis amara 
Nominis invisi tandemque fatebere laetus, 
Ncc surdum, ncc Tiresiam quenquam esse deorum. 



S A T I R A XIV. 

SUMMARIUM. 

■ 

Sentcntinm communem boc carmine poeta accommodate ad 
suu tcmpora exsequitur; docet mores corrumpi maxinie do- 
mesticis parcntum cxemplis, quac n tencris ium pueritia in- 
tuens pravitatis omnis elementa addiscnt, animi labem tralmt, 
oinnique gencrc vitiorum imbuutur; itaque locum in mornm 
disciplina tractat gravissiinum, qui sinuil causas continrt, cur 
fere viin nullam aut exigunm haberc possint , quae publice 
ad morrs corrigendos aut pracccptis trntari, aut institui le- 
gibus solent. Primae pueritiae institutiontfm moribus vulgo 



Digitized by Google 



SATIRA XIV. 131 

corrttptis hntid meliorcm csse posse consciitanctim est, caque 
de re scriptores istius aetatis optimi saepe queruntur. !am 
luvenalis, quomodo poctam facere par est, argumenti sum- 
mam vix altingens paucis versibus , scnteiitiam exemplorum 
ip>oritm varietate illustrat, ac singula vitia tunc imprimis 
pervulgata exponit , quae pueris monstrcnt quotidie atque 
iitipertiant parentes ; quam quidem descriptionem passim 
esornat variis lectissimisque praeceptis. Post alia vitia po- 
streino ad avaritiam, tanquam ad celerorum omnium ibntem 
et origineni, venit, eiusque ct naturam et turpittidinem co- 
piosissiinc docet, denique continentiam conimcndat. Virtutes 
carminis huius, a multis cognitas et laudatas, si coiisidcrcs, 
siint sane liic quoquc commuiies latides luvenalis, vel in ar- 
gumento, ecteroqui parum novitatis habente , notabiles satis 
et insigues. 



Plurima aunt, Fuscinc, et fama digna sinistra 
Et nitidis maculam haesuram figeutia rebus, 
Quae monslrant ipsi pueris traduulquc parentes. 
Si damnosa senem iuvat alea ? ludit el heres 
Bullatus parvoque eadem movet arma fritillo. 5 
Nec melius de se cuiquam sperare propinquo 
Concedet iuvenis, qui radere tubera terrae, 
Bohetum condire et eodem iure natantes 
Mergere iicedulas didicit nebulone parente 
Et cana monstrante gula. Quum septimus annus 10 
Transierit puero, nondum omni dente renato , 
Barbatos licet admoveas mille inde magistros, 
Hinc totidem, cupiet lauto coenare paratu 
Semper et a magna non degenerare culina. 



132 D. IUNII IUYENALIS 

Mitem animum el mores modicis erroribus aequos i *y 
Praecipit atque animas servorum et corpora noslra» 
Materia constare putal paribusque elementis: 
An saevire docct Rulilus, qui gaudet acerbo 
Plagarum strepitu et nullam Sirena flagellis 
Comparat, Antiphates trepidi Laris ac Polyphemus, ao 
Tum felix, quoties aliquis tortore vocalo* 
Uritur ardenti duo propter lintea ferro ? 
Quid suadct iuveni laelus stridore calenae, 
Quem mire afficiunt inscripta ergastula , carcer 
Rusticus? Exspeetas, ut non sit adultera Largae a5 
Filia 5 quae nunquam maternos dicere moechos 
Tam cito, nec tanto poterit conlexere cursu, 
Ut non ter decies respiret? Conscia matri 
Virgo fuit: ceras nunc hac dictante pusillas 
Implet et ad moechum dat eisdem ferre cinaedis. 3o 
Sic natura iubet: velocius et citius nos 
Corrumpunt vitiorum exempla domestica, magnis 
Quum subeunt animos auctoribus. Unus et alter 
Forsitan haec spernant iuvcnes, quibus arte benigna 
Et meliore luto finxit praecordia Titan: 35 
Sed reliquos fngienda patrum vestigia ducunt, 
Et monstrata diu Yeteristrah.it orbita culpae. 
Abstineas igitur damnandis: huius enim vcl 
Una potens ratio est, ne crimina noslra sequantur 
Ex nobis geniti : quoniam dociles imitandis 4° 
Turpibus ac pravis omnes sumus, et Catilinam 
Quocunque in populo videas, quocunque sub axe: 
Sed nec Brutus erit, Bruti nec avunculus usquam. 
Nil dictu foedum visuquc haec limina tangat, 
Intra quae puer est. Procul hinc, procul inde puellae 45 



Digitized by"Google 



SATIBAXIV. 133 

Lenontim et canttis pernoctantis parasiti. 
Maxima debelur puero reverentia. Si quid 
Turpe paras, ne tti pueri contemseVis annos: 
Sed peccaturo ohsistat tibi filius infans. 
Nain si quid dignum Censoris fecerit ira 5o 
Quandoque el similem tibi se non corpore tantum 
Nec vultti dederit, morum quoque filius et qui 
Omnia deterius tua per vestigia peccet: 
Corripies nimirum et castigabis acerbo 
Clamore ac post haec tabulas mutare parabis! 55 
Unde tibi frontem liberlatcmque parentis, 
Quum facias peiora senex vacuumquc cerebro 
lam pridem caput hoc ventosa cucurbita quaerat? 

- 

flospite vcnttiro, cessabit nemo tuorum. 
Verre pavimentum, nitidas osteude columnas, 60 
Arida cum tota descendat aranea telaj 
Hic ieve argeutuui, vasa aspera tergeat alter: 
Vox domini furit instantis virgamque tenentis. 
Ergo miser trepidas, ne stercore foeda canino 
Atria displiceant oculis venientis amici , 65 
Nec perfusa lulo sit porticus 5 . ( et tamen uno 
Semodio scobis haec emendat servulus unus:) 
Illud non agilas, ut sauclam filitis omni 
Aspiciat sine labc domtim vitioque carentem? 
Gratum est, quod patriae civem populoque dedisti, 70 
Si facis, ut patriae sit idoneus, utilis agris, 
Ulilis et bellorum et pacis rebus agendis. 
Plurimum enim iotererit , quibus artibus et quibus 

htinc ttt 

Moribus instituas. Serpente ciconia pullos 

Nulrit et iuveuta per devia rura lacerla : "j5 



Digitized by Google 



• 



134 D. 1UN1I IUVENALIS 

llli eadem sumtis quaeruni animalia pinuis. 
Vullur, iumenlo et canibus crucihusque relictis, 
Ad fetus properat partemque cadaveris affert. 
Hic esl crgo cibus magni quoque vulturis et se 
Pascentis, propria quum iam facit arbore nidos. 8<> 
Sed leporem aul capream famulae lovis et generosae 
ln sallu venantur aves: hinc praeda cubili 
Ponitur: inde aulcm, quum se malura levabit 
Progenies slimulante famc , festinat ad illam^ 
Quam primum praedam rupto guslaverat ovo. 85 

Aedificator erat Cetronius et modo curvo 
Litore Caictae, summa nunc Tihuris arce, 
Nunc Praenestinis in montibus alla parabat 
Culmina villarum, Graecis longeque pelitis 
Marmoribus vincensFortunae atque Hcxculisaedem: 90 
Ut spado vincebat Capitolia uostra Posides. 
Dum sic ergo habilat Celronius, imminuit rcm , 
Fregit opes, nec parva tanien mensura relictae 
Partis erat: totam hanc turbavit lilius aniens. 
Dum meliore novas attollit marmore villas. g5 

Quidaiu sortiti metuentem sabbata patrem , 
Nil praeler nubcs et coeli numen adoraut, 
Nec distare putant hutnana carne suillain, 
Qua patcr abstinuit; mox et praeputia ponuut: 
Romanas auteni soliti contemnere leges, 100 
Iudaicum ediscunt et servant ac meluiiiit ius, 
Tradidit arcano quodcunque volumine Moses: 
Non monstrare vias eadem nisi sacra colenti , 
Quaesitum ad fonlem solos dcdueere verpos. 
Sed pater in causa, cui septima quaeque fuit lux io5 
Iguava el parlem vitac non altigit ullam. 



Digitized by Google 



I 



SATIRA XIV. 135 

Sponte tamen iuvenes imitautur cetera: solam 
Inviti quoque avariliam exercere iubentur. 
Fallit enim vitium specie virtutis et umbra, 
Quum sit triste habitu vultuque et veste severum. i 10 
Kec dubie tanquam frugi laudatur avarus, 
Tanquam parcus homo et rerum tutela suarum 
Certa magis, quam si fortunas servet easdem 
Hesperidum serpens aut Ponticus. Adde quod hunc. de 
Quo loquor. cgregium populus putat acquirendi i i5 
Artificem: quippe his crescunt patrimonia fabris! 
Sed crescuut quocunque modo maioraque Qunt 
Incude assidua semperque ardenle camino. 
Et pater ergo animi felices credit avaros, 
Qui miratur opes, qui nulla exempla beati 1 ao 
Pauperis esse putat: iuvenes hortatur, ut illam 
Ire viam pergant et eidem incumbere sectae. 
Sunt quaedam vitiorum elementa: his protinus illos 
Imbuit et cogit minimas ediscere sordes. 
Mox acquirendi docet insatiabile votum. ia5 
Servorum ventres modio castigat iniquo, 
Ipse quoque esuriens : neque enim omnia sustiticl 

unquam 

Mucida caerulei panis consumere frusta, 
Hesternura solitus medio servare miuutal 
Seplenibri, nec non diflerre in tempora coenae i3o 
Alterius oonchem aestivam cum parte lacerti 
Signatam vel dimidio putrique siluro, 
Filaque sectivi numerata includere porri. 
Invitatus ad haec aliquis de ponte negabit. 
Sed quo divitias haec per tormenla copctas, i35 
Quum furor haud dubius,quum sit mauifesta phreuesis, 



Digitized by Google 



136 D. IUNII IUVENALIS 

Ut locuplcs moriaris, egenlis viverc fato? 

Interea pleno quum turget saccalus ore , 

Crescit amor ntiunmi, quantum ipsa pecunia crevil; 

Et minus hanc optat qui non hahet. Ergo paralur 140 

Altera villa tibi, quum ms non sufficit unum, 

Et proferre libet fines, maiorque videtur 

Et melior vicina seges: mercaris et hanc et 

Arbusta et densa montem qui canet oliva. 

Quorum si pretio dominus non vincitur ullo, 

Nocte boves macri lassoquc famelica collo 

Iumenta ad virides huius mittuntur aristas; 

Nec prius inde doinum, quam tota novalia saevos 

In ventres abeant, ut credas falcibus actum. 

Dicere vix possis, quam multi talia plorent i5o 

Et quot venales iniuria fecerit agros. 

Sed qui sermones! quam foedae buccrna famae! — 

Quid nocet haec? inquit. Tunicam mihi malo lupint, 

Quam si me toto laudet vicinia pago , 

Exigui ruris paucissima farra secantem. — i55 

Scilicet et morbis et debilitate carebis 

Et luctum et curam effugies, el tcmpora vitae 

Longa tibi post haec fato meliore dabuntur, 

Si tantum culli solus possederis agri, 

Quantum sub Tatio populus Romanus arabat. 1G0 

Mox etiam fractis aetate ac Punica passis 

Proelia vel Pyrrhum immaoem gladiosque Molossos 

Tandem pro multis vix iugera bina dabantur 

Vulneribus. Merces haec sanguinis atque laboris 

Nullis visa unquam meritis minor, aut ingralae i65 

Curta fides patriae. Saturabat glebula talis 

Patrem ipstim turbamque casac, qua leta iacebat 



Digitized by Google 



SATIRA'XIV. 



137 



Uxor et infantes ludebant qtiatuor, unus 
Vernula, tres domini : sed magnis fratribus horum 
A scrobe vel sulco redeuntibus , altera coena 1 70 
Amplior et grandes fumabant pultibus ollae. 
Nunc inodus hic agri rtoslro non suflicit horto. 
Inde fere scelerum causae; nec plura \enena 
Miscuit &ut ferro grassatur saepius ullum 
Humanae mentis vitium ? quam saeva cupido 
Immodici census: nam dives qui fieri vult, 
Et cito vult iieri. Sed quae reverentia legum , 
Quis metus aut pudor est unquam properantis avari? 
Vivite contenti casulis et collibus istis, 
O pueri! Marsus dicebat et Hernicus olim 180 
Vestinusque senex; panem quaeramus aralro ? 
Qui satis est mensis: laudant hdc numina ruris, 
Quorum ope el auxilio gratae post munus aristae 
Contingunt homini veteris fastidia quercus. 
Nil vetitum fecisse volet, quem non pudet alto 1 85 
Per glaciem perone tegi; qui summovet Eiiros 
Pellibus inversis. Peregrina ignotaque nobis 
Ad scelus atque nefas, quaecunque est, purpura ducit. — 
Haec illi veteres praecepta minoribus: at nunc 
Post finem autumni media de nocle supinum 190 
Clamosus iuvenem pater excitat: Accipe ceras, 
Scribe, puer, vigila, causas age 5 perlege rubras 
Maiorum leges aut vitem posce libello. 
Sed caput intactum buxo naresque pilosas 
Annotet ct grandes miretur Laelius alas. iy5 
Dirue Maurorum attcgias, castella Brigantum, 
Vx locupletem aquilam tibi sexagesimus anuus 
Afferal : aut 5 longos castrorum ferre labores 



Digitized by 



138 



D. IUNII IUVENALIS 



Si piget et Irepidum solvunt tibi coruua ventrem 
Cum lituis audita, pares, quod vendere possis 200 
Pluris dimidio, nec te fastidia mercis 
Lllius subeant ablegandae Tiberim ullra, 
Neu credas ponendum aliquid discriminis inler 
Unguenta et corium. Lucri bonus est odor ex re 
Qualibct. Illa tuo sententia semper in ore ao5 
Versetur, dis atque ipso Iove digna, poetae: 
Unde habeas , quaerit nemo : sed oportet habere. — 
Hoc monstrant vetulae pueris repentibus assae; 
Hoc discunt omnes ante alpha et beta puellae. 
Talibus instanlem monitis quemcunquc parentem 310 
Sic posseiii affari : Dic, o vanissime, quis te 
Feslinare iubet? nieliorem praesto magistro 
Discipulum.' Securus abi: vinceris, ut Aiax 
Vraeteriit Telamouem, ut Pelea vicil Achilles. 
Parcendum est teneris : nonduin implevere mcdullas 
Maturae mala nequitiae. Quum pectere barbam 2lD 
Coeperit et longi mucronem admittere cultri, 
1 alsus erit testis, vendet periuria summa 
Exigua, Cereris tangens aramque pedemque. 
Elatam iam crcde nurum , si limina vestra 320 
Mortifera cum dote subit. Quibus illa premetur 
Per somnum digitis! nam quae terraque mariquc 
Acquirenda putas, brevior via couferet illi. 
Nullus enim magni sceleris labor. Haec ego nuuquam 
Mandavi, dices olim , nec talia suasi. aa5 
Mentis causa malae tamcn csl et origo penes le. 
Nam quisquis magni census praecepit amorem 
Et lacvo monitu pueros producit avaros, 
El qui per fraudes patrimonia conduplicarc 



Digitized by Google 



SATIRA XIV 



139 



Dat libertatem et totas eflundit habenas i5o 
Curriculo: quem si revoces , subsistere nescit 
Et te conteuito rapitur metisque relictis. 
IVemo salis credit tantum delinquere, quantuui 
Permiltas: adeo indulgent sibi latius ipsi. 
Quum dicis iuveni, stultum, qui donet amico, 235 
Qui paupertatem levet attollatque propinqui; 
Et spoliare doces et circumscribere et omni 
Crimine divitias acquirere, quarum amor iu te, 
Quantus erat patriae Deciorum in pectore, quauttira 
Dilexit Thebas, si Graccia vera ? Menoeceus: 240 
hi quorum sulcis legiones dentibus anguis 
Cum ctypeis nascuntur et horrida bella capessunt 
Continuo, tanquam et tubicen surrexerit una. , 
Ergo ignem, cuius scinlillas ipse dedisti , 
Flagranlem lale et rapientera cuncta videbis. 3|5 
Nec libi parcetur misero ? trepidumque magistrum 
In cavea magno fremitu leo tollct alumnus. 
Nota mathematicis genesis tua: sed grave tardas 
Exspectare colus. Morieris stamine nondum 
Abruplo. Iam nunc obstas et vota moraris, 2jo 
lam torquet iuvenem longa et cervina seneclus. 
Ocius Archigenen quaere atque eme quod Mithridates 
Composuit, si vis aliam decerpere ficuin 
Atquc alias tractare rosas. Medicamen habendum cst, 
Sorbere ante cibum quod debeat et pater et r.ex. 255 

Monstro voluptatem egregiam, cui nulla theatra, 
INulla aequare queas Praetoris pulpita lauti, 
Si specles. quanto capitis discrimine consteut 
Incrementa domus, aerata multus in arca 
Fiscus et ad vigilem ponendi Castora nummi, 260 



Digitized by 



140 D. IUNII IUVENALIS 

- 

Ex quo Mars Ullor galeam quoque perdidit et res 

ISon poluit servare suas. Ergo omnia Florae 

Et Cereris licel et Cybeles aulaea relinquas: 

Tanto maiores humana negotia ludi. 

An magis oblectant animum iactata petauro a65 

Corpora quique solet reclum descendere funem, 

Quam tu, Corycia semper qui puppe moraris 

Alque habitas, Coro semper tollendus et Austro, 

Perditus ac vilis sacci mercator olentis: 

Qui gaudes pingue antiquae de litore Crelae 270 

Passum et municipes Iovis advexisse lageuas ? 

Hic tamen ancipiti figeus vestigia planla 

Victum illa mercede parat brumamque fainemquc 

llla reste cavet: lu propter mille talenta 

Et centum villas tcnierarius. Aspice portus 27 5 

Et plenum magnis trabibus mare ; plushominuni esl lam 

In pelago; veniel classis, quocunque vocarit 

Spes lucri, uec Carpathium Gaetulaque lantum 

Aequora transiliet. sed, longe Calpe relicta, 

Audiet Herculeo stridentem gurgite solem. 280 

Crande operae prctium est, ut tenso folle reverli 

Inde domum possis tumidaque superbus aluta 

Oceani monstra et iuvenes vidisse marinos. 

Kon unus meutes agital furor. Ille sororis 

ln manibus vultu Eumenidum terrctur et igui, 285 

Hic bove percusso mugire Agamemnona credit 

Aut Ithacum. Parcat tunicis licet atque lacernis, 

Curatoris eget qui uavcm mercibus implet 

Ad summum lalus et tabula distinguilur unda, 

Quum sil causa mali tanli et discriminis huius 290 

Concisum argeutum in tilulos facicsque miuulas. 



1 Digitized by Google 



SATIRA XIV. 



Oceurrunt nubes et fulgura: solvite funem , 
Frumenti dominus elamat piperisque coeniti $ 
ISit color hic coeli, nil fascia nigra minatur; 

— 

Aestivum tonat. Infelix hac forsitan ipsa 2q5 
ISocte cadet fractis trabibus, fluctuque premetur 
Obrutus et zonam laeva niorsuquc tenebit. 
Scd cuius votis modo non suffecerat aurum, 
Quod Tagus et rutila voHit Pactolus arena, 
FYigida suflicicnt velantes inguina panni 3oo 
Exiguusque cibus, mersa rale naufragus assem 
Dum rogat et picta se tempestatc tuelur. 

Tantis parta malis cura maiore metuque 
Servantur. Misera est magni custodia census. 
Dispositis praedives amis vigilare cohortem 5o5 
Servorum noctu Licinus iubet, attonilus pro 
Electro signisque suis Phrygiaquc columna 
Atque ebore et lata lestudine. Dolia nudi 
Non ardenl Cynici: si fregeris, altera fiet 
Cras domus, aul eadem plumbo commissa manebit. 5 10 
Sensit Alexander, testa quutn vidit in illa 
Magnum habitalorcm , quanto felicior hic, qui 
Nil cuperet, quam qui totum sibi posceret orbem, 
Passurus gestis aequanda pericula rebus. 
iNullum nilmen abest , si sit Prudentia : nos te, 3 1 5 
Nos facimus, Fortuna, dcam. Mensura tamen quae 
Sufficial census, si quis me consulat, cdain: 
In quantum sitis atquc fames el frigora pbscunt, 
Quantum, Epicure, tibi parvis suflfccit in hortis, 
Quantum Socratici ceperunt ante penates. 3ao 
ftunquam aliud Natura, aliud Sapientia dicit. 
Acribus exemplis videor te claudere. Misce - 



Digitized by 



142 D. IUNII IUVENALIS 

Ergo aliquid nostris de moribus: elTice summam , 

Bis septem ordinibus quam lex dignatur Othonis. 

Haec quoquesi rugam trahit extenditque labellum :5a5 

Sume duos Equites, fac tertia quadrtngenta. 

Si nondum implevi gremium , si pandilur ultra: 

Nec Croesi fortuna unquam, nec Persica regna 

Sufficient animo, nec divitiae Narcissi, 

Indulsit Caesar cui Claudius omnia, cuius 33o 

Paruit impcriis, uxorem occidere iussus. 



S A T I R A XV. 

9 

SUMMARIUM. 

Ad Volusium qucndam , cognomine Bithynicnm , alinquin 
ignotum hominem, scriptum carmcn argumentum habet surn- 
tum a supcrstitione populorum Aegypti et immanitatc, cuius 
tum recens exemplum cognitum erat, quum, duobus finitimis 
populis diversitate religionum suarum vetus inter se odium 
excrcentibus, altcr altcrum hostili impctu invaderet, et sae- 
vissima pugna fieret , qua in fugam una pars acta hominem 
post sc rcliquit , qui incidens in manus hostinm ab iis ca- 
ptus, in frusta discerptus et devoratus est. Anlhropophago- 
rum ista feritas erat, quam nondum cxuerant snperioris 
Aegypti ad Nilum accolac. Res nuper, ut ait poeta , Ctmsnfe 
Junio gcsta narralur; de quo indicio temporis ad illum lo- 
cum dicendum est. Sed deinceps alio loco Aegyptum sic 
commemorat , quasi ipse ibi praesens fuerit: quod quidein 
ad cxilium luvcmilis rcfcrri minime potest , et de priore 
quadam in Aegyptum profcctione intelligi dcberet. Cetcrum 



Digitized by Google 



S.ATIRA XV. 



143 



«ntiram ipsa in Acgypto esse scriplam adeo error est mani- 
irstus , ut enm nihil opus sit redarguere. Veruin ab rn 
gesta opportunitas ducta est diccndae scntcntiac contra irn- 
manitatem hominis natura ad Iiumanitatcm lacti et clemen- 
tiara, et quae sunt reliqua. Quo in argumcnto si fortc quid 
ohlique notatum aut figuratc dictum cst ex ipsis poetae 
tcuiporibus , id nunc saltem declaiari ccrto ncquit: ncquc 
etiam illud satis crcdibile est , quod initio sclioliorum dictum 
exstat, Aegyptiorum sacra perstringi odio Crispini, qui Ac- 
gvptius fuit , ct cx scrvo libertus, dcindc potcns factus sub 
Domitiano , in prima et quarta satira aperte notalur. Kam » 
huius monstri nec in carmine usquam vestigium est, neque, 
hunc si voluissct, rcm sic inslituisset pocta , ut Aegyptum 
notaret hoc ipso criminc , cuius intcgrum et purum illum 
Aegyptium fuisse facilc credimus. Innutrilum omnibus Ro. 
mae urbis atque aulae vitiis bac duntaxat culpa absolvcn- 
dum putamus, quod comederit carnem humanam. 



Qtiis nescit, Volusi Bithyniec, qualia deniens 
Aegyptus portenla colal? Crocodilon adorat 
Pars haec; illa pavet saturam serpentibus ibin. 
# Eflfigies sacri nitet aurea cercopitheci , 
Dimidio magicae resonant ubi Memnone chordae 5 
Atque vetus Thebe centum iacel obruta portis. 
Illic aeluros, hic piscem fluminis, illic 
Oppida tota canem vcnerantur, nemo Diannm. 
Porrum et caepe nefas violare et frangerc morsu. 
0 sanctas gcntcs, quibus haec nascuntur in hortis 10 
Numina! Lanalis animalibus abstinet omnis 
Mensaj nefas illic fetum iugulare capellae : 



Digitized by 



144 



. D. IUNII IUVENALIS 



Carnibus humanis vesci lieet. Attonito quum 
Tale super coenam facinus narraret Ulixes 
Alcinoo, bilem aut risum forlasse quibusdam i5 
Moverat, ut mendax aretalogus. In mare nemo 
Hunc abicit, sacva dignum veraque Charybdi, 
Fingentem immanes Laestrygonas atque Cyclopas? 
Nam citius Scyllam vel concurrentia . saxa 
Cyanea, plenos et tempestatibus ulres 20 
Credidcrim, aut tenui percussum verbere Circes 
Et cum remigibus grunnisse Elpenora porcis. 
Tam vacui capitis populum Phaeaea putavit? 
Sic aliquis merito nondum ebrius et miniuium qui 
De Coreyraea lemetum duxerat urna: a5 
Solus enim hoc Ithacus nullo sub teste canebat. 
Nos miranda quidem, sed nuper Consule lunio 
Gesta super calidae referemus mocnia Copti, 
Nos vulgi scelus et cunctis graviora cothurnis. 
Nam scelus, aPyrrha quanquam omnia syrmata volvas, 
Nullus apud tragicos populus facit. Accipe, nostro 
Dira quod exemplum feritas produxerit aevo. 

Inter fmitimos vetus atque antiqua simultas, 
Immartale odium et nunquam sanabile vulnus 
Ardetadhuc, Ombos etTentyra. Summus utrinque 55 - 
Inde furor vulgo, quod numina vicinorum 
Odit uterque locus, quum solos credat habendos 
Esse deos, quos ipse colit. Sed tempore festo 
Alterius populi rapienda occasio cunclis 
Visa inimicorum primoribus ac ducibus, ne 40 
Laetum hilaremque diem, ne magnae gaudia coenae 
Sentirent, positis ad templa et compita mensis 
Pervigilique toro, quem nocte ac luce iacentem 



Digitized by Google 



SATIRA XV. 145 

Septimus interdum sol invenit. Horrida sane 

Aegyptus: sed luxuria, quantum ipse notavi, 

Barbara famoso non ccdit turba Canopo. 

Adde, quod et facilis victoria de niadidis et 

Blaesis atque mero titubantibus. Inde virorum 

Saltatus nigro tibicine, qualiacunque 

Unguenta et flores multaqque in fronle coronae: 5o 

Hinc ieiunum odium. Sed iurgia prima sonare 

Incipiunt animis ardentibus: haec tuba rixae. 

Dein clamore pari concurritur, et vice teli 

Saevit nuda manus: paucae sine vulnere malae; 

Vix cuiquam aut nulli toto certamine nasus 55 

Integer. Aspiceres iam cuncta per agmina vultus 

Dimidios, alias facies et hianlia ruptis 

Ossa genis , plenos oculorum sanguine pugnos. 

Ludere se credunt ipsi tamen et pueriles 

Exercere acies, quod nulla cadavera calcent: 60 

Et sane quo tot rixantis millia turbae, 

Si vivunt omnes? Ergo acrior impetus, et iam 

Saxa inclinatis per humum quaesita lacertis 

Incipiunt torquere, domestica seditioni 

Telaj nec hunc lapidem, quales etTurnus et Aiax, 65 

Vel quo Tydides percussit pondere coxam 

Aeneae; sed quem valeant emittere dextrae 

lllis dissimiles et nostro tempore natae. 

Nam genus hoc vivo iam decrescebat Homero. 

Terra malos homines nuuc educat atque pusillos. 70 

Ergo deus, quicunque aspexit, ridet et odit. 

A diverticulo repetatur fabula. Postquam 

Subsidiis aucti , pars altera promere ferrum 

Audet et infestis pugnam instaurare sagittis: 

Vol i. 10 



Digitized by Google 



l4<) 



D. IUMI IUVENALIS 



Tcrga fuga celeri praestantibus omnibus, inslant 7 5 
Qui vicina colunt umbrosae Tentyra palmae. 
Labilur hinc quidam , nimia formidine cursum 
Praecipitans, capiturque: ast illum in plurima sectum 
Frusta et parliculas, ut niultis mortuus unus 
Sufficeret, lolum corrosis ossibus edit 80 
Victrix turba: nec ardenti decoxit aeno 
Aut \erubus: longum usque adeo tardumque putavit 
Exspeclare focos , contenta cadavere crudo. 
llic gaudere libet ? quod non violaverit ignem, 
Quem summa coeli raptum de parte Prometheus 85 
Donavit lerris. Elemento gratulor et te 
Exsullare reor. Sed qui mordere cadaver 
Sustinuit. nil unquam hac carne libentius edit. 
Nam scelere in tanto ne quaeras et dubites, an 
Prima voluptatem gula senserit. Ultimus autem 9 90 
Qui stetit absumto iam toto corpore , ductis 
Per terram digitis, aliquid de sanguine gustat. 
Vascones, haec fama est, alimentis talibus olim 
Produxere animast sed res diversa , sed illic 
Fortunae invidia est bellorumque ultima, casus 95 
Extremi, longae dira obsidionis egestas. 
Huius enim, quod nunc agitur, miserabile debet 
Exemplum esse cibi: sicut modo dicta mihi gens 
Post omnes herbas. post cuncla animalia, quidquid 
Cogebat vacui ventris furor, hostibus ipsis 100 
Pallorem ac maciem et tenues miserantibus artus, 
Membra abcna fame lacerabant, esse parati 
El sua. Quisnam hominum veniam dare, quisvedeorum 
Viribus abnuerit dira atquc immania passis, 
El quibus illorum poterant ignoscere manes, io5 



Digitized by Googl 



SATIRA XV. 147 

■ 

Quorum corporibus vescebr.ntur ? Melius nos 
Zenonis praecepta moneiil : nec enim omnia, quaedam 
Pro viia facicnda putal. Sed Cantaber uude 
Stoicus, antiqui praesertim aetale Metelli? 
\unc tolus Graias nostrasque habet orbis Athenas. 1 10 
Gallia causidicos docuit factwda Hritannos: 
I)e couducendo loquitur iam rbetore Thule. 
Nobilis ille tamen populus, quem diximus, et par 
Virlute atque (ide, sed maior clade , Saguntus 
Tale quid excusat. " Maeotide saevior ara ii5 
Aegyptus: quippe illa nefandi Taurica sacri 
Inventrix homines (ul iam, quae carmina tradunt. 
Digna fide credas) tantum immolat, ulterius nil 
Aut gravius cultro timet hostia. Quis modo casus 
Impulit hos? quae tanta fames infestaque vallo 120 
Arma coegerunt tam detestabile inonstrum 
Audere? Anne aliam, terra Memphitide sicca, 
Invidiam facerent noleuti surgere Nilo ? 
Qua nec terribiles Cimbri, nec Britones unquam, 
Sauromataeque truces aut immanes Agalhyrsi, ia5 
Hac saevit rabie imbelle ct inutile vulgus , 
Parvula fictilibus solitum dare vela phaselis 
Et brevibus pictae remis incumbere teslae. 
IVec poenam sceleri invenies, nec digna parabis 
Supplicia his populis, inquorum mente paressunt i3o 
El similes ira atque fames. Mollissima corda 
Ilumano generi dare se natura faletur, 
Quae lacrimas dedit: haec nostri pars optima sensus. 
Plorare ergo iubet casum lugentis amici 
Squaloremque rei, pupillum ad iura vocanlem i3 
Circumseriplorem, cuius manantia lletu 



Digitized by Google 



148 D. IUMI IUVENALLS 



Ora puellares faciunt incerta capilli. 

Naturae imperio gejnimus, cjuum funus adultae 

Virginis occurrit vel lerra clauditur iufans 

Et minor igne rogi. Quis enim bonus et face dignus 1 40 

Arcana, qualem Ccreris vult esse sacerdos , 

Ulla aliena sibi credat mala? Separat hoc nos 

A gi ege mutorum , atque ideo venerabile soli 

Sortiti ingenium divinorumque capaces 

Atque exercendis capiendisque artibus apti 

Sensum a coelesti demissurn traximus arce, 

Cuius cgent prona et terram spectantia. Mundi 

Principio indulsit communis conditor illis 

Tantum animas, nobis animum quoque, mutuus ut no» 

Alfectus pelcre auxilium et praestare iuberet, i5o 

Dispersos trahere in populum , migrare velusto 

De nemorc et proavis habitatas linquere silvasj 

Aedificare domos, Laribus coniungere nostris 

Tectura aliud, tulos vicino limine somnos 

Ut collata daret iiducia; protegere armis v i55 

Lapsum aut ingenti nutantem \ulnere civem, 

Communi darc signa tuba, defendier isdem 

Turribus atque una portarum-clavc teneri. 

Sed iam serpentum maior concordia: parcit 

Cognatis maculis similis fera. Quando leoni 160 

Fortior eripuit vitam leo? quo nemore unquam 

Exspiravit aper maioris dentibus apri? 

Indica tigris agit rabida cum tigride pacem 

Perpetuam ; saevis intcr se convenit ursis. 

Ast homini ferrum letale incude nefanda iC5 

Produxisse parum est; quum rastra et sarcula tantum 

Assueti coquere et marris ac vomere lassi 



Digitized by Google 



SATIRA XVL 



149 



Nescirint primi gladios extendere fabri. 
Aspicimus populos, quorum non sufficit irae 
Occidisse aliquem; sed pcctora, brachia , vullum 170 
Crediderint genus esse cibi. Quid diceret crgo, 
Vel qno non fugeret, si nunc haec monstra videret 
Pythagoras, cunctis animalibus abstinuit qui 
Tanquam homine et ventri indulsit non omne legu- 

meu? 



S A T I R A XVI. 

< 

SUMMARIUM. 

- 

tima liaec satira prnemia et commoda militiae enumerat 
el, quanlum tunc temporis togato anteponatur milcs, demon- 
strat. Sed totum cannen Iuvenale indignum atquc spurium 
cst; qua de re plura in comincntario huius salirac dispu- 
tantur. 



Quis numerare queat felicis praemia, Galle, 
Militiae? Quod si subeuntur prospera castra, 
Me pavidum excipiat tironem porta secundo 
Sidere. Plus ctenim fati valet hora benigni, 
Quam si nos Veneris commendet epistola Marti 5 
Et Samia genitrix quae delectatur arena. 

Commoda tractemus primum communia: quorum 
Haud minimum illud erit, nc te pulsare togatus 
Audeat; immo ctsi pulselur, dissitnulet, nec 




Digitized by Google 



150 D. IUMI IUVE.XALIS 

Audeat excussos Practori oslcndere dcntes 10 

Et nigram in facie tumidis livoribus oflam 

Atque oculum, medico nil promiltente , rclictum. 

Bardaicus iudex datur hacc punire volenti 

Calccus et grandcs magna ad subsellia surae, 

Legibus antiquis castrorum et more Camilli i5 

Servato, miles ne vallum litigct cxtra 

Et procul a signis. lustissima CenUirionum 

Cognitio est igitur de milite; nec mihi deerit 

Ultio, si iustac deferlur causa qucrelae. 

Tota cohors tamenest inimica, omnesque manipli 20 

Consensu magno efliciunl, curabilis ut sit 

Vindicta gravior, quam iniuria. Dignuni erit ergo 

Declamatoris mulino corde Vagelli , 

Quum duo crura habeas, olfeudere tot caligas. tot 

Millia clavorum. Quis tam procul absit ab Urbe 

Praeterca? quis tam Pylades, molcm aggcris ultra 

Ut veniat? Lacrimae siccentur protinus, et se 

Excusaturos non sollicitemus amicos , 

Da testem , iudex quum dixerit. Audeat ille, 

Nescio quis, pugnos qui vidit, dicere, Vidi? 3o 

Et credam dignum barba dignumquc capillis 

Maiorum. Citius falsum prochicerc testem 

Contra paganum possis , quam vera loquentem 

Contra forlunam armati contraque pudoreni. 

Praemia nunc alia atque alia emolumcnta notemus 35 
Sacramentorum. Convallem ruris aviti 
Improbus aut campum mihi si vicinus ademit 
Et sacrum effodit medio de limite saxum, 
Quod mea cuin patulo coluiUpuls anuua libo; 
Debitor aut sunito* pergit non reddere. nuintnos, 40 



Digitized by Google 



SATIKA XV f. 



151 



Vana supervacui dicens chirographa ligni: 
Exspectandus erit . qui liles inchoel. annus 
Tolius populi: sed tunc quoque niille fercnda 
Taedia, inille inorae; loties suhsellia tantum 
Steuiunlur; tuni facundo ponenle lacernas 0 
Caedicio el Fusco iam mietuiiente, parati 
Digredimur: lentaque fori pugnamus arena. 
Ast illis, quos arma tegunt el halteus ajnhit. 
Quod placitum est ipsis, pracstalur tempus agendi ? 
Nec res atteritur longo sulFlamine litis, 5o 

Solis praelerea testandi militihus ius 
Vivo patre datur: nam , quae sunt parla lahore 
Militiae. placuit non esse in corpore census, 
Omne tenet cuius regimen paler. Ergo Coranum 
Signorum comitem castrorunique aera merentem. 55 
Quamvis iam lremulus,captat pater. Hunc lahor aequus 
Provehit et pulcro reddit sua dona lahori. 
Ipsius certe ducis hoc referre videtur, 
Ut, qui forlis crit, sit fclicissimus idem, 
IJt laeti phaleris omnes et torquihus omncs. Go 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



SCHOLIA VETERA 

- 

IN 

IUVENALEM. 



Digitized by Google 



1). IUNII IUVENALIS 



V I T A. 

■ 

lunitis luvenalis, libertini locupletis , incertum , filius an 
nlumnus, ail luedinin ferc actatcm dcclamavit , nnimi inngis 
caiissa, quam quod scliolac se aut foro pracpararet. Dcinde 
p;uicoruin versuuin salyra non absurde compositn in Pari- 
clnn panlomintum, poetnmque Clnudii Neronis, eius scinc- 
stribus inililiolis tumenlcm, gcnus scripturac industriosc cx- 
t-oiuit. El tumcn benc diu ne modico quidcm auditorio 
f]uicr|uaui commiltere est ausus. Mox magna frequentia ma- 
gnoque successu bis nc lcr auditus est , ut ea quoque, quae 
prima feccrat, infcrciret novis scriptis : 

Quod tton dant proceres, dabit histrio. Tu Camerinos , 
Et Barcas , lu nobilium magna atria curas. 
Fraefectos Peiopea facit, Philomela tribunos. 
Erat tum in deliciis aulac histrio ; multiquc fautorum cius 
quotidic provcliebantur. Vcnit ergo Iuvenalis in suspieio- 
nem, quasi temporn figurnte notnsset : nc stntim , pcr hono- 
rem milttiae, quanquam octogenarius , Urbe summotus, mis- 
siisquc nd praefccluram cohortis, in cxtrema Acgypti parte 
lendrntis. Id supplicii gcnus placuit , ut lcvi atquc iocuhiri 
chlicto par esstit. Verum intra brevissimum tempus angore 
et taedio pcriit. 



Digitized by 



150 SCHOLIA VETERA. 



SATIRA I. 

CUR SA.T I R\ S SCRIBAT. 

1. Semper cgo: luvcnalem aliqui Gallum proptcr cor- 
poris magnitudincm , aliqui Aquinatem dicunt. Ea tcmpora 
Doinitiani tyranni , quihus etiam ipsc vixit, eo quod in »ut;i 
ipsius plus histrioncs , quam bonae vitac homincs posscnf , 
graviter carpsit. Hos autcm lihros in cxilium rnissus ad ct- 
vilatem ultiniam Aegypti, Oasin , ab ipso Domiliano , scri- 
psit. Idco autem in exilium missus est, quia dixit vcrsum J ) 
illum : Qttod non dant proceres , dabil histrio. Nunc autcm 
boc inducit, quasi carptum se pcr Oguras a miseris poctis, 
qui nil novum , sed omnibu* notas fabctlas rccitarent, ct 
dicit magis iileo satyram se scriherc, ut possit morcs illius 
tcmporis dcmonstrando notarc. 

2 Thtseide Cordi: Cordus bic poela fuit vitiosus, qui 
tragocdiam Thcsei scripsit ; de quo Virgilius 2 ) dixit : sedet 
aeternumaue sedebit Infelix T/ieseus, 

3. ille togatas: togatae sunt coinoediac Latinae, pallia- 
tac Graecae, qualcs Afranius fccit. 

5. Telephus: filius Eraclis ct Auges , a ccrva nulri- 
tus cst. * summi plena iammargine: notandum margi- 
nem feminino gencre dici, cum Ovidius 3 ) masculino dixcrit. 

6. Orestes: Aegisthus, Thyestis filius, dum Clitemncstraiu 
uxorcm Agamemnouis adultcrarct, illa amoris illius cmisa, 
communicato cum eodrm consitio , vcnicntem e Trniano 
bcllo maritum percussit, quam poslea lilius dicitur occi- 



i) versum: Sat. VII, 90. 
•j) VirgUius: Aen. VI, 617. 
3) Ovidius. Met. I, i3. 



Digitized by Googl 



. SATIRA I. 157 

disse. Orestes , filius Agamcmnonis et Clitcmnestrae , qui 
atlulteram puniens matrem. * 

7. quam mihi iucus Martis : lucum Martis dixit, qui 
Romae est in Appia, in quo solebant rccitare poetac; aut 
illum , qui apud Colchos est , in quo fuit pellis aurca ; aut 
in quo Ilia pepcrit. 

P. Vuicani venti: pro follibus posuiL 

10. Aeacus: Aeacus, Minos et Rhadamantus. IJi tres apud 
inferos fratres fuerunt. * 

12. Frontonis platani: in Horatiana domo, in qua poc- 
tae rccitabant. 

20. magntts eq. jiur. Jl. alummts : Turnum dicit, Scae- 
vae Mcmoris, tragici poctae, fratrem. Turnus hic, liber- 
tint generis, ad honores ambitione provectus est, potens iu 
aula Vcspasianoruro, Titi et Domitiani. Vel Leniuui dicit, 
qui et ipse satyras scripsit; vcl Siliura , et ipsum sui tempo- 
ris satvricum. Qui omnes cx Aurunca fuerunt. 

23. Figat aprum : matronn, ut quod natura dencgat, de- 
litiaruin aftlucittia largialur. * 

26. Canopi : Canopus oppidum Acgvpti , dictum a gu- 
bernatore Menelai , qui ibidcm morsu serpentis extinctus est. 

27. Crispinusi Niliacus; unus de consulibus Liciniae, ac 
dc plebe Aegvpti fuit, magnarum postea Romae facnltatunt 
f et promotionum , si quidcm ex libcrtino seuator est a 
Nerone factus. j- 

28. Ventilet aestivum: per luxuriam enim anulos aestivos 
et bicmalcs invenit. 

31. teneat se: ut non scribat accusationcs illorum. * 

32. Mathonis: advocati, qui sceleribus dives effectus est ; 
ct lectica, gcnus vchiculi , quo nobilcs vebebantur ; piena 
autem ipso, quia crassus fuit. 

33. magni dvlator amici: Heliodorum dicit, Stoicum pbi- 
losophum, qui Licinium Silanum, discipulum suum, cum ar. 
gueretur coniurationis, inficiantem, praelcr domesticam de- 
lationem, etiam testimonio oppressit. Alii phitosopbum Egna- 



Digitized by 



■ 



158 SCIIOLIA VETERA. 

tium Cclerem, Bareae Sorani magistrum, qui ipsum apml 
Neroncm detulit ct damnavit, et ipse postea suh Vespasiano 
)ioc , ipsum Musonio lliiio accusaule, darnnatiis est. Xonnulli 
Demclriinn caussidicum dicunt, qui multos Neroni dctulit. 

34. Et vilo rapturus: Delatione Siciliae maxiinarn par- 
tem proscripserunt : ex quorum bonis multa diripiiermil . 
Namque hoc, quod rapturum dicit, ad crudclitatrm nhrt. 
Et a Svlla multi occisi sunt ct proscripti. rapturus: con- 
sumpturus. * 

35. qutm Massa timet: Massa morio fuisse dicilur, ct 

Carus mimns, Latinus vero actor miinicus. Hi omnes .V-ro- 

nis fuerunt liherti ct dclitiac Aui^ustis, sed et nequissimi de- 

latores. Latinus autem miinus, quasi conscius adultcrii Mcs- 

salinae , uxoris Ncronis , ah ipso occisus est. Massa aiilcui 

et Carus , Heliodoro dcferente , occisi siint. Cuius futuiain 

dclationem ita mcluchant, ut ei munera darent. Nam Lati- 

* 

nus mimus Thvmclcm mimam summittebat ad lnitigandum. 
39. 'vesica beatae : divitis libklinosae. * 

■ 

43. Palleati nimia coitus libidiue fatigalus, aut expe- 
ctatione hcrcditatis , aut prctii adulterii. 

47. inani ludicio : non ademptis bonis. decius dicilur, 
sinc litium aestimalione. Lcgis aestiraatio illi non profuit. 
Suhauditur nota. 

48. infamia numis : infamis pronunciatus, sine dispeudio 
pecuniae. * 

49. ab octava : Qui iudicio vacahant , dccima hora ce- 
nahant. Hic eniy ab octava. 

50. proinncia ploras : quia spotiata. * , 

5t. Penusina digna lucerna: lucernam dicit t quia sa- 
tyrici ad oranium vitia quasi lucernam admovent, et ut adu- 
rant, et ut ostendant crimina. Venusinam autem ideo, quia 
haec fuit civitas Horatii. 

52. non agitem: non persequar ; ut Virgilius ') : pal- 



i) 1'irgilius: Aen. V, aG5. 



> 



Digitized by Google 



- 



SATIRA I. 150 

lantes Troas agebat. Heracleas: aut columnas in IJispu. 
oiis, aut Atlantem. 

53. Diomedeas : socios Diomedis in aves conversos. * 
Labyrmthii Minotauri. * 

54. Et mare: Icarium dicitur. * fabnunque: Dae- 
daium. * 

56. Cttm leno : maritus vendens couiugis castitatem. * 
si eapiendi Jus mdl. uxori: * Si facultalem maritus non 
habet, ut deprehendat spoliandos adulteros, quia nota est 
eius fraus, tamen connivcntiam suam adulteris vendit , et sic 
intilligitur. * Si uxor eius iure impediatur adultcro succe- 
dere, ipse maritus lcno succedit adullero heres, ut per (itk-i- 
comwissum res adulteri ad adulteram veniant. 

56. doctus spectare: ut carius vendut adulterium , prae- 
sens est. * 

58. Cum fas esse: ut accipiat consulatum. * curam 
coliortis: militum Iribumitum. 

59. praesepibus: proptcr equos hoc dixit , et Neronem 
tangit. 

6 1 . Automedon : a u r i ga . * 

62, lacematae: satyrice, hahitu virili feminam dcscrihit. 

64. sexta cervicc: lectica, faciente luxuria, a sex homi- 
nibus portahalur. 

65. hinc atque indc: ut ah omnihus videatur. * ca- 
Oiedra: In his rehus concitatur posset et in publico scribere. * 

66. multum referens: multum lucri capiens. * 5K- 
pino : supcrho veJ mortuo. * 

6S. gemma f. uda: saliva tacta , propter signaculi im- 
pressionem. 

69. Calenum : venenum dicit. * 

70. rttbetam: ruheta rana est, ex cuius pulmonibus vel 
sanguine fit vcncnum. * 

71. Locusta: Locustnm ex Galliis matronam veneficam 
^ero excivit ad se proptcr venena conficicmla , quoniam 
ma^nae famae erat, et in familiaritate habuit, ut etiam cutn 

Digitized by Google 



160 SCHOLIA VETERA. 

doceret venena miscere. Inde aitTurnus in satyra: Ex qucs 
Caesareas soboles horrida Locusla Occidit cura sui verncs. 
nota Neronis. Haec increpitata a Nerone, quod lentum ve- 
ncnum Britannico privigno suo parasset, tam cfncax dedit, 
ut antequain poculum Britannicus exhauriret, in convivio 
Neronis expiraret. propinquas autem dicit, tanquam a Lo- 
custa doctas; vcl, ut quidam, uxores. 

72. nigros: a veneno. * 

73. Gyaris: insula, ubi damnati miltebantur. * 

75. debent hortos: illis donant hortos, argentum vel cae- 
tcra, quibus conscientia tenentur obnoxia. * 

76. extra pocula caprwn : dicit emblematum opus. Caper 
hic praecipue ab omnibus praedicatur, quem etiam Martin- 
lis *) carmine suo laudavit: Stat caper in phiala, Thebani 
vellere Phrixi Cuitus: ab hoc mallet vecta fuisse soror. 

11. dormire: dissimulare. * 

78. praetextatus: puer , qui adhuc vir non est. * 

80. Cluvienus: delirus poeta, vel indoctus. * 

81. Ex quo DeucaL: ab initio mundi. * tollentib. 
aequor: per diluvium. * 

82. sortesque poposcit: a Themide, quae ante Apollinem 
responsa dabat. 

83. Paul, anima cal. mollia saxa: anima, id est spiri- 
tus. Et mollia saxa, ut Virgilius 2 ): Inde homines nati 9 du- 
rum genus. Et quod addit et maribus, per consensum oslen- 
dit esse durissimum. 

86. farrago lib* : hoc est, vitia hominum dant nobis scri- 
bendi materiain. * 

87. uberior: id cst fecundior. * 

88. Hos animos: ellipsis ; subauditur, habuit. * 
90. luditur arca : ad interitum , eventum. * 



i) Martialis: VIII, 5i. 

a) firgilitts: Georg. I, 63. 



Digitized by Goo 



SATIRA I 



91. dispensatore : subministrantc pccuniam. * 

92. Armigero: inetaphora a bcllantibus, id est , qui 
anna praebet tesseras et tabulas, ct ipsc qul nuuimos sub 
pit;nore portat, vel qui subministrat pccuniam. 

■ 

93. horrenti: trcmenti, nuilo. * 

95. Secreto: non in publico convivio, scd privato. * \n 
praeterito oslendit hanc vitarn non fuisse, ideo dicit fiabtut.* 

avus: * Quis tuorum avus aut tam locuples, aut tam 
luxunosus fuit, ut tu es?* Moris autem erat apud antiquos, 
ne quis adderet possessionibus suis, aut ex illis minueret. 

90. Limine p. sedet : Vult intelligi, quod apud vetcrcs, 
quamvis pauperes essent, tamcii maiorem bumanitatem fuLsse; 
nec aut eam solam videri humanitatem, si dctur sportula , 
et ipsa tenuissima , tamen alf honoratis non excludaris , qui 
ail eam sine pudorc conveniunt. * 

99. Agnitus: id est, qui non agniti fuerint, non acci- 
piunt, nedum humiles-possunt acciperc Pro explorati,* 

100. Troiugenas : patricios maiortim gentium. et 
ipsi: id est, cum pauperibus ipsos nobiles. * 

104. Natus ad Eufraten: Mesopotameni homines eL 
frenatae iibidiois sunt in utroque sexu, ut Sallustius ') me- 
minit. molles q. in aure fe.: Arguit hoinines , qui cutn 
propter libidinem libertatem meruissent , et in libertinorum 
corpus et tribus relati essent, pertusis auribus signa liberti- 
norum celare non poterant. 

105. Quadringenta: qui erat census antea equitum Ro- 
manorum. qidd confert ; Lucillius 2 ) : aurum atque anibi- 
tiosum specimen virttdis. 

106. purpura maior: Idticlavium. 

108. Conductas Corv.z Quid praestat nobilitas, si raer- 
cenarius alienus nobilis esset pauper?* 

109. Fallante et Licinisi Pallas et Licinius in aula Claudii 



i) Sallustius: Fragm. p. aao, 16. Gerl. 
a) Lucillitis: Reliq. p. aoi. 

Vol 1. lt 



162 



SCHOLIA VETERA. 



Caesaris prnrpositi, curam rcip. gesscrunt, eum li?)erlini es- 
sent. Pallas, liberlus Clautlii Cacsaris , officium rationum 
administravit, et in nuinerum praetoruin relatns , quod pri- 
mum pcrcunclantcm Caesarem dc inccstu Agrippinac, ad nu- 
ptins confirmassct. Enmque ipse consuctudinem stupri adco 
palam fecerat , ut in qnndain simulacro Palatinac Minervnc 
adscriplum sil: TIAAAAC AlTl&TAL Licinius, ex Ger- 
mania puer cnptus, tanlae industriue fuit, ut rcliqtiias ciba- 
riorum intcr conscrvos foenerarct , et cui quid credidisset, 
qttali poterat cbirograpbo, pttgillaribtis subnotarct; quos cum 
in expeditione quadam , transiturus flumen, in vcstimcntis 
recondidissct , C. iulio Caesari quondam dcncganti ei pugil- 
laribus quicquam nnnotatum, bnrbnrus higens obtulit ; sta- 
tim nd dispensationeni adinissus," non multo post manumissus 
cst ; dein curntioni Gnlliarum nb Augusto praepositus , cas 
spolinvit : ct cum flngraret invidia, basilicam sub nomiuc C. 
Iulii Caesaris aedilicnvit. t Dccessit subTiberio ;. proinde di- 
vcs fuit, quod Cassii opcs ctiain exbausisset, et dictus est lin- 
buisse nummos , qunnluin milvi volant. TJndc Pcrsius s ): 
Nunc Licini in campos, mmc Crassi mittit in aedes.f 

111. pcdibus qui venerat albis: Ostendit plus bonoris 
videri in calceis, quam in persona. IIIo enim tempore nec— 
dum senatores nigris calceis utcbantur , sed nudis pcdihus, 
vel pulverulentis, vcl braccis , vel pcdules novos in braccis, 
quos pedornis dicunt, ut peregrinus. 

112. Quandoquidem: Inter nos quidem magna est tlivi- 
tiarum rnaiestas, etsi pectinia quidem nondum consecrata est 
ct in numero sit dcuruin, ut etiam colatur in tcmplis, qucni- 
adinodum Pax atque Fides et cetera , ac per boc ostcndit, 
tom incpte bacc nomina coli, quasi pecunia templum baberel.** 

1 13. funesta : quoniam per scelera adquiritur; vel quod 
funerum faciendorum sitcausa; vcl quod per paiTicidia cou- 
gcritur. 



i} Persiut: II , 35. 



Digitized by Goo^Ie 



J 



SATIRA I. 103 

0 r 

116. Concordia nitlo: ciconia , quac contrn tcmplnm 
Concordiae cx consilio rostri sonitum fecit. Fl satvrire sn- 
lutato nido , non teinplo. Tcmplum Concordiac vctus , in 
quo ciconia multa est. 

117. sitmmus honos : scnntorum. 

118. rrferat: prosit. * rationibus : utilitattbus. * 

119. comites : Quid facicnt parasiti , cum senatorcs sic 
avidi sinl ad sportulam? 

121. lectica petit: Lccticarum usum primi dicuntur in. 
venisse Bitliyni. Cicero 1 ): nam una haud mos est Bithyniae 
rrgitms vehi lectica, id cst , octoplioro. 

122. Languida : id est, quicton suffcrunt uxorcm sena- 
toris ad accipicndam sportulam, matrona sequitur virum. * 

123. Hic petit uxori: uxoris sportulaxn.* 

126. Prqfer Galla: qui erogat, dicit. * noli vej.are: 
maritus dicit. * 

127. Jpse dies: Totos dies sic consumunt divites, dum 
ad sportulam, aut ad teinplum Apollinis tracUIum vadunt. 

128. iurisque peritus j4pollo : aut quia iuxta Apolliuis 
tcmplum iuris periti scdcbant et tractabant; aut qnia bi- 
hliothfcam iuris civilis et liberalium studiorum in tcmplo 
Apollinis Palatini dedicavit Auguslus. Nam bic est Apollo, 
cuius et Horatius 2 ) meminit : Sic me servavit Apollo. 
Sive quod Cicero domum Scaevolae oraculum dixit ; f sive 
<]uod tam devia iurisperitoriyu responsa sunt, quam Apol- 
liok. t 

129. Atque triumphales: id est, itur ad rostra, ubi ba- 
hcre solent triumpbalcs statuas viri magni, sive quadrigas. 

130. Arabarches: Arabiae princeps. * 

133. votaq. depon. : Dum divites tarde recedunt, clicn- 
tes spectant, quamquam tnrda sit bomini spes cocnaudi ; aut, 



t) Cicero : Act. II. in \>rr. lib. V 4 1 1. 
i) Horatius: Serm. I, 9, 78. 



Digitized by Google 



164 SCHOLIA VETERA. 

si quis certc non multum habcat in domo sua, quod coenet, 
tum non patitur divitum mcnsas spectare. * 

135. Optima silvar. : de vcnatione. Quare optimum ? Est 
hoc ex afTcctione et invidia parasitorum. * 

138. mensa: mcnsis citreis , quas anliquitus magno in 
pretio* hahcbant ; ant dc chorc. 

140. Lujcur. sordts: sinc convivis magnos apparatus. * 

141. Poitit apros: Apud antiquos munificentia videhatur 
apparatior, si in conviviis apcr intcger fuissct exhibitus. 

• 142. Poena: quod solus voravcrit, quod multis sullicere 
potuisset. 

143. Turgidus : indigestus. * 

144. Hinc subitae: id cst, mortuus cst manducando. * 
146. iratis plaudenduni f. a.: Mnsultanl*, quod de in- 

digestionc sit inortuus intestalus , de cuius tcstamento nihil 
consccuti sunt. 

149. Omnc in praec: ac per boc ad margincm vcnit, 
ut iam humiles nostros prosit discere. * Utere velis : di- 
stinctionis dicit, lioc est , satyrac scribcndac. * 

151. priorum : Lucillii et ceterorum. 

155. Pone Tigillinum: * Vilem bomincm dicit* C. Ful- 
cinius Tigillinus , patrc Agrigcnlino, Scylaccum relegatus , 
iuvenis egcns, vcrum admodum pulchcr, in concubinatutn a 
Bincio et Lucio Domitio maritis Agrippinac ct Fulviac , so- 
rorum Cacsaris, atque in utrisque uxoribus suspcctus ob boc 
Urbc suminolus, piscatoriam macbinam cxcrcuit , quoad ac- 
cepta bcreditatc reditum sub condilionc impctravit, ut con- 
cubitu Claudii abstinerct. Quarc saltibus in Apuiia ct Cala- 
bria couiparatis, cum studiosius equos quadrigarios alcrcf, 
amicitiam Neronis nactus , prinuis illum ad studium Circcn- 
siuin moviL Morluo autcm IVcronc, Calba Imperator, po- 
pulo Rom. deposccntc supplicium Haloti et Tigillini , solos 
cx omnibus Neronis emissariis vel malcficentissimos , incolu- 
mes praestitit : atque insupcr Halotuin procuratione ampiis- 
sima ornavit. Pio Tigillino ctiain saevitiae populum cdicto 



Digitized by Google 



I 



SATIRA I. 165 

iocrepnit. Pone : lioc est , in satyra ponere, vitoperarc 
Tigillinunj, quem s,i Ineseris, vivus ardchis , qticmadmodum 
in mtinere Ncronis vivi arsemnt, de quibtts ille iusserat ce- 
fieri , ut lucerent spcctatoribus , cum fixa esscnt illis 
guttttra, ne sc corvarent. Ncro maleficos homincs tcda et 
papiro et ccra supervestiebat, et sic ad ignem admoveri iuhe- 
bat, ut arderent. Pone Tigillinum: nunc, sicut olim Mu- 
tium Lucilius, ut Persius l ): secuit Lucillius Urbem, Tc Lupe f 
te Mtdi, et genuinum fregit in illis. Hunc tamcn Mutius for- 
titer ac sapientcr tulit, qtinnquam in eum dictum sit, Si Mu- 
tium insectaberc , fulurum est , ut miser sis. Vcl , utrum 
i^noscat Mutius an non, hattd lahoraveris : sed si Tigillinum 
laescris, vivus ardebis, qucmadmodum mtilti impcrante Ne- 
rone. Attt , non tantitm non 'desererida lihcrtas , scd etiam 
ninxiina persona cnrpcnda in vitiis , cum, ctiainsi tacucris, 
plebeio funere morittirus sis. Vel , quasi cx personn altei ius 
sit, quae communcm futuram cura vulgarihus cndavcrihus 
Uitrinam denuncict, etiamsi a satvra ahstincat ; notiorem 
vero futurum , si insignem notavcrit ; ut sit locus hic ita 
accipiendus : Pone TigHlinum , nohilem, ut Tigillinum, quod 
nisi facias , in rogum cndaver tuum uiittctur, in quo non 
iacentia corpora, sed ad lignorum parsimoniain, stantia cxu- 
runtur. TJnde putant dici Et laturn media sulcum deduvit 
arena. Quod pnrcus ustor, suhditi iigni inopia, scrohe sub- 
tcr facto, suhcavct, ut ardere possit. 

157. Et latum media : adductus cum pcr arcnam tra- 
beretur, stilcum corporc suo fccit; vcl fossam, iu qun stipi- 
tes Gcbant, in quihus anlehant. 

158. Qui dedit: gcneraliter dicit, carpens eos, qui ve- 
neno grassantur. * 

159. Pensilibus plumis: lccticu plumis strata. pensU 
M>us: in altum cxstructis. 



i) Penius : I, 1 1 4* 



i 

r 



Digitized by Google 



166 



SCHOLIA VETERA 



162. Securus licet Aetiean: securus <le mortuis loqueiis, 
nee uietuis Legem Iuliam , quac vivoi um vitia carpit. 

163. percussus Achiiles: Vir»ilius *) : Dardana tjui Pa- 
ridis dircxti tela manusquc. * 

164. Aut multum quaesitus Ifylas : Virgilius 2 ) : Ul Ut- 
tus Ifyla, Ilyla omne sonaret. m 

168. Iruie irae: Vir«-ilius 3 ) : Hinc miki prima mali la- 
bes. Iracuiutia accenilitur noccus , criininum conscientia kt- 
cessitus. ergo voluta: co^ita satiricas lci;es. * 

169. galeatum: uictaphora; tarde poenitet indixisse hcU 
luin, cum iam pugna coinmissa sit. duelli : belli. * 

171. Quoru/n Flaminr. viae, in quibus nobiles sepclie- 
buntur. 



S A T I K A II. 

■ 

D E PHILOSOPHIS OBSCOENIS, 

- 

1. Ultra Sauromatas: Sarmatae ultimi ultra Pontum 
sunt, vicini Amazonum, unde Sauroniatidcs appellantur. 

3. Qui Curios : de bis , qui sevcrilate simulata rffWrn- 
nati sunt. * Bacchanal. vivunt: criminosc vivunt, id cst, 
qui sub figmcnto severitatis sunt impudici. Nam sacra Rac- 
cbanalia ex SC. condemnala sunt, cum probatum cssrt scna- 
tui, bonestissimas feminas ad Stimulae dcae lucum foede adul- 
tcrari. 



1) rirgiliui : A«u. VI . 3;. 

2) f'irt;itius : Eclog. VJ . 44. 
3; l'ir$itius: Aen. II, 9;. 



Digitized by Google 



4 



SATIRA II. 107 

4. gypso Chiysippi: imagines Chrvsippi philosophi inve- 
nies apiul eos factas dc gypso ; qui fuit Stoicoruin princcps. * 

6. Arisioltlein similcm : Arislotclis imugincm similcm, 
ut statuam. 

7. iubet : vult. * pltiteum : armarium. 

10. inter Sorraiicos : AristopI;anes Inceiat Socratrm ct 
discipulos ipsius, cum sit et ipse pcior plcrisque. 

11. Hispida: hirsuta. * 

12. Promitiunt atrocem : fortem, sed coloratum. * 

13. medico ridente: INarn invenicntes stupri vestigia, roe- 
dici rident. * Id est, intelligunt et dcnotant. * 

16. Peribomius: nomcn Archigalli ciuaedi, quem magu- 
lum conspurcaturn dicimus, qui puhlice impudicitiam pei pes- 
stis cst. 

21. Clunem agitant: ad paticndum sluprutn, ceven- 
tem: inclinatuin ad stuprum et sustiucntem. Sextc : se- 
nator. 

23. Loripedem : solutum pcdihus, aut curvis. 

27. Clodius: Clodius C. Caesaris uxorem in templo Do- 
nac Deae adultcravit , ct licct Ciccronis teslimonio gruvatus, 
tamen ahsolutus est. Scd et Clodius frutris Domitiani filiam 
luliam in adujterio sumpserat maritam, cum ipsc dc aduttc- 
ris lcges severisstmas promulgaret. 

28. discipuli tres: Cacsar, Pompeius, Crassus, qui Syllac 
fuere discipuli; aut ccrte Augustus, Lepidus, Anloniiis, Trium- 
viri, qui per cruentnm focdus iuncti, cum rcmp. invasisscnt, 
Syllum imitati , senatum ct equestrcm ordinem proscripsere. 

discipuli tres: id est, si proscriptio displiceat Syllae vel 
Mario ceterisque, potest ctiam ^ cni fur dii>piicerc et moe- 
chus Clodio. * 

29. Qualis erat iragico: id cst , scelerato. Claudium 
Caesarem dicit , qui , occisa Messalina, uxorem iinpudicissi- 
inam, Agrippinam fratris gcrmani rnatrcn) Neronis , revoca- 
tam ah insula, in matrimonium accepit, concesso iurc talium 
nuptiarum cx SC, qnnrn dicit ctiam frequeuter ahorlum fc- 



Digitized by Google 



168 SCliOLIA VETERA. 

cisse, ne cx ipso coheredeai JVeroni filio pareret> cui illa 
praeparavit imperium. . 

32. Cum tot abortivis: Haec potioncm accipieus abor- 
tum facicbat, quippe quae pcr adulteriuin concipiebat.* 

33. offas : pro partu. * 
Z^.Jictos: hoc est, pliilosopbos. * 

35. Conlcmn. Scauros: qua sevcritatem Scaurorum st- 
mulant. * 

37. Lex Iulia: lulii Cacsaris de damnandis adulteris. 

40. Tertius e. c. c. Cato: Multi fuerunt Catones, e qni- 
bus duo nobilissimi , prior Ccnsor, postcrior nepos ipsius, 
qui de mortis loco dictus cst Uticcnsis. 

41. hirsuto: piloso. * 

44. Scantitua: lex dc infamibus puniendis. 
46. Defendit numerus: Lucanus ! ) : quiequid nudtis pec- 
catur, inultum est. Metapbora a bellantibus. 

49. Media non lambit : nomina mcrctricum lambentium. * 

50. Hippo : vir gravis corrumpitur a iuvcnibus , ct pat- 
titur ct luuibit. morbo utroque: utriusquc sexus, inguina 
lambentis ct pronatientis. 

53. coliphia : pulinentitin sive membruin virile , aut po- 
tius atliletarum cibum dicit. 

56. Arachnae: virgo Lydia lanilica, quam Minerva pro 
invidia, quoniain ausa fuit in certamine provocare, in ara- 
ncam convertit. * 

57. Horrida quale facit : Magno odio babetur apud 
uxorem ea , quae domino iniscetur. Ergo hanc inscquens 
gravioribus poeuis domina, catena vinctaui , infigit codici at- 
que ila iubet faccre pensa. 

58. Hitter: infamis, qui omne patrimonium suum vivus 
donavit uxori , ob hanc sciticct causam, ut Minul dormiret 



, i) Lucauus: V, a6o. 



Digitized by Google 



i 



SATIRA II. 169 

h, qui et illum cormmpcret ct illi misccrctur. pueilae crgo, 
consciue sibi, quae novcrat cum corrumpi. 

60. Dives erit: quae videat corrumpi, ct taceat cupi- 
ditatc habendi. * tertia lccto: aut ordinc, aut nouicn 
proprium est. f 

61. cylindros : gemmas pretiosas. 

63. Dat veniam corvis: proverbium est corvorum de 
irapudicis. Discrcvit seium per aves. Unde dicunt coirc cor- 
vo« per os et sic parere. columbas: retulit ad siropli- 

citatcm. 

65. Stoicidae:* qui sub praetextu philosophiae infamiam 
exerccnt.* Dicit contumeliose, ul Virgilius % ) : O vcre Pliry- 
giae. Et Persius 2 ): Troiades. 

66. multicia : vcstes molli intcxtas substamine , quibus 
solent uti puellae. 

67. Cretice: hoc nomine vel quemlihct nobilcm signifi- 
cat, \ei Iulium Crcticum, qui sub Caesaribus inlustrcs cau- 
sas egit 

68. In Proadas: in criminosas. * Fabulla: dc ccn- 
tuui una. 

71. Nudus agas: minus nudkas, quam infamis ignomi- 
nia deridetur. * 

73. Vulneribus crudis: rccentibus bellis. 

75. in corpore : vcslimenta. * 

76. multicia testem: id est, si testimonium admittitur 
Huius, qui his vestibus utitur. * 

79. in plures: Per te, inquit, Cretice, et alii corrum- 
puntur. * 

81. Uvaque consp.: et Virgilius 3 ) : Ne mala vicini pc- 
con$ contagia laedant. Hoc et proverbio sumitur: Uva 
uvam videndo varia Jit. 



i) Firgilius: Acn. IX, 617. 

a) Persius: 1,4* 

3) firgilius: Eclog 1, 5i. 



Digitized by Google 



170 SCHOLIA VETERA. 

f 

83. accipieni te : id est, in numerum cinaedorum pau- 
latim suscipiaris. * 

86. tenerae: id cst , novellae. * abdominc porca^ : 
pinguedine, aut stent in his ut matronae. * 

89. Solis ara dcae : haec Ccrcris sacra faciant. * Zte 
profanae : Cum magis nefas sit ad hoc virorum quemquam 
accedcre, magis viris palct et mulicres pelluntur. * , 

9 ( 2. Cecropiam soliii Baptae : Baptae, titulus libri , quo 
impudici descrihuntur ab Eupolidc, qui inducit viros Atlic- 
nicnses, ad imitationem feminarum saltantes, lassare psaltriam. 
Baptae ergo molles. Quo titulo Eupolis comoediam scripsit, 
oh quam ab Alcibiade, quem praccipue perstrinxerat^ necn- 
tus est. Cotylon : Ad cxcmplum Cotyti dicuntur IsiaCa 
sacra celebrari. 

95. vitreo bibit ille Priapo: in vitreum pcncm , quos 
appcllant drillopotae. 

97. Galbina rasai polita, tenuiter rasa. 

98. Kt per Junonem : non per lovem, sed per lunonem. 
Ita, inqnit, servi iurunt, quomodo solebant ancilluc Neronis 
adulantcs, pcr Iunonrm tuam, 

99. Ille tenct speculttm: Occiso Galba Impcratore, Otho 
invasit imperium , qui lam probrosac curac in policnda for- 
ma fuit , ut humccto pane facicm liniret ad sollicitandiiui 
candorem ; utebatur et spcculo. Hunc incomparahilis vitac 
liello civili Vitellius vicit apud Bchriacum Campaniae. Ho- 
rum bellum scripsit Cornelius; scripsit ct Ppmpeius Planta, 
qiii ait Behriacum vicum essc a Cremona vieesimo lapidc. 
Alias, Bcbriaci, id est Pontici, unde pelles Bchrinae. Gulha 
eniin Pontiens fuit. Ollionis: noincn cuiuslibet fortis viri, 
aut ipsius Othonis ; suhnolatio huius retro scripta e uue 
palma. * 

100. Actoris Aurunci: adlusit de Virgilio ! ). 



i) Vir§itio: Aen. XII, 9$. 



Digitized by Googl 



SATIRA II. 171 

103. srjeculurn : in domo Neronis invcnerat Nero. * 
civilis sarc. belli: Otlio bellum civile gessit cum Vitel- 
lio, ct victus semet occidit.* 

105. Et curare cutern : ironia , quando sccum speculum 
portarct Galva. * 

106. Bebriacrscampis : Bcbriacos campos, inter Hosti- 
iiam et Cremonam , ubi pugnavit Otho cum exercitu Vitel- 
Jionis ct victus se ipsum iuguiavit. Occiso vilo principe, ex 
quo Ncro oppressus est , non multo post Otlio efteminatus 
occupavit imperium, quem palato infamior occidit. * 

107. Et pressum : quia infames faciunt , ad eicanendara 
culcm. * 

108. Sameramis orbe : Samcramis, uxor Nini, Bahylonis 
civitatis conditrix, a filio suo, cuius concubitus incestc con- 
cupierat, occisa est. * 

112. fanaticus albo : libido sine rcprehensionc. * 
118. Cornicini : cxpertus naturam, euinque grandc ha- 
ncre cornn. 

121. Censore op. est an qrttspice : quo emendct, aut quo 
cxpiet. 

124. Segmenla: profusae vcstes. et longos : fitnbria- 
rura, sive vittatas vestes, quibus matronae novac nuptae coo- 
periuntur. Jlamea : vestis pudori similis, quam ct propter 
pudorem accipiebant. 

126. Sudavit: Graccbus accepit vestem novae nuptae, 
qui aliquando Salius Martis fuit. O pater: aposlrofe cum 
iudignatione ad Martem, auctorem generis Romani. * 

127. nefas tantum: libidinis. * 

128. Gradive : Mars. * urtica: prurigo. 

131. patri: id est, lovi. * 

132. Jugeribus carnpi: recede de Martio campo, quem 
tenes et qui tibi coeperat aedificari. Hic entm agcr Tar- 
quinii Supcrbi fuit ; et pro illius fuga Marti consccratus, di- 
ctus cst Martius Campus. quetn negligis : quidain dicit, 
tamquam intcrrogatus. * 



Digitized by 



172 SCHOLIA VETERA. 

4 * 

133. iVi vaile Quirini: * in colle Quirini. * Ad inviiliam 
dixit f'n valle, 

136. m acta referri: annalibus contineri. 

140. NdUira induigeti quia illis fecunditatem natura non 
trihuit. * 

141. Turgida: Turgida sunt gcnus medicamenti , quotl 
pregnantcs facit et fecuhdas. * Lyde: de Lidia , uncle 
Arachnc fuit , conversa in araneam. Haec inclusa in pyxule 
arancam tcxit, quac permixta potui fccundam muliereui de 
stei ilitate facit. Turgida: alludens ; crassa simplicitcr in- 
tclligendum est aut pregnans. * 

142. Nec prodest agiiii Steriles mulieres febroantihus 
Lupercis so oflerebant, et ferula verberabantur. Hoc ho- 
mine , qui infra tectum multt seminis crcdit contractus atl 
foccunditatem dandam. palmas ideo dicit, quia aut catotnus 
laclabantur, aut quia manibus vapulant cunei per civitatcm, 
tunc ct in solio si qua post ipsum descenderit statim con- 
cipit. 

143. tttnicati fusc. Gracctu: qui toga deposita, qua ulc- 
hantur scnatores , tauiquam iufamcs tunica utcbantur. Hinc 
lanistac vel dissoluti dicuntur. 

144. gladiator: Gracchi filius babitu gladiatoris plerum- 
que ad infuraiarn cquabat; retiarius enim fuit. 

145. Et Capitolinis : quac tunc nobilcs intra Urbem fue- 
runt familiac. * 

147. His licet ipsum: nobilibus , non JVcroni. IVam ct 
ipsc pugnavit in gladiatorem , et canlavit in sccna habitu 
citharocdi, et auriga fuit. 

148. reiia misit quia et Gracchus minor pugnavtt. * 

149. Esse aliquos manes: ixqxovqoig , proclamatio. 

150. Et pontum et Stygio : Virgilius 1 ): Ipse ratcm jxmto 
subiit, velisque ministrat. — nttnc hos nunc accipit ilios. 
♦Ilio cotnparaliunem contra naluratn inducii. * 

i) Vir^ilius: Aen. VI, 3oa. 3 1 5. 



Digitized by Google 



SATIRA.II. 173 

1 

I 

153. nhi qui nomlum aere lavantur: infantes, quia pueri 
non dant balncalicum. 

155. Qttid Cremerae: qui apud Crcmeram caesi sunt 
Ibi cnim CCC Fabii occisi sunt, victi a Veicntibus , quos 
Camillus superavit. * et Cannis: m Apulia vicus, nomine 
Canna, ubi Hannibal omncm exerciluin Uomanorum occidit, 
victus Paullo et Varrone consulihus. Tantum cnim popu- 
luni superavit , ut tribus modiis anulorum impletis ad Car- 
tlinginem miserit. E quibus consulibus Varro fugit, Paulus 
occubuit. * 

156. Tot bellorum animae: Lucanus: inlustres bellis ani- 
mas. quae in bello occisae sunt. 

157. cuperent lustrari: Virgilius '): Idem ter socios pura 
circumtulit unda^* lustrari: expiari. * 

100. Iubernae: lubcrna, insula firilanniac, sita in Oceano 
mari , a qua non longe sunt triginta aliae Orcades insulac, 
quas Mela scribit. promovimus : id cst, vincendo ultra Bri- 
tannias quoque transivimus, scd deteriorcs sumus bis, quibus 
jmpcramus. * 

161. minima cont. n. Brit.: Circa solslitium in Britan. 
nia prope nox nulla est, bac scilicet causa, quia vicinus oc- 
casus ct ortus ibidem solis. Ex obliquo enim terrae margine 
lux rcdundat, et proximam sibi insulam et noctibus et dic- 
bus illnstrem reddit. 

164. jtrmenius Zalates : unus ; qui in obsidatum datus 
fuerat, a quodam tribuno plebis corrumpebatur. * 

165. ardenti: amanti. * 

166. Adspice, quid fac. : liic sumunt turpcs et novos 
inores. * 

167. mora longior: si diu fuerint in Urbe morati. * 

169. Mittentur braccae : dimitlentur, J<f u/fjeotg. 

170. Sic praetextatos : id est, morcs, quos filii senato- 



i) Fir^iliut : Acn. VI, 229. 



» 



Digitized by 



174 



SCHOLIA VETERA 



rum intra Urbem babent, obsidcs, redcuntes ad suos, repor*— 
tant, quos ceteri apud se epbebi discunt. Artaxala: ci — 
vitas Armeniae. 



S A T I R A III. 

QUARE UMBRICIUS URBEM DESERAT. 

1. Quamvis digressu: quia Roma relicta babiturus est 
Campaniam bortatu qucm luvcnalis dicit, ut Virgilius f ) : 
digressu supremo. * * 

2. Cumis: qua Sibilla Cttmana fuit. * 

10. tota domus rheda: migrautis rci fumiliaris. * 

11. Substitit ad v. a. : stetit cxpcctans rbcdatn, ubi so- 
lcnt proconsulcs iurare in via Appia ad portam Capenam, 
id est ad Camenas. madidam: idco quia supra eam 
aquacductus est, qucm nunc appellant Arcum stillantcm. Pri- 
mum cnim usque ibidem fuerunt portae, quae porta Capena 
vocabatur. Capenam: pcr correptivum, id cst, Capenam.* 

12. amicae: Egeriae nympbae dicit. * 

15. mercedcm: pcnsionem. * 

16. eiectis m. s. C : Templa Camcnarum Iudaeis lo- 
cantur. 

17. Egeriae: Egeria nympba colebatur in Aricino luco, 
cum qua Kuma ct concubium et colloquium sc babere si- 
mulavit supcr cultu religionum : quo armorum ct pugnae 
studio flagrantem populuin Romanum abstraberet. 

20. nec ingen. vioL: quia non erant naturalcs, sed manu 
faclae. Quanto mclius cssct, si nalura sua cssent nympbuc, 



i) Viigilius: Acn. III, 4&a. 



Digitized by Google 



I 



SATIRA III. 175 

quam marmoribus cxornatae ct pollutae a flagitiosis bomi. , 
nibus. * 

22. mdla emol.labor.: itl cst, minc nullus fructus doclis. * 

23. Res liodie min.: paupcribus ; dc ipsa parva iam tle- 
minuit aliquitl. * 

29. Artorius istic Et Catulus: ignobiles et sordidi ac 
malis aitibus viventes bomines, qui ex sordidis rcbus clivttes 
snnt facti. 

30. qtd nigriun in cand. vert. : qui falsum faciunt , qui 
nomnt mentiri. * 

32. Siccandam elnviem: ut publici fani cloacam. port. 
ad busta: qui locant se, ut mortuos portcnt. * 

33. doniina ven. sub h. : qui poscunt a tisco veiuli, quasi 
dcbitores fisci. 

34. Quond. hi cornicines: simpboniaci parasitorum. et 
municipalis arenae: gladiatorum aut venatorum, qui in mu- 
nicipiis pugnaverunt, nou in Urbe. 

36. verso pollice: mulata fortuna. vulgus Quum luhel 
occ. pop. : Ab bis populus occiditur, quos anle populus iu- 
bebat, id est impcrabat occidi. 

37. populariler: amabilium , favente populo. 
SS.Jbricas: stercora, boc cst vectigal. Forirc est pro de- 

onerare ventrem. Forire est non foras ciicere. Alii tabcrnas 
dicunt foro vicinas , alii vectigal vinariuni , quod cx Africa 
in Urbem vebcbatur , alii domos publico sumtu aedificatas 
ad locandum, quarum conductores lucra capiebant. 

39. Quales : uvaxo\ovb x ov. Diccrc ante debuit tales, et sic 
(juales. 

40. fortuna iocari: ut de miscro faciat divitem. * 

42. laudare : adulari. * et posccre , motus Astrorum: 
malclicus non sum. 

43. Jimus promittere : bis, qui sub severo patre ageutes, 
de morte ipsius cogitant. 

44. ranarum viscera : non sum vcnenarius. 

45. Ferre ad nuptam: lcnocinium exercere non possum. 



Digitized by Google 



176 SCHOLIA VETERA. 

- 

46. me nemo minislro : non possum asscssor essc fui-ts 
iudicis. Bcne adlusit dc consiliaribus. 
49. conscius: criminis. * 

54. Tanti tibi non sit: Nullae, inquit, divitiae tanti til>i 
sint, cum mala conscienlia liabeantur. * 

55. Tagi: llumen Spaniae, in quo aurum invenitur.* 

56. ut somno carcas: ut vclis bonum propositum mnlis 
moribus immutarc. * ponendaque praemia : quae depo— 
nere debeas, id est abiicere, negligere; vel reddenda, ut quao 
mala arte quacsita sunt. 

57. Tristis: quasi moriturus, utmala conscientia lorquearis. 

60. Quirites: exclaraatio , ut porro QuiritesJ 

61. Quota portio: Quamvis pauci sunt, tamen Graecain 
vitiis Urbem fccerunt. 

62. Orontes: fluvius in Antiocbia civitate, per quem 
Syros significat, ut Yirgilius f ) : Et pontem indignatus jfrajrex. 

63. chordas Obliquas: rusticos tibicines, qui in obliqmim 
tangcnt. 

64. gentilia : suac gentis, Oricntalia. 

65. et ad Circwn: et boc a Graecis translatum dicit. 

66. picta: speciosa. * picta lupa b. m.: mcretriccs. 

67. Rusticus ille tuus : ecce, in quantum Romani rustici 
didicerunt luxuriam, et palaestris uti et filaclcriis, ut atMe- 
tae ad vinccndum. trec/tedipna : vestimcnta parasitica, ut 
caligulas Graias currentiura ad cocnam. 

68. niceteria: vestes percgriniis victis convcnientcs. Vel 
Recltedipna est ipse, qui coenam facit, ut sit ordo : o Qui- 
rine , ille tuus rusticus Recfadipna sumit et fert niceteria collo 
ceromatico. Et cst scnsus : en tibi, o Romule, rustici tui in 
omnem diffundi luxum iam didicerunt et palacstris frui et 
filactcriis. Nam et niceteria filaclcria sunt, quac ob victo- 
riam fiebant et dc collo pendentia gestabanlur. 

70. Hic Androf illc Samo: hac omucs urbcs sunt et 



i) t irgilius: Aen. VIII, 728. 



SATIRA III. 



177 



insulae Asiae, quarum amoenitas et coeli temperies dissolu- 
tiores efncit viros ; quarum accolas in urbein Romam trans- 
isse significat. * 

71. a vimine collem: Viminalcm collem. 

72. Viscera m, domum : interiores amici. * 

74- ct Isaeo torrentior: Isaeus Romae orator omnibus 
eloquentior. De hoc PJinius Secundus 1 ) ait: magnalsaeum 
fama praecesserat : maior inventus est. 

11. schoenobates : funambulus. aliptes : unctor. 

79. Ad sumrnam: ad postremum, ut Virgilius 3 ): Haec 
sttmma est, ad ultimum omnem vitam dicam. 

81. conchylia : vestem fucatam et togae erubescendae 
fucatos habilus: et Romae togae erubescendus in capicium 
purpuram quasi conchylia signant. 

90. vocem angustam : gracilem. 

93. Creditur: Nemo sic effigies imitari potest in agendo 
comoedus, ut Graecus adfingere quod vult. * Thaida : 
nomen comicum. * 

94. Uxorem comoedus ag.: An melius aliquis agit comoe- 
diam Graeco ? Cum aut amicum aut uxorem aut ancillam 
imitatur, nonne ipsas praesenles creditis exhiberi personas?* 

Dorida nullo Cult. palliolo: nullo habitu, quasi veram 
mulierem. Dorida: ancilla. * 

96. Nonpersona loqui: Dicas, inquit, in comoedi habitu 
non fucatain, quin ipsa, qui loquitur, mulier videatur. * 

97. Infra ventriculum : sine pene, id est, inguina foemi- 
nea. et temd dist. rima: naturam muliebrem significat. 

98. Antiochus aut Stratocles: illius temporis comoedi. 

100. Natio comoeda est: omnium rerum imitatrix. Quid, 
inquit, mirum est, si mimus imitatur, quod omnes Graeci 
possunt? * 



i) Plinius Secundus: Epp. II, 3. 
a) rirgilius: Ae n . IV, aj;. 

Vol /• 12 



Digitized by Google 



178 SCHOLIA VETERA. 

% 

101. Concuiitur; flct: id est, et risum et lacrimas iroi- 
tatur. * 

103. Accipit: si pallium vcstierit, et ipse poscit. * en- 
dromidem: lodicem, qua se cooperiat 

107. minxit amicus: divcs, cum quo est Graecus. * 

108. Si trulla: si pepederit; alii sic intelligunt, si ca- 
lix aureus crcpitum dcderit, cadens c manu diviiis. 

109. ab inguine tutum : id est , corrumpunt omnia. * 

110. matrona domi: non domina domus. * 

111. ante pudicus: ante adventum ipsius castus.* 

112. aviam resupinat amici: Si nullus horum sit, qui pos- 
sit corrumpi: si fuerit anus, ad ipsam se cdnvertit. 

113. Scire volunt: conscii esse volunt rei familiaris.* 

114. transi Gymnasia : praetermitte minora eorum vi- 
tia, et veni ad maiora. * 

115. facinus maioris abollae: proverbium, quasi maioris 
togae, id est, sceleris potioris. Yel per ironiam dixit, quasi 
sancfioris philosophiae. abolla: species est maioris ve- 
stis , quasi pallii maioris. 

116. Stoicus occidit: Detulit Stoicus lmperatori disctpu- 
lum suum Bareain, dicens, quasi in eius perniciem cum cac- 
teris coniurasset Hoc temporibus Ncronis factum est* 

117. ripa n. in iila: apud Tarson civitatem Ciliciac, 
quam praeterfluit amnis Cidnus; cuius urbis conditor Per- 
seus, qui nomen civitati cx facto dedit, quia ibi una ex ta- 
laribus pinnis ei excidit. 

118. Gorgonei: Pegasttm dicit, Mcdusae sive Gorgonae 
filium. * pinna cavalli: apud Tarson propter Perseum 
etPegasum, quod de sanguine Medusae equus natus sit Pc- 
gasus. * 

120. Protogenes: nomina Graecorum. * 

121. Qui gentis vitio : Graeci enim soli volunt maioribus 
amici cssc, hoc cst /uovo(ptX(ig. 

122. stillavit: susurravit. * 

123. de nat. patriacq. veneno : ad levitatem illoram. * 



Digitized by Google 



SATIRA III. 179 

124. periertmt temp. : quicquid ante obsecutus snm. * 

125. Nttsquam minorest: nusqtiam damnum cst in cli- 
ente perdendo, quam propter Graccum excludi. * 

126. Quod porro qffic.i Quid iaciat paupcr, si dives of- 
ficinm sordidum non ahnuit aut contcmnit? Quid , inquit, 
paupcr amplius facturus est , cum ipse patronus ad alioruin 
festinet obsequium?* 

129. P/taecipitem: festinantcm. * dudum vigil. orbis: 
uti sihi praetor tutorem det ; qui eos conlemnens festinat. 

131. cludit latus : aut in medtum servum mittit, aut 
in sintstra ambulat. 

132. alter enim: Cogitet, inquit, ingenuus currere cum 
servis, qui se facultatibus vincunt Quantum enim tribuni 
solent accipcre stipendii, tantum servi meretricibus donant. * 

133. donat Calvinae: praetoris cuiusdam soror, quae se 
occidit, tanquam infamis in fratre, temporibus Claudii. 

136. deducere sella: inde sellariae dicuntur. TJnam me- 
retricum a sella sua abducere conductam cunctaris, cum alii 
adulteria emant. 

137. quam Juithospesz Scipio Nasica, quem propter pro- 
bitatem vitae senatus elegit, ut simulachrum Matris Deum, 
de Phrygia allatum , domi suae baberet , dum ei templum 
fieret Hic est Scipio, qui oppressit Tiberium Gracchum, 
leges agrarias ferre conantem. 

138. vel qid servavit: L. Metellum dicit , pontificem 
maximum, qui, ardente templo Vestae, Palladium ex mediis 
ignibus rapuit ibique caecatus est. Iste cum per Latinam 
viam proficisceretur, augurio corvi in oculos suos involantis, 
rcvocatus est, et Palladium cum ex incendio rapuisset, pas- 
sus est caecitatem. 

143. Quantum quisque sua : Lucillius ') : Auntm atque 
ambitio specimen virtutis utrique est, Quantum liabeas, tantutn 
ipse sies tantique habearis. 

\) LucilUus Reliq. p. aoi. 



Digitized by Google 



180 



SCHOLIA VETEAA 



0 

145/ contemnere fuL paup. W.: pauperi, quasi proptei- 
egestatcm periuranti , clii non irascuntur. 
150. consuto vulnere : a sutrihallo sutus. 

154. et de pidvino : Non sedeat, inquit, in ordine vel 
in numcro equitum pauper. * 

155. Cirius res legi non siijff.x Othonis , qua iussit eos, 
qni quadringcntorum scstertiorum haberent reditus, iu du- 
mero equitum esse. 

157. nkidi praeconis filius : divitis de genere gladiatoris. * 

158. Pinnirapi: *a pinna. * Pinnis pavonum ornari so- 
lent gladiatores, si quando ad pompam descendunt Pinui— 
riipes autem dicit. Lauistas, cx habitu gladiatorum ; quia post 
mortem rctiarii pinnam, id est manicam, rapit, ut ostendat 
populo se vicisse. Aut idco pinnirapes , quia pinnas in ga- 
h?is habebant, ut Lucillius Cum septeni incolumis pimus 
redit ac recipit se. 

159. distinxit: discrcvit et proiecit de numero eorum, 
qui habent quadririgenta sestertia. * 

160. Quis gener: quando gener placet pauperior?* 

161. Sarcimdis : nunc doti. * Colligit autem quasi in- 
commoda paupertatis , ut non maritus uxori sit pauperior. * 

162. Quando in consilio : in curia non suscipitur puu- 
per. * Agmine facto: Collecta , inquit, multitudine, de- 
huerant paupercs migrare ex Urbe; nunc, quasi non paupc— 
res, sed quasi Romae mediocres, gravius transicnt. * 

165. Res angusta : paupertas. * 

166. Conatus : conversatio. * hospit. miserabile : care 
manctur pen>ioni. * 

167. Servorum ventres: cibaria servorum * care emun- 
tur. * frugi coenula: id est, mediocris cenula care conu 
paratur.* 

168. Ficlilib, coenare pudct: In Urhe in fictilibus vasis 
munducare turpc vidchatur; quodsi apud Marsos aut Sabi- 

i) Lucilliu* : Reliq. p. 280. 



Digitized by Google 



SATIRA III. 181 

I 

nos videris, negabis esse turpe. * quod turpt negavit: 

Scipionem dicit. t 

169. Sabeliam: diminutive, Sabinam. * 

170. veneto dur. cucullo: aut crnsso habitu, aut qualcs 
cucullos habent Pcrusini. Vel a colore aut provincia venetos. 

172. Nemo togam s. n. mor. : ut ei supra lectum mit- 
tant, dum mortuus effertur. 

173. colittw si quando : quum post longum tempus cele- 
brantur ludi. * 

174. notum Exodium : devotio. Non novum aut exquisilum.* 

175. Exodium: Exodiarius apud veteres in finc ludo- 
rum intrabat, quod ridiculus foret : ut quirquid lacrimarum 
atqae tristitiae coegissent ex tragicis aflectihus, buius specta- 
coli risus detcrgeret. Huius et Lucillius l ) meminit : Prin- 
cipio exitus dignus, exodiumque stquetur. 

177. Aequaleis habit. illic : actores mimorum similes 
spectatoribus videas, ex vestis habitu pares. * 

178. Orcfiestram: Orcbcstra spntium, in quo saltat pan- 
tomimus , vel qui in orchestra procedit aut spectatur. 

180. habitus nitor: potest esse gcnitivus , huius habitus 
nitor; possunt et singula pronuntiari, nominativo casu. * 

184. Cum prttio: tunc, tempore suo vilem et superbum. * 

185. rtspiciat clauso lab. : ut salutalus , tamen vel re- 
spicere dignetur. * 

186. metit barbam: id est, tondet. * 

188. Fermentum : dulciom malum , quod stomacbum in- 
oigestum praestat. praestare tributa : sic fit, ut damno 
quatiaris , si fueris salutatum. * 

189. cultis : bene vestitis; quippe fcsto die suo servis 
donare cogimur, ut admiltamur ad salutationem dominorum. 

190. gelida Praeneste: aut ah aqnarum abundantia dicit 
gdida, quia oinnia , quae in Urhem, inde veniuut ; aut fri- 

») Lucillius: Retiif. p. ji6. 



Digitized by Google 



182 SCHOLIA VETERA. 

191. nemorosa: silvestria. * 

192. SimpUcibus : non ornatis. proni Tiburis arce z 
in praecipiti posita, ut Horatius *): clivumque supinum. 

193. temd tibicine: tibicinutam, tanquam tibicine, itl cst, 
niateria gracili. 

196. domiire ruina : Erepluras parictum calce mo<1tc«« 
perfundunt et inquiiinos iubent manere, tanquam si resUu— 
rassent ruinam. 

198. Jhivola: supellectilern pauperis dicit. ♦ 

t99. Ucalegon: ex Virgilio 2 ) : iam projcimus ardet Uca- 
legon. tabulata f. iam tcr. : superiora tecta et tristega. 

200. gradibus ab imis: a prima scala. * ut si a pvima 
scala coeperit ardere, is novissiinus sentit, qui sub tccto manet. * 

202. pluvia: quia parietes texti rari et ruinosi per— 
flant.f columbae: quia super tecta columbaria fiunt. 

203. Codro : pauper poeta, cuius et supra meminit. * 

204. Ornamentum abaci : quod nos Delficam dicimus. 

205. Canlh. et recubans: quetnadrnodum solent e mar- 
moribus facerc sigilla diversa ; recubans enim a posteriore 
parte recumbens Hippocentaurus fingitur. 

206. cista libcllos : in arcula libros inutiles vel impe- 
ritos. * 

207. Et divina opici: Opi/.ein Graeci dicunt de iis, qui 
imperite loquuntur. Alii opicos dicunt eos, qui foedain vo- 
ccm habent 

210. Jrustra rogantem : aut sine causa, aut panem pe- 
teutcm. 

211. iuvabit : suscepit. * 

212. slsturici : nobilis senatoris. * horrida mater: id 
est , divitis mater. A parte totuin , id cst mutrouac. Item 
horrida matcr y mater familias. * 



i, lloraliu*: Od III, '<*<}• 
2; / iigiUo: Aeu. II , 3 1 1 ■ 



Digitized by Google 



SATIRA III. 183 

213. Pullati proceres : cum nigris vestibu* lugentcs. 
vadimonia : lites sivc iiulicia. * 

214. tunc odimus ignem: non inccndium Laris nostri, 
aut prne tristitia aut propter casum, ncc focum in domo 
nostra fieri patimur: quod et lugentes observarc solent. 

215. marmora donet: id est, diviti omnia couferuntur. * 

216. candida signa: statuas marmoreas. 

217. Eufr. et Pofycleti: Atheniensium caelntorum. 

218. Hatc Asianorum : superstitiose gentem nominavit. 

219. et fortdos: armnriam sive bibliothecam. 

221. Persicus: Persicum quasi divites posuit , co quod 
Persac divites. Sic Horatius 1 ): Persicos odi. Tercntius 2 ): 
dinumeret nunc ille Babylonias. 

222. ipse incenderit: Ideo suspicati sunt ultro ipsum suc- 
ccndisse domui suae, quo meliora et ampliora ei collata sunt.* 

2£4. Aut Fabrateriae: civitatum nomina Campaniac. 

227. dejunditur haustu: in fluenlem aquam. * 

228. villicus Iwrti : terram colens. * 

229. Phytagoreis: secta phylosophorum , qui ab anima- 
libus abstinent et olera tantum manducant. 

231. Jecisse lacertae: notandum , quia fcmiuino genere 
dixit iacertae, cum Virgilius *) masculino dixit lacertos , et 
aut ad animal retulit , quia snnt in agro quam plurimi , aut 
lacertam pro horto posuit , per quem discurrere et latitare 
consuevit. 

233. languor. peperit : indigcstus vigiliis. * 

234. meritoHa: taberuac, ab eo qui mercedes praestat* 

235. Magnis opibus dorniilur: magna potentia silcntium 
imponitur viciniis tabernariis, utmagno pretio somuus constat. 

237. convicia: molestia. * mandrae: locus, in quo 

porci includunlur. 



1) Horatius: Od. I , 38, I. 

2) Tertniius: Adelpb V, i-. 

3) yir$ilius : Eclog. II , 9 



1 



Digitized by Google 



184 



SCIIOLIA VETERA. 



238. Vruso: Drusus, qui multum dormiehat. * vilti- 
lisque mar.: quia vituli marini multum dormiunt.* 

239. Si vocat qfficium: si officium faciendum sit consuli 
a praetore, disponit, qui viam faciant. 

240. TJburno: a lectica magna liburnatos, et gerulos li- 
burnos. Ipse *): tardt venisse Liburno, in secundo libro. 

243. Ante tamen veniet: quod festinat, ante nos venit, 
cum ab omnibus illi locus transeundi dttur. * obstat: im- 
pedit. * 

244. Unda prior: populi mullitudo stantis ad ofliciurn, 

245. assere duro: amite lecticae ; Icctpcarios significat. 

246. metretam : vas, quod an\phoram capit* 

247. Pinguia crura : curreuti ; ut festinanti fierent crura 
lutosa. * , 

249. quanto celebr. sport. fumo: quanta inundatro fiet 
sportulam accipientium. * fumo: apparatione. 

250. Centum convivae: perindc convivium, quia sibi fa- 
ciunt in commune. sequitur s. q. c. : pulmentaria por- 
tant secum, comparata cx sportula. 

251. Corbulo: Alii dicunt athletam illius temporis fortena 
Corbulonem fuisse, alii genus navis. 

253. ventilat ignem: cursu enim ventilatus ignis ardet, * 

254. Scinditntur tunicae: cuiuslibet pauperis. * co- 
ruscat : apparet. * 

255. atque alterax vchicula; nam materias portautia 
euntibus impediunt. * 

256. mttani aitae : in altum se extollunt. * 

257. Lrgustica : nomen insulae. 

258. agmina montem : saxum immane. * 

260. Obtritum : minutatum, concisum. * 

261. More animae : sicut animae non videntur, ita ca- 
davera minutatiin concUa obteruutur. 



I) Ipse: Sat. VI, 47;. 



Digitized by Google 



SATIRA IIL 



185 



263. Untea gutto: et appnratur ad balnea ferre, si ve- 
nerit, quem nescit perempturn. gutlo autem ab eo, quia 
guttam mittit: quos habent capsarii. Strigida autem est, 
quod xystram dicunt, unde oleum deteritur. 

265. Iam sedet in ripa: id est, qui defunctus est, mox 
ad inferos pervenit, ut Virgilius *): Inter quas Foenissa re- 
cens ab V tnere Dido. * 

266. Porthmea : Carinam Portbmeum dicit , non angu- 
stum traiectum. coenosi gurg. alrmm: id est, Acheruntem. * 

267. q. p. ore trientetn: nummum, stipem. Et nuno 
apud Athenicnses mortuis solent in ore nummum irnmittere, 
ut apud inferos non tamquam inopes errent ; unde naulum 
Charon accipere solebat, ut Virgilius Haec omnis , quani 
ctrnisy inops inhumataque tttrba est. 

269. unde c. Testa ferit: id est, quanto in excelso sunt 
insulae, vel quemadmodum coniuncta. 

274. Intestatus eas : putas periculum sustinere , si non 
fcceris testamentum , et sic ieris ad coenam* * tot Jata : 
tot mortes. * 

275. te praetereunte : quasi pcr omnes fenestras iactare 
soleant et praetereuntes occidere. * 

277. Ut sint contentae : *Hoc tibi, inquit, opta , * ut 
stercore perfundaris potius, quam alio gravi pondere feria- 
ris. pelves : conchas, in quihus pedes lavant, ut vasa 
fictilia, noSovinrga. 

278. petuians: luxuriosus. * 

279. noctem patitur: Quomodo Achilles mocstus fuit pro 
Putroclo, quando occisus est, sic patitur, si neminem ceci- 
derit , id est , non potest dormire sine lite. * amicum 
Pelidae : Achillis, qui morte Patrocli moestus fuit. 

282. Quibusdam Somnum rixa Jacit : Iuvenes libidinosi 
et luxuriosi libentius dormiunt, si ceciderint aliquenn 

i) firgilius: Aen. VI, $5o. 
a) lir^lius. Aen. VI, 3a3. 



r 



186 SCHOLIA VETERA. 

283. coccina laena: purpura, qua divites olim utcbnn- 
tur. Virgilius ! ) : varioque ardebat murice laena. Aut antt- 
qui ampbimallum laenatn appellabanL Quod Graeci coccum, 
Latini veteres birrum vocorunt. 

284. Vitari iubet: fuit multitudinem servoruui. * 

286. lampas: candelac lumen. * luna solet: aut in 
obscuro, aut ad lumen lunac. * 

287. cmus dispenso : cuius candelae papiruin temporibus 
partior, ut duret. dispenso: dispono. tempero: ne 
aut citius ardeat, aut extinguatur. 

289. Si rixa est: si rixa diccnda est. * ubi tu pulsas : 
caedis, ut Terentius 2 ) : Egq vapulando , ilic verberando, us- 
que ambo defecti sumus. 

291. Nam quid agas: Quid sis facturus, si a fortiori et 
furioso cogaris?* 

293. Cuius conclic : cnius faba inflatus es. sectile 
porrum : folia porri, sive condimentaria. 

296. proseucha: quidam nomen loci dicunt ad convivium 
Coustitutum, cx gaudio dictum; alii locum ad quem conve- 
nire solebant mcndici ad stipem petendam ; alii tabcrnam, 
in qua pauperes vivant. nooaBvyjod^at enim Graecc orarc 
dicitur, et proseucba locus ludaeorum, ubi orant. 

298. Tantundem est: sive loquaris , sive tacens, uniter 
cedit. * vadimonia d. : postea accusant. 

300. adorat: Hoc est paupertatis miseria , ut post cac- 
dcm in se collalam, etiam et causas dicat. * 

301. paucis cum dentibus: id cst, cxcussis dentibus.* 

304. FLxa catenaL : quia catenas grandcs ferreas pcr sin- 
gulos axes inducunt. 

305. InUrdum etfeiro: aliquotiens occidunt, * gras- 
stUor: milus. 



i) yirgilius: Aeii. IV, a6a. 

a) Tet eniiui Adelpli. II, i , 5. 



gitized by Google 



S ATIR A. III. 187 

306. Armato: Quoties latrones, praesidiis conlocatis, a 
solitis locis dcpelluntur ac deiiciuntur, Romatn quasi ad cer- 
tas praedationes ct ad paratos pastus confugiunt. 

307. Et Pomptitia: loca suut abundantia latronibus in 
Campania. 

308. inde htic omnes : ubi plures inveniunt, quos occi- 
dant. * 

310, Maximus in vinclis : id est, omnes fabri vincula 
operantur. * 

311. Fomer, mar. et sarc. : ferramenta , quibus terra 
colitur. 

313. atque tribunis : qni post reges consulari potestate 
rcmpublicam gubernarunt. 

314. Viderunt uno: Tulliano scilicet, cuius aeque et 
SaLlustius l ) meminit. 

315. His alias : Umbrici verba. piures subnectere : 
poteram et alia incommoda Drbis dicerc, nisi animalia ine 
vocarent iam dudum. * 

316. iumenla vocant : boc est bone r . stas expectant. * 
sol inclinat: sero fit.* 

319« reddet Aquino: civitati Campaniae, unde fuit lu- 
venalis. 

320. ad Helvinam Cererem: namque apud Aquinum co- 
lunt numina earum dearum, quae colunt in Culliis. 



l) Salluslius: Cat. 55. 



Digitized by Google 



I 

188 SCHOLIA VETERA. 

« 

S ATIRA IV. 

DE PISCI3 MAGIUTUDINE VEL DE CONVIVIO 

i DOMITIAN I. 

1. Ecce iterum: de quo superius. Crispinura dicit, qui 
siia terra Aegvpto egentissiraus fuit, x et postea factus est ma- 
gister cquitura Neronis. mUti saepe vocandus: a me, qui 
saepe vitiis ipsius excitor, ut criraina ipsius dicarn. 

2. Ad partesi quasi convivii et copulationis raensae. Ita 
et Scsenus lib. II. ait : non digmis , in quem debeam saturam 
caiente vi adingerere. Aut ad partes operis mci. Metapbo- 
rara facit a comoedia , quia scenici ad partes suas solent 
vocari. 

3. aeg. solaque lib. for. Del.z figura. Quid est Crispr- 
nus? Aeger soluque libidine fortis , Dcliciae. fortisi ut 
qucm nullus potcst etiain a consuetis vitiis deterrere. 

4. spernatur adidtcr: in minorc debilis sceiere. 

5. Quid refert : quid prodest , quod dives est, cum sit 
moribus criminosus. * 

6. ntmorum vectetur in umbra : viridiaria , ubi solent 
gestari. 

7. Iugera: hortos aut spatia dicit in suburbio. 

8. Nemo mal.felijc: id et, qui raalus est plerumquc 
fclix cst, ut sic oniuis raulus, qui felix est, corruptor ne- 
cesse sit. * 

9. cum quo nuper: ultimura Flaviae gentis, Domitianum, 
dicit. Hoc enira ordine regnaverunt , Nero , Vespasiantts , 
Titus, Dornitianus. 

10. Sanguine adliuc vivo: Haec virginibus Vestae poena 
fuit decreta : si vitiatae fuissent, vivae in parietibus stiuc- 
bantur aut sub tcrra obruebautur. 

1:2. sub iudice morumi damiiaretur a cmsore. 



Digitized by Google 



SATIRA IV. 



189 



13. Nam quod turpe bonis: inrisive laudat, comparatione 
Crispini bonos dicens, non ea obiiciens, quae in eum tuipis- 
sima sunt. 

15. persona est: non homo, seil persona. 

16. Aequantem : scx librarum, qui tantum potuit hahere 
in pondere, quantum in pretio. 

17. qui de magnis: divitcs, gluttoncs. 

18. si nmnere tanto : Hoc argumento utehatur ad celi- 
bes, ut muneribus eos levissimis corrumpens, hercditatem il- 
lorum captaret * 

19. Praecipuam in tab. cer. : primam , in qua hercdes 
primi scribuntur. abstulit orbi: orbi, id est, qui non ha- 
bet liberos. 

20. Est ratio ulterior : est et alia ratio , quae cum co- 
geret grandem pisccm emcre , ut per eum matronam cor- 
rumpat. * 

21. antro: lecticam mulieris aut sellam clausam dicit 

22. Nil tale exspectes: non potest dici luxuriosus et he- 
redipcta ventris suae cultor. * 

23. Apicius : auctor praccipiendarum cenarum, qui scrL 
psit de iuscellis. Fuit enim exemplum gulac. Hoc tu: 
ad comparationem Crispini. * 

24. Succinctus patria: biblo ISilotica. Fuit nam Aegy- 
ptius Alexandrinus, in qua papyrum nascitur in INilo. Sic, 
ut vult Iuvenalis, Crispinus cartapola fuit. 

25. lloc pretio squamae: piscis ; a partc totum. 

26. Provincia tanti: anthvpophora, quasi Crispinus hoc 
responderit : Quid mihi invides? Apulia curios agros vcn- 
dit, ut maiorcs pisces vendit , quos tu provincialibus gralis 
absluiisti. Et ironia, maiores Apidia vendit. 

27. sed maiores: amphibologia, utrum agros, an mulos: 
vel per anastrophen postpositum sit sed\ hoc pacto: scd 
agros maiores dpulia vendit. Vel ccrte, provincia tanti ven- 
dil agros, quanti tu mulos emisti. 

28. Quaies tunc ep.: Quantas, inquit, epulas piscis ipse 



Digitized by 



190 SCHOLIA VETERA. 



consumpsit, eum extremae mensae epularum pars tanto con- 
staret. Et figuratos scxtertia partem exigit. * 

29. Induperatorem: Neronem dicit glutloncm, ut Domi- 
tianus sub Neronis nomine lateret. 

31. Purpureus: a vestis colore. Crispini satcllcs est idem 
Domitiunus. , 

32. lam princeps : magister equitum Rom. factus est 
scilicet. 

33. facta de merce silttros: id est, fracto vase sardartim 
eiusdem municipii, unde ipse, Aegyptius. Siluri nam pisces 
sunt Alcxandriae , onde fuit Crispinus , nullius pretii , quos 
inopcs in Aegypto vcnditant. 

34. licet et considere: ant summisse dicere, aut proprie, 
res tcnucs diccre. 

36. prosit mifii vos: Virgilius ') : prosit nostris in mon- 
tibus ortas. Id est , ad laudem vcstram sufficiat vos puellas 
nominatas. 

37. Flavius: ut quidam dicunt, delator fuit. * 

38. Ultimus , et calvoi Hoc convicium in Fl. Domitia- 
num, Titi fratrem, Vespasiani filium, iactat, qui calvus fnit, 
nt Suetonius refert. Propter quod Iuvenalis sub specie lio- 
noris relegatus est ad cobortis curam in Aegypto Honsa, 
ubi mortuus est. Ultimum autem dicit , quia in illo Cacsa- 
rum origo defecit ; et cum Vespasianus et Titus et Domi- 
tianus Flavia ex gente fuerint, Domitianus ultimus illorum 
et dissimillimus imperavit. Meminit boc Valerius Martialis in 
epigrammate , bis vero sibi finit : Flavia gens , quantum tibi 
tertius abstidit heres 9 Paene fuit tanti non habuisse duos» 

39. rliombi: piscis formae magnitudo. 

40. Antedomiun : ante templum, id cst, Vcneris.* quam 
Dor. sust. Anconi Ancona Dorica, id est, Gracca civitas, 
quam Graeci in Italia condidcrunt. 



i) Vir$iliu* \ Acn. IX, 92. 



Digitized by Google 



SATIRA IV 



191 



41. Implevitque sinus : id cst, rctia. Virgilius *) : implc- 
vitcjue siniis sartguis. 

42. Quos operit: quia qui in Ponto et Macotica palude 
capiiintur pisces, immancs ct pingues ex ipsa tarditate; quo- 
niam , quando gelat 9 in glacie huercnt. Sallustius 2 ) : itaque 
tempestate piscium vis Ponto erupit. 

43. Solibus: id est. soluta a sole glacie. torrentis : 
perfluentis, currcutis. Iliic nam rheuma quoddam trahit inare. 

44. Desidia: quia sunt nullo exercitio pinguiores pro. 
pter hiemem. * 

46. Pontifici summo: ironia. 

47. cum plena et littora : non solum fora. 

48. prolinus algae: id est, in alga, cum a piscatoribus 
inquirehant. * 

50. Non dubitaturi: Hoc diccrent, inquit, calumniatorcs 
vel delatores, Ilic talis piscis de vivario Caesaris elapsus est, 
et quia ibi pastus cst, eodem debct reverti. * 

53. Si quid Palfurio: Palfurius Sura, consularis viri fi- 
lius, in agone cum virgine Lacedaemonia sub Nerone lucta- 
tus est. Post inde a Vespasiuno senatu motus, transivit ad 
Stoicam sectam, in qua cum praevaleret et eloquentia et ar- 
tis poeticae gloria , abusus familiaritate Domitiani, acerbis- 
sime partes delationis exercuit. Quo interfecto, senatu ac- 
cusante, damnatus est ; cum fuissent intcr delatores potentes 
apud Domitianum et hi, Armillatus, Dcmostenes et Latinus 
archimimus, sicut Marius Maximus scripsiL Armillatoi 
nomina dclatorum. * 

56. Ne pereat : fisco , quod iam distrahi non potest. 

cedente pruinis: hieme. Corrumpi ab aestu non poterat, 
quia autuinno deccdente hiems vcnit. Virgilius 3 ): at cum 
tristis hiems. * 



i) Vir$ilin$: Aen. X, 819. 

3) Sallustiut : Fragm. p. 217, 27. 

3) Vtr£ilius: Gcorg. IV, i35. 



Digitized by 



192 SCHOLIA VETERA. 

57, Aidumnox per autumnum nam vigilant morbi.* . 

59. Austerx ventus calidus, quo pisces corrumpuntur. 

60. lltque lacus: id est, cum propc lacus Albancnses iam 
venisset piscator. 

61. Ignem Troianumi Romani Tullo Hostilio rege cum 
diruissent Albam, sacra sublata Romam transtulcrunt et deo» 
penates. Quorum penctrale tam venerabile ileprebensum est, 
ut lapidatio de coelo caderet supra memorati ponderis. Pro- 
pter quod prodigium , ex libris Sibyllinis, iussi pontifices ex 
SC. Albae sacra renovare. Tanta enim repente, cum ea vel- 
lent transferre, grando cecidit, ut intelligerent , suis Iocis 
sacra non esse movenda. Inde ibi perseveranti deo. Et Ve- 
stam minorem dixit ad compositionem. 

63. Ut cessiti ianuae Palati praebuerunt itum pisci.* 
65. Picens: piscator de provincia, ubi piscis captus fuerat. 
67. laxare saginam : Alii sagittis, ut sit scnsus , acutis 

curis, ut exercitatione sagiltarum digcstioni, inquit, et ha- 

rcnis, quibus vectari illum debcre dicit ob cibum futurum. 

Legitur et sagitus , id est, cscis futuris stomacbi indigestum 

praepftrare. 

69. et tamen adsentatione ac laude intumescebat Im- 
pcrator, quamvis falsa. 

71. diis aequa potestas : regnum scilicet. 

73. quos oderat ille : boc ad mores infert regis, non ad 
illorum merita. 

75. Pallor amic.i simnlatae. Cicero ') : Nulla est oCcuU 
tior res insidiis , quae latent in simulatione officii. cla- 
mante Liburno: qui admissionibus praeerat. 

77. Pegasiu : trierarchi filius , ex quibus Liburnae pa- 
rasia nomcn accepit, iuris studio gloriam memoriae meruit, 
ut liber vulgo, non bomo dicerctur. Bic functus omni ho- 
nore, cum provinciis plurimis praefuisset, Urbis curam adtnu. 
nistravit. Hinc estPegasianum, scilicet ius, quod iuris peritus 

i) Cicero : Fragm. p. 578. Orell. 



Digitized by Goog 



SATIRA IV. 



fncrat. villicus Urbis : eleganler sub tferone Urbis prae- 
fecUiram iacuisse dicit; quasi scilicct Urhs ipsa iam tutn es- 
set villa Principis. Et do villico urhano Sat. III. 

79. Interpres iegum: iuris peritus fuit , ut praefectus; 
unde ius Pegasianum. * 

80. irwrmi Iustitia : quanquam optimus , tum pro tem- 
pore omnia iniuste agenda credcbat. 

81. Crispi i.senect.: Lucanus : fractisque modestior an- 
nis. Crispus , municeps Yiselliensis, tirocinio suo iu sennlu 
ita coepit : Patres conscripti et tu , Caesdr. Proptcr quod 
simtil oratione plenissime a Tiberio conlaudatus, plurimns 
sponte causas apud C. V. egit. Pro qua re in basilica lulia 
eius statua posita est. Consulatus duos gessit, Uxores bn- 
huit duas, primam Domitiam, deinde Agrippinnm, illam ami- 
tam, banc matrem Neronis Caesaris. Possedit bis mille se- 
stcrtia. Omnium principum gratiam adpetivit, sed praecipue 
Caii Caesaris, qucm iter facientcm secutus est pedibus. Hic, 
nullo audiente, a Nerone interrogatus, baberetne, sicut ipse, 
cum sorore germana consuetudinem, JVondum, inquit; quan- 
tumvis decenter et caute, ne aut negando eum arguerct, 
atit adsenlicndo semet mendacio dehonestaret. Periit per 
fraudem Agrippinae , quam beredem reliquerat , et funere 
publico clatus est. 

87. Cum quo cle pluviis : de rebus frivolis et usualibtis 
* loqueutes , vebemcnter timebant. * 

89. brachia contra: id est, nunquam voluntati bonae fte- 
ronis obstitit. * 

90. nec civis erat: aut ipse Crispus, aut qtiicumque. 

91. Verba animi proferre: ncmo potuit lihcre loqui sub 
illo. * et vitam impendcre vero: ut Virgilius 7 ) : ani- 
masque in vulriera ponunt. 



i) Lucanus : VIII, ^6. 

i) Virgilius : Georg. IV , a38. 

Vol. I. 13 



Digitized by Google 



194 SCHOLIA VETERA. 



92. Sic mttltas hiemesi sic in vita diu multumquc dura~ 
vit, dum praeceptis Caesaris paret. * 

94. eitisc/em p. aevi : Virgilius *) : Vt regem aeqiuse- 
vum. Acilius: consu! sub Domitiano fuit, indignus pati, 
quae passus est ; buius cum filium iuvenem Nero occideret, 
ipsum Aciliuin servavit, qui poenas sentiret orbitatis. 

97. Prodigio similis: quasi prodigio similis est nohilibus 
scnectus. Diflicile nam nobilibus continget senescere. Ple- 
rumque nam immatura morte occidunlur, praesertim sub 
Domitiano. * 

98. fraterculus e. Gigantis: ut omnes me oderint aut ti- 
meant aut contemnant. id e$t, ignobiles pro Gigantibus. 

100. ursos: In lusorio Caesaris iuvenis iste ursos snepe, 
quasi venator, occidit. 

101. artes: fraudes. 

103. barbato: Tarquinio Supcrbo. Propexam enlm bar- 
l?am habuit, cum socer eius Servilius adtonsatn haheret , 
qncm ipse occidit. Dicit ergo cinacdum non facile posse 
falli, et facilius eludi posse fortem, quam infamcm. Stolidi- 
tatem finxerat Brutus, ne a Tarquinio occiderctur. barbato, 
et rustico intelligitur. 

105. Rubrius : Rubrius istc aliquando Tibiam in pueritia 
corruperat et vercbatur, ne pro hac merccde poenas ab 
ipso reposccreL 

106. improbior: qui in aliis sua vitia reprebendebat. 

107. Montani q.v.: Moutanus pinguis et ventrosus erat. 
Et acerbe ventrcm potius, quam ipsuin venire dixit. 

108. Et matut. s. C. amomo: Orientati unguento mane 
sumplo. 

110. tenuii.a. sttsurro : levi susurro alios deferens, neri 
tradere ; aut per leves suspiciones solitus bomincs iugulare. 

112. Fttscus: Fuscus sub Domitiano excrcitui praeposi- 
tus, in Dacia periit. Notat autem eum , quia , cum luxuria 

» 

i) firgilius: Aen. II, 56 1. 



Digitized by Google 



SATIRA IV. 195 

I 

difflueret, inter delitias bellorum actus excrcebat. prac- 
niia villa: in sua villa; oualis ille bellator, qui in bac lu- 
xuria bcllorum fortia meditabatur ! * 

113. Et ctan mortijero: delalore. prudens Veiento: 
utrum ad nocendum , an ad sapientiae rigidiorem , an adu- 
laucli peritus et temporum. Veienio Catullo: Veiento f 
nonjinativus. Ilos quoque vult studio crudelitatis Neroni fuisse 
farniliares. * 

114. Qui nunquam visae : * qui eas amat, quas nunquam 
viderat. * Caecus enim amator fuit Catullus. 

116. di. a ponte satelles : de numero mendicorum. 

117. Dignus Aricx qui ad portam Aricinam, sive ad 
clivtrai mendicaret inter Iudaeos, qui aJ Ariciam transierant, 
ex Urbe missi. 

118. devexae i. b. rhedae : qui caecus rbedae fercnti 
mulieres, inclinatae et per clivum descendenti, oscula ia- 
ctaret. 

119. Nemo magis: quam Catullus, caecus adulator. Nam 
in sequenti dixit : non cedit Veiento y utique Catullo. 

120. dextra iacebat: tantae adulationis erat iste Catul- 
lus caecus, ut cum ei piscis ad dextram iaceret, ad sinistram 
respiciens, laudaret et miraretur. * 

121. laudabat: sic omnia, quae non videbat, referebat. * 

122. ad velaria : ad alta tbeatri velamina* raptos : 
pergat ad Romam, aut de pegtnate excussos. * 

123. Non cedit Vei. : laudationibus Catulli non cedit 
Veiento, sed tanquarn stimulatus furore. * 

126. de temone Britanno Excidet: ad pedes de regno. 
Falcatis nam curribus Britannorum rex Arbila. 

129. Fabricioz Veientoni ; nam ipse est Fabricius. 

130. Quidnam igitur: Nero dicit. 

131. Testa alta: patella, in qua possit integer coqui. 
133. Debetur magnus patinae: figuram hic dicitur po- 

suisse propter Magnum Pompeium, quoniam Patina dictus 
est, qui sustulit caput eius. Prometheus : sahrice, figulus. 



Digitized by Go 



196 SCIIOLIA VETERA. 

135. tua castra seqiui Montanus dicit. * 

136. Vicit: Neronem Montanus.* 

137. Luxariam: qua corrumpebatur Nero. * 

138. alianujuc famem : libidinis oris pervernm. Hoc 
ideo, quia aviditas cibi scquitur nimiam perpotationem. 

139. Ntdli: quam Cacsari Domitiano, nut certe Montano. 
141. Lucriiutm ad saxum : locus Brutiorum. Rittu- 

pinove : locus in Britnnnia, sive civitas. 

147. Tanquam de CalUus: gentes Germanorum sive Fran- 
corum. 

149. epistida pinna: Antea, si quid nunctabant consulcs 
in Urbem , per epistolas nunciabant. Si victoriae nuncia- 
bantur, laurus in epistola (igebatur, si autem aliquid adversi, 
pinna figcbatur. 

150. dedisset Tempora: ut solum nugis rebus vacassct. * 

153. cerdonibus: ignobilibus. Cerdo est proprie turpU 
lucri cupidus. 

154. lioc nociat Lamiarum: boc nocuit, ul occisis nobi- 
libus, et a cerdonibus timeretur. Ut iam non essent nobL. 
les, qui timcrcnt, omni nobilitate extincta. In Lamiis indi- 
gnatur satyricus. Tunc periit , cum eum populus timere 
coepisset, extincto iatn senatu. 



Digitized by GoOQle 



SATIRA V. 



197 



S A T I R A V. 

I 

in FAEASITOS DE CEIUS CONTl M EL I OS 1S, 

i. Si te propos. z de iuvenc contumelioso in parositos 
dicit. • 

3. Si potes illa pati , quat nee Sarmentns: Sarmcntus 
natione Tuscus, e domo Marci Favonii, incertam libertus an 
servus, plurimis forma et urbanitnte promeritis eo fiduciac ve- 
nit, ut per equitemRomanum agerct ct dccuriam quoque qunc- 
storiam compnraret. Quare per Vndos qni ibi prinius qnatuor. 
decim ordinibus sedit, bnec a populo in eum dictn sunt: Aliud 
scriptum habet Sarmentus , aliud populus voluerat. Digna 
dignis: sic Sarmentus habeat crassas compefies. Rttstici, nc 
nihil agatis, aliquis Sarmentum alliget. Dum ut caussam usur- 
patae dignitatis bic pro civibus et gratia suminoto accusa- 
torc dimissus cst, cum apud iudices nibil alitul docere ten- 

i 

taret, quam concessam stbi (ibertatcm a Macccnate, ad quem 
rectio bonorum Favonii pertitiuerat. (am anttm sencx in ma- 
ximis necessitatibus , ad quas libidine Inxurieque dcciclcrnf, 
coactus auctionari, cum intcrrognretur, cur scriptnm quoque 
ccnsorium vcndcret, non infacetc , bonae se memoriac essc 
respondit. 

4. Gabba: parasiti Cnesaris fuerunt. Apicius Gabba sub 
Tiberio scurra nobilis fuit. 

5. Quamvis iurato: boc quasi parasitus iurciurando con- 
tirraet.* 

8« Nulla crepido : Crepido est ora tcrrae , quam aqtta 
alluit; cx boc appellntn, quod ibi aqtia allidens conciepilet. 

et iegetis pars : pinnatae sportae , aut tegetis dc sirpo 
factae* 

10. iliic. in crepidine. 

11. farris mordere caninii cantabri ; panis sordidus ca- 
nuin est. 



Digitized by Google 



198 SCIIOLIA VETERA. 



12. Primo Jige loco: In prima pone iniuria , quod , si 
iusserit, ut recumbas, putat se in hoc tolum solvisse , quic— 
quid unqtiam obsequiis meruisti. * 

14. Fructus amicitiae : Ita reddunt in clientibus merita. * 
imputat lutnc rex: Quid aliud non imputet, ubi et hoc, 
quod vile est, imputal? 

17. Tertia ne vacuo: Apud veteres accubitorum usus 
non erat , sed in lectuiis discumbcntes manducabant. Tres 
autem lectuli erant, in quibus discumbebant ; unde hodie tri— 
clinia appellanlur. 

18. quid ultra: hacc sunt apud te. * 

19. Trebius : nomen parasitj. 

20. et ligulas : Calciarii cuin fe>tinant, et ansas catign- 
rum praetereunt nonnullas. Dictae aulem ligulae a ligando* 

21. peregerit orbcm : couiplevcrit nuinerum cathcdraruiiju 
23. scrraca: plattstra septcmtrionis, id est, media noctc. 

L T rsae duae vocantur Elice et Cynosttra; Bootes autcm Ar- 
cturus. Quorum siderum Lucanus f ) quoquc sic meminit z 
sub nocte sopora Parrasis oMitptos Elice cum verteret axes. 

25. de conviva Corjbanta: Sic eniin vinutn malum uica- 
tem turbat, quomodo lana tincta mutatur. 

27. rubra: cruentata* 

28. Inter vos: id est, convivas ct servorum mttltitndincm. * 

29. Pngna Saguntina : civitas Hispaniae, in cuius terri- 
torio malum vinum nascitur. 

31. bellis socialibus: id est, bellis civilibus natuni vinttm 
bibit, hoc est, vetus et honum. * 

32. Cardiaco : cordolenti. cyathum : mcnsuram mo. 
dicajn. 

34. Sctinis : vinum dc niontibus Albanis tta vetus, ut 
non possit ex superscriptionc antiquitute deleta cognoci , 
quanti sit temporis. 

36. Thrasea'Helvidiust/ue: Hclvidius Priscus, post da- 

- — i — • 

i y Lucanui ; II, u3G. 



Digitized by Google 



SATIRA V. 199 

mnationem soceri Paeti Thrascae, infcrdicta libi Italia, Apol- 
loniam concessit. Sed post interfectum Ncronem restitutus 
a Galba , non aliter quam libero civitatis statu egit. Hic 
tam industrius fuit, ut cum sub IVerone Achaiam quaestor 
administraret, civitates quacdam, quas non adicrat, inclama- 
rent cu r}Uitv ngendr, Hic postea Vespasianum ita studio 
lihertatis offendit, ut putaret, id oplaute avunculo Claudio, 
pristinum libertatis statum posse rcvocari : qtio nomine reus, 
ac praeter spem absolutus est. Scd Thrasea , Rcrone in se- 
natu de ncce matris agente, cum quasi parricidium damnans 
e Curia se proripuisset, etiam cx Urbe discessisset, accusa. 
tus crimine maiestatis , defendi se noluit secandasque venas 
praebuit, conversusque ad Demetrium Cynicum : Nonne tibi 
libare videor lovi liberalori? atque singuli* amicis oscula 
offerens, exanimatus est. ■(■ 

37. Brutorum el Cassi: qui Caesarem in senatu occi- 
derunt. 

38. ffeiiadum crustasi Beliadum, ut Virgilius ! ) : Im- 
plcvitque mero patcram, quam Belus et omries A Belo soliti.^ 

ct inaequaies beryUos: phialas ex geminis factas. 

41. Qui num. gemmas: si tibt data fuerit fiola, ponitur, 
qui te et custodiat, ne ex ipsa aut gemmam rapias aut un- 
guibus aurum radas.* 

42. Da veniam: id est, venia danda est, si custodiaris, 
cum acceperis phialam , quoniam gemmae pretiosae in po- 
culo sunt , et calices gemmati. hiaspis : gcnus gemmae 
pretiosae. * 

43. ad pocula transfert : id est, de amilis totlit gemmas 
et in fiolas miltit; catices gcmmatos facit. * 

45. iclotypo i. p. Iarbac : figura diasyrtica , ut Virgi- 
lius 2 ). * id est, tales ^gemmas mittit in caticibus, qualcs so- 



1) yirgilius: Aen. I, 729. 

2) Vir&ilius: Acn. IV , a6i- 



Digitized by 



200 SCHOLIA VETERA. 

lehat Aeneas iu vaginis gladii habere , qui antcpositus est 

Iarhae a Didonc. * 

46. Tu Beneventani sutoris: quidain sutor fuit Benc- 
vento, qui grandem nasum hahuit. 

47. nasorum quatuor: id est, in talem caliccm hihis, qui 
quattuor in longitudine nasos habeat. * 

48. Quassatumi iam fractum. * Quassatum ct ruplox 
ut solcnt sulfure calices fractos sive calvariolas componcre. 

sulfura: quia hoc soleut vitrum solidarc, id est, mallure. 

49. Si stomacfuis : id est , si cx indigestioue iuvalidus 
focrit, frigidissima illi aqua adfertur. * 

51. Non cadcmvobis poni: id csl» non soluin quod aliud 
vinuin hibitis, sed etiam et acjuam diversam. * 

53. aut nigriz tam niger, ut eum possis timcre in ob- 
scuro. * 

- 56. Flos Asiae : pulcher puer Asiauus, caro prctio com- 
paratus. 

57. Tulli census : rcgum priorum patrimouium. * 

59. Getuliun Gan.: Maurum pincernam. 

60. tot milib. emtus: tanto preclo comparatus. * 

62. Digna supercilio : quia pulchcr et iuvcnis , ideo su- 
perhit. 

64. veteri p. clienti: iam autiquo, olim noto, amico do- 
mini sui. 

66. scrvis est pL superbis: acgre hoc semper servi ha- 
bcnt, quod, illis stantibus, auiici domjni sui discuuibuiit. 

68. Vix fractum: id est, Ua durum, ut dentes possit 
franuere. * 

71. Dexlram cohib.: noli immitlcre mauum. * 

72. artoptaci pistoris, vel vasis, iu quo panis coquitui . 
75. panisque tui: qualcni inereris manducare. 

79. et multo stiUareti propterea semper mauicasti pcr 
pluviani. 

81. sqiulla: genus piscis,. ut cammari. 
h i. uttnistri: inlcrtori*. 



Digitized by Google 



SATIKA V. 201 

84. Sed tibi dimidio: minores cammari. * 

85. /eralis : mortalis. * 

86. Penqfrano: oleo bono ctvitatis Africae. 

87. Pallidits : male coctus. * 

88. alveolis: vasis, in quibos manducatis. 

89. Canna Micipsarum: genus navis, quae gandeia di- 
citur, ut sit gandeia Micipsarum, id est, Afrorum. Gandciam 
enim soli Afri, id est, Zamaei, vel ut alii, Byzaceni, ut alii, 
Barcae invenerunt Significat oleum Tripolitanum. acuta: 
genus navis. * 

90. aun Boccare : quidam illo tempore, qui putenti oleo 
se unguebat in balncis. * 

92. Corsica: insula in Tyrrheno mart posita. 

93. Tauromenit, : oppidum Siciliae. 

94. dwn gula saevit: tn suburbicario mari. 

95. macello: piscatoribus. * 

96. nec patitnur: cx assidua piscatione. 

97. sumitur illinc: quod dc percgrinis venit. * 

98. captator: hercdipeta. Aurelia: mulier, quae dis- 
traliebat pisces. 

100. dum se coiti. Austerx iocatur; id cst, non flante 
austro. 

102. lina : piscatores. 

103. cognata colubrae : similis colubrae. colubrae : 
nomcn pisris. * 

105. pinguis : de sordibus, qui in cloacis nutritus est. 

108'. Nctno pctit: non quacrimus , quac ante donabant 
pauperibus arnicis. * 

109. A Scneca : Hic sub Claudio quasi conscius adulte- 
riorum luliae Germanici filiae, in Corsicam relegatus, post 
triennittm revocalus cst. Qui, etsi magno desidcrio Athenas 
intetulerct, ab Agrippina tamen erudiendo JNcroni in pala- 
tium adductus, sacvutn itnmanemque natum et sensit cito ct 
mitigavit, inter fatniliares solThis dicere, Non Jbre saevo ilti 
itoiti, quin, gttstato stmcl /tomiuis cruore, ingenita rtdcat sae- 



Digitized by Google 



202 



SCHOLIA VETERA. 



vitia. Htiic postremo, quod babitus esset intcr conscios con. 
iurationis Pisonianae, Nero pcr trihunum ultimam necessitn- 
tem denunciavit. Hic interritus amicorum animos , quibus 
iam eius casus lacrimas exciverat, ad firmitudinem revocavit, 
rogitans, Ubi praecepta sapientiae ? ubi tot per atinos medi- 
tata ratio adverstts imminetdia? ctu pratterea ignara fuerit 
.Neronis saevitia? neque aliud sttperesse post matrem fratrem- 
qtte interfectos, quam td educatoris praeceptorisque necem ad- 
iicertt. Deinde sibi venas praesecans crurumqtie venas ah- 
rumpens, et durante tractu lentiludineque mortis , hnusto 
vencno , et postremo calidae aquae stagnum iutroicns , exa- 
nimatus est. f quae Piso bontts. Piso Calpuruius, anti- 

qua familia, scenico habitu tragoedias actitavil, in latruncu- 
latorum iussa tara pcrfectus et callidus, ut ad eum lateulcrn 
concurreretur. Ob haec insinuatus C. Caesari, repentc etiam 
relegatus est, quod consuctudtnem pristinac uxoris abductne 
sibi ab ipso, deinde remissae, rcpetiissc existimahatur. Mox 
sub Claudio restitutas, et post consulatum materna bcredi- 
tate ditatus, magnitlcentissimus vixit, meritis sublevare in- 
opes ex utroquc ordinc solitus, de plcbe autem ccrtos quot- 
quot annts ad cquestrcm censum dignitatemque proveberc. f 
110. Largiri namqttc: Largitas liberalitasquc antiquitus 
pro magno babebatur. 

112. ttt coenes civilitcr: sinc iniurta clientum. 

113. pauper attticis : id est, avarus. 

115. AUilis et flavi: pasta vel apruna. Meleagri : 

propter Calydomnm aprutn, quem irata Diana, quod con- 
tempta essct ab Ocnco in sacrificiis , agris suis iminiscrat, 
quem Meleager filius occidit. 

117. et facient. opt. \ quia tubcra tonitruis dicuntur nasci, 
ut cocleae* 

1 18. Alleditts : gulosus. 

121. chironomottta iv/. Ctdt. : manus duccntem et arti- 
ficio incidcntein omnia. 

123. discritniue rv/l : diversilas miuisterii. * 



Digitized by Google 



SATIRAV. 203 

124. gallina secetur: itl est, aliter secaU* 
127. tanquam habeas tria nomina : Alii sic intelligunt, 
tanquam fur sis , ut pro tribus literis tria nomina posuerit* 
Scd melius sic: tanquam nobilis sis, ut habeas tria nomina, 
ut Gneius Cornelius Scipio, et si quitl simile. Quando 
propinat: dal calicem, in quo ipse bibit. 

131. ptrtusa d. laena: paupere panno. 

132. Quadringenta : sestertia dedcrit scilicet. 

134. quantus amicus; unianimis amicus statim fies, si 
pecuniam babueris. 

135. Da Trebio : cuiusiibet nomen. 

136. vobis h. pr. honor. : pecunia bonoratur, non bomo. * 
138. nullus tibi parvolus atda: Virgilium ridet. *Si ca- 

rior vis csse amicus, sinc filiis csto.* 

141* Sed tua nunc Mygale : nomen mulicris, ex ipsa coi- 
tionc. 

143. Gcutdebit nido: itl est, puerorum. viridcm 
thoraca: armiluusiain prasinain, ut simiae. 

146. anticipites fungi: mortifcri, venenosi. 

147. Claudius edit: de Claudio Ncrone dicit, quia fungo, 
uxorc sua faciente, mortuus est. 

151. Qualia pcrpetwts : ritlet de Homero. 

152. sororibus Afris: de fiesperidis dicit. Qui tegi- 

* 

tur parma: tiro. 

154. metuensque jlagclli: quale simia manducat. 

155. Discit ab hinuta: a sene magistro. capellat 
cainpitloctore. 

156. parcere credas : Non propter avaritiam facit boc, 
sed ut tibi iracundiam faciat. * 

160. stridere molari: dentihus pressis.* 

161. conviva: tanquam amicus.* 

162. nidore: odorc suae cocinae.* 

164. bis ferat: ut denuo ad tlomum ipsius redcat. pu- 
ero si contigit aurum : Antiquitus nobiirum pueri bullas au- 
reas Jjabcbaut, pauperum dc luris, signum libertatis. 



Digitized by 



204 SCHOLIA VETERA. 

165. sigfium de p.L: id est, corrigiam Partbicam, untle 
solet bulla pcndcrc, signum ingenuitatis. 

168. Ad nos iam ven.: gula cum sperautis multura raati- 
ducare. * 

171. Ptdsandum vtrtice raso: ctiam captte raso alapas 
accipies. 



S A T I R A VI. 

■ 

8. Turbabit nitidos : Matrona quaedam, passcrem plau- 
gens, cdeca facta est.* 

20. duae pariter Jttg. sorores: Pides et Pudicitia. 
22. fttlcri: lccti iugnlis. 

26. Tempestate paras: tcmpore nostro uxorcm disponis 
duccrc. * a tonsore magistro: non scvcrus es, ut maritus, 
qui a pucris ad mngistrum tonsorcm transis. Aut certe, dc- 
sisti pueros scctari, qui inm uxori nonnulla muncra inisisti, 
et solito diligcntius ornaris , ut uxori placcas , cui auuluin 
dcdisti. 

27. Pectcris: componis tc. 

28. Certe santts eras : Furiis insanis. 

30. salvis tot restib.i id est, non tc magis praccipitas, 
aut laqueo suspendis. * 

32. Aemilius pons: quod ibi lupanaria esscnt. 
34. qund tecttm pttsio: a facto nomeii. 

37. Et latcri parcas : si parum feccris , non irascitur, 
ut uxor. 

38. lex Iulia : quac iubet eos bercditatem capcre , qui 
filios babcnt. 

40. Mullorumque : quos hercdipctac mittuut. iubis : 
cristis. 

44. Quem totics tcxit p. c. L.\ qui totics, supcrvcnientc 
muiito, sub cista cclatus est, ut iu uiiiuo. Latini i Lali- 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 205 

nos mimns fuit, qui moechus, in cistam devolutus, superve- 
niente aliquo , tcgchatur. Qui postca propter adulterium 
Messalinae punitus est. 

47. Tarpeiurn limen: Capitolium. * 

50. Cereris vittas conting.: quae possint sacerdotes Ce- 
reris csse. 

51. non timeat pat.: quia e terre mantur mulieres dt.* 
54. Extorquebis , ut haec oc: id est, si hanc conditio- 

nem dederis mulicri, ut uno sit viro contenta et ambos ocu- 
los liabeat, aut multis et unum ; magis parata est unum ocu- 
lum hubcre, quam unum virum. * 

56. ut vixit in agro: respondit, in civitate sic vivat, ut 
tn agro.* 

57. rure paterno: concedo , et in agro castam fuisse.* 
Vivat Fidenis : Alii dicunt, pcrdo agrum cgo paternum, 

si vivat illa recte. * 

61. Cuntis an luxb,: ut dcsideras q habeat consortes spe- 
ctaculorum. * 

63. Batyllo : pantomimo. 

66. discit : pcncm, ut habent in mimo. 

68. sonant fora solai iurisdictio quando est. 

69. Megalesia: ludi Mcgalesiaci. 

70. subi/gar sicne: vestem tragoedi. 

72. Gestibus AiUonoes : quando Autonoen saltat. 

73. Solvitur his magno comoedi fibula : ut cum comoe- 
dis concumbant. Nam omnes pueri vocales Hbulas in naturis 
babcnt, ne coeanL 

75. ut Quintilianus : ut scolasticus. 

77. Aut Glaphyrus : id est, sub te marito alieni filii. 

79. Ornentur postes : ad honorem nuptiaruin. Sic enim 
solent in nuptiis praeparare. 

80. Ut testudineo conopeo : boc est lioum tenuissimis 
maculis nanctum. Quia Latine conopeum culicare dicunt. 
Sic Horatius 1 ): signa militaria 7 Sol aspicil conopcum. 

i) Horatius: Epod. IX, i5. 



Digitized by Google 



206 SCHOLIA VETERA. 

81. Nobilis Euryalum: ot nascatur tibi filius similis gla— 
diatori. Nomina lanistae et gtadiatbrum. * 

83. motnia Lagi: Alexandriam dicit, quam Lagus tcnuir, 
patcr Cleopatrae et Ptolomaei. Post magni Alexandri occn- 
patns Ptolomaeus cognominatus Lagus, atque deinceps cetcri 
reges Lagi sunt appellati. 

87. Paridemque reliquit: Paridem dicit illius tcmporis 
pantomimuin , quem postca , ob adultcratam uxorem ab eo 
suam Domitiam, Domitianus occidit. reliquit: difticile 

est deserere consuetudinero. * 

89. Et segmeutatis: segmenta dicit vittam pendentcni ilc 
vestibus, intextam auro. 

91. Cuius ap. molles: cuius fama vilis est iactura. ma- 
tronas : id est, pro maritis dclicatis. * 

- 

94. Mutandum toties : diu navigatura de Tyrrbeno mari 
ad Adriacum, de Adriaco ad Aegeum transitura. 

95. Si ratio est et hon.: id est, si causa sit navigatiouis 
digua, propter quam se pericnlis etiam committere debeant, 
trepidanles excusant. * 

96. nec tremulis p. i. plautis: uec se continere possunt. 
Exclamatio in rebus turpissimis. * 

97. Fortem anim. : sexum muliebrem abiiciunt , et ani- 
mos viriles sumunt * 

98. conscendere navem: id est, cum marito navigatio 
aegre toleratur et diflicile est. * 

100. Qttac moechum seqtutur: id est, quae cum moccbo 
navigat , stomachum validum ac fortem habet ; quae cum 
marito, infirmum et miserum , ut mulier. * 

101. haec inL naut.: id est , non solum quod non mo« 
leste feret navigationem , sed ctiam, in quo usus exigcrit, 
nautas in tempestate iuvat. * 

102. duros gaudet tr. rud.: ad funes manum mitterc* 

104. ludia dici: ludis serviens gladiatoris uxor. 

105. nani Sergiolus: Sergiolum nomine cx gladiatore 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 



207 



amavit, qui ct Ludor dictus est, quia sjt diu demoratus in 
hido. Qui, ut requtcni glndintorne huberet , Bcllonarium *e 
fecerat, quo nios est in talibus sacris lacertos suos secare. 

106. secto: vulncrato. * requiem sperare : rudem, 

ut solent in amphithentro accipere gladiatores. 

108. Attritus galea: Apparct, enm secutorem fuisse. 

110. Sed gladiator: crudclitas tantam deformitatem dc- 
corabat, atque illi formosum et pulchrum exhibebat. Hjr- 
acinthos: formosos. * 

112. Ferrum est f quod amant: id est , non quia defor- 
mcm Eppia amavit, sed quia severitatem magis amant mu- 
lieres, professionem ipsius amavit; quam si non exercutsset 
Sergiolus, rude accepta, ita contemneretur ab ca, tanquam 
Veiento. * 

113. Veiento: scnntor, maritus contemptus. 

114. quid fecerit Ep. cur.: *quasi* miraris hoc factum 

115. rivales Divorum: ridens, quia Imperatores tnter 
deos refcrunlur. 

116. Quae tulerit: quae sit passus. * uxor, AusaFaLi 
Mcssalina tantac libidinis fuit, ut se immutarct habitu , et 
cnm una ancilla dcsccnderet de Palntio , atque publice in 
Circo prostaret per noctcra ; quoniam antea meretrices pro- 
ptcr sacrorum celebrationem ab hora nona totam noctem 
prostabant: unde etiam JNonariae dictae. Haec eadem ex 
Claudio Britannicum sustulit, qui pcr eam, ut superius dixit, 
a Nerone *vcneno* interfectus est. Dc qua est ct illud ') : et 
patruo similes effunderet qffhs. 

117. tegetem praeferre : teges, ut matta, supcllex cubilis 
obsceni ; aut forte hoc tegeste, quo tcgitur domus mcndico- 

m 

ruin, ut tegumenta fornicis. 

118. cucullos : capitis indumcnta, quibus se cooperiebat,* 
120. Sed nigrum jlavo c. a, galero : crinc stipposito, ro- 



i) iltud : Sat. II, 33. 



Digitized by 



208 SCHOLIA VETERA. 



tundo muliebri capitis tegnmento, in modum galeae facto : 
quo utebantur meretrices flavo; nigro nam crine matronae 
utcbantur. 

121 • veteri centone : ut velo ex pannis facto. 

123. Prostitit aur. tit.: qooniam in ccllis nomina merc- 
tricum superscripta fuerunt. Hoc est, pro* quadam Lycisca 
meretricc ipsa cellam ingressa est. 

124. Britannice: ipse Britannicus, qucm post Messalinae 
matris necem, conscia Agrippina, Nero in convivio suo nccaviU 

125. Excepit: in meritorio. 

127. Mox lenonei id est, de meritoriis recedentibus pu- 
ellisi ipsa tristis efiiciebatur , quod per totam noctem lassat» 
quidem ex coitione virorum, tamen adluic desiderans, non 
satiata, et ultima rccedcbat. 

129. ardens : desiderantem coitum. * 

132. Fotda lup. : obscoenum odorem lupanaris pertu- 
Jit ad lcctum maritalcm. 

133. Hippomanes: quod dc partu cquarum rapitur a 
fronte pulli, statim ut nascitur. quod matcr ab eodem lam- 
bit. quod datum in poculum ad amatorias rcs facit. 

134. Faciunt graviora : graviora faciunt in aliis rebus, 
quam quod libido persuadet: et minus peccant forte, quam 
quod libido dcsiderat. 

136. Optima sed quare: anthypophora est; tanquam al> 
alio interrogatus sit : * Quare crgo Censcnnia, testimonium 
pcrhibente marito, bona est? Respondit, Magnam dotcm sc- 
cum attulit; inde pudica audit Avaritia enim viri vitia uxo- 
ris extinguit. * 

137. Bis quingetu%: de avaritia scilicct. Non , inquit, 
amat uxorem, nec pro affectu, sed propter dotcm babere ta- 
Icm contcntus est.* 

140. Libertas emitur : mariti , ut pcccantc uxorc con- 
tentus sit tacere, proptcr avaritiam. Ut Moratius M : et non 

m 

sensurum scio surgat maritus. 
i) JJoraltus : CKl. 111,6,29. 



ized by Googl 



SATIRA VI. 



209 



141. vidua est locupies: tanquam vidua peccal sine cri- 
mine dives mulier, quae avaro nupserit marito, 

142- Ctir desiderio: anthypophora ; * Ob quam rem Ser- 
torius uxorem indotatam amat? Respondit, Non pro moribus 
amatur, sed pro pulcliritudine. * 

144. Tres rugae sub.: id est, si rugas contrnxerit in fa- 
cie, ut anus. * 

145. octdiqtte minores : prne sencctutc, id est, fiat anus. 

146. dicet lib. et exi: statim mittitur foris. * 

147. et saepe emungerisr mucosa es. 

148. venit alterai id est, alia iuvenior. * 

149. poscitque mar. : omnia sibi donari petit. * 

1?0. et ovem : id est , greges in Calabria aut vineas in 
Falerno. 

151. ergastida tota: Ergastula proprie dicuntur loca, in 
quibus ad poenam vincti opus faciunt. Hic crgo ergasttda 
dixit rusticorum servientium multitudinem. 

153. quo iam mercaior lason: Illud significat, quod Ro- 
mae in porticu Traianarum thermarum tempore Saturnalio- 
rum sigillaria sunt Tunc mercatores casas de linteis faciunt, 
quibus picturam obstant. Ideo autem dicit mercator Iason, 
quoniam antca in porticu Agrippinarum sigillaria propone- 
bantur; in qua porticu historia Argonautarum depicta est, 
et casae cum fierent, picturae ohstahaot. mercator la- 

son : negotiatorem Grecum , qui iaro navigare non posset. * 

155. Grandia tolL crystallina: Sic et Cinna dicit : At- 
que imitata nives ludens iegitur dirystallus. 

156. Myrrlunax de murrha pocula tincta fncta. 

158. Barbarus : Barbarum Ptolomaeum signilicat et Be- 
roniceo sororem eius. dedit hunc Agrippa sorori: lu- 

liam neptem Augusti signiOcat, quae nupta Acmilio Paulo, 
cum is maiestatis crimine perisset, ab avo relegata est ; post 
revocata, cum semet vitiis addixisset, perpetui exilii damnata 
est supplicio. Huius Agrippa frater proptcr morum ferita- 
tem in Sicilia ah Augusto relegatus, post cuius mortem iussu 
t ol l. 14 



Digitized by Google 



210 



SCHOLIA VETERA. 



Tihcrii interfectus est. Beronice soror Ptolomaci, vcrum nc- 
ptis Augusti lulia, cum qua conunisit incestum, ct propterea 

- 

ab Augusto rcligatus est. 

159. Observant ubi festa: in Iudaea regionc, ubi cst 
synagoga. 

160. Et vetus indulget senibus : id cst, maioribus por- 
cis parcunt ; nam miuores manthicant. 

161. Nui/ane : lioc ex persona diccntis cuiuslibet; id est, 
nulla femiuarum placct?* 

163. Porticibus: * nobili familia, id cst*, cuius avi tri- 
uinphantcs in imaginibus picti et positi in porticibus. 

164. belium dirimente Sabina: sit castior Sabinis, quae 
focdera inter Taliuni ct Romulum fecerunt. * Id est , quod 
iuter Romanos olim suosquc parentcs contractum bellum pro- 
ptcr ipsarum raptum iuterventu suo dirimeruut, osteudendo 
illis iilios, hostis nepotes. * 

163. Rara avis : id est , quemadmodum dimcile inveni- 
lur niger cygnus , sic et talis uxor inveniri non potest.* 

167. Malo V snusin» : magis paupercm volo uxorem , 
quam nobilem et superbam, quae pro dotc fucla parentum 
ct triumphos imputet * 

169. et numeras in dote : imputes. 

170. Siphacem : maritus superbae et nobilis. * 

173. Nil pucri faciiuxt : commicturun. Lucanus x ) : Cri- 
mine quo pai*vi caedem potuere mereri? 

174. Ampidon clamat: Amphion lovis fuit maritus. Ho- 
rum filios Apollo et Diana, quia se bis proferrent, intere- 
merunt sagittis. * 

175. greges nator.: * Bene dixit greges, * quia plurcs 
fuerunt et diversi scxus, id cst, septcm masculi et septem 
feminae. 

177» scrofa Niobe: Lusit. *Fecunda, tanquam * scrofa 
alba Troianoi um, quae visa est Aencac cum triginta foctibus* 

i) Lucuttus: II, 108^ 



Digitized by Google 



I 



SATIRA VF. 211 

180. ffttlla boni : icl est, huius hon! rara est voluptas 
aut nulla, quoticns viliato anirno semper se praefcrat tihi. * 

181. Phis aloes quam mellis: plus amaritudinis ex super- 
hia, quae se tihi scmper profert, quam dulccdinis ex castitalc. 

182. Usque adco: quis enim ita suhiectus rst , ut cam, 
qoae scmpcr monumenta laudat, odio non haheat?* 

184. Quaedam parva: altquanta vitia mulierum minima 
sunt quidcm, sed molcsta maritis. * 

18ti. Formosam nisi : aliter se non putat videri posse 
formosam , nisi Gracce loquatur tanquam Athcnienses, cum 
sit Tusca. * 

187, De Suimoncnsi: civitas Tusciae.* 

188. Cum sii turpe : cum turpe sit illis, quod Latine 
necclum hahucrint. * 

190. Hoc vuncta : scil. Gracce amarc se dicunt. * 

191. Concumb, Gixtece: quid amplius? etiam in lectulis 
Gracce loqunntur. * 

192. Tune: signum est impudicae mulieris , quae cum 
.sit valdc scnex, alicnam vult linguam imitari. * Licet turpe 
sit, tamcn pncllis hoc concedcndiim cst ; tu atitcm, quae 
octogiuta vcl eo amplius annis pulsaris , adhuc Graece vis 
loqui, tanquam puella?* 

195. Zioq xat \pv/y : quibus sermonihus Graecae inu- 
licres in concuhitu solent hlandiri* 

196. i/i turba: etiam in puhlico. 

197. digitos habel: excitat , tanquam si tnanu palpctiir. 
*non excitet ingnen: ita potest excitari ad lihidinem vir 

audiens talia verha, tanquam si manu palpetur.* 

198. Subsidant pinnae : lougam aetatcin. pinnae aut rac- 
taphora, quia vetulac hiacessant. 

199. et Carpophoro: nomen est scenici effeminatt sive 
histrionis. 

200. tabellis: dotalihus.* 

201. Non es amat.: si non potest iitter vos esse concor- 
dia, ex supcrfluo vis dulcia gratis pcrdere. * 



Digitized by Google 



I 



212 SCHOLlA VETERA. 

203. Labente ojjicio: discedentibus pransoribus , qui of- 
Gcii causa convcniunt. Solcbant cnim antea post nupttas re- 
ccdenlibus dulcia crogarc pro apoforetis. crudis: satu> 
ris et indii»cstis. 

204. lattce beata : ampla aut plenn. 

205. Dacicus Germanicus: solidi ita signati , qui pro 
virginitalc depositn novae nuptae donantur. 

206. Si tibi simplicilas : si cnim paratus es ad uiorcm 
duccndam, para tc, ut subeas servitium, deposita libertalc.* 

208. uullam invenies: nunquam uxor parcit marito. * . 
259. Ardeat illa licet: quantumvis amct inulier, tamcn 
poenis cius delcctatur adinodum , qucm amat. 

210. Et spoliis : quia spoliat eum poscendo. * 

211. optandusq, marit.: non potcst bonac vitac esse mu- 
licr, quac marito suo gratias agct ; nec dubiuin cst enim iU 
lam pro sua voluntate ngcrc, quicquid vclit. * 

212. invila: bic nain maximc ab uxore contemnitur. * 

213. Hac obstatitc: id est, omnia cum voluntatc uxoris 
faclurus es. F.xcludatur amicus, qucm illa voluerit. * 

214. amicus iam senior: qui ab incuute aelale amicitiis 
tuis inhacserat. 

215. ianua vidit: intra domum tuam barbam adtuliU* 

216. Testandi c. slt : cuin omuibus liccat testamentum 
facere, tibi non licebit. * 

218. Non unus tibi rivalis: illius adulteros facics bere- 
des, illa sumraittente, quos voluerit. 

219. Pont crucetn: cum voluerit scrvum occidere, cau- 
sam non quaeriL * 

221. Nulla wtquam : id cst , si interrogaveris eam, ob 
quam causam servum occidis, aut quo defercnte? * boc tibi 
uxor respondebit, De nccc ingeuui nulla cst dubitatio. an 
dc servi morte causa quacrenda cst? 

223. Iloc. volo: illa dicit tibi, Hoc volo, sic iubeo. Ni- 
bil pcccavit. Sic tnilii placet; pro culpa morlis voluntas mea 
babenda est. * 



Digitized by Google 



< 



SATIRA VI. 213 

224. haec rrgna rel. : rcpudiat virum. * 

225. et Jlamea : genus amiculi , quo se cooperiunt mu- 
liercs tlie nuptiarum. Fst enim sanguineum propter ruborcm 
custocliendum. conterit autem, exlerit sacpe nubcndo. 

226. repetit vestig.: a secundo marito iterum priorem 
repetit. * 

227. fores: introitus. * 

228. inlim. ramos: quibus per nuptias domus ornantur. * 

230. res digna sep.: ut hoc scpulchro ci inscribatur , 
quod in quinquennio octo maritos hahiiit, et omnes rcliquit. * 

231. Desperanda: vivcnte socru tua , nuuquam cum 
uiore paccm es babiturus. * 

232. Illa docet spofiis: sorrus monct, nt tc expoliet. * 
Illa docet: socrus filiam suam lcnat et docct cam nioc- 

cbis suis caute rescriherc 

236. Archigenem: medicum' magnum illius tcmporis. Si- 
mulat acgritudinem socrus , ut babcat facultatem ad sc filia 
venicndi caussa adultcrii. pallia iactat: a calore se dis- 
cooperit. * 

237. secrelns aduller : pro mcdico intrat adultcr. 

23S. silet et praeputia ducit : mctuit et mauu sira pcncm 
fricat sibi. rric vcrsiculus in quibusdam codicibiis non cst. 

240. Alque alios: malos morcs et lurpcs, quos iusa habct.* 

241. producere : mcretricem. 

242. litem Moverit : uxor cum marito litizat. 

. — *- 

243. Accusat: ipsa ultro aecusat, si non accusatur, boc 
agens scilicet, dum a foro non disccdit. * Manitia : now 
men mulieris. * 

244. formantquc libellos: ipsae sibi dictant libcllos et 
eomponunt, non advocati. * 

245. Celso: oratori illius tcmporis , qui septciu libros 
lnstitntionmn scriptos reliquit. 

247. vulnera pali: depalo pugnantium babitu gladiatorum. 

248. Quem cavat adsid. rud. : obtundendo illum feru- 
lis, in mcditatiouc pugnaudi. 



■ 



214 



SCIIOLIA VETERA. 



249. Atque omnes implet numeros: boc est, universa cl— 
ficit dictata, ut tantum currat in exercitio, quautum gladiator. 

250. Florali mat. tuba : qua comrniltuntur ludi Flora- 
les; in quibus merctriccs nudatis corporibus pcr varias artes 
Judcndi discurrunt, et annis ccrtant gtadiatoriis atquc pu- 
gnant. Hi ludi a Flora mcretricc instituti sunt in honorciu 
Florac dcae, qunc floribus praeest. Ludi sunt impudici. 

251. vcraeque\ nam vcre vult essc gladiatrix, quac me- 
rctrix. * 

252. Quem praestare potest : id est, si nudo vidtu pu- 
dorein non capit, cooperta quando erubescat ? 

253. Quae Jttg. a scjcu : quae descrit sexum muliebrem. * 

254. nam qttant, noslra vol.i una uncia cst libidinis in 
mascttlis, ct undccim in feminis. 

255. auctio Jiat : fit nam et privatiui auctio. 

256. Baltens et tunicaei reliarii scilicet si personam aui 
ofticium susccperit. 

257. diversa moveb. : rctia, manicac et gladialorum stru- 
incnla. * 

258. lu Jel.ocreasi * illius seilieet, quac studiosa pugnandt 
csl. * Si in auctione uxoris vencant arma gladiatoria , no. 
tanr^ aoxquoovvq f Ocrcas dicit , quas retiarii aut sccutores 
babcnt. 

25 ( J. cyclatle : genus vestimenti. * 

260. panniculus bomfycimts : sciicus, id cst, ctiam se- 
ricis vcstibtis gravatur. 

261. quo fremitui cum quo sonitu ea, quac illi osten- 
dunltir, implet. * monstratos : a campidoetore. 

263. Popiitibus sedcat: supcr poplites suos sedit qtiod 
dieitur sedere et surgcrc. Jascea libro : volumcn in 

speeie libri, id cst, longa Ja»cca. 

26 1. uaphiitra cum : ct cum posucrit arina post uiedita- 
ttouein et ceperitvas, ut bibat, ride. 

2( 6. quae ludia : qttaiido boc bal>itu vi»a sit ^uxor gla- 
dialoi i>. 



Digitized by Google 



SATfRA VI. 215 



267. Asyli: Asylus, nomcn gladiatoris. * 
266. Semfter hab. : in eodem lectulo, in quo cum uxore 
dormilur, assiduae sunt lites. * 

270. tunc orba: peior et ferocior est tigridc ea, quae 
filios cum perdiderit, plus insanit. * 

271. ocadii consc. f. : quando sibi est criminiS conscia, 
tunc blanditur aut fingit flctus, dicens, se a marito odiri et 
aliam eum amare ; tunc ct filios pcrsequitur. * 

274. In stalione sua: melaphora a militibtis in statione, 
quoniam milries scmper ad ambulandum parati sunt, quacun- 
que illis hora iubealur. 

275. Qno iuheat man. : id est, ita habcnt paratas lacrl- 
mas muliercs, ut, quemadmodum iubcant, sic currant, rarc 
ac multum. * 

276. Tu tibi tunc uruca: Uruca mimologi stupidi no- 
mcn finxit, quia ferme , quasi frequenter fallit , cum magis 
et personam mariti , vcl, ut alii dicunt , genus est aninialis 
foedi, spinosi, ut ericius. Uruca autcm est proprie illud, 
quod in faba nascitur, ut gurgulio. 

278. zelotype : exclamatio ; quasi pudicc, ita iclotvpe. * 

279. i/i strvi: liberti, qui ad banc vcnerit libertalcm. * 

280. Quintilianc: Quintilianus orator egrcgius * illo tein- 
porc. Ergo quasi ad illum loquitur , * Dic oi ator colorem, 
ad /jlefcnsionem liuius caussae. 

281. Haeremus. Dic ipsa: tanquam orator respondcrit, 
mulicr deindc suum crimen defendit. 

282. Ut faceres: ita intcr nos placati, ut quisque pro 
voluntate sua , quid velit, faciat. * 

284. homo sum : nata sum , ut peccem. 

285. iram aU/ue animos : quanto ingcnlitis crimcn est, 
quod admittitur, tanto deprehensae maiorem iuduunt ad de- 
fendcndum audaciam. 

287. humil. fortuna : paupertas antiqua castas cogcbat 
essc mulicrcs; nunc divitiae et luxuriae impudicas faciunt. ♦ 
2*1). Tccta lubor: nani labor cuslos csl castilatis. 



Digitized by Google 



216 SCIIOLIA VETERA. 

291. Hannibal: assidua bella Hannibalis. * Collina 
turre: Colliuo monte, ut porla. 

293. victutnque ut orbem: orbcm, quem nos subegimus, 
lascivitas, quae nos invasit, defcndit. 

295. Paupertas Row. : omnia crimina abumlavcrunt, ava- 
ritia creSccnte et paupertatc abiecta. * 

296. Et Sybaris cplles : Sibarim, civitalem in Italia, Pbi- 
loctetae comiles condiderunt; quae urbs postea in tantuiu 
prolapsa est in omne probruui conliuua lelicitatc, ut uoineii 
ad siguificationcm impudicitiae significarc videaiur. Similiter 
ctUbodos et Miletos *luxuria defluunt* in Graecia civitatcs, 
* ut iu Italia vituperentur. * Petulans autem dicit, quia ad- 
\ersum Romanos bellum saepe moverunt et sc Pyrrbo so- 
ciarunt. cotvnatum: in conviviis. madidum: fluxuw. 

298. obscena fyecunia : quia ore obsceno sunt. Iloratius «) 
dc buiusmodi *feminis:* superbo provoces ab inguine; Otv 
adlaboramlum est tibi. 

299. frcgcrunt saec.: turpis luxuria saecula dissipat. * 

300. Divitiae molles: divitiae debilitaverunt. ebriu 
curatr id cst, cbrietas nibil boncstuiu cousidcrat. * 

301. discrimina : distantia capilis et virilium , ne sit 
ebrietas. * 

303. Cum /Hftfusa : cum extra mcnsuram ad ebrictatein 
bibitur. * 

304. Cum bibitur conc/ut : non eaticibus. 

305. et geminis: sic enim cbriis bouiinibus omnia vi- 
dentur. * 

306. qua sorbeat aera sanna: revocalo naribus spiritu, 
insullet cbria ac per boc roncbos ducat. 

308. ftlaura Putlicit.: quomodo facitMaura adultcriuni. 
Maura nomen mulieris, deridentis Pudicitiam. 

309. hic jwmuxt lecticas : apud Pudicitiam concuuibunl 
et urinain iaciunL' 



i) tloraUus Epoil. VJiJ, 19. 



gitized by Google 



SATIRA VI. 217 

310. longis siphonibus: iactationibus lolii* 

311. Itina teste: noctc, pcr lunain.* 

312. tu calcasi *inde ad suas domus rcvcrtuntur ; * tu, 
cum mane processeris, lotium' calcas uioris tuoe. 

313. magnos vis. anric: eos qui ad tcmplum veniunL* 

314. Nota Bonae secreta: tcmplum, uhi intravit Clodius 
pro psaltria, et cum uxore pontiticis concubuit. ibi nam saU 
tat matrona cum tibia. 

310. Priapi: id est, non Liberi patris Baccliac, scdPriapi. 

320. Saufeia: sacerdotis nomen. 

321. praemia coxae: ad certameu facit crisare. Alias 
fyemae y ut pro praemio perna esset. 

322. Ipsa Mtdullinae : Duae Medullinae codem fuerunt 
temporc; ex quibus una Val. Claudio nupla fuit, altera Ne- 
roni. Prior nota omnibus probris, posterior famac honestio- 
ris. Ipsa Medullinae: nomcn est. aut ccrsaufeia.* jlu- 
clum: id est, hal>et potiorem in obscenis motibus motuiu, 
sive sinum. crissantis: Crissarc mulicrum, cevere viro- 
rura est. Hinc ccvcntes mollcs et obscerfi appcltantur. 

323. Palmam inter : virtutis obsccnac palmac acquat. 
in nobilitate dominas sive ancillas natales doctrina ccdentes. * 

32(3. et Ncsloriis: tanta lascivitas cfficitur et dissolutio, 
ut ctiam scnes movcri possint. * 

327. Tunc prurigo : libidine impnticns. Nil ibi per lu- 
dum, uil ibi per iocos liunt, sed vcre. * 

328. clamor ab antro: clamaverunt simul omnes. * 

329. lam dorm. adult. : exspectaus si adulter dormitat, 
quemadmodum cumq. ad stuprum vocatur. * 

330. cucullo : accepta cuculla venirc. # 

331. Si ni/iil est: si non invenitur adulter, cum servis 
concumbunt. * 

332. conductus aqnar. : id cst, si non fuerit servus, aqna- 
rius vocatur. * 

334. summittit mcllo : si homines defucrint , auimalibus 
»e orppoiiuut. * 



Digitized by Google 



218 SGHOLIA VETERA. 

335. et publica saltem : quia habebant et privati sua 
sacra antea. 

337. quae psaltria: cle psaltria, id est, de Clodio dicit, 
qni lcmplum Bonac Dcae ingrcssus habitu psaltriac, adulte- 
rium admisit. 

338. duo Caesaris AnticaL: Caesar bello civili, cognila 
Catonis mortc , cuius virtutera dialogo illo , qui inscribitur 
Cato, Ciccro etiam laudnvit , libros duos famosissimos in vi- 
tam Catonis edidit, quos Anticatonts inscripsit. 

339. testiculi sibi conscius: ad templum, ubi non est fas 
intrare nec murein masculum. 

341. alterius sexus: masculini; * id est, nec picturam 
masculini sexus ibi licct ipse. * 

342. Et quis ttmc: illo tcmpdre Jiemo contcndebat. Diis 
vas sacrificio aptum.* 

343. Simpuvium: vas sacrificiis aptum , in quo pontifi- 
ccs lavare solebant. simpuvium autem, quia omnes sacerdotes 
simul bibcbant, inde siinpuviatrix illa dicitur, quac porri- 
git poculum ipsum. 

345. ad quas non Cloditts arasi pro Cloditts. licct nain 
per communionem, ut Clodins et Claudius , ut cotes et catt~ 
tes, ut auriga et origa. 

347. Pone seram : ianuac, id est , include uxorcm. 

348. Qistodes : boc cst , ut sibi conscios cuslodes fa- 
ciant, ne ab ipsis dcfcrantur, hoc agunt, ut et ipsos turpitu. 
dinc libidinis suac adstringant et conscios faciant * et 
alt illis in. uxor : Qui nunc lascivae Jurta puellae 9 Hac mer- 
cede silent: crimen commune tacetur. 

349. libido: una libido est et divitibus mulieribus ct 
pauperibus. * 

350. pedibus quae contcrit : quac pcdibus suis ambulat. 

351. Quam quac longe cer. Syr. : dtyoov significat. 
S\ rorum : scrvoruni. Vcrbo usus cst comico. Nain anti- 

quitus scrvis nomina cx gcntibus suis ponchantur, ut apud 
Tcrcnlium frcquentcr lcgimus. vc/titttr: % id c*t, in lc- 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 219 

ctica, ut Cicero ! ) : Nam , ut mos est, lectica adforumfe- 
rcbant. 

352. Ogulnia : nomen mulicris , quac conduccbat sibi 
ornatum ct sic ibal ad spcctacnlum. * 

353. Conducit comites : ancillas, quae ipsam scquuntur.* 

354. Nutricem et Jlavam : pucllam minorcm , pcr quain 
adultcris suis mnndct. * 

356. novissima donat : conferunt res parentum illis, quos 
amanl.* 

357. rcs aitgusta: paupcrcs sunt. * sed nulla pu- 
dorem: etsi paupercs sunt, non erubescunt, sed amant. * 

358. nec sc metitur : non se agnoscit et contiuet. * 
360. Prospiciunt aliq, viri : *Nam viri considcrant. sed* 

ct suarn pauperlatem dispositione utili gubernunt fri- 
gttsque famemque: vitam et vestem. 

362. foemina censum : Nam mulieres palrimonium mi- 
nuerc non considcrant, scd itn sccum babcnt, tanquam si re- 
nascatur pccunia in codem loco, unde tollunt, aut cumulum 
plcnurn semper invcninnt. * 

365. Nonnunquam repeltmt : Hic versus in quibusdam 
non cst. 

366. Sunt quas eunuchi imb.: inuliles ad concubiturn. et 
si quando ad proelia vcntum est, Ut quondam stipulis magnus 
nam viribus ignis htcasswn furit 2 ), Horatius 3 ) : non proelia 
virginum Sectis in iuvenes unguibus acrium, 

368. Et quod abotHivo : poculo facicntc abortum. non 
cst opits: id est, poculum faciens abortum non est ncccssa- 
rium, quando cunucbis concumbilur. * 

370. iam pcctine nigro: tunc faciunt eunucbos, quando 
iaiu pubucrint, * ct pencm maiorem fei ant, ut licet levis sit, 
tamcn idoneus ad concubitum. * 



i) Ciccro: A<t. II. iu Verr. lib. V, 1 1. 
Ujjhfit: Virj». (leorg. IV. y8- 
3; J/otalius: Otl 1,6,17. 



■ 



Digitized by Google 



220 SCIIOLIA VETERA. 

s 

373. tonsoris damno : * ad illos retulit,* qui non hahcnt 
barham * ct in concubitu viri sunt. * Fleliodorus : uicdi- 
cus * illius tetnporis. * 

375. citslodem vitis et Itorti: Priapum in amptiludine pe- 
nis sui provocat. * 

378. Bromium committ. noli : pucrum epliebum ct co- 
motum non committcs eunucho. 

379. fudiius fibula durat : fibulam dicit circellos , quos 
tragocdi sive comocdi in pcnem hahcnt, ut coitum non fa- 
ciant, nc vocem pcrdant. 

380. organa: organa dicit citliaras eorum , quos amanL 

381. Jn manib.: fulgeot gemmae , quihus ornant citha- 
ras suas citharoedi, id cst, sardi et onyches, nomina gcm. 
marum. * 

382. crispo : eburno , qui crispet et agitet cordas ; aiU 
scutulato et pulchro. 

383. Quo tener Htdymeles : hic citharocdus fuit ; tener 
autcm ad actatem retulit. 

385. Quaedam de num. : id est," nobilis. In aliis *) cniia 
Lumias nohiles dixit. * 

386. ac nominis Appi: Appias significat. 

387. An Capitolinam : Olympiam coronam ; id cst, sa- 
crificabat nobilis matrona , utrum cilharoedus Pollio , eius 
ainalus, in agone Capilolino coronam accipcre possct. yucr- 
cwn dicit, quia inde solcbant coronari. 

389. Aegrotantt viro: quid amplius crat factura, si dc 
salutc viri sui consuleret aegrotantis, sivc dc filii.* 

391. dictataque verba: a saccrdote, sivc aruspicc. 

392. pcrtidit: ad deos scilicct, sccunduin consuctudincMii. 
pallttit : de eo sollicita, vel dc rcsponso, cxta iuluctido, 

an ille coronam posset conscqui. 

393. Dic milii: apostrophc ad deos. 



i) in aliis : Sat. IV , 1 54* 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 



22 1 



394. Resp. his : his de scilicct rebus responsa datis. 
magna ot. coelii otiosi cstis in coelo et niliil agitis, si 
talibus rebus rcspondetis. * 

397. varicosus fiet aruspex : Multum staiulo , dum deos 
aut eita consulit , * varicosus cfticitur. * Aut certe tantum 
impudcntiae sumit inspiciendis extis, ut varicoso aruspice do- 
ctior videatur. Potest et nomcn csse aruspicis cniuspiam. 

398. Sed cant. pot. : sed potius est illam Cantando de- 
linqucrc, quam nimium sapere et vagari pcr civitatein.* 

399. siudax et cocfus : imitari cas res virilcs et collo- 
quiis interessc. * 

400. Cumque paiudatis : euntibus ad militiam, cblumi- 
datis scilicet. Sallustius l ) : Togam paludamento mutavit. 

401. recta facie: non crubescct.* siccisque mamil- 
lis: adbuc extantibus, vel sine sudore. 

402. Haec ead. nov. : talis mulicr, quae se virorum con- 
vcrsationibus inscrit. * 

403. quid Seres , quid Thraces : Galliarum gcntes , aut 
Scytbuc. 

404. Et pueri: quid noverca cum privigno suo agat. 
quis deripiattw: quis ad pocnam raplus est. 

405. Dicel y quis : nomina singulorum. * 

407. Parthoque cometem : IJuius stcllac ortus maguum 
rcgibus portcndit eiitium. Undc et Lucanus 2 ) : et magnum 
terris atlstare cometem. Latine autem baec stclla cincinnata 
dicitur. 

409. Excipit ad p. : si nova non audicrit, quae loqua- 
tur, ipsa confingit.* Niphatem: nomcn fluvii. 

411. Diluvio: inundassc Armeniae fluvium. subsidere 
terras : terrae motum ficri. 

412. Quocunq. in tr. : per omnes platcas, quibuscunque 
occurrcrit, narrat. * 



i) Satlustius: Fragm. p. 190,3. 
1) Lucattus: I, 5a£. 



Digitized by Google 



222 SCHOLIA VETERA. 

414. Vicinos hutniles: paupcrcs vicinos rogata loris cae- 
dit, caeterum irata fustibus, si cancs latraverint in vicinia 
ct experrecta fuerit. 

417. Adferte atque: id est, si ex latratu canum expcr- 
recta fucrit, irata iubet et canem ct doininum rapi. ita fiu. 
stes adferri, quibus crudclitatem suam in utrurnque cxercet. * 

418. gravis occursu: *in occursu ct in * visionc tcri i- 
bilis. Ut Virgilius l ) : nec visu facilis. 

419. castra moveri : instrumenta balnearia. 

421. Cum iass. gravi: haltcras dicit , quibus utuntur 
athletac, cum exercenl; quasi plumbeis ponderibus exerceatur. 

423. exclamare coegit: non cogit cxclamare, quod fece- 
rit, illa non exclamat, scd patienter tolerat 

426. Oenopliorum: exspcctantes dicit, cum venerit e bal- 
ncis, oenophoruin prendit, quod urnam capit, et sic bibit. * 

427. Admotum p.: ad pcdes accipit, id est, ante pedes. * 

428. Ducitur: bibit, ut digerat. 

429. et ioto terram : cum ccperit ebria reiicere. 

430. Marmoribus : in triclinio marmorco. aurata 
FaL : id est, flumina vini currunt, illa vomente. * 

432. Deciderit serpens: ita post vouiitum bibit, tanquam 
serpcns, quando in dolium vini cecidcrit, bibendo votnil et 
vomendo denuo bibit, 

434. llla tamen gravior: Statiliam Messalinam insecta- 
tur, quae post quatuor matrimonia , divcrso exitu soluta, 
postremo Neroni nupsit. Post quem intcremptiim et opibus et 
forma et ingenio pturimum viguit. Consectata est usum clo- 
queutiae usque ad studium decbimandi. Illo tempore duae 
Mcssalinae fucrunt , bacc et Valcria, dc qua Claudius Bri- 
tannicum filium sustulit. 

435. Lattdat Virg. : dicit misera, quae perit. * 

436. Committit vat. : disputat de altioribus. * 



0 1'irgilius: Aen. III, 6ai. 



Digitized by Goo 



SATIRA VI. 223 

437. in tnUina : in iudicio. * 

438. Cedtmt gram, : et grammatici et orutores cesscrunt.* 
440. Altera nec m.-: tantum sola lormitur et clamat. * 

443. Una lah. pot. s, Itinae : sonitu , fieri ut adsolet, 
quando lunu deficit. 

444. Imponit fin. sap. : * etiam et honcstis rebus impo- 
nit finem sapiens; addc, quod et turpibus. Alii dicunt*, ctiam 
philosopliiam tructat. 

445. Nam quae d. n. : nam doctae mulieres eloquentcs 
quocjue iudicari volunt. * 

446. Crure tenus s id cst, accipere debet virilem hubitum 
et cingi , ut vir. 

447. Caedere Sil. p.: *quia* Silvano mulieres non licct 
sacrificare. 

450. Torqueat cnthym. : syllogismum non sciat uxor tua.* 
nec histor. sc. : non mullos auctorcs legat, scd quaedam 
ex libris legere tnntum sciut. * 

452. Paiaemonis artem : grammatici, magistri Quiutiliuni 
orutoris. 

453. Servata se. lege: analogia, *idest, sine vitio loqui.* 

454. tenet antiquaria: quac antiquitatcm tcnct et , ut 
antiquarius, cuius sint versus, dicit. 

455. Nec curanda : quae viri ncgligunt. * opicae 
castigat amicae: imperitae, male pronuntiantis. 

456. ferba. soloec: id cst, antequarn vitiosc maritus 
suus loqui non potest ; nam statim cuui reprehendit , quod 
magnae est verecundiae. * 

457. A7/ non permittit : id est, omnia. Nam duo nega- 
tivi unum confirmativum faciunt turpe ptttat nil: id est, 
omniu fucit, nil turpe esse putat. * , 

458. Cutn virides gemmas : moniliu sibi circa collum 
intserit. virides : prasinae. 

459. magnos commisit elencJios : uniones, margarrtas ob- 
longas. Magnurum gcmmarum elencbos, quos et titulatos ap- 
pellanU 



Digitized by Google 



224 SCHOLIA VETERA. 

461. Intolerabilius : nil tam molcstum est, quam uxor 
ditior qunm maritus. * 

462. Pane tumet Jacies : mcdicamen ad tendendam fa— 
cicm, aut cutem magis. ef pinguia Poppeana: Poppea, 
uxor Ncronis , adeo diligens in excolenda forma fuit, ut ennn 
quinquaginta asinae scqucrentur missam in cxilium, qunrunri 
lacte caudorem corporis provocahat. earum natura fucata. 
cst. Decessit calce n Nerone percussa. Medicaminis ipsius au- 
tem nomen luvcnalis Poppeana dixit, quasi ab illa invcn- 
tum sit. 

464. Ad moechum : adulteris suis sempcr ornatae volunt 
videri, ut placeant. * 

465. foliatax unguenta foliis plcna, vel aliis aromatihus. 

466. ijuicquid gr. huc m. Jndi : odorum. huc mit- 
titis: quicquid huc odorum mittitis, propter ipsos compa- 
ratur. * 

467. Tandem : rcmotis medicnminihus, ad suam formam 
rcdit.* prima rep.x quihus tcgit faciem suam.** 

468. illo lacte: asinino lacte facicm linit, ut cutcm tcn- 
dat ct candorcm cliciat. 

469. sedtuiit: si in exiliuin mittatur, duciL* 

470. Exid Hyp. : etsi ^ad cxilium mittatur ad plagam 
scptemtrionaiem. * 

472. coctaeque sil. offas : candidi panis. 

473. Accipit et : id est , facics non dchet illa dici , scd 
vulnus , ad cuius curationem impendia tanta cx pani et aliis 
rehus catnplasmata fucit. * 

474. Est pretium curaei operae prctium cst *nosse, qnid 
agant tota dic. * 

476. Aversus iacidt : lihidini ipsius satis non fccit. perit 
libraria : lanipcndia. 

477. Cosmetae t. : eos dicit , qui ornnmentis praesunt, 
non tamen et ornati ices. Ponunl taincn ct tunicas, ut vapu- 
lcnt. Liburnus : nuncius , aut certc Iccticarius , aut ge- 
rulus lccticac, quac lihurnata est. 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 



225 



478. alieni pendere somni: somni mariti pocnns prne- 
stat familia. 

480. Hic scutica: lorus latus, corium non confectum. 
tortoribus annua: salaria quaestionariis sive carnificibu*. 

482. Aut latum pictae: auroclavas vestc» mirntur. 

483. tramversa diurni : ratiocinium diurnum accipit in 
transversa charta scriptum. 

484. Exi Intonet: quasi in causa, disceptaverit. 

486. Praefectura domus Sic. n. m. a.: tyrannoruro dicit 
Phalaridis aut Dionysii. Pbalaris Agrigentinus, * snevissimus 
tyrannus, qui sic crudclitates exercebat:* missos in aeneum 
taurum homincs subiecto igne torquebat. Dc quo Cicero ') 
dicit: Inclusorum hominum gemitu mugiebat taurtts. non 
mitior a. : saevior scilicet ab aula Faleris. * 

488. Ornari : id cst , pulcbrius se disponit ornare. * v 
in hortis: ubi solent adulteria committere.* 

489. Isiacae : npud tcmplum Isidis. lenaei concilia- 
tricis, quia in hortis templorum ndulteria committuntur. 

490. Disponit crinem : componit crines dominae ipsa 
'ancilla, a domina sua* lacerata per iram^ 

491. Niuia h Psecas: Psccazin Graece dicunl, quando 
minutuin sive rarum pluit. Ornatrices igitur componcntes 
rarum ac parvum aquac solcnt mittere nc velut yexafyiv. 
Ergo nominis etymologiam ab arte sumpsit. 

492. Altior: si altiorem unum cincinnum fecerit, pu- 
nitur, ut si crimen admiserit * 

495. Si tibi displicuit nasus tuus : si tu focda es * et na- 
suta. * Altera laevum: altera componit crincm , dum 

illa caeditur. 

497. Et in consilio materna: lanipendia matris facta or- 
natrix, quasi magistra. 

498. Emerita: quae non ornatrix est, sed iam quasi 
emerita ccssat. 



i) Cicero : Fragm. p. 58 1. 

Vol /. 15 



Digitized by 



226 SCHOT.IA VETERA. 

499. ffuius erit: ipsa dnt consilium, sivc disponit orna- 
turnm. * 

501. Aut animae: tuntum incunt consilium , qtiasi non 
de ornatu agatur , sed de pudoris aut vitae discrimine. * 

cura decoris : tanta est sollicitudo propter decorem. * 

502. Tot premiti tantum cnpillorum in antc componi- 
tur. * 

503. a fronte : antc faciem maior videtur. * 

504. Post min. : quia non sunt capilli satis. * 

505. breviorquex si brevissima statura babetur. * 

506. nullis adiula: nullis adiuta rebus.* 

507. ad osada: moccbt scilicct. 

509. Damnorum : quac in domo fucrunt. tanqxtam 
vicina : tamquam extranca, * sic est cum marito. * 

510. quod a. c. odit: *in boc proxima solo cst marito, 
quod amicos ipsius odit*, quod vicina non faciL 

511. gravis est ralionibus: in lumcntis et balnearia pc- 
cuniam erogando. 

512. Bellonac matrisque: saccrdotes sive mystac. 

513. Sc/nivir : Mmori dedccori videtur Gallus , quam 
barbatus, propter virilia. * revcrenda minori: quia mino- 
rem pcnem habet. 

514. genitalia: virilia sua secuit. * 

515. Iampridem: semiviro Gallorum eftcminatorum. * 

516. et P/irygia vestitur bucca tiara : sacerdotis babitu. 
Tiara nam galca sacerdotis cst, quae per malas venicns, mento 
subligatur. Tiara cst, Pbrygium quod dicunt. 

517. Grande son.: aestus mensis Septembris. * 

518. iustrav. ovis: si se lustraverit, matrona scilicet. * 

519. Et xerampclinas veteres : vestes scilicct, qune ad 
usum matronarum fucrunt, ampclini coloris , qui inter coc- 
cinum et muriceum medius est. Xeron vero siccum signifi- 
cat. donaverit : id cst, Gallo. * 

520. niagni discriminis : quidquid periculi imminct re- 
pentini * 



Digitized by Google 



I 



SATIRA VI. 227 

j 

522. descendet: dcsoendal per glacicm in flumen matrona 
post usum virilcin. * 

524. Superbi: subaHdiendum Tarquinii. Dicit autcmTar- 
quiriium campum, hoc est insulam Thybcris. f 

525. Totum regis agrum: Brutus agrum Tarquinii Su- 
pcrbi totum Marli consccravit ; undc hodicquc campus Mar- 
tius appellatur. 

526. Ereptet: totum campum gcnuis flexis pertraxit. * 
iusserit Jo : Io, Inachi fluvii filia, quam luppiter Stupra- 

vit , et deprehensus a Iunone, in vaccam eam transilguravit, 
celare volens factum. Quod lujio sciens, dono eam sibi pe- 
tiit et accepit. Quam acceptam Argo custodiendam tradidit 
Hic Argus centnm oculos dicitur habuisse, quem Mercurius, 
iussus ab Iove, occidiL Hanc igitur Io in tantum persecuta 
est luno, ut per omncm mundum eam minaret. Quae cum 
venisset errans in partibus Aegypti in Nilum fluvium, lassata 
coepit orare, prout potuit, requiem malorum. luppiter lu- 
nonem dilexit, petit, indulsit pellici, ct reversa in suam figu- 
ram, recepta est inter deas. Et ipsa est dca Isis. Inde etiam 
sacra de Aegypto. 

527. Ibit ad: Ibit, futuri temporis, id est, vadet, si 
iussum ei fuerit. * 

528. A Meroe: civitas est Aegypti. spargat: ut in 
templo Isidis spargat. * 

529. Isidis au. : In Martio campo tcmplum Isidis ve- 
tustum. Ovili: quia ibi Romulus ct pastores adsue- 
verant pecora pasccre. Aut regiam dicit Komuli , aut Pa- 
latium. 

530. se voce: ut putet ipsam deam pcr Gallum loqui 
matrona ; usque adeo supcrstitiosa cst. 

532. Ergo hic prec: ergo hic Gallus maguam mcrcedcrn 
meretur, qui talia iropetrat. * 

533. Qid grcge lanigero : sic cnim symmistae, quando 
Osirim quacrunt. 

534. derisor Anubis: utrum quoil ipse derideat, an quod 



Digitized by Google 



i 

I . 

I 

228 SCHOLIA YKTKRA. 

aliis se praebcat dcridcndum, Dictus Anubis, quia caput 
caninum accepit per mystcria. 

536. obscrvandisq. diebus: * quibus debcat observare * 
fcstis. 

537. violato poena cadurco: mcmbrum mulieris intclli- 
gitur, cum sit membri vclamcn. Vel, ut alii, cst instita, cjua 
lcclus intenditur. Uncle ait Sulpicia: Ne me cadurcis desti- 
tidatn Jasciis, Nudam Calacno concubantcm proferat. 

538. argentea serpens : quac est in templo hidis. 

539. Illius lac. : lsiaci antistitis. 

540. anserc magno : ut vcniam tantac culpac conccdat, 
ansere placatur.* 

542. Qttn dedit illc loc. : cum Gallus sacerclos ac lustra- 
tor abscesserit, Iudaea mulier advenit, quae in nurcm susur- 
rando, sub obtentu rcligionis, aliquid pctit. Dixit nam supe- 
rius, ludaeis bortos datos, quos colentes praestabant pensio- 
nes ; modo inquit, laborem borti declinantes transferunt se 
ad deos lucri causa, lcgem Moysi exponentcs. cophino 
Jenoq.: * Idco dixit Jbenoque* supellectile, quod his pulmen- 
taria sua ct calidam aquam die sabbati servare consuemnt. 

545. ac s. /i. in. c. : quid dii cogitent dc hominihus vcl 
disponant. 

546. Implet et illa : accepit et ipsa numos, sed non tan- 
tos, quantos Gallus. * 

547. Qualiacumque : rnala sive bona , ctiam rcs vanas, 
quas pro magno proferunt. 

548. Spondct: promittit nam cam amari ab adolcsccntc, 
aut a scnc divitc sine filiis, qui eam constituat heredem. * 

549. Testamentum : promittit virgini sponsum iuvenem, 
aut hereditatcm a divitc relinqui. * 

551. Pectora p. r. : iuspiciens , ut Virgilius *) : Pectori- 
bus inhians spirantia consulit exta. 



i) rtt ftUius : Ar»i IV, 6 '| 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 



229 



552. facict q. d. ipsei llic Egnatium philosophum si- 
gniilcat, qui filiam Barenc Sorani, quam , cum ipse ad magi- 
cam dcscendisset , bortatus dctulit fteroni. Ob quam rem 
mori cum patrc iussa est ,a Nerone. Egnatium autem hic 
poeta ob dclationem bauc ipsam saepe lacerut, utsuperius 1 ) 
dixit : Stoicus occidit Baream , dtlator amicum , Discipulum- 
que senex. 

553. Cftaldaeis: maior (ides adhibetur. magis vota ma- 
thematicis. * quicquid: id est, quicquid borum aliquid 
dixerit, ita crcdunt, tanquam si a love Hammone oraculum 
sumpserit. * 

554. a fronte r. H. : tanquam si a Iove ipso Ammone 
sit dictum. Apollo nam indignos bomines putat, quibus fu- 
tura respondeat Nam magis sic" intelligitur, quod Alexander 
damnavit templum Apollinis m Delpbis, ne sint bomines W- 
turorum praesciu 

556. caligo futuri: ignorantia futurorum. * 

557. Praec^ t. est hor. q. s. ex.: deest fuerit. Horum 
autern, id est, magorum, aruspicum, matbematicorum* 

560. sonuit si d.f.x si iam in catenis fuit , aut in ca- 
strornm custodia. 

562'. Nemo mathem. : quasi ob nimiam peritiam sciiicet 
fuerit damnatus. 

563. inCyclada mitti: in insula Cycladum relcgari. Sen- 
sus bic est. Peritissimus astrologorum ille est, qui tale ali- 
quid admisit, cum facinus non exilium sempcr mereatur. 

565. Consulit hicter. : requirit de morte bictericae ma- 
tris cum mathemattcis. * 

566. Tanaquil tua: modo pro qualibet uxore posuit no- 
men. Haec autem Tanaquil fuit Tarquinii Prisci uxor, so. 
ceri Servii Tullti, quae dicitur matbematicam artcm opthne 
scisse* 



i) tuperius: Sat. 111, n6- 



Digitized by 



230 



SCUOLIA VETERA 



567. an sit victitrus: xaia xoivov. Consulit., si superstes 
itli sit adulter suus. 

568. Fost ipsam: de quibus enim rebus melius dii re- 
spondent , aut petiti praestant, nisi de turpibus?* 

56 l J. quid sid. tr. : superstitiose. Virgilius *): Frigida Sa- 
tumi sese cum stella rcceptat. Lucanus *) : Veneris salubre 
sidus. 

572. Illius occ. : quasi dicat , tolerabilior illa est * mu- 
Jier, * quae consulit alium ; non ferenda vero ea , quae ipsa 
mathesin proiitetur. 

573. ceu ping. succ. tr. Cer. eph. : membrana mathema- 
ticorum, ut actus diurnos, quae adsidua tractatione colorcm 
suum mutavit , et eplocea iacta est , colorem fecit , ut suc- 
cinum. 

575. Consulitur : id est, ipsa consulitur magis. * 

576. Non ibit par.: ut praescia futuri pericuti, * uon 
eat cum suo marito ad castra peanti percgrinamve patriain.* 
Thrasillus multarum artium scientiam professus , postremo 
sc dedit Platonicae sectae ac deinde mathesi : qua praccipuc 
viguit apud Tibcrium , cum quo sub honore eiusdem artis 
famitiariter vixit. Quem postea Tiberius in insula Rhodo 
praecipitare voluit in pelagum, quasi conscium promissae 
dominationis. Qucm dolum cum praesensisset-, fugit. 

577. Ad primum lapidem : si gestari voluerit, horam ex 
signis eligit convenientem. 

579. Angulus inspecta genesi: si oculus doleat, horam et 
collyrium ex eferacride promit. * 

- 

581. Aptior hora: conveniens hora, ut gustet. * Pe- 
tosyris: alter auctor artis mathematices. 

582. Si mediocris erit: si pauper erit mulicr supersti- 
tiosa, in Circo quaerit, quos consulat. lbi nam antea pro- 
ponere solchant huius artis professores. spatium lustra- 



i) Pirgilius: Georg. I, 336. 
j) Lucanus : I, 66 1. 



Digitized by Googl 



SATIRA VI. 



231 



Iftii quod circulatores hoc consueverint adhihere, ut dclectis 
sibi locis duobus, cos lustrent , id est circucant, dcinde per 
eos sortes, id est taxillos iactitent, quo cxindc, quod suae 
gcneseos signum se accouimodaverit, inspiciatur, numquid vi- 
vet et quando. Et paucis ex verLis ibidcm conscriptis sor- 
tes educunt suas. 

584. popysma: oris pressi sonus, ut labiorum in se col- 
lisorum strcpitus, qua laetitia praediccre mala adsolet, vi- 
tare vota. 

585. Phryx augur et inde: ille Phryx, qui Romae mo. 
ralur. Sunt enim ob boc qui ab ipsa Phrygia cxbibiti sunt. 

587. qui p. f. c. : Condi fulgura dicuntur, quotienscum- 
que pontifex dispcrsos ignes in unum redigit quadam tacita 
ignorantia prece iocum agestione ccnsecratum fit. Lucauus *): 
ei iacito cum murmure condit Datque locis nomen. 

558. Plebeium in C. : in Circo in spina. Hoc ideo , quia 
illic paupercs sortes accipiunt. 

591. An saga vendcnli : negotiatori sagario. 

593. fortuna urgente : cogente paupertate, non solum 
partus periculum, sed etiam cducationis subeunt laborem. 

594. Sed iac.: vix est, *inquit,* ut puerperium susti- 
neat dives mulier; nam sterilitatis aut abortus poculura su- 
mit ab obstetricc aut raalefica. Puerpera dicitur puella, quae 
primitus parit. 

595. Tanlum artes : id est, illius scilicct, quia aut pocu- 
lum aut maleficia dat ei, ut abortum faciat. * 

597. Conducit. G.i o marite, tibi consulit; gaude, quod 
aborlum uxor tua fecit. Nara si volueris de adulterio con- 
ccptos tollere, habebis filios natos ex tiigris patribus, id est 
Aegyptios. * 

598. Porrige qiddq.x qualiscunquc potus fuerit, per tc 
ipsum offcr bibendum. * 



i) Lucanus : J , 6o4> 



Digitized by 



232 



SCMOLIA VETERA. 



600. AtUiiopis: id cst, cx Acthiope nati. * decolor z § 
niger. * 

601. Impleret tab.: id est, erit tibi heres talis , quein 
intcr die nunquam se tibi ostendit. * 

502. Transao : practermitto, non dico de suppositis. * 

603. Ad spurcos decepta lacus: illuc nam deferebantur 
expositi partus atque ibi proiiciebantur. decepta autem vota 9 
quia subpositus est filius, id est, factus nobilis cx supposito*. 

604. Pontificesi de familia nobili nomen fenuerunt. * 

605. Corpore lat.: id est, frequenter inde collccti infau- 
tcs et suppositi matronis ad imperium ct alias potestatcs per- 
vcuerunt. * 

6to6.fovet: fabens fortunam tutare. * 
607. domibus t p. altis : nobilibus. 

609. producit: tanquam suos tuetur. 

610. hic Tliessala venditi 6eixnx(og. ncscit qui alter , 
qui cantus magicos nobis, quos matronis superstitiosis vcndat. 

611. Philtra: amatorias res. 

612. Qiu>d desipis: unocnoofpr) ap\ maritum. 

613. Inde animi caligo : Tondit Iclhargus morbos. Cti- 
ligulain significat Caesarem, quem «deo niedicatis polioiribus 
uxor Cacsonia in amorem suum deduxit, ut dc nimia impa- 
tientia furens sacpe eam nudam amicis ostenderet. 

6t4. Quas modo: quid ante pauluni egcris. * Tamert 
hoc tolerabile si non : Semper aqiiani portes rimosa ad dolia z 
scmper Istud onus subeas ipsis manantibus urnis , Quod rabi- 
dus nostro P/ialarim de rege dedisti Et furere t etc. qui vcr- 
sus referuntur a Probo. f 

616. tremuli pulli: Mox scilicet nati cquini, cui in frontc 
pilleuin ut pcllicula crepta praestat arnorcm. Ut Virgilius ') : 
Quaeritur et nascentis equi de fronte rcvulsus y Et matri prae- 
reptus amor. 

618. quae non facict: si regina hoc fccit , quanlo ma- 



i) t'irgUiu*. Aen. IV, 5i5. 



Digitized by Google 



SATIRA VI. 233 

gis aliae muliercs. Ardtbant cu/icta: sonantc Cluuilio 

scilicct cx furare. 

619. Non aliter quam si : Furor ille , qucin Caesonia 
avunculo Neronis immisit, multis nocuit per unum. ftam in 
niultos saeviebut unius Imperatoris insaniu , ut si pcr lovis 
insuniam totus mundus agitetur. 

620. Minus ergo noces : excmplum dc Agrippina , quae 
principem Cluudium , muritum suum, veneno necavit , ut 
tilio suo Neroni conferret imperium. Agrippina mater Nc- 
ronis. Caesonia uxor. Agrippinae maritus Claudius. 

621. Boletus: qui boletus occidit Caesaiem et non cora- 
pulit ad furorem. * pressit : Claudii scilicet * 

622. descendtre ittssit In coelum: ridens, pro ad infcros. 
Et apotbeosin deridet. Deum fecit fmperatorem. 

623. et long. man, lab. sal.i senem dicit. 

624. Hatc pos. : quam Caligula scilicet bibit, tcmpera- 
tam a Caesonia uxore sua. 

625. mixlos Equit. cum sang. Patr.: id est, omncs or- 
dines sine distinctione occisos. 

626. Tanti: id est, ipomanes, tanta damna attulit vc- 
nefica una. * / 

627. Oa\natos de ptllice: de priore uxorc, aut ccrte de 
amica. 

628. iam iam privignum : excmplo nempe Agrippinac, 
qnae privignum suum Britannicum veneno necavit , ut (ilio 
suo Neroni conficeret imperium* 

630. Custbdite an.: videris, si alicnos oderunt filios, fe- 
rendum est, boc quid sit quod et suis infestae sunt filiis at- 
que eos venenis perimunt, volcntes ipsae hereditati succe- 
dere. et nulli creditt mtnsae: nec maternac. 

631. Livida m. f adipata: dulcia, placenta veneno plcua. 
Laevida materno f ad. ven. : Laevida , lubrica , dulci 

sufTusa succo. Sequuntur duo versiculi, Mordeat antt aliquid, 
quicquid porrexerit illa 9 Quae peperit, timidus praegustet po- 
cula pappas , qui in aliis non sunt. 



Digitized by Google 



234 



SCHOLIA VETERA. 



634. Fingimus: anthypophorn, Diccs forte, quocl cle pro* 
ppsito cgrcssus, satyrnm dimisi ct ad trngoedinm mc contuli, 
fingens dicta. Sed Pontiu non negnt se fecisse. Igitur quoci 
nit legem priorum, id est satyrae propositue. 

636. Craude SophocL : id cst, tragoediam scribimus. 

638. Nos ulinam vani: utinam nos lioc mentiremur, ct 
non rea fvcti conGterctur. Pontia, Publii Pctronii filia, quem 
TVero conviclum in criminc coniurntionis damnuvit, defuncto 
innrito, filios suos vcncno nccasse convictn , cum largis se 
cpulis onernsset ct vino, vcnis incisis saltans , quo maximc 
studio oblectabatur, cxtincta est. 

639. paravi : poculum vencnosum. * 

640. ipsa peregi : quae agnita videntur, ego fcci.* 

641. Time dtios septem : verba ipsius mntris , Posseut 
uno vcneno et septem occidi, si quidcm fuissent.* 

643. de Colchide saeva et Progne : de Medcn. Progne 
filium suum occidit, propter sororem a marito stupratam. 

647. Debetur moitslr. : neque cnim eas admirari convc- 
nit super talibus factis , quae causas prope iustas babucre 
peccnndi. non tamcn pecuniae causa baec admiserunt. * 

649. Praecipites: id cst , scxus femininus caelandi causn 
omnia audet facere , dum magnos amore dolore pollutos, 
quae neque offerre. * ut saxa in abru.: Virgilius: exci- 

sumve obice montis. 

651« quae computat: quae propter avaritiam peccat, ut 
Eriphyle, quam dicunt, donis sollicitatam, maritum coegisse, 
ut iret ud bellum, et mortuus est. 

652. Spectant : in theatro parapallium. 

653. si permutatio : * spectant Alcesten pro suo marito 
moricntera; quibus si detur similis conditio * de vita-mariti 
aut catuli *, catellum magis eligcnt. * 

655. Belides: Danaides, quae pro patre suo maritos oc- 
cidcrunt. attpit Eriphylat: Eriphvle, uxor Eurypili, Clii 
Tclcpbi. Qui Tclephus cum venisset ad auxilium Priamo, 
plagatus est ab Achille, et cum non posset curari , sortilu* 



Digitized by Google 



SATIRA VII. 235 



est, ab Achillc se solo possc curari. Venit supplex, *petit sc 
curnri, promUso hoc , ut nunquam iam auxilium ferat Tro- 
ianis , ncc ipsc , nec de suis aliquis. Curatus cst ; recessit 
Post mortem huius , fltius Eurypilus vir fortis fuit. Hunc 
saepius ad auxilium petit Priamus. Ille negavit, monitus sci- 
licet a patre suo. Ergo cum non posset aliter Priamus cum 
sollicitare, fecit vitem cx auro, et misit ad uxorcm eius Eri- 
phylem. Haec, acccpto munere tanto, marito persuasit. Vc- 
nit in Troiam auxilium ferens. Ilunc occidit Pyrrbus , filius 
Achillis. 

656. Mane Clytemnaestram: quae maritum suum occi- 
dit Agamemnonem. 

657. bipennem : hoc interest, quod illa securi occidiL 

659. rubetae: ranae, cuius viscera venenosa sunt. 

660. Sed tamen etferro : aliquotiens gladio, si iam man- 
ducaverit maritus, quod veneno obsit 

661. Pontica ter victii Mithridatcm dicit, quem Lucul- 
lus et Sylla et Pompeius vicerunt. Ideo ter victi. Hic tale 
sibi fccit medicamentum , ut non posset aliquando vencno 
pcrirc 



S A T I R A VII. 

DE STERILITATE STUDIOftU*. 

1. Et spts : de sterililate studioram loquitur. Neronem 
palpat. Talis autem est sensus. Poeticac artis periisset indu- 
stria , nisi propter egestatcm iu studia diversa tendentibus 
Gaesarts subvenisset humanitas. studiorum : literarum. 

in Caesare: in Nerone. * 

2. Wistes h. Camenas : taccntibus poelis. 



Digitized by Google 



236 SCIIOLIA VETERA. 

■ • 

4. Balneoluni Gabiis: ut mediastiuus fiereU furiios : 
ail panem coquenduiu. 

6. Praecones fitri: cmissarii. Aganippes: locus iu^ 
Bocotia Musis sacer. Callimachus tamcn dicit fontem essc 
Pcrmcssi fluminis. 

7. migraret in Atria Ciio: ostiarius, et custos atriensis. 

8. Nam si Pieria : Pieria locus sub radicibus Olympi 
montis, cui Pierus pocta nomen dedit, qui primus sacrifi- 
casse Musis dicitur ; unde et Pieridcs dictae. qnadixms 
tibi : denarius ; inde quadrantes. 

10. commissai credita, celcbrata. * auctio : vendi- . 
tio publica. * 

11. Stantibus: popularibus, armatis militibus. 

12. Alcitheon Pacci: nomina fabularum, aut malorum 
poctarum, qui bas fabulas scripserunt. 

13. qudm si dicas sub iudice, Vidi: quam si calumniam 
facias, falsa dicens : falsus cs testis necessitati. 

14. equites Asiani: equiles Romani ex Graecis facti. 
lb.faciant: falsum tcstimonium dicant. 

16. Alttra quos n.i id est Gallograeci, quia Galli in 
Graecia condiderunt. Ipsos ergo dicit, et cst sensus : qui nu- 
dis pedibus ambulant, ac per boc abiccti Galatae. 

18. nectit quicunque : qui carmcn vocale efticit per mo. 
dos , id est poeta. 

20. Hoc agitt: Iiortatur poetas temporibus Ncronis car- 
mina scribere: o iuvenes, huc venite. 

21. Materiamque : occasioncm, qua prosit poetis.* 

22. Si qua aliunde: si aliunde magis praesidium speras 
per carmina, quam a priucipe Nerone, incende libros tuos 
et trade Vulcano, o Telesine. 

23. membrana tabellae : Membrana implentur, quae cro- 
ceam tabellam habebant, itl est, paginem mittat. Videtur 
quod, quac in tabulis scripta sunt , iu croccam dicat tran>- 
ferrc membrana.* 



Digitized by Google 



SATIRAVH. 237 

25. dona Vencr.: id cst, fac focum et combure, o Ttf- 
lcsine. * marito : Vulcano. * 

27. vigilataque proelia : utrum , quac tu pugnaris cum 
atiimo scripseris, an, ca quae de pugna conscribis. 

29. Itederis: corona. et imagine macrni corporc 
cxili , propter vigilias. Quia poctae sic pingtintiir, quasi ad 
suminam maciem nimio labore confecti. 

30. Spes nulla idterior: nummorum scilicet, nisi hcdera 
ct imagines. 

32. Vt pueri: Omitte, inquit, Martein scctari, dum actas 
opitulatur. * avcm: pavonem. * 

33. cassidis : militiae. * 

34. Taedia tunc sub.: cum senueris, tiihil liabcris. * 

35. Terpsicoren: ac per boc et pocma suum. * 

36. Accipe tunc art. : audi fraudes. * 

39. Propter mille awios : dinumcrato tcmporc fortassc 
usquc ad aetatcm suam, pocta dixit mille annos (luxisse cx 
tempore Homcri. Fuit autcm Homems annis ante Urbcm 
conditam centum LX., post llium captum ducentis LX. 

> 

40. Maculonisi alii, sordibus dixit. alii, pictas. 

41. servire iidtetur: valde tibi indiccndum. 

42. In qua sollicitas: cum fucrint clausac domini ca- 
lamilatc. Tristes efTectas ct soliicitas propter incursionein, 
bostium. 

44. comitum disp. voces: novit disponere auditorcs. 

45. anabathra: a Gracco tractum , id est, subsellia, su- 
pcr quae altius scdcatur. Gradus superiores scansilcs. 

46. tigillo : tigno, deminntive. 

47. orcfiestra: spatium in tbeatro dicit, qui pantomimo 
saltanti vacat. Eiusmodi autem ct poetae legit, in quo stans 
rccilet, aut tabulata. 

49. et litus sterili: metapbora ab arantibus. Litus pro 
agro posuit, agrum pro attditoribus; id cst , scribimus , ct 
nihil commodi inde conscquimur. 

50. laqueo tenet : poetici morcs, ut vinculum. 



Digitized by 



» 



238 SCIIOLIA VETERA. 

51. insanabile mttltos Scrib. cac.: mali morcs, maia con- 
suetudo scribcndi, quae ohlivisci non potcst. 

53. cui non sit pub venai communis sivc vulgaris, qui 
nihil abicctum, futile ct gracile, nihil trivialitcr scribat sivc 
mate. 

56. Hunc qualcm: Ordo hic est. Poctam bonum facitr 
omni sollicitiuline vci tristitia carens animus, ut nihil acerhi 
patiatur ; qualcm ego animo scntio , ostendere autcm non 
possum. 

58. cttpidus silvantm : avidus. Ut Horatius ! ): Bacchttm 
in remotis carmina rupibus Vidi docentenu 

60. thyrsumcjue pot. contin.: insanirc pauper non potcst, 
aut moveri ad scribendum; quia familiaribus rcbus consulrre 
cogitur. Dicuut nam, nisi insanum, poctam esse non possc. 

62. satur est c. d. lloratius : id est, nihil dcfuit lloralio, 
sed tamen animos ad poctandum habcbat. * 

64. ct dominis Cyrrhae Nisacf/ue: Apollini et Libcro. 

65. Pcctora vestra : vestra, qui boni cstis poetac* cu- 
ras : pocticae cgeslatcs. * 

66. Magnae ment. opus: perfecta pccunia, nnde codiccs 
emantur. * 

69. Nam si Virgil. : Hic est sensus. Quia non ita po- 
tuisset scribcrc Virgilius, si de illi fuissenl rcs familiarcs. * 

72. Rubrenus Lappa: tragicus poeta. 

73. et laenam pigncrat Atreus : focnerator, vel quia Atreum 
scribit, ut sumptus habeat, et res suas pignori dat. Alvcolus 
cst tabula calculatoria , lusoria. 

74. Non habct infclix : animo , non facultatibus ; nam 
dives fuit. 

75. Quintillae: merctrici. 

77. constat leviori: ironia est. Leo lcvius pascitnr, quam 
poeta. Et cx indignalione hoc dicit, * quia leviori sumptu 
possit constarc lco , quarn pocta. Plus enim comcdet. * 



i) Horatius. Od. II, 19, i- 



1 



* Digitized by Google 



SATIRA VH. 239 

79. Contentus fama\ idcoquc fucile otium ad scribcndum 
carmen hahuit dives Lucanus. 

80. at Serrano tenuique Salino : nomina sunt poctarum 
pauperum. Aut Sarrano, vas fictile, in quo at Serranus so- 
lehat mendicare. Saleio, ut mcndico catilum fictilem, in quo 
ea, quae salsa sunt, adponuntur. Si non sit, inquil, pecunia, 
gloria quid prodest ? 

82. amicae Tliebaidos : gratae. Signilicat pocma Statii cle 
bcllo Thebano. 

83. laetam f c. St. Urbem: laetam , ideo quid libenlcr 
audicbat. Est enim et pocma ipsud delectabile; et ipse dici- 
tur bonam vocem babuisse. 

86. sed cum fregit subs.: post tantum favorcm audien- 
lium , nisi cantioncm inauditam pantomimo vendidissct , non 
babcbat, unde se sustentaret. *Salariuin enim ob niiniam 
paupertatem ab eodem consequebatur. * subsellia versu : 
favore nimirum audientium. * 

89. Semenstri digjtos vatum : id est , in modum lunac 
plenae, equitum dc numero, id cst, anulo. Semestris autcm 
Iuna dicitur, cum mensis medium permensa estspatium. Aut 
Xymam dicit , boc est , cui, ut plena sit, parum admodum 
deest. cum velut anulus in orbem collccta cst. 

90. Quod /i. dant. proc. : id est, quod non praestant sc- 
natores, pantomimus dabit. * 

91. Et Baream : nobiles illius tcmporis. * 

92. Praefectos Pelopea facit : INeronem significat , qui 
scenicis ob turpem libidincm baec petentibns pracsUibat. 
Propter hunc vcrsum missus est in exilium a Claudio Nerone. 

94. Quis tibi Mecenas : isti fautores poetarum fuerunt. '* 

96. Tunc par ingen. prec. : tunc bonus poeta bene rc- 
munerabatur.* 

97. toto nesc. Decemb. : quo mense scilicet 6olet maxime 
lucubra ri. 

98. Vester porro : ironia. * Transit ad historicos. * 

99. atq. olei plt4$: in scribenda liistoria.* 



Digitized by Google 



240 SCIIOMA VETF.RA. 

101. damnosa papyro: cbarta, in qua scribitis. * 

102. rerum numcrus: ordo bistoriac. 

103. Quae tamen inde seges : metaforicos, id est, Quiil 
inde lucri babctis, <jui scribitis bistorias.* 

104. aeta legenti: * quantiim datur *exceptori. 

105. Sed genus ignavum : bistoricorum fingamus genus 
ignavum , quia in nno loco scderc desiderat. * ^ 

106. Dic igitur: videamus, quid consequuntur advocali.* 

107. comites in fasce libelli: brcves significat. 

108. Tpsi magna sonant : decst scilicet, quod divitcs se 
esse dicant, praescntibus crcditoribus suis. * 

110. Qui venit ad dubium: cautionem babcns multoriim 
temporum. Creditorcm argentarium significat^ qui instantins 
dcbituin petit, si debitor ci coeperit esse suspcctiis. wo- 
men : dcbitum; boc est, cum dubium est noinen in lcgendo. 
Kx quo significat olim eum esse devictorem. 

111. Tunc immensa: garrulitatcm ct superbiam advoca- 
torum ait.* folles: buccas dicit. 

112. Conspuiturque sinus : proptcr fascinum vcrborum 
ter sibi in sinu spuunt, et vidcntur fascinurn arcorc, ut Per- 
sius *) de matcrtera. Vcl incipiunt multa sibi protnittentcs 
in sinuin spucrc, vcl a loqucndo mulluin spuunt. 

1 14. pone Lacernaer nomcn aurigae abiecti ; ez colorc 
mssatus. Laccrna sub Domitiano auriga fuit. 

115. pallidus Aiax: Aiacem pro recitaturo posuit advo- 
cato. Hic vero Aiax auriga non ictilius temporius. 

116. bubtdco: rustico.* 

118. Figant. vir. scal.: stationum scilicet, ad instar gln- 
diatoriae victoriae. Scalas, armariola advocatorum , vel , ut 
quidam , caseae ct stationes. Ciccro 2 ) in Comeliana , Con- 
repsit, inquit, in scalas. Armaria liam advocatorum apud ve- 
tcres scalas babebant. 



i) PersiHs : Sat. II , 3i. 
a) Cicero: Fragm. p. 45 a. 



Digitizdd by Google 



SATIRA VII. 241 

- 

119. Siceus petas. et vas Pel. : vocabulum piscium sal- 
sorum. 

120. epimenia: Graece dixit Nam Latine menstrua di- 
contur clantium. 

121. Tiberi devectwn : non transmarinum, id est, cibarium* 

122. Si quater egisti: id est, pro quatuor actionibus unum 
solidtira. 

i 

123. pragmalicorum : iurisperitorum, qui negotiales cau- 
sas agunt. 

124. Aemilio d. q. p.z qui hpc pncto quintas acciperet 
in pretio consiliatorum clientum. et melius nos: pau- 
peres scilicet. 

126. ipsaferoci: tanquam bellator.* 

128. et statua m. p. L: cuius oculus introrsus cedit. 

130. magno cum Mnoceronte: id est, magno gutto, qood 
sicut rbinoceros ingentis sit nasi. 

134. stlataria purpura : illecebrosa. Ennins: ECmelior 
navis, quam quae stlataria portat. Id est, multisonalis, quae 
vulgo dicitur batalaria. 

142. togati ante pedes: togati nominativus est pluratis 
at sit sensus : An togati sint tibi ante pedes, qui litigent, 
qui te consulant. 

154. cambre repetita: provcrbium de Cambra et Anatbo 
omnibus tritum, cum nihil sibi tam fuisse cognitum signifi- 
care voluerint. tractum a nimis frequenti relatione bisto. 
riae sive fabulae, ab aliquo tum scriptae. 

159. Scilicet arguitur: id est , quid magister peccat, si 
tu cor non habes. 

160. Arcadico: asino, ac per hoc stulto, hebeti. 

162. an petat Urbem: id est, dcliberativa eius, quam 
recitat. 

163. an post nimbos et ful. : cum a tertio ab Urbe la- 
pide castris positis , fulmine territus , eo quod propius ac- 
cederet. 

164. Circumagat: retrodueat ad Africam. 
Vol 1 16 



Digitized 



242 



SCIIOLIA VETERA. 



165. Quamtunn*is stipularc: proroga, quantuni tihi cleni. 

167. Vtl plures: oinncs scilicct profcssorcs. concla- 
mant : scicntiam dandam. * 

108. Et veras agitant lites: cum mcrcedes reposcutit. 
Alii cxponunt, trausetindo ad causas, relictis controvcrsiis 
scholaslicis. raptore relicto Fusa vencna: themata, quac 
in auditoriis rccitantur dcliberativarum ct coutrovcrsiarmn. 
Ut, si uxor venenum trivcrit, marilus recipiat oculos, ctc. 

171. dabit ipse rudcnn dcsinit doccrc. * 

172. diversum iter: alia qualibet. 

173. Ad pugnam: ad niililiam. * qui rfwtoriva d. a. 
«.: essc nam Acadciuiain scctam , cjuae rhetoricam in se cou- 
tincns mitiliam. 

174. Summula: ne annonam perdat. Sic mola medium 
significat gradilis panis. 

176. Chrysogonus q. doceal: pcr diversos vadunt magi. 
stros, ubi vilius possiul sludere, tentanles. 

177. artem scindens: dividens. 

178. Btdnea sexcentis: balneas et porticos aedificant, ul>i 
gcstentur, nc eos pluvia contingat, et mcrccdcui pro filiis 
suis darc non possunt. 

180. spargatque luto: ne inquincnt pcdes animalia dc luto.* 

181. Hic potius: in porticu. * 

183. et algentem rapial cen<itio : solaria in superioribus 
bicmalia, marmoribus et columnis ornata. 

184. qui feixula docte : struclor aut cocus. 

186. Hos intcr sumptus: cum illis tantuiu darctur, ora- 
tori exi&uurn dat. * 

188. Conslabit patri : id est, parvo sumptu cotxtnut 
filii. * Unde igitur tot Quint. : anth vpophora , Unde tan- 
tuin possidet Quiutiliauus, si pmum accepit? 

1&). Exempla novorum Fatorum: contingit, ut unus sit 
fato fclix rbetor vel orator. 

192. Adpositam nigrae l. s. a. : patricius scnator cst; 
lunula n.1111 ndsula calceis disceinuutur patricii a noviciis. 



Digitized by Google 



SATIRA VII. 



243 



194. Et si perfrixit t infrigidatus fuit. 

195. Sidera te excip. : interest enim fortnnae, quia non, 
prout meretur quisquam, ab eadem excipitur.* 

196. a matre rubentem : mox ut natus fuerit. 

197. de rlietore: ad consulatum perducit. * 

198. Si voiet haec: de consnlatu ad oratorem. * 

199. Ventidins quid enim ? Vcntidius ex raulione Caesa- 
ris dictatoris fuit, ut Tullius in Eptstolis et in Philippicis 
loquitur ; opitulante Antonio Augusto usque eo provectus 
est, ut ei crederctur Parthicum beltum. qidd Tullius : 
is captivus in Urbem perductus, postea triumphavit. 

900. potentia fati: id est, fortuna faciente ad hoc pro- 
veticrunt. * 

201. Servis reg. d. ca\ f. Ui Servium Tullium et Ven- 
tidium sianificat, 

202. Felix ille tamen: Quintilianus. corvo q. rarior 
oIIjo: cum hoc contingit rare, ut corvus albus non potest in- 
vcniri. * 

203. Poenituit : oratores. * % 

204. Sicui Thrasynu : rhetoris apud Athenas , qui sus- 
pcndio periit. 

206. Nil praeter gelidas : Sec. Carinas veneno periit, 
cum fugeret paupertatem. gelidas: mortiferas; mors 

enim frigida est. 

208. Spirahtesque crocos: notandum, quia masculino ge- 
nere dicit crocum, ut Virgilius *) : crocumque rubentem. Sal- 
lustius dicit neutro: In qua crocum gignitur. 

210. iam grandis Achilles: id est, Chyronem timebat 
Achilles. * 

212. citharoedi cauda mag. : Chironis. 

213. Sed Rufum : qui Gallus fuit , et valde disertus. 
c a viit sua : oratores caedunt discipuli sui. * 

214. Allobroga dixit : Allobroga f Gallia. 



i) rirgilius: Georg. IV, i8q. 



Digitized by 



244 



SCHOLIA VETERA. 



216. Qtuintum grammaticus : Non igitur, «nquit, tantum 
mcrcedis consequuntur grammatici , quantum labor eoi nm 
exposcit. * 

217. rhetoris aera : plus oratores accipiunt quam gram- 
matici. * 

218. Discip. aistos praemordet Acoeaonoetus : eunuchus 
paedagogus, aut communi carens sensu; proprium papatis. 

219. Et qid dispensat: et qui erogat, dc cadem sorte 
tollit sibi. 

221. Jnstitor hibernat tegetis : negotiator, qui pro qua- 
lilate temporis mercem suam distrahit. Sic Tcrentius 1) : 
Scisti uti foro. niveique cadurci : cadurcum quidam cu- 
cullum dicunt candidum , propter hicmes et nives compara- 
tum^ alii tabernaculum aut tentorium dixisse , quihus mer- 
ces suas protegere consueverunt. Hibemae autem tegetis est 
aedificii frigidi. Virgilius 2 ) : Qualis ob hibernam Lpciam. 

222. Dum modo : vigilasti a media nocte. * 

223. nemo Jabcr: fcrrarius. 

224. Qui docet obliquo: aut lanarius. 

225. olfecisse lucernas : cum quibus nocte veniunt ad 
grammaticos, ut lectiones accipiant. 

227* Flaccus et /i.: codcx Horatii et Virgilii, in quibus 
legcbant. Quia et Horatius et Virgilius nigri coloris dicuu- 
tur fuisse. Idco diasyrtice dixit detrahrndo. 

229. Sed vos: rarae stne lite magistris redduntur mer- 
ces. Sed enim vos, o tribuni, duras conditiones magistris iin- 
ponite, ut et sine vitiis loquantur, et omnes historias et poe- 
tas teneant, et ut quacumque sint hora, etiam de rebus exL- 
guis et impossibitibus statim respondeant. 

233. aut Pfioebi ad balnea: privatae balneac, quae Daf- 
nes appellantur. 



1) Tereniius: Phorm. I, i , 39. 

2) yirgiliusx Aen. IV, 143. 



Digitized by Googl 



SATIRA VIIL 245 

234. Nutricem Anchisae: Tisiphone. nomen pa- 
triamque: duras et exquisitas causas.* 

235. jArchemori dicat: id cst, exigunt rcs obscuras ct 
itnpossibiles. * 

237. Exigite ut mores: bonos morcs ut liabeant filii 
ipsorum, a mngistris exposcunt.* 

240. Ne faciant vicibtts: ne se corrumpant. 

241. Observare nranus: nc praeputia ducant. 

242. et cum se verterit annus: hacc exposcunt a mngi- 
stris, *ut etiam mores eorum Corrigant, et ne turpiter vi- 
vant aut corrumpant sc, * et post haec omnia unum soli- 
dum accipicnt. 

243. victori poprtlus: ut in theatro solcnt pctcrc quin- 
que aurcos. Wain non licehat amplius darc. 

r ■ 

■ « 

■ • 



S A T I R A VIII. 

♦ 

• * 

DE CLARITATE NATALIUM. 

i 

* 

In eos , qui maiorum suorum nobilitate conlisi, nimis sc 
iactitant , cum ipsi nihil suae virtutis ostendant. 

1. Stemmala: stemma est generis ordo, ut gradus. 
3. Maiorumi id cst, avorum,* 

5. Nasoque carentem : velustate piclurae 'ita effectum ; 
aut quia hreviorem nasum habuit. tabula £• capaci: 

imagine pcrpetua. 

7. multa contingere virga : multis fascibus, dignitate. 

8. cum Dictalore rnagistr. : in qua magistcr equitum et 
dictator e*t pictus. * 

9. Si corarn Lcpidis : ante imagincs Lcpidorum* 



Digitized by Google 



246 SCHOLIA VETERA. 

10. aiea jternojci per iotam nocteiu si Juditur. Virgi- 
Jius *) : Diu*a iacet pemox instrato. 

12. Lucifero: Scipiones ab ortu quoque surgere. * 

13. Cur AUobrogicis : Gallicis possessionibus , aut tttutU 
victoriarum, aut aedibus. 

14. Natus in HercuL Fah. Lare: magna ara ad Hercu^ 
lcni dicitur Rouiae, iuxta Circum Flaininium. Fabius, ex ge- 
nere Hcrculis. 

15. et Euganea: Tarentina, Calabra, aut Veneta. 

16. Catinensi pumice : Catina, oppiiluui Siciliac usque ad 
probra dissolutum , notatur ; ut ct Bibaculus : Oste senejr, 
Catinaeque puer 7 Cuna meretrix. 

17. traducit avos: dedccorat parentes suos. etnptor- 
que vencni: dno xotvov. *Quid prodest, i}ui propter (hi^itia 
ad vencnum confugit?* 

20. nobilitas sola: id est , nibil prosunt parentum facta, 
nisi suac virtuti aut nobililati se ornaverit. * 

21. moribus esto: nobilis moribus tuis , ut illi factis. * 

22. Hos ante efligies : mores tuos anteponc virtuti eo- 
rum, et praecedant mores boni fasces. 

24. Pritna mild debes : xara xoivov. Dcbes aniino bonus 
et iustus e«se. 

■ 

26. Adgnosco: id est , si boneslus fucris, tunc te prin- 
cipcm meae civitatis dicain , non si iinagines luaiorum tuo- 
rum, ut consulalus, ostendas. * 

27. de sanguine rarus: id cst , quod tales vel visum lia- 
bcat. * 

29. popultts quod cl. Osiri Invento : Tibullus 2 ) de 0>ii • 
dixit : Primus aratra manu solrrti fecit Osiris , Kt rinrrtm 
Jcrro sotlicitavit humum^ Primus inr.rpertae rommisit semitia 
terrac, Potnaque tton notis legit ab arboribus. Poputu» Ae- 
gypti, invento Osiri, dixit fvoyxuutv, ovy/aiqoutv. 

0 Pirgitiu*: fleorg. III, a3o. 
a; JibuUus: 1 , 7 , jc>. 



Digitized by GoOQle 



SATIRA VIU. 247 

30. Invento: vir bonus ubi mvenitur, inpatientcr ct cum 
clamore appellatur. * 

31. et praecL nom. tantttm: non per se. * 

32. Nanum aiiiLsdam Athlanta vo. : ut cum indignus sit, 
maioris alicuius eum nomine nuncupemus ; ot si nanum gi- 
gantem vocemus, xaid uVTt.pQuotv. 

33. Aetltiopem cygnttm: id est, nigrum hominem, Acgy- 
ptium, cycnum voces, ut candiduin. 

34. Kuropen : ut formosam. 

36. si quid adluic est : Ostendit poeta , bomines tetcr- 
rimos buc re magna nominc babere consuerc. * 

38. ne tu sis Crctiais aitt Cam.: boc est, nc sis tantum 
nominibus nobilis, ac turpiter \ivas. 

40. Blande : nam Blandus Rubellius dicebatur. Tu- 
mes : supcrbus es nobilitate gencris tumidusque fciatur. * 

41. propter qttod: quasi ex virtute tua sis nobilis factus.* 

42. quae sangidne fidget luii: nobilis de gcnereTroiano. 

43. con. sttb ag.: plebeia mulier. pauper, in castris natus. 

44. Fos luimiles : boc veluti e persona alicuius nobilis 
loquitur poeta. * 

45« Qttorum ndmo : plebeii aut peregrini. 

46. Cecropidcs: nobilis. Cccrops rcx fuit Alhenicnsium. 

48. Facunduni inven.: id est, tu nobilis tantum et in- 
peritus ; nam de plebe, id est, de humili familia eloqucntes 
eieunt, qui nobilium inpcritorum causas defcndunL* 

40. de plebe togata: id cst, scnatoria. 

50. legum aenigmata: quaestiones okcurns, 

51. Ettfraten: fluvius cst in Orientc ; id est, nomen mi» 
lUiae dat ct curam cobortis sumit. Batavi: gens Gallia- 
ruin. Lucanus f ): Batavique trttces. 

53. Nil nisi Cccrop.: quasi Alcibiades, infamis et nobi- 
lis. truncoque similtimits Herrnae : Herniae cfiigics (HMieae 
aut marmoreae, sine manibus quales videmus in Circo. Iler- 

i) Luiann*: 1 , 



Digitized by Google 



248 SCHOLIA VETERA. 

inas A thehienses antc ianuas pro religione po.itos habueie. 
In hoc ii;itur tantum distas ab Hermulis. 

56. animalia muta : etiam in animalibus virtus quaeritur, 
non genus. 

57. volucrem : velocem. * 

58. plurima palma : id est, qui frequenter vincit. * 

61. in aequore: aut in Circo, aut in campo , quando 
bcllum est, de quocunque venerit armento. 

62. Coryfe posteritas : Coryfeoruin, id est, equorum, in 
Achaia prima nobilitas fuit. 

6*. Hirpini : in ivitio Sabinis. Hirpinus mons est, ubi 
oplimi equi nascuntur. 

64. gratia nulla Umbrarum : non altendit , de quo ar- 
menlo venit. Nihil praestartit parentcs , qui quasi umbram 
quandam vidcntur praeberc. 

65. Umbrarum : maiorum mortuorum. * dominos 
p. m. iub. : distrabuntur. 

66. epfuredia: ornamenta rhedarum, aut plaustra. 

67. Segnes: pigri. * molam versare: molere in pi- 
strino. 

68. Ergo ut mir.x ut miremur facta tua, non tc. * 

69. quod jyossim: unde possim titulos libi dare. * f/t- 
cidere : inscribere. * 

70. omnia debes: quos imilari debes, id est, parentes tuos.* 

72. Nerone propinquo: de quo magis debuit erubescere, 
* quia ad propinquitatein illius pertinet. * 

73. Rartis enim fermt : Rarus , inquit , cst aniinus non 
inflatns in nobile. * 

74. censeri l. tuor.: haberi maiorum. * 
Ib. futurae: de te futurae. *' 

77. Ne collapsa ruant : mctafora ab aedilicio, quod co- 
lumnae sustentant. * 

- 

78. Stratus Jitimi: ilerum inetaforani a vitibus fecit, quae 
cx arboribus pendent, uec sc pos»unt sustiucre sine arbori- 
bus, nisi iucrint adnoxac. * 



Digitized by Googl 



SATIRAVIII. 249 

81. Phalaris licet : qui tyrannns ferebatur tauro aeneo 
candenti homines includere. * 

83* Summum crede nef. : ut fugiens tormenta , falsum 
dicas. * 

84. Et propter vitam : dum vis viverd, ita agas, ut vita 
indignus videaris. 

85. Bignus morte: sic habendus, qui morte dignus est, 
quast iam perierit, licet quotidie copiose vivat. cenet 
licet ostrea centum: habeas licet tripodas aeneos, ubi heroes 
lavabantur, et ostrea a lacu Lucrino. Cosmus luxuriosus fuit, 
qai solium, in quod descendebat, multis diversorum ungueu- 
torum odoribus miscebat. 

80. miser. inopum sociorum: provincialium. 
90. exucta meduliis: exhausta a rectoribus. 

93. Et Capito et Numitor: spoliatores sociorum. Cili- 
ces nam piratac sunt. Ergo principes piratarum , aut spo- 
Hiitores latronum. Bcne igitur Capitonem ct jNumitorem ne- 
scio quein poeta, repetundarum damnatos a senatu , dixit 
piratas Cilicum, sive proptcr depraedationem iniustam, sive 
ut eos facinorosiores ostenderct, qui piratas olim Cilicas ex- 
spoliaverunt. 

94. Cilicum: aceusantibus provincialibus. * 

96. Praeconem Chacr. tuis: Sensus bic est. Quid tibi 
prodest, Cbaerippe, si datnnatur iudex , quem tu damnan- 
tlura accusasti, cum illius successor plura ablaturus sit tihi ? 
Magis provide tibi praeconem, et auctionem fac rerum tua- 
r um , quae superaverunt , ut in pccuniam totum conferas, 
*xi ct ipsos panuos Uios pcrdas , qui remanserunt. Nara nec 
accusatio tibi proderit, et insuper naulum perdes. 

98. Non idem gemilus: olim non sic gemuerunt provin- 
cuie a Romauis afflictae spoliataeque iure bellorum, quando 
»»mt devictae, quouiodo nunc, cum sunt a iudicibus deprac- 
datae. 

101. concltylia Coa : metaphora; purpura Graeca, Coa, 
10J. Pliidiacum: picloiuin, fictorum et sculptorum sunt 



Digitized by Google 



250 SCHOLIA VETERA. 



nomina, qui olim magni artiiiccs fuerunt. Phidias statuaritis 
fuit. vivebat ebur: cum ixcpcavtjoei prouunciandum, *ut 

siquidcm viverc vidcantur. * 

104. rarae sine JSlcntore: sine toreumate. * id est , qune 
a fahro nobili nou sunt factae.;* 

105. Inde DolaMla atr/ue Junc Anton,: Antonius triuin 
Antoniorum corrtiptor ille Snlustius, qui orae maritimae qua 
Homanuin esset imperium, contrarius piratis. Hi omnes so- 
cios et inaximc Graecos, Asiaticos ac Siculos, fortunis oiniii- 
Lus spoliaverunt* C. Antonius a Caesare accusatus. 

106. Sacrilegus Verrts: qui Siciliam depraedatus est. * 
109. Et pater armenti: taurus aut admissarius. 

111. iSi quis in aedicula: haec sunt preciosa, quac rc- 
manscrunt. * 

113. Forsilan imbelles Rhodios: ut ostendcret lias civi- 
tates gymnasiis, hoc est exercitationi palacstrac, deditas. Pu_ 
tcs, inquit, has civitates furtus non esse accusaturas , quod 
de rcsrna pilos sihi tollant, ut cinaedi. Ciiorinto: quod 

noccre tihi non poterint. * 

116. Horrida vitanda: his parce gcntibus , ne pro in- 
iuria rebellent, aut aecusent repelundarum. Gallicns 
axis : scptcntrionalis pars. * 

117. messoribus illis: Afros shrnificat. Et tenues , quod 
nuper cos Marius spoliaverat, de quo superitts *): Exut ab 
octava Marius bibit, 

118. vacantem: id est, spcctacnlis operam danlcm. * 

119. pracmia culfxie: pccunfarum rcpetundaruin. • 

120. discinxcrit : qui ihi bclla linierat. id cst, quid tof- 
les his q uo * Marius spultavit, * 

121. Curanditm: copitandum. * 

123. rvlinquas : quihits facillimc possit repugnare. * 
125, non est scnten.: noti sunt nuda verba; in scnten- 



i ) superius : Sat. 1 , 49. 



SATIRA VIII 



251 



tia nam solct interdum aliquid csse falsi ; sed est oraculum 
verum. ■ 

127. Si tibi sancta cohors: si nemo servorum tuorum 
actns tuos vendit. Si e rebus intonsus non est puer , |>i o 
quo setitentia distrahatur , si uxor tua te administrantc ni- 
hil rapit , denique si vir es bonus, patiar, ut, falso licet, 
tamen ex quovis genere nobili tibi fingas originem, vel a 
Pico, qui Fauno pater fuit. 

131. altaque si te; ex ipsa antiquitate. * 

137; htbetcs L lict. secures : retuusae , feriendo capita 
damnatorum, id est, si crudelis nimium sis. 

139. Nobiiitas, claramque fa. : boc, quod et Saliustitis ») 
clixil : Maiorum gloria posteris quasi lumen est. Ncque botta^ 
neque mala in occulto patitur* 

140. Omne animi vitium : pro persona crimcn admis- 
sum culpatur. Sallustius : Qui magno imperio pracditL 

142. Quo mihi te solitum f. s. t. : xutu xoivov. 

145. Tempora Santonico: id est, birro Gallico. Nam 
apud Santonas, oppidum Galliae, conficiuntur* cuetdh: 
galero fusco et borrido, bardocucullo, quales sunt latruucu- 
lorum, aut ex lucefna turpi intincto. 

147. Lateranus: et ipse luxuriosus quidam. * 

148. Ipse rotdtn adstringit: sufllainen vinculum fcrrcum, 
quod inter radtos mittitur, dum clivum desccndere coepcrit 
rheda, ne ccleres rotae seqtiantur ct animalia vexcnt. 

150. honoris: cum ei fuerit successum in consulalu. * 

152. et occursum : non gravioris * aetate * amici occur- 
Sum Limchit. 

153. atqtte maniplos Solvet: manuas foeni. Yino nam 
solct fessis aitimalihus infundi hordenui. 

155. robumque iuvenvwn : id est, robustum, rufuin. Unde 
Herculis robus dictus est. * 



1) Salluslius : Bell. Iug. c. 88. 

2) Satluttius: Calil. c. 5i. 



Digitized by 



252 SCHOLIA VETERA. 

157. Solam Eponam : quia inulto est , qui consulitur. 
Epona dea mtilionum est. 

159. ftt/ity amomoi unguento olens. * 

160. Currit ldumaeae : Idume civitas Orientts. Tdeo 
currit Damasippo tabcrnarius , qui propc portam manet, tu- 
bernam volenti intrare. 

162. Etcum venaliCyanei nomen tabernariae, pro qua- 
libct. Scortum. 

163. Defensor culpae: qui contra haec defendere vo- 
ltierit. 

164. Haec iuvenes: id cst, eo tempore fecisti, quo pos- 
sis mereri veniam, in iuventute. * 

166. prima resec, crinu barba: in prima aetatc desinc. * 

167. Lateramis ad illos: sive Damasippus. 

168. inscriptaquc lintea: boc est, pictis velis popinae 
Miccedit , aut linteis cabsariciis tcrgit. Vcl ubi csculcnta pu- 
blice venduntur. 

170. Amnibus tt Rheno ; Armeniam Tigris prolnit, Eu- 
pbrates Partbos , Hister Sarmatas et Ponlo iuiluit. Rbenus 
intcr Alamanniam et Gallos Occano influit. Praestare : 

servare, obsistcre gentibus.* 

172. legatum quaere popina : naou nooofoxtav , pro 
castris. 

173. cum percussore: sicario, aut glariiatore. 

175. Inter carni/ices: ubi nobilcs inter sccleratos, putas 
iabros.* et fabros sandapilarum : si sandaliorum, su- 
torcs ac pcr hoc abiectae sortis bomines; si SardanapaJIos, 
infamis bominis nomen est; si sandapilamm , lectoruin , jn 
quibus gladiatores mortui de amphithcatro eiiciuntnr. 

176. Et resupinati : ebrii aut turpia patientis. 

177. Aequaibi Ubert*: popinae, ac per hoc cominunis cst. 
179. talem sortitus: qualis est Damasippus scilicet. * 
181. At rv>.* Troiugcnac: nobilcs proptcr Acncau. Vos 

ilagitiis libenlrr ignoscitis. * 

Turpia cerdoni : Graccc dixit turpcm , vulgaicui, 



i 



Digitized by Google 



SATIRA VIII. 253 

lucri cupidum. Si pauper et popularis adnlterium commit- 
tat , crimen admisisse dicitur; si dives, iocosus appellatur. 
certloni: populari, passivo. * 

183. Quid si nunquam : id est , quidquid dimittati fiie- 
riraus, peius superest.* 

185 vocem Dann locasti: id est, praeco fuisti in mimo. 
Siparium velum est , sub cjuo latent paradoxi , cum in scc- 
nam prodcuot ; aut bostium mimi, aut quod appellatur co- 
raicum. 

1S6. ageres ut Phasma Cat.: nomen est mimograpbi, et 
Fasma nomen fabulae. Calulli : Q. Lutatium Catullum 

dicit, qui Voranum servum furacissimum babuisse fertur, dc 
quo bic posterius *) : scurra Catulli. De quo ctiam illud 
traditur, cura deprcbcnsus a nummulario essct, cuius de 
mensa nummos subtractos iu calceos sibi inferciverat , qui- 
dam iocans in eum, Belle , inquit , si te nummularius in ius 
vocety tu ei aes ablatum ex calceo abiiceres. 

187. Laureolum: hoc ideo, quia in ipso mimo Laureolo 
figitur crux. L T nde vera cruce dignus Lentulus , qui tanto 
detestabilior est, quantum illc gestum imitatus est scenicum. 
Nic Lentulus nobilis fuit, et suscepit servi personam in 
agcndo mimo, et deprebensus in falso crucifixus cst. 

189. Ignoscas populo : qui palitur nobiles agentes mimos 
spcctare. 

190. triscurria patriciorum: locos tres currus nobilium 
fabulas agentes, dictum, quia tres simul excant, quamvis 
aliquit quaerentes. 

191. Plauipedes audit Fabios: nobiles ncaniscologos. 
192". Mamercorum alapasi turpitudinis crimina. 

193. nullo cogente Ncrone : tyranno scilicet. 

194. Celsi praeioris vendere ludis: ignobilioris , quaui 
ipsi sunt. 

196. Quid satius: utique mori, quam mimum agerc. Nec 



i) potterius : Sat. XIII, m. 



Digitized by Google 



?54 SCHOLIA VETER A. 



debet quis mortem sic horrere , ut in arona se locct , sed 
ut mimum agat. 

198. Res haut mira : non est turpe , nohilem mimum 
agere, cum ipse Imperutor citharoedus sit et in scena can- 
InveriL fton est miruin , si linec mavult scquendo ludiuin 
lVincipem, quam mori , quando rpsum imitatur Neronem. 

199. quid erit nisi htdns: nisi ut gladiatores sint nobiles.* 

200. nec mirmillonis in armis: mirmillo armaturae Gal- 
licae nomen, cx pisce inditum, cuius imago in galca ftngitur, 

201. aut falce supina : * per falcem snpinam *Thracnm 
armatura intclligenda est, quihus proprium telum sica est. 

203. movet ecce tridentem : infamis cst, sicut gladiator, 
aut indicatur, aut verba sunt Graccbi, spernenlis artnaturam 
sccutoris. 

207. Credamns tunicae : Tunicam de faucibus quidam 
vestem gladiatoriam dicunt, quam fibuJa pugnaturis monlct 
a faucibus. Alii, qna Galli utunlur in sacris, in modum or- 
g»ni utrimque deerescentibus virgulis purpureis. Nam for- 
tuiti sunt vcluti indicantibus partem corporis essc amputan- 
dam. Ili dubii habcbant qui muncra edebant, ut extrcmas 
partes tunicae ad guttur ornarent, quo famam babercnt. 

203. et longo iactetur spira galero : pileo, quem babent 
rctiarii. Galerus est humcro impositus gladiatoris buiusmodi 
aliquid, quo citius sparsum funem vcl iactatam retiam collignt. 

212. Senecam praeferre Neroni : ignobilcm , sed virum 
bonum. 

213. Cuius sttpplicio: hoc ideo, quia parricidis , in cul- 
leo clausis , ad pocnam simia et serpentes iungi solebant. A 
Neronc autem mater occisa est et amita et uxor et Antonia 
Claiulii filia , qnne illi post harum mortem nubcre noluit. 
Sed apertins dixit, quia et matrem occiderit, et uxorem 
Octaviain candemque sororem adoptivam, et Britannicum 
fratrcm, adoptivum filium Claudii, percmit. 

216. Quippe ille diis auctoribus: Orestes, qui et matrem 
occidit, scd ut patrcm ulcisceretur el defendcret. 



gitized by Google 



SATIRA VIIL 



255 



218. aut Spartani Sanguine con.: Hclcnac vcl Hermionae. 

221. Troica non scripsit: hoc ideo , quia ISero Troados 
libros scripsit, unde et maxime insanivit, qui* poeta fuit. 
\irginius autem unus dc coniuratis, qui JNeroncm occidcrunt. 

222. Debuit ulcisci: hoc cst, qni Neronem occi(\erunt. * 

225. Gaudentis: imitari cilharocdi Graeci coronam ac- 
cipientis. * 

226. Graiaeaue apium : quia apud Isthmios agones vi- ^ 
ctores apio coronantur. Ncro autem Isthmiuco ccrtamine 
inter citharoedos certans , apio, uti mos erat, coroualus est. 

227. Maionan : tuormn maiorum habcnti laudem vocis 
toae, ad quam ipsc ftcro dieat dc se. * habeant insignia 
vocis: voci inissaiia. 

228. Ante pedes Domiti : iilii Domitinm senatorem vo- 
lunt, qui a ISerone coactus est mimum ngerc. 

229. Syrnta : veslis tragica est. Has nutem personas Kcro 
saltavit. Menalippus est, qui Tydeum occidit. 

230. Et de marmoreo c. s. colosso : colossum , statuam 
nltra mcnsuram. suspcndei statuac citharam, non tro- 
phaeum, ut Ncro scilicct. 

231. Quid Catiiina : Exempla omnia collegit , quibus 
nohilcs nihil virtutis fccerunt. * 

234. Ut Braccatoruni pueriz Gallos significat , et deest, 
tcneaiit. Allohrogac Galli sunt. Ideo autcm dicti Atlobrogae, 
quoniam brogac Galli agrum dicunt, ulla uutcm uliud. Dicti 
igitur, quia cx alio loco fucrant translati. 

235. Utnica punire tnolesta: vcstis cx charta fucta, pice 
inlita, in qua ignihus poenac ad"dicti ardcrc solent. Aut, si 
estis id conati, quod hoc pacto dehent puniri. 

239. et in omni monte : quia jn moutibus condita est 
Roina. Legitur et ponte, propter Mulvium, ubi Catilinae con- 
iuinti et AUobroges dcprehcnsi sunt. 

241. in Leucade: proptcr Antonium et Clcopatram, quia 
bello navnli sub Leucadc, promontorio Epiri, devicti sunt 
ab Augitsto. 



Digitized by Google 



256 SCHOLIA VETERA. 



242. Tliessaliat campisi ibi nam ab Augusto vtcti sunt 
Biutus et Cassius et Pompcius a Caesare. 

243. Roma p. p. C. libera dixit: non per adulationem, 
ut Augustum. Hoc nam diftcrt ab Augusto Cicero, quia alia 
armatus, alia pacatus defenderit libcrtatem et civitatera. IJt 
Lucanus *) : Romani maximus auctor TulUus eloquii, cttius 
sub iure togato etc. 

247. Nodos. p. h. frang. v. vitem : a centurione vapu- 
lando suo verlice frangi paticbatur Marius vitcm, cum militaC 
251. Atque ideo: Mario, inquit, debellante Cimbros, 
corvis avibus fuit miraculum ire ad maiorum cadaverum 
.praedam, quia grandi statura sunt Galli. Virgilius J j : Sculis 
protecti corpora longis. 

253. lauro collega sec.: secuudo, per Marium, familia 
nova. Kam primo per Ciceronem. IVobilitati , hoc est, ut 
triumpbaret. Vel secimda lauro dixit , quia secundo loco 
triumphavit, post collegam suum. 

254. Plebeiae Deciorum animae : Decii, pater et filius, 
somnio moniti , pro incolumitate populi Romani se devove- 
runt, alter bello Latino, alter bello Gallico. Kam pater cum 
esset collega L. Mcnilii Torquati , essentque somuio adino- 
niti, eam pnrtem victriccm fore, cuius dux in proeiio ccci- 
derit, Decius, calcaribus equo incitato, in medios hostes in- 
ruit, ibiquc pugnans interfcctus est. Cuius cum corpus mili- 
tcs libcrare contcnderent, cum plena sunt reversi victoria. 
Hoc exemplo patris pro bello Samnitico ct Tusco , bello 
Gallico ab hostibus est filius interemptus. De quibus etVir- 
gilius 3 ) : Quin Decios Brutosque. 

255. pro totis legionib.i id est, pro salute omnium ad 
mortein sc obtulerunt. * 

258. Pluris enim Decii: plus meriti habent Dccii apud 



i) Lucaiius : VII, 62. 

a) rirgilius: Aen. VIII, 66a. 

3) Vir$itius: Aen. VI, 8a5. 



Digitized by Google 



I 



SATIRA VIII. 257 

dcos, dum hi se pro patria vovcrunt , quam liabct ipsa pa- 
tria apud deos mcriti, qune scrvata cst. * 

259. Ancilla natus: Ocriculana captivn, Servius Tullius. 

260. regum ttlt. ille bo. : nam fticruut reges postca su- 
pcrlii. Sextus a Rornnlo; nam scptimus Tarcjuinins fuit Su- 
porbus. 

262. iuvencs ipsius Consuiis: ipsius Bruti filii, qui a pa- 
tre securi pcrcussi sunt, portas npcrichant, ut Tarquinius 
Sopcrbtis intrarct. 

264. cum Coc,: Iloratitis Cocles cum fessos milites suos 
ah Etniscis viderct , Pontcm Suhlicium suhduci iussit , nc * 
protinus Iiostes ad urhem irent, ct ipse solus intcrim exer- 
citum Porscnnac sustinuit, dchinc nrmatus Tiberim transna- 
lavit ad suos. 

265. virgo nat. : Cloelia virgo intcr obsidcs data Por- 
scnnne a Romanis, simulans ritu patrio vellc se in ripa Ti- 
hcris cum caeteris virginibus sacra faccrc, nhlcgntis custodi- 
hus, transnatavit, ct per lcgatos n Porsenna rccepta, in tnnto 
honorc hnhita cst, ut cum caeteris obsidihus in pntrinm rc- 
mittcretnr. Huius rci caussa ct statuam cqucstrem mcrtiit 
inauratnm. 

267. Afatronis lug. : proptcr Lucrctinm scilicct vindicn- 
tam, vel quin Superbo sub tyranno vim paticbalur castitas 
matrooarum. Vindicius, scrvus, qui indicnvit filios Rruti Tar- 
quinio vellc portas rcscrarc; quos patcr sccuri fcriit, scrvum 
autcm, ut conscrvatorcm patriac, manumisit ct ut dclatorcm 
dominorum cruci adfixit , quod factum matronac plnnxcrunt. 

268. prinia securis : quia primus consul Brutus sccurcs 
acccpit. 

273. Nom. abin.: Romulus, ut augcrct populumRoma- 
num, socutus Athenicnsium morcm, asylum in luco constituit. 

275. Aul pastor: quos collcgit Romulus. quod di- 

cere noio: scrvus, aut infamis vcl lalro. Nnm latronum aut 
perditorum collegit populum. 

— — - - - — -- — — - — 

#w. i 17 



Digitized by GoOQle 



258 



StCHOLIA VETERA. 



S A T I R A I X. 

QUERELA SAEYOtl D E RE 1NPUDICA. 

In hac satira Naevolus philopygista queritur, quod diviles 
cinacdi avarissimi sunt, et nihil dc obsequio libidinis possit 
adquirerc. 

2. Marsya victus : aut proprie ab co quem Apollo vi- 
cit, aut udvocatus tcmporis illius. 

4. Ravola dum R. : fccisti vultum tristcm, qualein Ra- 
vola fccit, cum dcprcbcnderetur lambcns Rhodopes turpia. 

Rabula : a facto ctymologiam nominis sumpsit poeta. 

5. Nos colaphunii Scnsus talis est. Servus colaplio per- 
cutitur a nobis, si placentam linguat; Rabula autcm, cum 
lambat inguiua fcminarum, impunilus incedit. crustula : 
spccics opcris pistorii. Lucillius x ) : gustavi crustula so/us, id 
cst placenta. 

6. Non eral hac facie: tua scilicct ncbulo. * 

8. et fatubs : qui ci scilicct pccunias credant non so- 
luturo. 

10. Vernam equitem : civcm intraLrbem natum bilarcm 
te faciebas. * 

11. Et salibus: id est , facctiis urbicis abundans. id cst, 
urbanus. id cst, qui solebas in conviviis iocis omnes fati- 
gare. pomeria : loca appcllantur, quac intra muros sunt, 
boc cst pone muros. 

12. mmc contra: id est, contraria lactitiae. * 
\4,fascia visci: psilotrum significat, dropaccm, quo so- 

lcbat se accurare. 

15. Sed frulicante: populante, vircnte. * 

16. Quid macies aegri veleris : ila maccr et dccolor, 
tanquam quartanarius. 



l) Lucillius : Ticliq. p. a3o. 



■ 



' Digitized by Google 



■ 

» 

SATIRA IX. 059 



17. domestica febris: consueta, famitiaris. 

18. Deprendas : id est, omne vitiam corporis sive aegri- 
tudo ex faciei colore deprehenditur. animi tormcnta: 
ijiua animo aegrotat, non corpore. * 

19. sumit utrumque Inde hah.facies: id cst, et laetitiae 
et aerumnarum. 

20. Jlejcisse vid. Propos.: id est, excessissc institulum. * 

22. fanum Jsidis et Ganymedem: statuac, ad quas con- 
veniebant cinaedi. 

23. tt advectae s. palatia Matris: Matris deum myste- 
ria, cuius templum in Palatio est. 

25. Notior Aujidio moech, : famosior moechus , quam 
Aufidius quidam. * 

26. Qttodqtte taces ipsos : solehas scilicet, quod non con- 
fiteris. IIoc autem velut ex pcrsona corum pocta refert, qui 
tlivites inclinant viros, et tamen moclica consequuntur. 

27. Utile et hoc: Naevolus hoc rcfert. 

28. Pingues aliquando lucernas : in alio pingues, ut ostcn- 
<lat grossas et pcr hoc pluviales , quac muniant a pluvia, 
non quae ornent. 

30. Et male percussas: male tcxtas. tejrtoris pcctine 
Galli: veneti , aut albedine cadurco cucullo. Ut alihi l ) : 
vetteto dttroqtte cncullo. 

31. tenue argentum venaeque sectmdae: modicum , nut 
leve, aerosum. 

33. Quas sinus abscondit: penem dicit. Nam si tibi 
sidera cessant : si te non adiuvat fatum. 

34. mensura incognita: ante non visa, quae excedat opi- 
nionem hominum. 

35. spumand Virro labello : quia salivosus fuit. Virro 
nomen divilis. Quomvis, inquit, illc dives cinaedns pcneui 
tuuni conspexerit, et cupiditate blandis te epistolis et dipty- 



1) alibi Sat. III, 170. 



Digitized by Google 



SCHOLIA VETERA 



cis sollicitet, niliil tamcn accipies, nisi slcllas hcne positas iii 
gonesi habueris, quae tibi lioc pracslcnt. 

37. uvxhq yuQ : ipse ad se trahit. 

38. Qttod tamen ttlter. m. q. mollis avarus: itl cst , tli- 
ves avarus infarais. Virgilius'): Tristius liaud illo monstfum, 
nec saevior ulla. 

39. Ilaec tribtd: vcrha divitis. dedisti: in alio /u- 
listi. mox plttra ded.: adeo nihil aeque dedisti. * 

40. Computat ac ctvet : fiat compulatio. cevet, crisat. 
43. An facile : an putas, quod et in corrumpendo la- 

hor non est? 

45. quifoderit agrum: id est, non erit miser, qui in 
agro laborat, non in dominum.* 

47. Et pttlchrum: hoc est, Ganymedi te comparas. 

48. Vos humili: interrogativc arguit. * 

49. Ctdtori: td est, tenui clicnti quemadmodum tu do- 
nabis, qui libidini tuac conferre dubitas ? 

50. En ad tu v. v. c. succina mittas Grandia : gem- 
mata dextrocheria. 

51. aut madidum ver Incipit : Matronalibus scilicct, quae 
sunt Kalendis Aprilibus quihus cst natalis Veneris. 

52. et strata p. longaque caihtdra : ccrvicalibus slratum 
scamnum dicit. 

53. Munera femineis t. s. Kalendis : Kalendis Martiis, 
quihus lunonis sacra celcbrantur a Rotnanis, quia et tunc 
llin compressa est a Marte. Tunc narn Matronalia sunt, 

55. tot milvos: Vult ostendere magnitudinem possessio- 
num poeta , qnam latae sint agris , ut nec miivi transvolarc 
ens possint. lassos igitur, id cst, volantps in agris tuis. 

56. Tripholinus: nomen posscssionis, in qua vineae pltt- 
rcs crant. * 

57. Suspcclumque iugum : quod immineat Cumis, valde 



.) nr-Mus : Acn. III, ai^. 



Digitized by Google 



SATIRA IX. 201 

allum. et Gaurus: Guurus inons Cumpauiac. Inaiiis au- 

tem, superexbausto, aut transuclo vindeniiaruin tcmpore; aut 
quia vnporiferos spccus babct ; aut melius est sic intelligeie, 
quia otnni arbore exspoliatus cst ct solis vinclis vacat. 

58. vict. dol. muslo: multum duruturo. 

59. lumbos don. cL : magis dcbes illi tlonare posscssio- 
nem paupcri clienti luo, qui libidiui tuac satisfacit , quam 
pucro, qui in agro tuo nalus cst. 

61. et conlusore: ut solent infantcs delectare. * 

62. Cymba/a pulsantis legat. f, a.: Arcliigalli, cvmbala 
percuticntis ; ac per boc Gallo inquit, dixit. legetur: 
itl est, lcgatario donabitur. 

63. Sed pensio : tributiun, aut quod conductum mancat. 

64. ut Polyphemi Lata acies: unicus oculus Cyclopis, 
quem Ulysscs cxcaccavit. 

66. ambo Pascendi: id est, idco peto, quia pueros pasco 
et vcstio. 

67. bruma spirante: bicmis tcmpore, cum pctunt cal- 
cearium, quitl dicam ? 

69. exp. cicadas : acstivum tcmpus. 

70. Verum ut diss. ut mitt.: negligas, dimittas. 

71. quod ni tibi dejitus essem: id cst , nisi tibi omni 
animo devotus fuissem, uxorem tuam non dcvirginasscm. 

73. quam s. rogaris : nosti , quemadmodum me rogasti, 
ut boc facercm. * 

74. pollicitus : mibi scilicet. * Fugicntem s. p. : vo- 
lentem rccedcre de domo tua. 

75. tabulas q. r. et i. Signabat : tlotales tabulas fran- 
genteui, et repudium volentem tibi dare, et signantcm tabu- 
las, sive ut alii nubat , sivc ut alium facerct lieredcm , sae- 
pius revocavi, dormicns cum ca , satisfacicns. 

78. Ad quem pervenit l. s. et dominae vooc : in coitu 
non taccntis, quotl virgo erut, ut sit mnriti maior infamia; 
aut cum virginem imitatur. 

79. InUabile : * infirmum ei it. * Exclamatio est. 



Digitized by Google 



262 SCHOLIA VETERA. 



80. Conituj. in m. d. serv. adttltcr : id cst , divortium 
fieri, saepius adulteri non permittunt. * 

81. Qtto te circumagas: quo te vertas ad haec ; quae 
dicturus es? 

82. Nullttm e. meritum est: id est , tantorum beneficio- 
rum, quae in te contuli, nulla gratia vel vices rependitur? * 

84. Tollis enim et libris actorum: nutris ; ct libris aclo- 
rum, propter professioncm scilicet, quia apud aerarium pa- 
trcs natorum defcrcbantur filiorum. Vel nominum noticiem 
devulgare contestatione publica. 

86. quod Jamae opp. possis: ne dicaris ciuacdus. 

87. Ittra parentis habes: Ilaec omnia ad ius civile pocta 
retulit ; id est, meo labore babes lilios, ct scriberis licres, 
ct non pateris poenas orbitatis. 

90. Si numerum , si tres : si tres filios fccero. Nam a 
tutela excusant liberi, ct in fascibus sumcndis prior est, qui 
praestat numero filiorum. Iusta doloris: id est, iusUis 

causas doloris babes, tamen ad baec quid ille respondit?* 

92. Negligit atqtte alium: uon curat, sed alium quaerit, 
qut eutn corrunipat. 

93. llaec soli: JNacvolus arnico dicil, Tibi soli haec se- 
creta credidi. 

95. A r a//i res mortifl: pericuiosus est cinacdus iratus aut 
offensus. 

96. ardet et odit: id est, tanquam secrctorum prodito- 
rem odit. * 

97. Sumere f. : occiderc, aut iucendcrc doinum. 

99. AVc conternnas: ne tibi dcspectac sint, qtias hahet 
cinuedtis iias. * id est , quamvis cara annoua veucni sit, ta- 
men * venena dat, quanticumquc distrahantur. 

101. Ut cttria Martis Ath.: quia in Arcopago piiintt> 
est accusatus Mars a Nepluno, eo quod filium eius Palinro- 
thion pereniisset. Vel in Aieopago Atheuis, ubi sentonliac 
feruntur graviores. 



Digitized by Google 



SATIllA IX. 



263 



102. O Corydon : o slultc. secret. div. ull. Esse 

putas : id est, tiihil potcst cssc secrelum vel occullum.* 

106. nemo recumbat: iuxta cuhiculum nemo dormiat.* 

10S. Proxim. ante d. c. sciet: quicquid intra domum 
factum fuerit, statim vicinis nuntiatur. * 

109. archimagin\ Carptores: infertores, qui iulata carpunt. 

111. ulciscimtiir : detrahendo. * 

112. Baitea: lora , quihus caesi sunt. * Quoticns scrvi 
loris caesi, confingunt plura cum iuniorihus malis, quasi ver- 
l>crati, ct ita sc putant vindicari, si crimina in domiuos di- 
caut.* per compita : quadruvia. 

113. vinosus inebr.: iinpleat te ebrius secrelis dominorum. 

114. ante petcbat: ut tacere possint. * 

115. sed proderc : inagis prodere secreta dominorum cu- 
piunl quam vivere. * 

117. Pro populo faciens qu. Saufeia : sacrificans virgo 
Vestae. Virgilius 1 ): Cum faciam vittduni pro frugibus , ipse 
i>enito, *id est cum pro frugihus sacrificem, tu venito. * 

118. Vivenduni recte est: propter plurima quidem rcctc 
vivendum est, sed maxime proptcr servos, ut cos possit con- 
temuere, nulla terrilus conscientia. * 

125. temporis et spes: tanti temporis damnum.* 

126. Fcstinat enim decurrere: id est, iuventus dccurrere 
et sencctus properare. Virgilius 2 ): breve et irreparabile tem. 
pus Omnibus est vitae. 

128. dum serta, unguenta: coronas ct aromata. 

130. pathicus tibi d. amicus : corruni]>i volcns, aut cor- 
ruptus. 

131. his coiiibtts : id cst , scptcm inontihus , supra quos 
posila Roina esl, Palalino, Tarpcio, Viminali, Avcntino, lv>- 
quilino, Caelio, Valicauo. 



i) 1'irgilius: Kcl. Jll , 77. 
3) Viv^ilius: Aen. X, 4 6 7- 



Digitized by Google 



204 



SCUOLIA VETERA. 



132. varpentis ct navibits : ad corruptorcs ct ilinerc vc- 



133. Qui digito scalpunt ww capiU: cinaedi, cuin niulicbi i 
more coinponunt cnput. Altera maiorSpes supcrcsti muU 
tos inbcrbes babes tibi crcscentcs. 

134. tu tantum erucis : dicitur bacc herbu ad coitum 
infiammare et vires dare. 

135. Haec exempla: rcspondct Naevolus. 

136. si pasciiur inguine vcnteri usque adeo infelix sum, 
ut vix industria inguinis ad victum sumciat. 

137. llmre tninuto : thus minuium inatina vocant. et in 
iuvidiam deorum penatium minulo dicit. 

138. exorare corona: id cst , corouatus floribus prccari. 
130. Quando ego figam aiiq. : constitunm, componam, 

]iabcam ; aut certc quia in ceris vota figuntur apud templu; 
aut babeam ubi maneam, aut supra quod incumbam scncx. 

140. A tegete: casn mendici, a mendicitate. vigititi 
millia : deest ut sint. 

142. Sed qttae Fabricius: plus sibi deccm Kbris nri;ciiti 
petit. Fnbricius censor collegnm suum notnvit in sonatu, quia 
supra dcccm libras argenti unnm fialnm invenit. Antea eniiu 
non liccbat senatorem plus babere. et duo Jbrtes: lecti- 
cnrios ait, quorum latnras Jocem et sccurus Circenscs spectem. 

145. curvus caelator ct alter Qid: id est, opificcs, servi 
argcnturii, laboriost anaglypbarii. 

146. suffl haec: plastac, arcbctvpus. 

147. Qtiando ego p. ero : non dico dives , ut pnupcr , 
iiiquit, qunndo ero? Nam modo nec pauper surn. Ut Tcren- 
tius l ) : Nam mihi nihil esse, rcligio cst diccre. 

149. Adjixit ceras: ad nuriculns , id cst, surda est. 
ilia de nave: Ulyxis, ut Sircnarum pcriculum posset 
evadcrc. 



tiicnt et mnrt. 




Digitized by Google 



SATlllA X 



S A T I R A X. 

DE VOTI8 COrSTRARIIS. 

1 . Omnibus in terris quae sitnt a Gad. usque : xgonog 
avytxdo/tjj a partc totum. Nam cum Occidentem et Orien- 
tem significare vellet, locum posuit , Gades scilicet et Gan- 
gem, breviter complexus orbcm. Nara Gadcs sunt io Atlan- 
tico mari, Hispaniac proximae , ubi sc angustissimo divortio 
inter columnas Uerculis in Mcdilcrraueos sinus Occanus iu- 
lundit. 

5. qidd lam dextro pede conc: quid tam merito credis 
optare ? * 

8. Dijaciles: satyrice , ad mala peragenda facilcs , vel 
idco faciles, quia preces stultas audiunt. nocilura toga: 
optanlibus dignitates. nocitura: in pace et in bcllo. 

9. Militia: figurate ; vcrum non ad militiam, sed ad 
omnia retulit quia superius comprebendit nocitura , toga, 
in pace, militia } in bcllo. * torrens dicendi copia : abun- 
dans eloquentia, aut fluens» 

10. viribus illt Confisus: ut Milo Crotoniates , qui cum 
arborem manibus scinderet, bracbia eius occupata suut, ct a 
lupis consumptus est. 

13. Strangulat: apoplcxin passi moriuntur. 

14. balaena Britantiica: metapbora inTibcrium et divitcs. 

15. Teinporibus diris : tvrannicis scilicct Cum iussissct 
Kero omncs pracdari, ad domos divituin milites cucurrcrunt, 
pauci ad doinos paupcrum. 

18. rarus ven. in cocn, miles: diflicile in domos paupc- 
rum vadunt, ncc facilius pcriclitaulur paupcres. * 

19. Pauca licet: licet modica tibi sit rcs fatuiliaris, mc- 
tuis tainen iinpctum militis a Tibcrio rnissi ad proscriptio- 
nem luam. 



Digitized by 



2f><) 



SCHOLIA VETERA 



21. Et molae ad lunani : Ut Virgilius *) : simul ipsa st- 
lcntia tcrrent. 

22. coram latrone : ut generaltter iuteiligi hoc poeta fi- 
guratc in Nerone. * 

23. Primu fere vota: iam de votts loquitur, quin bomi- 
nes decepti suut per divitias. * 

24. ut maxima toto Nostra sit arca foro: Usque ad Cc- 
realcm pracfectum iti foro Traiani arcas habucrunt senato- 
res , in quihus argentuin aut pecunias tutius deponebant. 
Proptcrea et locus ipse, in quo erant arcae positae , Opes 
dictae suut. 

25. aconita bibuntur Fictilibusi id est , pauperes venenu 
non limctit. Et benc pocta , ut ostendcrct paupertatein in- 
nocuam a criinine et divitias malis oppressas, vasa potoria 
ad dcmonstrandam divcrsitatcm posuit. 

27. et laio Setinum: vinum a Setio. In aurala, inquit, 
fiola cum vinum coloratum accepcris, timc venena. Et artle- 
bit 9 quia vinum sptendescit in auro. 

28. de sapientib. alter: Duo sapientes filosophi Dcmo- 
critus et Eraclitus ernnt , quorum Democritus actus bomi. 
nuin omnes ridcbat, Eraclitus vero flebat. * 

29. Ridebaiy quoticns: qui hominum facta ridendo da- 
mnaret. * 

32. JMirandurn est: id cst , non cst mirandum adsidtios 
illius risus, sed miraiidum cst, unde lacrimae tantac habun- 
darcnt Eraclito. * 

33. pulmonem agitare: quia cx splenc risum dicuut gigtii. 
35. Practcxta : * in civitatibus illis non crant practcx- 

tac, * qtiarum Tarquinius Priscus usum invenit ct Ilomac iii- 
tulit. Palmatum dicit. 

33. Jn tunica lovis: mappam mittcntcm iu Circo con- 
sulcui descrihit pocta. >am tnnicam lovis togain palmatam 



i) tir^ilius: Aen. II. ;jd. 



Digitized by Google 



5AT1RA X 



QG7 



di*it, Tyria purpura confectam , boc cst Sarrnnn, ut Virgi- 
lius f ) : Ul gemma bibat et Sarrano dormiat ostro. 

39. Ejc kumeris aulaea togac: clcganter aulaca , quasi 
latis velis. Ciccro 2 ) : Velis amictos^ non togis. 

40. Tantum orbem : tantam magnitudincm. 

43. Da nunc et volucrem sceplro: virga, quam consules 
portnnt, quia supra aquilas faciunt. 

45. et niveos ad frena Quirites : in candidis togis oflicium 
facientcs. 

46. quos sportula f a* : non amor verus, scd sportula. 

47. l\tnc quorfue mat.i tunc quoque invenit Democritus 
materiam risus, cum baec, qunc in Urbe fiunt, necdum es- 
sent reperta, id cst, maior scveritas et minor vnnitas esset. 

50. y ervecurn in patria : apud Abderim , nut Mcgarim, 
quac fuit patria Dcmocriti. Nam cx cocli vitio regiones so- 
lent acstimari. ftatn fuit Democritus, ubi stulti soleut nasci, 
id cst Acbivus. Vult igitur Democritum intcr stultos pru- 
dentissimnm natum. 

52. cum fortunae ipse minaci: cum fortunam conte- 
tnucret, nibil diccns sc babere, quod ab ea exspectaret ; quin- 
imo infami dtgito ei turpiter insurtnret, 

54. petuntur: ut Democritus dixit * 

55. genua incerare: in signis insignare, vota faccre. 

57. honorum Pagina: aenea pngina, quae antc imaginem 
eoruiu staos, omncs eorum gradus bonorum inscriptos cou- 
linct; quam nunc dicunt tubulam palronntus. 

58. restemque sequuntur: trabuntur, ductintur. 

59. inpacta securis : si inlacta , nova ; si inpacta , per- 
cussa, ab co, quod cst inpingo. 

60. et irnmerilis f c. caballis : quibus vccti sunt bono- 
rati. Nam pocta equestres statuas ct cousulares dicit imme- 
rito pocnain sustinere, aut ad restcm trabi. quod ait scqtri, 



1) Pirgitius: Georg. II, 5o6. 

2) Cicero : iu Catil. If , lo. 



Digitized by GoOQle 



208 



SCIIOLIA VETERA. 



aut ccrte conflari euia fucrunt, propriis moribus dignam su- 
stinucrunt sentcntiam , ex quo ostcndit per lioc vitarn no- 
bilium. 

61. lam strident ignes : conflutur slalua , ut pecunia 
inde fiat. 

63. Seianus : Scianus fuit Tiberio usque adeo carus 
amicus, ut nibil esset, quod ci a Tibcrio petenli negaretur; 
usque adeo etiam de co cogitaverit neccm, ut dispositis con- 
iurationis sociis occiso Tiberio ipsc rcgnaret, Cum boc co- 
gnovisset Tiberius, supcr eius nomine epistolam ad senatum 
misit; et sic per consulcs damnatus est, cum omni progcnie 
sua, usque adco ut filiam eius virgincm iuberet senatus a 
carniGce stuprari et sic occidi, ut iurc viderctur fuissc oc- 
cisa. orbe secunda: quia praefectus Urbi fuit, vcnerabilis, 
secundus a Caesarc Tibcrio. 

64. sartago: concbae breves, aut vasa turpia. * 

65. Pone domi lauros : boc qunsi populus loquitur. 

66. Cretatumque bovcm : candidum. Quid tibi, inquit, 
prosint dii, cum Seiano nibil profuerint. Ut Lucillius ') : Cre- 
tatutnque bovem duci ad Capilolia magtia, 

71. verbosa et g. epistola: multa najn supcrflua ad po- 
pulum principes solent scribere. 

72. A Capreis : insula in Campania. Virgilius 2 ) : 7e/e- 
houm Capreis cum regna teneret. Ibi nam Nero babitabat. 

74. si Nyrtia l\isco: Fortunam vult intelligi pocta, quae 
apud Nyrtiam colitur, unde fuit Scianus. 

75. &i oppressa Jbretz si, ut cogitabat Scianus , occidc- 
ret faclione Tiberium Aeroncm sua, potuissct favorc fortu- 
nac modo Augustus csse. * 

76. hac ipsa: * ct bac ipsa diccrct cum Augustum po- 
pulus Seianum, * qua illi dctrabit, potestatcm iinperii sccuta. 



1) Lucitlius : Reliq. p. $\o. 

2) rir S ilius: Aeu. VII, ;35. 



Digitized by Google 



SATIRA X. 269 

77. ex quo snjffragm nulli : id est , ex qoo non est irn- 
pcriam populi, quod pcr suffragia diversis vendat. Hoc*est,* 
post Augusti monarchiam , cx quo Impcratores esse cocpe- 
runL ex quo sufff-ag. : ex quo ncmo ambit ad populi 

lionores. * 

81. perituros aiulio nmllosi iterum sibi loquitur popultis, 
pavcns, cum Scianus tractus est. 

82. magna est fornacula : multos habet fornax , quos 
exurat. 

83. obvius arani: aut palronus ant ddnspedius. * 

84. exigat Aiax : Tibcrius Nero quasi insanus, si infe- 
rior fucrit in bello , aut si scicrit sc a nobis fuisse con- 
temptum. 

85. Ut male defensus: timeo, ne eum Tibcrius occidat, 
cum se dicat a senatu inale defcnsum, ct parum aliquid in 
Seianum factttm. 

87. Sed videant servi: proprii cuiusque servi, ne dicant 
dominos suos ad trabendum non convenissc , ne calumnien- 
tur. Quoniam dedcrat servis potcstatern, ut liccret dominos 
accusare quibuslibct criminibus. ne ergo indicium dc do. 
minis facerent, si mintis Cacsarem vindicarent in corpore 
Sciani. 

89. Juzec murmura vulgi: baec inter se sccretim loquc- 
batur populus. * 

90. Fisne salutari: boc quasi ex persona poetae inseritur. 

91. sununas donare curules: consulcs faccre. 

92. Illum exercitibus: magistrum militum facere. fw- 
tor liaberi Principis : patricius fieri. 

93. Augusta Caprearum in rupe s. : Tiberius Nero se- 
ccssum eum elegerat. De qua insula Augustus unQayinoXiv 
dixit, quod ibi essct otii locus , ut ait Suetonius '). se- 
dentis : Significat ct diu ct turpiter vixisse Capreis Tiberium, 
qui Seianum velut tutorcm babuissct. 

i) Suetonius: Ang. 98. 



Digitized by 



270 



SCHOLIA VETERA. 



94. Cttm grcge Chalilaeo: cum magis aut mathema ticis. 

95. et castra domeslica : luxla aggerem primus castra 
posuit Seianos, id est super Dioclelianas , quae dicta suut 
castra Praetoria. 

97. Sed quae praeclara : quid iuvat tanti acstimarc l*o- 
na, si cum liis ct mala perveniant? 

99. praetextam sumere mavis: id est, praefectus et con- 
sul esse cum periculo , an sccurus minorem dignitatem atl- 
ministrarc, ut si acdilis aut curator cuiuscunque parvae ci- 
vitatis, ut iuhcrcs tahernariis. 

102. vacuis Aedilis Ulubris: descrtum Italiae oppidum 
ait itixta Romam, 

106. unde aldor esset : in tantum cnim culmcn Forluna 
lcvahit, ut graviori lapsu postca dciiciat. * 

108. Quid Crassos: uisi veluti ad primam potentinm. * 

et illum Ad sua : Syllam, Cinnam sive Caesarem. 

110. Summus n. iocm : honorum culmcn, rcgnaudi cu- 
piditas. 

111. Magnaquc numinibus v. c. m.: dii nam irati exau- 
diunt, ct pracstant contraria futura pcteulihus. 

112. Ad generum Cerer.: ad infcros. Plutonem dicit. * 

113. ct sicca m.: incruenta , ac per hoc naturali morte 

sua. 

115. et totis Quinquatrihus : dichus festis, quibus Minerva 
colitur. attt quod intra quinquc atria fit. atria abundaU nam 
dies quinquc in tino festi. 

116. uno p. colit asse Minervam : vilioris prelii fictilis 
Mincrvac signum. Aut ccrte cum nunc ostendit pucrum, qui 
adhuc discit, ct arcula scquitur cum ; aut qui tenue adhuc 
eloquium hahet. 

117. capsae : in qua signum aut codices reponit. 

1 18. Eloquio sed uterque : Dcmosthencs et Cicero. Xul- 
lti« enim tanti fuit ingenii. Ergo amhos affluens ingenium et 
eloquentia * acerbissimae * morti suhiecit. Ille nam a Philippo, 
hic ah Antonio occisus est. 



Digitized by Google 



SATIRA X. 



271 



120. I/igenio ntanus est : Ciceronis exitium desciihit 
poeta. Addit etiani : vcruin per liaec omnia ostendit, liljcr- 
tatem linguae vel ingcuiuin posse facile pcriclitari. * 

121. Sanguine causuL: uunquam periclitata cst incdio- 
cris eloquentia. * 

122. O fortunalam : Hic vcrsus male compositu* est Ci. 
ceronis. Et est cacempliuton. Dicit ergo, si Cicero niliil pc- 
ritius scripsissct, non interficcretur. 

124* Ridenda poem. malo: Mulo , inquit, mc essc dcri- 

clcntlum poelam, qiiam knum pcriclitari. * 

125. Quam te conspic. : nam in Filippum maguifice dixit.* 
V28.frena theatri : fUTuq>0Qixo)<; , cohibcntem vulgi tu- 

multum. 

129. Dis ille adversis : Pliilippus rcx Maccdonum cum 
vicissct Athenienses ct parcerct civilali , Deinostliencui sibi 
clari ad supplicium petivit. Verum cum lioc ageretur, sum- 
pto vcneno sc interemit. Filius autem fabri ferrarii fuit Dc- 
mastbencs. 

133. Bellor. e.rttviae : id est, alii militiain optnnt. * 

134. Lorica et f. : spolia , quac tropaeis solent adfigi, 
bcllo ercpta. 

136. Aplustre et summo t, c. i. ai\: id est, in arcti triuin- 
pbali, quac solent imponi. Aplustra, tabulatum ad decoran- 
dum superficiem navis adpositum. Alii dicunt rostia navis, 
ornamcntum puppis, itrpXuoza. 

137. ad hoc se : id est, non propter virtutem possc vo- 
lunt, sed propter famam et gloriam; cuius caussa ctiain im- 
perium adsuroptum est. 

138. induperator: imperator. * 

139. Erexit: proptcr famam volunt possc * 

140. famaesitis: corruptae gloriae cupiditas et desidcrium. 

142. Patriam tam.obruit: id est, multi propter gloriam 
suam ct propter potentiam patrias perdiderunt. * 

143. Gloria paucomm : id est , Caesaris et Pomperi et 
aliorum. 



Digitized by GoOQle 



272 



SCHOLIA VETERA 



144. Haesttri saxis : icl cst, inscribcndi scpulcliris. 

145. Disctitiettda : dirunrpenda. in quibtis saxis caprifi- 
cus nascitur. 

147. Expettde /7. : cxamina , pcnsa. 

148. Ajrica Mauro: quantum ab Oricntc distcndit Occ- 

anus. 

150. Rursus ad Aethiopum: iluo sunt Orientis et Occi- 
ilcntis. In occasum Guramantici dcgenercs , in ortum Ma- 
crobii praestant cos, qui iunguntur Mnuritaniae , acquitatc, 
actate, virtutc. 

151. Additttr imperiis Hispania : Hannibalis, quia et eam 
obtinuit. 

153. Didttcit scopulos: nam dicitur primus Ifannibal per 
Alpcm viain fecissc, dum saxa montium ingentia igni primiim 
cxurcrct, dcinde acetum acrum stiprafuntlcbat, et sic cecitlit, 
ct viam fecit, qui ct in Alpibus a frigore oculum perdidiL 

155. nisi Poeno miL: id esl, nisi portas infregero et Ro- 
jnam intravero.* 

158. Cum Gactula ducem-. constat nam Hannibalcm a 
fulminc ictum oculum perdidisse, camelo vcbi solitum vcl 
clepbanto. 

162. Donec Bithyno : Prusia in Yrcynia civitas. Post 
annos scdecim Hannibal Italia pulsus, et in Africa victus ab 
Scipionc, ct postca pulsus a civibus , fugit ad Antiocbuin 
Syriac regcm: qucm malc impulsum ad bcllum Romanis in- 
fercndum , victus cum regia classc dcscruit. Inde dcsccndit 
ad Prusiam, Bitbyniae rcgcm. Quo cognito , Romani lega- 
tum miltunt ad Prusiam Quintum Flamiiiium, ut sibi darc- 
tur pcrduccndus ad urbcni Romam. Quod nc fieret, prac- 
venit Hannibal hausto veneno, quod sub anuli geinma omni 
tcmpore babucrat. 

165. Cannantm vindex: quia popuhis aptitlCannas, vi- 
cum Apuliac, ab Hannibalc oceisus cst. 

167. Ut ptteris pluceas: ut de tc pueri studentes dicanl. 
In scolis dclibcraliva : Hannibal, utruni de Alpibus rcccdcret. 



Digitized by Google 



SATIRA X. 



273 



168. Unus Peiiaeo: Alcxaiulro Magno. Hic nam in Pclla 
natus cst Macedoniac civitate. 

109. Aestuat infelix: Ita, inquit, Alcxanclro parvus vi- 
debattir mundus ail rcgnandum , quasi solis desertis duabus 
insu&is imperaret inclusus. * 

170. Ut Gyarae ci. s. p. q. Serypho: insulae angustae, 
cxulibiis aptae. 

171. Cum tamen a figuiis munit.t Rabyloncm signinYat 
Persarum civitatem, quam contlidit urbcm Semiramis, ISini 
uxor, et coctili latere munivit, quem bodic dicimus ordina- 
rium lapidem. In bac igitur urbe AJexandcr, devictis Persis 
ingrcssus , vencno periit. Haec urbs sexaginta millium cir- 
cuitu patet ex iatere cocto circumdata muris , quorum lati- 
tudo duccntos pedes detinct, altitudo quinquaginta. 

172. Sarcopiiago contentus : quein vivum mundus non 
ceperat, mortuus exiguo loco contentus cst. 

174. Velificatus Atiios: Xerxem tlicit, Pcrsarum regem, 
qui Atbonem montcm in Acbaia dicitur pcrforasse ct im- 
misisse tcrris novum mare, Pontum contabulasse navibus, 
ntque ita cxercitum in Acbaiam transtulisse. 

178. tt madidU cantat quat Sostratus aiis : Sostratus 
poeta fuit. Hic Xerxis regis facta descripsit. madidis autem 
icJeo, quia omnes, qui cum sollicitudine recitant, necessc est, 
ut alae eius sudcnt. Sic Horatius M : sudor ad imos Mana - 
bat taios. 

179. Salamine reiicta: cum victus a Graccis fugit. 

180. In Chortan atque Eurum j. s. Jl. : * Vcntos scili- 
cet. * Solcbat verberarc flatus. Sic nam fingunt Gracci poetae. 

182. Ipsum compedibus : Diccbat nam Xcrxes, usque adeo 
vicissc se procellas Hellesponti , ut Ventos (lagris compesce- 
rct, et ipsum IScptunum compedibus vincirct. 

183. Mitius id sanei ironia ; quia non cecidit, ne ma- 



i) f/otaliut Serm. I, 9, 11. 
/ o/. /. 18 



Digitized by 



274 



SCIIOLIA VI.TKRA. 



culnm infcrret notuc sccunclum ius. stigmate: quia nou 
hoc inscribi iussit. 

184. Htiic quisquam velUt servire deorum : quia pon- 
iem mnri superposuit, finxerunt illi scrvisse Neptunum, queni- 
admodum Laomcdonti regi Phrygiae. Vol propter Apolli- 
nem, quia serviret Admeto. 

185. Sed qualis rediit: interrogative proniinciiinilum. 

188. Da spatium vitae : prolixum tenipus vitae. 

189. lloc rectovidtu: laetus et tristis vitam longam opt;is. 

190. longa senectus. n. t. : aut iuhat his nocet. Scnex 
optas in quocunque stutu fueris.* 

192. pro cute pellem: sencctus pruestat. * 
194« Quales umM/hros: Opucassiivas essc inAfricn poctn 
dicit, in regione Tuhrnccnn, iu quibus simiac nascuntur. 
196. Plur. sturt: qui discerui possint inter se. 

198. Una senwn Jacies: id est, dissimiles et multne ligu- 
rac sunt iuveuum , et est unicuique suu gratissimu , quod 
quidum pulcher est, alter fortis, alter eloquens: senibus eniui 
una esse videtur forma. 

199. madidique ittfantia nasi : ita nam senibus huinor 
de nnso, ut infantibus , pendet. 

200. Frangendus misero g. p. i. : Notandum mascuhno 
genere dixisse, ut hic gingiva. Quin dcntcs ruerunt, giugiva 
punis fraugeudus est. 

202. Fastidia Cosso : hercdipetnc. 

203. JVon eadem vi. : nullus illi sapor est. 

204. nam coitus i. I. o. : ut Virgilius ') : Frigidus in Vc- 
nertm senior. 

205. iacet exiguus cum ramice nervus . penis. Ut Virgi- 
lius 2 ) : Ut quondam in stijndis magwis sine virih. ignis. Ra- 
miccm dicit intestinum. 



i) Virgitius: Georg. III, 97 
•J) Virgilius: Onrg. III. 90. 



Digitized by 



Googlc 



SATIRA X. 



275 



206. Et quamvis tota paljtetttr nocte: fricctur, prnepu- 
dietor. 

208. suspecta libitlo est: ut infumes dicuntur, qui sitic 
utlo ealore cotttim desiderant. 

210. nam quae cantante vol.: id cst , quod parvitatem 
nec audit voceni , nec delectatur, quanqoam nd spectandtim 
eonveniat. * 

214. Qui vix comic. exaud.: id est, usque ndeo non 
polest deleetari cnntilena et cithara , queni strepitus corni- 
cinum non commovent. * 

216. Quem dicat venisse puer: quia per aetatem nec vi- 
def, et nisi puer ndmoneat, nihil sponte sentit. 

217. Prarterea minimus gelido: ut Virgilitts *) : gelidus 
tardante senecta Sangtdg hebet. 

219. Morbortmi omne gentts: id est, omne genus acgri- 
tudini<. l*t Tcrentius*) : Rogas? Senecttts ipsa morbtts est. 

2^0. Prom/Hitts ejrpedit: factlttis dieam nomina vel nti- 
mcrum inoechorum, quos nmavit Eppiu. * 

221. Quot Themison aegros: archiater illius temporis, 
cui detrahit. 

222. Quot Basilus: advocatus illo tempore pracvaricn. 
tor. quot cir. Hirrus: tutor. 

223. quot longa viros absorb. : hanc ostendit orc fuissc 
iinpurnm. 

224. quot discipulos inclinet Hatnii/us: mngister, infun- 
tum corroptor. 

225. Percurram citiusi quot villas babeat extonsor , eo 
die, qui me tutundit, senator factus. * 

226. Quo tondente grttvis : Licinius ex tonsore senator 

227. Ille httmero: Redit nd senes. 



1) Firgilius: Aen. V, 395. 
?) Trrentius: Pliorm. IV, 1 , 9. 



276 SCilOLlA YhTLRA. 

229. digitis alienis: chirngra richilis, qui ah alio cihalur. 

230. didttcere rictum: os ;tpplicarc , ut pulli hirundinis, 
quae plcno ore volat, tlum incihat filios suos. 

233. maior dcmentia: ad postreinum, quod desipietitcs 
efltciuntur. 

234. nec vidtum agn.i id est, incipit nulluin agnoscere 
de suis, nec lilios suos aut amicos. * 

238. Ad Pfualen : inpuraro hanc fuissc dcmonstrat poeta, 
interea et artilicem ad inquietandum senis inguinem. 

239. Qitod steterat : ex eo quam diu prostiterit. 

240. Ut vigeat senstts: ponc , ut non sit demens, qui 
diu vixcrit, tamen omnes effert ipsc filios suos. 

242. plenaeque sororibus urnae : Urnac vasa , in quihus 
mortuorum ossa componehantur , postquam corpus arsi&set. 

246. Rex Pylius: Nestorem dicit , qui dicitur tertiam 
usque aetatem vixisse, id est, CCC. annos, ut dicit Homcrus. 

247. a cornice sec: alii tlicunt, quia plus vixit, quam 
duae cornices possunt vivere. * 

250. Qtuque novum toties: qui multos autumnos vidit. 

parumper Attendas: pcto , ut modicum vidcas. * 

253. ArUiloclu barbam : filittm suum ploravit Antilochum, 
quem Memnon , auxilium patri ferentem , occidit in Troia. 

cum quaerit ab omni: ah omnibus, qui ei solatium prae- 
stahant. * 

257. Atque aliusx Laertes, propter Ulyxem naufragum. 

259. Assaraci magni s. : id est, fclix ctiam fuisset Pria- 
mus, si ante incendium Troiae fuissct mortuas , cuius ftinus 
omnes filii sui deduxissent. 

260. Portante: quae solent a filiis in funere patris fieri. 

264. audaces Paris : henc audaces , quia Helenain, alie- 
nam uxorem, ahlaturae erant 

265. omnia vidit Evcrsa: ut Yirgilius 1 ): Urbis uti 



i) yirgitius: A*n. II, 5t»7. 



Digifized by Google 



SATIRA X. 277 



captae casum collapsaque vidit clc. Ergo lioc illi prolixa 
vila pracstittt. 

567. arma tiara: posita tiara , icl cst cor\bantio. Ut 
Virgilius ') : Arma diu senior desucta trcmcntibus aei*o Gr- 
cnmdat nequiquam futmeris.* 

268. Et rnit antc arom: * occisus cst. * Ut Virgilius 2 ): 
Sunguine foedantem f quos ipse sacraverat f ignes. 

270. ab ingrato i. f. a. : contcmptus ab aratro sencx, 
qui non potest laborarc, icl cst ararc. 

271. sed torva canino : llccubani dieit, quac, excaccato 
Polyuinestorc , cum saxis impellcretur a populo Tbracum, 
versa in canein fcrlur. An quia Graccis convicia congerebat, 
caneiri norniiin verunt ? 

273. et regem transeo Ponti: Mitbridates cum per qua- 
drnginta annos adversus Romanos climicasset, eum Pbarna. 
cem filiimi suum apud caeteros cius fratres voluisset occi- 
dere, ab omni relictus exercitu cst, et exbausto veneno per- 
iit , accepto frcqucnter atitidoto, ut perire non posset. 
Postea vero Pbarnaces successit eius imperio. 

274. EtCroesum: Curn interrogatus fuissct Soton a Croe- 
so, si aliqucm vidissct tam gloriose regnantcm, illedixit, de- 
bcrc vitae ultirnae evcntum exspcctare. Quem cum Cyrus 
eaptuui victor vivuin iussissct in rogo poni, clamarc c % oepit, 
Solonem non sibi essc mentituin ; atque ita a Cyro est li- 
beralus, timeute, ne aliquid sibi faceret in extrcmo vitae 
spatio pcrdurante. 

276. Exilium et carcer Mint.: CumSylla cum lugurtba 
in Africa pugnaret , Marius supra ipsum ambiit , et missus 
est. Illo rcmoto, vicit. Postbacc cum clenuo ad Mitbridatem 
Sylla inilterctur, et profcclus essct in Campania, iterum coe- 
pit ambire supra cnm , ct iudc discordia inter eos nata est. 



i) Firgilius: Aen. II, 509. 
■>) Virgilius. Aen. II, 5o2. 



Digitized by Google 



278 



SCHOUA VETERA. 



Verum cuni Sylla rcvcrtcrclur ob banc caussam, Marius fu- 
git, ct latuit in Galliis in Minturnaium paludibus. Qui cuin 
fuissct ibidein agnitus, in carccrcin missus cst ; cl cuui car- 
nifex atl occidentluin cum missus essct, visa circum eum tanU 
maicstate, vel quid liiltirtis cssct, rclicto gladio pavcns fugit, 
ac rctulil cognita bis, a quibus missus fucraU 111* eum di- 
mitli iusserunt. Qui cum fuisset dimissus, in Africain abiit, 
id esl Cartbagincm. lbidem solutis crgaslulis Romam venit, 
ct omnes Syllanos occidit, et receptus a Ciuna tunc consulc 
tcnuit Urbcm. Postea consul VII. fuit Sylla posito in bello 
qui ante adventum Syllac fato suo morluus est. 

277. Etmendicatusi Ut Lucanus Cartbagincm pro Afri- 
ca posuil , cuius partcm Numidiam viccrit Marius sub lu- 
gurtba. * 

281. Bellorum p.i si triumpbi mcdia pompa cuin bellis 
finiret et vitam. * 

282. de Tvutonico : de triumpbo Gallico. * 

283. Provida Pompeio: nam dicilor Pompeius , mox 
quain suscepit bclltun civilc contra Caesarem, in Capua ve- 
bcmenter aegrotassc ; ct quia non pottiit febrc einori, ser- 
vatus est, ut a Cacsarc occidcretur. 

287. Lenttdus: qui prodilor fuit, et Cclbegus, conitmt. 
tus Catilinae, * lalcm iiiorlem iiom pcrtulcrunl, sed * laqtlco, 
quasi coniurali, iioii gladio f pcricrunt. 

290. cum Pcneris fimum vidct : id cst, cuin ad teuipluni 
Venerls vadit. 

291. Usque ad dtlicias v. : id cst, usquc ad boc deliciac 
bominum veniunl, tit pulchi ittidiucm oplent (iliis suis. 

292. pulclira »aud. Latotta Diana : a maiore ad minus. 

293. Sed v. o. J\ Luctrtia : Lucretia uxor Tarquinii 
(onlalini, quam Tarquinitts, amoicm cius non sustinens, in- 
vilam dicitur corrupissc, proptcr quod illa mortcm sibi ad- 
scivissc dicitur. 

294. cupcrct Rutilae Firgitiia gibbum : Virginiam Appiu< 
Dcccmvir adatnalam, clicnli, qncm ob hoc subornavcral, in 



gitized by Googl 



SATIRA X. 279 

scrvilutem addixcrat. Propter qtiod cam palcr Vii^iniu* in- 
teremit. Dcccmviris impcrium abrogaltim, Appius in carccre 
nccatus cst. 

301. Sattgtune ferventem: cito crubcsccntcm. 

302. quid enim puero : quid plus potcst conferri in pue* 
ris, nisi tit boni morcs tradantur, ct custos adbibeatur? Sed 
haec omnia vincit nalura , quod corruptorcs proliibcri non 
possunt. * 

304. Non iicet esse virw : ut oinnia iutcriin ad custo- 
diendum fiant, inler viros pcrmancrc formoiisus non potcst. 
tuii cui multomm crit causa maioruin et ingeutium. * 
310. et iuven. spec. /aetare tuii cxulta \n pulcbritudine 
fili. • 

312. et poenas metuat, quascunque mariti Irati dehent: 
icl cst , tvrannus ntilluin cpbocbttm in arcc sua tcntum in 
adulterio Ibcdum castravit , nisi formonsum. 

313. tiec e.J\ astro Marlisz qui cum Vencre deprchcn- 
sus est in adultciio. 

315. plus quam lex : plus nam dolent mariti. fu aduU 
tcros quaquu lcx iubct, excrcctit. * 

317. et mugilis intrut: piscis , grandis capilis, poslrcmis 
cxilis, qui iti podiccm moecbortun deprebensonim solcbat 
iimnitti. 

318. Sed tuus Endymioii; pulcbcr lutis. Endvmion pa- 
slor, qucrn Luna adamavil. 

31 ( J. Servilia: uonien cuitisdam mulieris ttirpissimac. 

320. exuet omnem Corporis ornat. : Pro libidine usque 
et sua ornamcnta, inqtiit, donat inulier, ut tantum ad libi- 
dincm suam possit inducere lilium tuuin. 

322. sive esi haec Oppia : quaclibct nobilis matrona, *in 
desidcrio viri. * nibil aliud propter libidinem speetaL 

324. Sed casto: quasi obicctio. Quid cnira, si castus fue- 
rit, pulcliritudo nocet ? 

325. Hippolitoi id cst, quid profuit castitas Hippolito 
ct Bcllcrolbnti? nam propterca damnati sunt. * 



r 

■ 



Digitized by Google 



280 



SCHOLIA VETERA. 



326. nempc haec: Pliaedra Minois filia, uxor Tbesei, no- 
verca Hippolyti. 

327. Nec Sten.: Proeti uxor, quac amavit licllei ophoulem. 

329. Cttm stim. o. p. a. : dum laesa ttut contcmpta cru- 
bescit, dum laesus amor irascitur. Ut Virgilius 1 ): diari ma- 
gno sed amore dolores Pollttto , notumque Jurtns quid fcmina 
possit. 

330. cui nubere Caes. uaror: uxor Claudii Messitlina, quae 
Gaio Silio paluin uupsit, inducto etiam Claudio , ut tabulus 
dotalcs obsignaret; quod quasi dc industria simiilaretur, ad 
avertendum periculum, quod imniineret ipsi, pcr quem dum 
portenta ostendcrentur Hostiliuin transeuntem per foruin 
rapuit Claudius, et necavit. 

333. Mcssalinae oculis: vidente ipsn, id est, unte ocu- 
los amatus crucifigitur. 

334. Fiameolo: quo nova nupta opcritur. genialis: 
lectus, ulji conctiuibuiit. 

335. centena dabunlur: dos scilieet sectiiuluiu inorcm. 

336. attspex : auspices ut solcbant ntiptiis interesse. 

337. et paucis commissa : cluuculo celcbrari. 

338. A r o/i nisi L vtdt ntth, : * id cst, illa * adultcra. 

339. pereundttm erit : si coittradixeris, moreris; si con- 
scntias, paululum mortcm diffcris. * 

342. interca tu obsequere : interca dttin ad illitiu pcrve- 
nit criincn admissum, tu illi vel tibi fac satis. Nam sive in- 
dulseris, sive negaveris, tanttindem crit. 

346. Nil ergo optalmnt h.: obiectio ctim interrogalione. 

347. Permittes: pones iu voluutatc dcorum. 

350. Carior est iiiis ho. q. sibi: ipsi non petita bona 
praestabunt. Plus enim nos ipsis cariores stttnus, quam nobiv 
35t. caeca nttign. cup. ea,cco sivc vano dcsidcrio. 
353. Notum qui pucri : sciunt futura. 



i) nrgUius: Aen. V, 5. 



i 



Digitized by Google 



SATIRA XI 



281 



354. voveasque sacellisi votum facias in tctnplis. 
355 tumacula poixii pinguia quaedam vtscera* 

356. Orandum est : lioc soluin petendum est. * 

357. et mortis terrore c. : qui mortcm contcmnat. 

358. inter muiwra ponat: pro donis mortcm haheat.* 

359. Naturae qui ferre qutat: quicquid imperat natura. 

361. Herculis aerumnasi id cst, lahorum gloriam ferat, 
el praefcrat lahorcs deliciis. 

362. et piuma Sardan. : Sardanapalus ret Assyriorum 
luxuriosus: de quo Tullius in tertio dc Repuhlica ! ) sic ait: 
Sardnnapalus ilie vitiis multo quam nomine ipso defomiior, 

364. unica vitae : via, quae sola quieta esse polcst vitae.* 

365. NuIL n. h. si sit Pr. : ne quid dcos, qui sapiat , 
tinieliit. 

366. nos tc Nos Jacimus F. dcain : dum pcliuius aut 
speiiiiiius aliquid. 



8ATIRA XI. 

DE COMPARATIONE VICTU8. 

Ai\ Pcrsicum scrihit in cos , qui ullra vircs familiaris rei 
jireliosas epulas comparant ad cxtrucnda convivia. 

1. Atlicus: Pocla noiniiia duo posuit, ciiin de generali- 
tatc loqualur. Pcr Atticum vcro divilem vult iiitcltigi qucm- 
liliet ; pcr Kutilum antcm paupercm : quein deinenlein ideo 
dixit, quia in divitihus quac humanitas dicitur, Yiaec in paU- 
pcrtatc dcmeotia hahetur. 



i) Hepublica : p. 1 1 4 - «d« Heinr. 



Digitized by 



282 



SCHOLIA VETERA 



3. Omnis Convictus, thermae: Dccst, loquuntur omncs. 
5. iuvenilia rnembra : dum iuvenU cst. * 

7. nec prohibente Trib.i qui custodcs crant lihcrtiitis. 

8. et regiaverba: superbn et ilelicata, id est, se nucto- 
raturus , aut lincc scriplurus, quae iuris et consuctudinis 
crant ab iisdem scribi, qui acccpto pretio sc in ludo distra- 
hebant. 

9. Mtdtos porro vides : Eos vull intclligi, qui ex pccunia 
sibi credita luxurtantur. quos saepe elusus: id est, fre- 
quenter delusi cx pollicitatione redbibitiouis , ibi cos cxpe- 
ctant, ubi res aptae luxuriae distrabunlur. 

11. Et qtubus in soloi qui tanlum propter gulnm vo- 
lunt vivere. 

14. Interea gusttts: hos gttstus, masculinuin. 

15. Numquam animo pretiis o, : intensiosc cmunt , quac 
carius distrahuntur. Hacc cnim cos plus delectant. 

17. perituram arcessere summam : non dubitant mutuo 
accipcrc, quae perdant magis, quam crogcnt. 

18. Lancibus oppositis : id cst , argcntum vcndct aut 
matris suae imagincm , si in auro picta est atit in argcnto. 

19. condire gidosurn Fictile : hvpnllagc; nam gtdosum 
* dixit * pro co, quod gtilosis parattir. Fictilc atilcm, pali- 
nam accipicns ut cacabum, gulosis cibis composilutn. 

20. Sic veniunt ad miscellania ludi: id cst , cum non 
haheant, unde manduccnt, dislraliunt se ad Itidurn. gcnus 
miscrabilc ferculi. Misccllnnin, cibus gladiatorum, id cst, ul. 
timn cocnn. Ideo miscellatiia, quia oinnia, qttac nppoiiiiutitr 
cis, iniscent ct sic manducant. 

22. lattdabile nomen: bonum nomcn, vcl famam accipit. 

24. qtd scit qtianto: id cst, paupcr, qtii novit, quautuni 
dUtat a divitc, ct tamcn non sc agnoscit, ct quasi dives lu- 
xurialtir. Athlans : mclaphora n montibtis. 

26. quantum Jcrrata d. : id csl , a muiorc patrimonio 
patipcrtas aut mcdiocris rcs familiaris. 



Digitized by Google 



SATIRA XI 



27. yrtti ofuvxuv: Socratis philosophi dictum ; id cst, 
agtiosce tc, qui sis, cl secuudum possibililatcm tuam agc. 

28. cl mtnu tr. pectore : in mcmoria liabendum 9 cousi- 
derandum scmpcr. * 

31. in qita se transduccbat : idonetnn existimabat, trans- 
ferebat. 

32. causam Protcg, ajjectasi defcndcrc ncgotium inid- 
slum atit dubium. * „ 

33. dic tibi f/uis sis: considcra eloquentiam tuam, si ad 
dcfendendum est idonca. * 

34. an Gtrlius an Matho buccae: iactanliculi , qtii tan- 
tum buccas inflant, et nibil dicunt. 

35. Noscenda est mcnsura sui : id est, considcrand* in 
omuibus rcbtis cst mcnsura uniuscuiusquc rei, ct si ad hanc 
stiflicit, sic eam dcbcs adsumerc. 

36. ctiitm ciun piscis emctur : cliam in rcbus lcvissimis. 

37. Ne muiium: preliosum pisccm non debcs emcrc, 
tutn sis patipcr* 

39. aere patcrno : qui cvcntus subsequilur comcstorem, 
cum non habcat. * 

40. Ac rebus mcrsis: id est, patrimonio ; *cum omne pa- 
trimoniuin suuin tncrgat in venlrcm. * 

<\X Ammlus : post omnia vcndit annulum c digito , ct 
comcdit. * 

44. Non pracinaturi: id cst, nou magis metuenda mors 
iu iuvcnta luxuriantibus, quiim scncctus. 

46. Hi pleriuique gradus : frcqucntcr bis rchtts ad $um- 
iiiHiu cgcstalcm pervcnilur; ct cum mutuo acccptam a crc- 
ditoribus pccuniam dcvoravcriiit, in cxiliuiu sponte cunt, id 
t*t, «d Baias, ubi inaior csl luxuria, ubi ct rcliquain, si est, 
pccuniam devorcnt. tunc nain, ctun non supcrcst aliquid, nc 
$it factiltas rcpetundi pccuuiam sttaiii , cxiliuin sibi iiulicuut 
aunuin abcssc patriac suac. Vcrtcrc soluin cst cxilium pati. 

47. corain dom, cons. : mutuo accepta atite creditorc* 
comcdunt. * 



■ 



Digitized by Google 



284 



SCIIOLIA VETERA. 



48. pallct foenoris ailjctor: crcditor, consumpln pccunia. 

50. Cedere namqtte foro: id est , tanturn illis cst dcsr- 
rerc patriani suitm vcl forum, qunntum est a Siibura, fro- 
qucntissimn regione, ad Diocletianas migrare, ubi solituilo cst. 

noti est deteritts : id est , niliil est deterius , qunm abesse 
foro, ut et patriam deserere patiaris. * 

52. illa Moestitia est: hoc tantum dolent. 

56. Experiere Jtodie : Inteltiges, inquit, Persicc , utrum 
prneceptis meis vita conveniat, sed ncdiim ego patrimoniurri 
laudo. Ideo siliqttas posuit luxuriae rictu. 

59. Coram aiiis: id e<*t , antc alios , nt frugi videaris, 
pultes aut legumina iubes parentur tibi , in aurem autem 
pucro alia dicis tibi parari Siliqttas: id cst, parcitn- 

. tcm. Nam proprie siliqun cst, qun lcguminn continentur. 

00. Nam cum sis conviva : qtii te mibi convivam futti. 
rum promisisti. Nunc poeta vult hoc intelligi. Cum, inquit, 
sis vir magntis, excipieris tamen a me hospitio paupere, ut 
scilicct Hercules ab Euandro, aut Aeneas. Haec, inqnil , //- 
mitta victor Alcides x ). 

63. Alter aquis: Acnens , qui in Nutnicium fontcm ln- 
psus, creditur consecrnttts. Idco ait aqttis. Jlammis vero Hcr- 
cules, qui iu Oeta monte sc inccndit, non tolcrans nrdorem 
vcstis, quam in snnguine Nessi Ccntnuri tiuctnm, cnussa pcl- 
licis, uxor sun Deinnirn vcsticndam porrexit. 

64. Fercula nunc audi: id cst, ordincm convivii hodi- 
erni, quod tibi exhibiturus sum, exponnm. * 

66. inscius herbae: lactnns, qui adhuc hcrbam non con- 
tigit. Ut Virgilius 2 ) : Vtia die siccant ovis ubera, 

68 et montani Asparagi: quin sunt ct in hortis. 

70. tortoque calentia foeno Ova: recentia ova cum ipsis 
gallinis. 



i) fir S iUus: Aen. VIU,36a. 
a) yir$iliu$ : Eclog. II, 4*. 



Digitized by Google 



SATI8A XI. 285 



72. quaies fucrant in vitibus uvae: uvae, quas suspcnsas 
servaviinus. 

74. Aemuia Picenis : tanquam Picena. 

75. siccatum Jrig. : hicme ; nam sicca poma non incltant 
morhum, liiiinore nocivo consumpto, sive digesto succo malo. 

77. Haec oiim nostri: veteres , licet adbuc parce vive- 
rent , tamcn iam egrediebanlur antiquam parsimoniam. 

78. Curius: De Iioc Cicero in Catone maiore'): Gi/vo, 
ad Jocum sedenti , magnum auri pondus Samnites cum obtu~ 
Ussentj repudiati sunt. Non aurum lunberc praeciarum sibi v#- 
deri dta it, sed qui haberent aurum, imperare. 

82. Sicci terga suis : in crate pendens laridum. 
i&.Jestis strv. dieb,: id cst, ut non tangeret, ntsi festis 
diebus. * 

85. Aceedente nova: id est, recenti, ut Duo iacte novo^). 

87. Castrorum imperiis: dux, magistcr eiercitus. 

88. soiilo maturius: citius solito, ante horam nonam. 

89. £rtctum domito: sola dignitate clnri; nam nec su- 
pcrbi, ncc divites. Et domito, id est, fosso et subacto rnonle. - 

91. et Fabricios: Fabricium censorem dicit, cui in cen. 
«ura Maximi nomcn obvenit, qui luxuriam reipublicae da- 
collega Publio Decio postulavit, ut aut ipse, qucm- 
admodum ei viderctur, mores bominum emendaret, priorum 
censorum negligentia perditos, aut pateretur se revocare pri- 
stinum civitatis statum: quortim si neutrum faceret, minita- 
tus abdicaturum sc eum magistratu. Decius ergo exterritus, 
permisit, ut, quemadmodum vellet, rcmpublicam adininistra- 
ret, se conscnticnte. 

93. Nemo inter curas et seria : inter nccessaria. 

94. Qualis in Oceani fluctu testudo: ut lectum testmlu 
neum babcret. Lcctos nam antiqui testudine Occani or- 
nabant. 

i) Catone maiore : c. 16. 
i) 1'irgitius : Aen. V, 78. 



Digitized by Google 



286 



SCIIOLIA VETER A. 



95. et nobilt ftdcrtun : nobilius dixir, quam lectum. 
$6. Sed nudo latere : non ornata sponda. 

98. ruris alumni: rustici infuntes. 

99. Ttdes ergo cibi: talia convivia corum , qtialcs et ro.s 
familiares. 

100. et Graias m. n. artes: signa sivc alias ornatmas. 

102. Magnorum artif: inagno artificio confecta pocula. 

103. Ut phaleris g. eqtuts: id est, tit de poctilis fractis 
plialcras et alia oruainenta militaria fahricarct. 

104. ferae mansuescert iussae : a tliis, ut pueros nutriret 
Remum et Romtiliim. 

106. clypeo venientis: Martis ad llaain venientis, ut con- 
cumberet. 

107. Pendentisque : de aerc. 

109. faiTata catino: cibus ex farre, qui cibus priintis 
antiijtiorum fuit. 

110. Omnia tunc quibus : boc cst, omnia tunc prae- 
stantiora crant et tanli pretii, quibus , si avarus sis 9 invi- 
dere possis. 

111. et vojc Nocte fere media: Conturbantibus Gallis Sc- 
nonibus, rrpente vox monentis audita est , bostem cavcrent. 
Itaquc bostibus pulsis, restituta Urbc, templum constitutuni 
est ct cousecratum Deae Monctac. Dicit nam lovem adveti- 
ttnn Senonuui pracntintiassc Gallorum. Uudc Virgilius *) : 
Armorum sonitus toto Cermania coelo Audiit. 

114. Offivium vatis: oflicium sacerdotis et aruspicis dii 
feccrunt, sacerdotum morc fugientibus. Ipsorum enim fucrat 
imininentia Romanis pecicula nunciare. 

116. et nullo violatus luppiter autv: id est, cum nec- 
dum auro texlus esset, sed (ictilis tola lovis conpago, magna 
pro nobis cura vigilabat. 

117. nostraque ex arbore mtnsas : ut mcnsas llerent iuu 
cinas. 



i) Virgitiu* ' Georg. I, 47 {. 



Digitized by Google 



SATIRA XI 



287 



1 19. tleiecerat Eurus : quaut venlus deiecisset. * 

1 23. Grande ehur : eburnea mensa , ex ebore facta. 
pardits hiatuz pardus, qui sustineat orbem. 

124. fx>r(a Syenes: civitas Aegypti. 

125. Et Mauri celeres: Nam et apud Mauritaniam inte- 
riorem clicunlur nasci elepbanli ; unde et Hannibal babuit. 
Praeterca boc nain addunt , quod cum senserit se grandes 
habere dentes, in tcrram eos figit , et inde abducto capilc 
eos amittit. 

126. Nabathaco bellua saltu: locus in India, ubi nascun- 
tur t-lcpbanti. 

127. IJinc surgit orearis : libido vescendi binc dclectat 
cibum caperc, si mensa cst cburnea. 

128. natn p. a. iliis: mcnsis sciliccl. Ut est, inquit, no- 
lm vilis anultis ferrcus, ita illis mensis pes argcnteus , nisi 
ftierint elepbanti dentc compositae* 

130. qui me sibi conipairt: id est , qui mc ei compa- 
ratione conteinnat, non eum invito. 

135. Rancidula: quia ossea sunt mnnubria. 

136. cui credere debeat : cui quasi magistro subiaceant 
omnia. 

137. Pergu/a: coquina, qua boletaria ponuntur. 

138. < t j&gargus : Pygargus fera est spccie cervi , quae 
retiiores partcs albas babct. Ideo et pygargus dictus est, 
quia Graece nates nvyij dicuntur. 

139. Et Scythicae volucres: Fasianus, uno xr t c yuoidog 
tur et alvum Argo navis. Pylargus, avis genus, clagalopcs 
appellatur. et ptioenicopterus ingens: genus avis, quae 
bubcl pinnas colore pboenicio ; in aqua seinper est , abun- 
dans in Africa. Iluius rostrum tam prolixum est et curvum, 
ut 9 nisi merso capite, aqua in os ipsius non possit iutrare* 

140. Et Gaetulus orix : Oryi animal minus quam bu- 
balus , qucm Mauri unccm vocant , cuius pellis ad cetras 
proficit, scuta Maurorum minora. 



Digitized by 



288 SCIIOLIA VETKRA. 

141 * idmea coe/ia : quia liinionum codices maxiine cx 
ubnis sunt omnes. 

142. Ncc frttstum: IIoc est, quod vult diccre. Infertor 
noster furtum facerc ignorat, ncque aut caprcae carnis par- 
ticulam aut alicuius avis subtrabcns; ncc aliud novit rnpere, 
nisi ofellum, quod didicit. 

145. paiuis assibtis: vili emptos. 

146. incultiis puer p. ai. a. : Benc poeta ostcndit vcsti- 
tuin pueruin, non tamen ornatum. 

147. iion a m. petitus: quales vendunt eare manciparii. 

148. fiosce Latiue: non Graece, quia ncscit. 

141*. hlein lutbitus cwiclis: id est , pucris similes vestes. 
tonsi rectii/ite : non comati. 

150. pexii dedueti pectinc capilli. 

151. Pastoris duri: Duobus liis generibus pocta convi- 
vium defuruiat , quod rustieos dicit ministrare pueros. 

152. Sttspirat: quia diu abest a parentibus, tristis est. 

153. desiderat hoedos: ut pastoris filius. 

154. Ingentti vidtus : modcsti, bcne nati. 

155. tptos ardeits purpura vestit : qui practextati sunt. 
ardens jntrpttra pro fulgcns. Ut ViYgilius *): Tyrioque artle- 
bat murict laena. 

156. Ne pitpillares: id est, quales babent bi , qui pa- 
tres non babent, scilicet tumentes in licentia pucritiae; sed 
castus est. 

158. inguina gittto : maiorem pcnem. 

159. Hic tibi vina : talis puer tibi erit pinccrna. 

160. A quibus ipse venit: de eadem villa vinum, undc 
ct minister est. 

162. Fors. ttt Gatidana : id est, spcras forsitan , quod 
incipiant saltarc dclicatae ac pulcbrae puellac Syriae ; quo. 
niam dc Syris ct Afris Gadis condita est. ftunc, inqtiit, 

i) 1'irgilius: Acn. IV, a6a. 



Digitized by GoOQle 



SATIRA XI. 289 

expeclas apud me pantomimas aur Ivristrias c!e Gadihus, 
quod lasciviant. Martialis *) : Ita ne Gadibus inprobis pucU 
iae Vibrabtatl sinc Jine prurientes Lascivos docili tremore 
Lttnbos, 

163. Incipiant prurire choro : quae suo motu faciunt 
barhatos pati prtirigincm. 

167. magis ille e.rtenditur : ad Venerem, illis saltantihus* 

168. urina movettw: irritata scilicet clunihus saltantium 
puellarum. 

169. audiat ille : res aut luxurias. * 

170. TfStarutn crepitus: tcstis nam antea percutichaot 
snltaiitihtis paulomimis quidam huc non erat ut mesocori 
p# k rctitcreut manihus. 

172. Vocibus obscoenis : divites cantilenis turpihus ac tam 
obscocnis, ut illis meretrices ahstineant. 

173. Qui Lacetlaemonium pytismate lub. orb.: qui expuit 
supra marnior Laccdacmonium, quo stratum est pavimen- 
tum, ut lcve sit, ut saltantihus puellis nihit impedial. 

174. Nantqtte ibi jbrttuiae veniam damus : divitihus, 
quasi liccat illis pcccare. 

175. Uaec. eadem illi: id est, si alca luserit pauper aut 
adultcrium ommiserit, damnandus est ; si dives horum ali- 
quid fccerit, iocosus appcllatur. 

178. Conditor Jliados: Virgilii sive Homert versus. * 

180. qua voce: * quid interest, utrum * hona, an mala. 

184. necprima si luce egressa: Mire nec ipse rei peper- 
cit poeta. IS"e uxor tihi hilem contrahat, si tarde regrcdi- 
tur, quae a prima luce processerat, et ita regressa, ut se 
prodat signis quihusdam concuhuisse cum moecho. Solent 
cniin aurcs ct vullus suh ora cis ruhere. 

186. Numida suspectis r. m. r.: Terentius 2 ) : Posujuam 



i) Marlialis: V, xio. 

q) Terentius: Enumh IV, 3, 3- 

Vot f 19 



Digitized by Google 



290 SCHOLIA VKTERA. 

ludificalus est virgincm, vcstem scidit. Yexata igitur a moe- 
cho, qui cum ea concuhnil. 

190. ingralos a. o. p. sodales : nam rcferentes tihi gru- 
tiam, qui fortunam sequuntur et amicitiain pro suis cotii- 
modis contcimiuut. * 

191. Interea Megalesiacae : hoc ideo , quia Megalesia 
circenses ante solem prope edehantur. 

192. Idaeum solemne: de Ida , Matrc deuni. 

193. Praeda caballorum: pompa. Quoniam circcnsihus 
illis, quos praetores cdunt , unus cst missus, qui hordearitis 
dicitur: ideo praeda caballorum , quia hordcum pro illo die 
aurigae tollunt cquorum. Aut ideo praeda dixit , quoniaiu 
inulti equi frangchantur iisdem circensihus. 

H'6. eventum viridis q. c. panni : id est, prasiui cx cla- 
more magno colligo victoriam. 

197. Nam si de/zceret: id est, si vinceretur prasinus, aut 
si hoc spectaculum deficeret , ut non essent circcnscs , sic 
tristcm Urhem videres, ut si csset hello victa. 

198. veluti Cannarum in pulvere: loeus in Apulia, tihi 
Bomani ah Ilaimi linle sunt victi. victts Consulibus : Var- 
roncm Terentium dicit et Paulum , quorum Paulus scni<?t 
occidit , Varro autem fugit ; cui triumphus decretus esl , 
quia non penitus desperavit. 

199. Specient iuvenes: iuvenihus speclacula concede, qui 
propter certamina sponsiones ponunt , et deleetat eos iuxta 
pucllas spectarc. Quia antiquitus solrbant mulicres cum vi- 
ris omnihus interesse spectaculis indiflerenter. 

204. lam minc in balnea : Bene hisdem poeta verbis 
verecundiam expressit. 

205. solida hora s.: una integra hora usque ad sextam. 
207. qiua sunt talis quoque tatdia vitae: ut sacpius idc.m 

facias. Quicquid iit rariter, magis dclectat. 



Digitized by Googl 



SAJIKA XII. -.»91 



S A T I H A XII. 

DE IEDITD CATULLI. 

« 

Reginae ducimus agnunt: funoni, alii Fortunac ; et 
tlucimus, ad sncrificium, cncdeiidum nd nrnm. 

4. pugnanti Gorgone Mattra : Minervac similis agnn ; et 
Matwa , quoniam in Mauritariia iuxtn Atlantcm a Pcrseo cst 
occisa Gorgon Mcdusa. 

5. petulans quatit hostia funem : id est, iuvencus , qui 
funem, quo ligatus est, rumpit. 

6. fronteni(jue eoruscati movct , sicut tclum, quod co- 
rnscaf. 

8. qttem iam pudtt ubera matris: lac sugcre. 

0. t/ui vearat: ferus indomitus , matiirus nd sacrificium. 
Vt Virgilius *) : atque irasci in cornua discit Arboris innixus 
tntrtco. 

10. similisqtte aJTeetibtis es.se t : voto, voluntati acqualis. 

11. Pinguior Hispul/a: matrona pinguis fuit. 

1*2. rtec finitima n. i. herba: non in liis partibus, scd de 
pcrcgrinis. 

jM. ostendetis Clitttntni pas. s.: tluvius, qui Trevis, civi- 
tatein Flaminiac, interfluit. 

14. et a grandi c. f ininistro: sacerdoti , aut qui sacri- 
licia occidunt ministri. 

j 

16. Nuper et: Catulli, qui prope naufragio perierat. 

17. fulminis ictus: tempestates. 

10. mbitusque antemnasi. ignis: fulmen impulit antemnas 
cum velis. 

23. si qttando poetica surgit : id est , talcs tcinpestates 
contingunt navigantibus, quales fingere solcnt -poetae, magnae. 



i) Pirgilius: Georg. III, a3a. 



Digitized by Google 



SCIIOLIA VETERA. 



25. caetera sortis Eiusdein: id est, naufragtt. 

27. Et quam votiva: quam naufragio liherati poiumt. 
Antiquitits cnim solchant, qui nuufragio Itltcrati csscnt, pro 
voto pingcrc lahellas ct in tcmplo Isidis poncrc. 

28. ' Pictores r/uis n. ab hide p. : quod iu templis figcu- 
das tubcllas pingtint. 

30. Cum plvnus : plcna navis cx unila. * 

ol. Alternum puppis : lalus dubat navis, ct arborc coacla. 

33. iiectoris : gubernatoris. decidei-e iactu: ile pcri- 
culo ct de vila cocpit pacisci cum vcntis, et iaciuram mcr- 
cium facerc. 

34. imilatus castora: castorem, hehrum dicit, qui cutn 
vidcrit se ohsideri , ct non possc evadere , testiculos suos 
morsu avulsos proiicit. Intelligit enim oh hanc rem se copi ; 
quia ad mcdicainiua valdc sunt ncccssarii. 

37. Fundite (jitae mea sttnt: proiicitc in marc res mcas. 
39. Maecenatib. aptum : id cst, nohilihus aptum. * 
42. et Raetivus adiuvat aer: id est, Spauiac Baelicac. 

44. Parthenio Jactas: cclatoris nomcn. urnae cra- 
tera ca/mcem: grundcm sciliccl, qui urnam possct caperc. 

45. Et dig. s. Pliolo vel eoniuge Fusci : uno de Cen- 
tnuris, vcl uiorc Fusci, quae chriosa iuit. 

46. Adde et bascaudas: vasa, uhi cahces luvahantur, ct 
cacahus. 

47. pallidus emptor Olynthii Pliilippus, puter Alexandri 
Magni, cui Olynthum Macedouiac civitatem Lasthcncs et Eu- 
thvcratcs prodiderunt; qui cum a Philippo proditorcs se 
nuncupari sacpe audissent, vitam laquco finicrunt. 

48. quis audet: qui altcr aut iu qua regiouc mtindi in- 
vcnitur, qui sulutem pecuniac praelcrat. * 

51. Sed vitio caeci: id cst , multi sunt, qui ob hanc 
causam patriuionia colligunt, tantum ut habeant, non ut tu- 
men utantur, scd avaritiae satisfaciant. 

53. Tunc adversis: ahsolutc, quod adversa sint naufra- 
gantiuin fata. 



■ 



Digitized by Googlje 



SATIRA XII. 



54* Recidii ut m.f.i res pcrvenit ad hoc, ut arborrm 
SHCcitleret, et per hoc breviorem faccrct. ac se Expli- 

vtiti Sensus liic cst. Ultima pracsidia angustum diserlinrn 
habent, post eieetionem reruin omnium, ut factas navciu mi- 
norcm. Fit aulem minor navis, suhlala arborc, id cst, lcvis. 

57. / iihiic: castigatio ab excmplorutn cventu. 

58. digitis a morte : citin inler te et mortrm quatuor 
sit digilorum dtstnntia. 

5 ( J. si sit latissima taeihti id est , navis de pinu. Pro 
cjualibet posuit niateria. Ut: Pinea silva mihi *)• 

60. Mojc cum reticul. et pane: quod naulac sihi scilScet 
adsumptum viaticum ponunt. 

61. Aspice sumtndas: inter sitarcliiani ct securcm ne- 
ccssariam putato ad navctn vehcndam. 

62. Sed postfptam iacuit pl. mare : tranquillum racluui 
est *inare*, et fatum vcctoris supcravit vcntttm ct marc. 

64. Parcae m. beiiismtei fata mitiora. 

65. et staminis albi Lanificae: non inortcm minitantia. 

67. Ventus adast: veutus j>rospcrus. 

68. Festibus extentis: fiinihus, aut vestibus velis accipe, 
aut quod dicuut artcmoncm. 

61*. Velo prorasuo: id est, artcmonc solo vrlifiraveruttt. 

71. Atcpte novtrvtdi sedes : Albam Loni;am signiiient, 
quani comdidit lulus Ascanius, concessa novcrcae sui tmmi- 
nis civitate, id est, Lavinio. 

72. cui candida noinen Scroja: montcs Alhanenses. 

73. niiserabilv sumem aut mirabile , (juia triginta fctus 
habuit, aut miserabile, tjuod miscratum sit Phrygibus. 

74. Et numquam visis : ntinquam invcnta cttm trigiiita 
inamillis. 

75. inclusa per aequora molcs : porlum Augutli dicit, 
sive Traiani. 



i; Viv^ilius. \en. IX, «5. 



Digitized by Google 



294 



SCIIOLIA VKTKRA. 



7ti. fwrrtctocpte brachia rursum : quia Traiauus porttim 
Augusti rcstauravit in mclius , et ititcrius tuliorcm sui no_ 
minis fecit. 

77. Qjiac fjclago currunt: iutrutit inare et admittuut ter- 
ram solidatn. 

78. Non sic igilur mirabere: id est, non sunt ita mi- 
ruticli portus naturales, quam qui nianu fiaut. 

79. Irunca puppe magister: truncata nave. 

Garrula securi : rjuiu libenter frecjuentius uarrant 
Iciii|)cs4ateui pcrpessi, post<|itani clevenerunt in poitus sccuri. 
&4. Serto(pie delubris: coronas iiuinolatis hostiis. 

85. Ac mo/ies ornate foeos: mollcs focos dcoiutu clicit, 
<|ui de ture facli suut. 

86. et sacro tj. r. rite fjerato: sacriiicio coinpJeto. 
S8. Aeeipiunt J'r. s, /i. cera : iuccrata sigua dcoruni. 

90. atcfue omnes violae i. colores : Violae nain muho. 
ruui sunt coloruni , purpurcae, albae, aurcae. 

91, longos erexit iartua ramos: coronatae iatiuae lauro. 
9 C 2. optrantur f. I. : sacrificant, ut Virgilius ! ): laetis ope- 

ratus in herbis. 

94. tot pono altaria: sacrificia. Id cst, ne uic putes iiac 
liuuianitate haereditatem adpeterc. Tres habet filios. 

95. Libet ejcptctaiv : mirum cst nnm, ut amico filios 
liabetiti ali(|uis amtcoruin tam impensius obsecjuatur, euiu 
haec pro baercditate captanda fieri soleant. 

97. coturnix Nutla: Ironiam ad sterilitalem retulit. oc- 
cidittir pro patre fcbricitante , non , ut dicam , pro amico 
puujiere. 

98. Sentire calorem: aegrotare. 

100. Legitime fixis : id est, devotis precibus impletur. 

101. ejcistunt qui promittant hecatombem : Hecatombem 
promittunt, ut inoriantur illi , a quibus se heredes scribi 



i) Virgiliui : Georg. I, 339. 



Digitized by Google 



■ 



S A T I H A Xlf. 295 

* 

poscunt. Alii vcio comperlo hoc , quod pro ipsis vo(a fa- 
ctinit, heredes eos scribunt. 

102. nec venales elephanii: quos immolent. 

103. sub n, sidere: in urbe Roma non iuvenilur. * 

104. sed furva gente: nigra, de India. 

105. Arboribus Rut.: apud Lavinium, id est, in Hetruria. 

106. tudli servire p. : nisi regi. 

107. si quidem Tyrio : Et ipse *) dicit : Cum Gaetula 
dticent portat-et bellua luscum. 

108. regique Molosso: Pyrrlio Epirotarum regi, qui pro 
Tnrentinis adversum Romanos bis pugnavit , et viclus bis 
eiuttis est castris. Ex cuius nominc est Pyrrliica. Et ipse 
elephantis vectus est per triumpbum. 

109. ac dorso ferre cohortes : elepbantis nam pugnabanL 
111. Nulla igitur mora perNovium: id est, nulla mora 

erit heredipetis , si eliam boc genus cmere liceat et immo- 
lare, quin et ipsud faciant. 

113. Et cadat ante Lares: ante aras deorum Penatiuin. 

115. Alter enim si concedas: id est , etiam aliquanti de 
bts, si liceret, de servis sacrificium facereut. 

118. et si qua est mtbilis illi: etiam filiam virginem de- 
vnvet ad sacrificium , quamvis sciat , non eam posse eripi a 
Diana, ut Ifigeniam. 

124. Post meritutn sanei post Ifigeniam immolatam non 
verbo facit heredem, sed vero. 

126. vivtis rivalibus: aemulis hereditatem captantibus. 

127. iugtdata Mycenis : filia Agamemnonis, veluti 61ia ca- 
ptatoris. Ifigenia, ironia. 

128. vel Nestora totum : tribus seculis. 

129. quantum rapuit Nero: proscribendo. montibus 
atirum Exaequet: id est, in patrimonio habendo. 



Ipst : Sat. X , 1 58- 



Digitized by Google 



290 



SCIIOLIA VF.TF.RA. 



SATIRA XIII. 

1. Erempio: Ita male virlutem esse ail , ut displiecat 
crimen ipsi, qui male commisit. 

2. quod se Tud, n. n. abs : id est, ha*ec est inagna pocna, 
quod si qui peccaverit, suo iudicio <lamnatur. * < 

4. vicerit urna : niliil protlest corrupisse iudicein , vel 
subposuissc pro sorte. 

6. Sed nec Tam tenuis: id cst, aequo animo hoc ferre 
debes, qiiia nec tanlum pauper cs , ut te damni, qtiod con. 
tigit, affligat pondus, nec tibi soli hoc contigit, sed iam apud 
liomines vetus est liaec caussa. 

11. Ponamus nimios g.: pone, quod deheas tristari, setl 
ita ut oportet, sccundum damiiuui. 

14. spumantibus ardens : tlagrantibus , iratis. *Tu nmic 
minima damna vix toleras , ctim virorum sit forli aniino 
etiam magna perferre. * 

16. stupet lutec qui iam: Interrogattve ipsuin inciep.it, 
haec seni nova videri non dehent 

18. An nihil in mel.: tanti temporis usus tibi non pro- 

ficit. 

21. Hos quoque feiiccs : pro sapieutes posuit. 

22. Nec iactare iugiwi: translutive ; qui non rcloctan- 
tor contra necessitatein. 

23. Quac tam festa dies : quid tam sacrutn celebratur, 
ut non quotidie delinquant inficiautes homines. 

25. giadio vel pyxide: veneno vcl gladio. 

26. numerus vix est tot quot Thcbar. poriae : septem 
portas habcnt Thebae, ct septem ostia Nilus, et septem *uiit 
Sapienles. 

30. et a nullo p. n. metallo : quemadinodtim priora tem- 
pora habtierunt noinina, id e»l , atirea, argentea ct caetera. 

31. Nos hominum divutnque Jidctn : cum scelcrata sccul*, 



Digitized by Google 



SATIRA XIII. 297 

inos hunc errorcm palimur, ut homiuum ac dcorum fideui 
iniploremus. 

32. Qitanto Faesidium: ut ostendat, Faesidium condtictos 
tunc hahuisse, qui eum agcntem caussas magna voce laudarent. 

33. Dic senior bttlla dignissime : inrisivc , quasi iterum 
pncr. Hoc cx provcrhio Graeco natteg 6ig ydotnvsq. Cae- 
tcrum hullae qui usus , aut a quo inventus fuerit, supra 
dictum est. 

34. nescis Quem ttta: id est, ignoras , quas voluptates 
populo pracstas, cuin pcrfidiain miraris. 

37. araequc rubenti : sanguinolentae , vcl cx igni. 

38. priusrjuam Sumeret agrestcm : id est , temporihns, 
quihus Saturnus regnum tcnuit, fidcm liomincs exhihchaut. 

42. NuIIa super nubes: iuiisiones, per immutationes for- 
marum. 

43. Nec pucr Iliacus: Ganvmcdes. Herctdis uxori 
Hehcm dicit. 

44. ctiam siccato neclare tergcns: ut bcnc placcat ctiam 
cxsiccato feculenlo , aut liqucfacto. 

46. Prandebat sibi yuisfpte deus : non in convivio com- 
irjutii , scd privalim. 

48. miserttm urguebant Atlanta : quia dicunt eum coe- 
lum sustincrc, ut Virgilius ! ) : Axem htmero torquet sfellis 
ardenlibus aptum. 

49. Nondtun sortitus t. p.: id est, cum adhuc nec lup- 
pitcr regnuin cocleste tencret, nec Neptunus mare, nec Pluto 
infcrna cum Proscrpina. 

51. Ncc rotai rota, in qua Ixion dicitur volvi ; saxum, 
cjiiod Sisvphm volvit ; vttltur, qui iecur Tityi comedit. 

52. hilares siiw regibus umbrae : nam non erat opus iu- 
dicihus, duin scclera nulla proccderent.. 

53. Improbitas illo: mirahile fuit, si quis illo teniporc 
improhus invcuirclur. 

i) Virgilius: Aen. IV, 48'i. 



Digitized by Google 



298 SCHULIA VETERA. 

57. Plura domi fraga: quamvis tlitior essct. Virgilius 1 ) : 
vt ftumi nascentia fraga. Divitiae autem in fragis et in glandc 
laxabantur. 

» 

58. Tam venera. e/xtt: Ita , iuquit, videbatur venerabi- 
lis aelas , ut pueris maioribus se annis quatuor dcferri ut 
e-sct pi ima lanugo , iil est , iuvencs deferens senibus adfe- 
etarcnt. 

61. cum tota aentgine follem: Aeris vitium acrugo dici- 
lur, fcrri rubigo. 

62. Prodigiosa fules : quasi monstro siinilis. 

63. Quaerjue coronata : quae residein foedcs sacrificiis 
lustrari debct. 

65. Hoc monstrum puero: id cst, boc temporc vir bo- 
nus monstiis conferendus est. 

66. etfoetae comparo mulac : monstris. Prodigia, quae 
bellum civile Caesaris ct Pompcii praccesscrunt. 

70. Gurgilibtts mirisi aut lactcis, aut sanguincis. 

71. Interrepta derem: Apostropbam facit ad illuni, cu- 
ius ob reditum sacrificavit. 

73. IIoc arcana ntodo : pcrdidit commendatam. 

75. Tam facile et primtan esi: id cst, facilius contc 
innuntur dii , si bominis teslimonium intersit, qui in iudicio 
dicat, Vidi. 

77. qttae sit ficti c. v.z pro , quanta sit. Ut Teren- 
tius 2 ) : Num eius vtdtus pudoris signum usqtutm itulicat. 
vultus: negantis vultus. 
7S. Tarpeiaque ftthni/us: Capilolini lovis. 
80. Per cal.vtnatr.: xuiu xotvov. Per omncs deos iurat. 

83. armamentaria caeli: in quibus armn posita suut. 

84. Comedam, tnqttit, f. n. : id cst, pcr filios suos iurat, 
Sic non cos comcdat. 



i) t' t r^:lius: Eclog. III, gj. 
•j) T<rcnttus : Amlr. V, 3, 7. 



Digitized by Google 



SATiRA Xlll. 



i>99 



85. Pharioyue m. aceto: Aegvptio, forti. 

86. Sunt in jort. : Dicit, qunm ob causam bomincs per- 
iurcnt, cum dicaut, quod non diis agimur , sed fbrtunae 
casibus. Quid ergo dii nocebunt laesi, si fortuna disponcnte 
vifa hominum rcgilur? 

88. Natura volvente: ut nntura disposuit. 

89. Atque ideo intrepidi: sinc ullo timore peicrant 
<J0. Est alius /netnens: qui credit, delictum posse puniri 

voluntnte dcorum , scd vcniam spcrat. 

93. feriat mea lumina : id est, coccum etiam faciat. 

94. Dummodo vel caecus : id est, si pro ingenti pretio 
fcrenda est coccitas ; dummodo niagnum sit , quod nrgcltir. 

96. Sunt tantii mclius est aegrotarc cum divitiis, quam 
csse sanuin paupcrem. 

97. Nec dubitet Ladas: Ladas fuit intcr nobilissimos 
eursores Olympico ccrtamine , cui aeinulus Talaris candcm 
gloriue palmam tulit, scd apud Elidein coronatus cst. Scn- 
*>us autera ex persona periuri est, Melius est cum uno pede 
currere, quam paupercm vivcre, etsi lioc sis in cursu, quod 
Ladiis. Ladas : Ladas nomen, est cuiusdam paupcrriuii 
cursoris. * 

98. Quid cnim vel. g. p. : quid praestat coronari in 
Elidc, ubi atbletae babent Olympiacuin ccrtamcn ? 

100. Ut sil magna tamen: Concedo, inquit, ut dcliclum 
puiiiant dii, tarde tamen. 

103. Fortasse tacperiar: * Peiurus dicit baec. * For- 
lusse, inquit, placabile numen, quod omuia diversa sunt fa- 
cta, usque adeo, ut in eodem crimiue deprebensi, alter cru- 
ccm mereatur, alter imperium. 

105. hic diadema : ut Romulus pro commisso scelere 
tion dedit poenas, sed imperium ndeptus cst. 

107. sacra ad delubra vocantem: vocantcm eum ad tem- 
plum, ut iuret, * praecedit. * 

109.' Nam cum magna maiae : Nam cum, inquil, botni- 
nes, qui malam cau^am bafcent , id e*f, qui denegant alie- 



Digitized by Google 



300 SCHOLIA VETERA. 



ntiui , visu luerit iinproha contcnlio, nuducia credtttir rnno- 
erits, ut uiimuui urhuni scurrac ugero ac inrisionc nudacine 
vidcatttr. Talis est enim mimus, uhi servus fttgitivus clomi. 
num siium traliit. Catnlltis mimogrnphus fuit. 

112. Ttun miser exclamas : praecones Graecorum, quia 
antiqui tubas non hubehant. 

1 13. quan. gra. f/om. : Mars cum plngutus cst a Dio- 
mede. 

115. vcl marmorcus vel aenetts : cuius statua vcl mar- 
inorca vcl aenea sit. 

117. albaq. porci Omenta: ad quitl sacrificnmtts, si vicen* 
non reddilis? 

119. statuamqttc Vagelli: Ut video, inqtiit, iuter vos et 
Vagellium, qui, ut vos, stultissimus accepit stnttiiiin. 

120. Accipc quae contra: qune valcat ndfcrrc soluciut 
luvenalis tihi. * 

121. Et qui nec Cfnicos: Dicit Cvnieoium et Stoicortint 
dogma convenire , tnutum vcste distarc. Nam Cvniea matcr 
heresis Stoicae. Cynici ahsquc paltio , exerto hrachio. 

exigtti taetttm plantarib. horti: qui in hortis de otio 
ct voltiptale disputat. 

124. Gtrentur dnhii: Per allcgoriam sufficere sc cftctt \\\ 
solatium amico , dnmnum incrcuti. 

129. claudenda cstiantta: qttasi lugcntcs ianttas clauduut, 
cutn damnuin pcrtiilcrtint. 

131. Xemo dolorern Fingit: scd vcrc plangunl dntnun. 

133. hwnore coarto: lacrimis cxtortis. Terenlius >) : una 
herclcjalsa lacrimula. Virgilius 2 ) : Mens immota manct, la- 
crimae volvuntur inancs. 

136. Si decics lectis : si sacpius lectis cautionibus , nc- 
gnut sttas essc mnntis. 



i) Terenttus: Eun. I, i , au. 
u) yirgUiui: Aen. IV, 449. 



ized by Googl 



SATIRA XIII 



301 



138. gemmaque princcps: pretiosa, signum suum. 
13V>. loc. quue cust. eburrtis: qtiia iu locellis cbitrneis 
gcminas solent reponere. 

141. gallitNte JiL albae : Proverbium vulgare; icl cst, 
uobilis. 

142. Nos viles puilii Virgilios >) : A T os animae vilet. 

143. e/ /7ie^. £/7e yer. : ilamnum , quod dcbeas conte- 
rnnere. 

144. maiora ad crimina confcr: hunc , qui dcposilum 
libi ncgnvit, compara. 

146. primos c. ianua: sulpliuratas esse iamias ab incemlio. 

147. qui tollunt grandia templi : qui templum spoliaut. 

148. Pocuia ador. rob, : antiquitatis merito adonindac. 
151. Hadat inaurati Jemur: Dropacislas dieit, qui ctam 

de inauratis statuis auruin tollunt. 

153. An dubitet solitus : id est, qui non dubitct etiam 
ipsius lovis statuam conflare. 

154. merca* twu: Dubium , vendilorem an emplorem 

tlicit 

155. Et deducertdum corio Ifovis in ntai* : CuHco nam 
insui consuevcrant, qui liacc scelera tcntareut, id est, parri- 
cidae, cum simia ct scrpente , et in mare inittu innojcia: 
pro innoccns. 

157. qttae custos Gallictts : nomen praefecti vigilum, 
qtii institutus est, postquam Galli Capilolium "pucne* coe- 
perunt. . . 

160. Suffkit una domus: Gallict sciliccl domus, ubi baec 
orunia audiuntur cottidte. 

162. Quis tumidum guttur: Quis potest, inqtiit , facta 
scclcra fnissc in locis, ubi omnes tales stint, inirari? tan- 
quam si in Alpibus gutturosos bomiues admireris, ubi tales 
sunt plurimt scilicet; nam lata ct inflata colla babcnt. 



i) Virgitius: Acn. XI, 372. 



Digitized by Google 



302 



SCUOLIA VETERA. 



104. Caerula f/uis stu/mit G. I. jl. Caes. : glnucos octilo» 
et capitlos rtibcos. 

166. Ncmpe quod : iden non est iniruin. 

167. Adsubitas Thracuni volucres: a<l lluvium St rvrnoiicm. 

168. Fygmaeus parvis: aut quis dchct mirari Pvgmnros 
cnin gruibus pugnuntes, quorum boc est studium semper ? 

169. Mox impar hosti : quia parvi sunt corpore. 

171. risu q.: id est, ritleres , si boc aputl nos possis vi- 
dere; at (juia omnes tales sunt, nemo ibi de alio ritlerc 
potcst. 

174. Nullane periuri capitis : Antbypopbora , quasi oI>- 
ieetio; Ergo nulla poena inanet eos, qui peierant? 

175. Abreplum cretle iutnc gr. c. : id csf , puta quam 
maioribus poenis nfficitur. quanquam uniiniis tuus exposeit 
quid tibi prodest, nec damnum ex bac rc resarciri potcst. 
pula igilur bunc continuo vinclis Jigare. 

178. Sed corpore trunco : id cst, etintnsi decollclnr, ni_ 
bil inde lucri hahebis, nisi invidiosam dcfciisionem. Setl tli- 
cis, Boua res est vindicari. 

181. Nempe lioc indocti: impcriti, qui nullis caussis poe- 
nas cxposcunt, * intertlum autem levibus. * Sapicntis est da- 
mnum qualecunqtic usque ad iracundiam ut procedat, iioii 
ctiam ad vindictam debere reddi poeuam. 

184. Chrysippus non dicei idem: non hoc praecipit phi. 
losopliia , ut rependantur malis vices. * Nam Chrysippus ct 
Thales filosophi fuerunt * 

186. Quip.ac: Socrates, philosophus Atheniensis, cum 
arguerctur proditionis , receptus est in carcere cum accusa- 
tore; qui cuin sibi daretur venenum, accusatori petenti no- 
luit dare. 

187. Plurima felix: gcneraliter ; quicunque felix, id 
est, docttis et sapiens. Potior ergo est sapientia , quam feli- 
citas , siquidcm illa paulatim arnittit, hacc statim purgat. 

188. atque exuit omnes : s.ipientia. 
1S9. quipjye minuti: fcminci dicit. 



Digitized by Google 



SATIJIA XIII. 303 

192. AVwio magis g. : quia vincilur unimus sexus irn- 
ctnidiu. 

194. Afcns hahet attonitos et: id cst, conscientin sua poe- . 
iiis cl verbcribus aflicit. 

197. Quas e£ Caedivius i Caeditiuin aulicum Ncronis cru- 
clclissitniiin fuissc vull intelligi satellilcin. 

199. Spartano : Glaucum dicit gencrc Spartanum , qui 
creditum litlci suae tliciisauruui a Milcsio quodnm, repctcnli- 
bus linnc pccuniam hercdibus filiis ciustlem Milesii, reclderc 
dubitavit. Cum Apollint*in consuluisset , cjuid sibi suaderet, 
fraudnrctne periurio, quod ad sacramcntum vocaretur , an 
sine sacramento fidci commissum rcddcret : cui deus respon. 
clit , poenas soluturum hoc ipso , quod duhitavit crcdilum 
restituere. Quo responso Glaucus tcrritus , paravit se citrn 
sncramcntum rcddcre. llacc narralio in VII. historin Ilcro- 
doti cst. Reddidit ergo Glaucus , quia timuit, non cjuia vo- 
luit, unde poenas dignas sceleris non eflugit. Hoc esl apud 
Ilcrodotutn : opw in&i duraioc ye xui tvooxov /tttitt 
uidou. 

201. Depositum relinert : non redderc fidcicomraissum, 
scd peicrare. 

204. Redd, er. me, n. mor. : timcns poenam, non pro 
voluntate. 

205. Voctm adyti: cjuac illi Apollo fuerat minitatus. 

206. cum prole domoque : cum ornnihus suis vel propin- 
cruis eradicatus est. 

208. Has patitur poenas : Qui, inquit, aniino scelus co- 
gitat, .tanquarn commiserit , sic cum conscientia sua torquet. 

209. Nam scelus : id est , qui cogitaverit scelus admit- 
terc, reus est, tamquam si cogitata perpetravit. 

211. nec men. temp. cess.z nec edendi terapore conccdit. 
213. sed v. misellus: cum apud conscientiam suam co. 
gitat de admisso scelere. 

i) Herodotum: VI, 86. 



Digitized by GoOQle 



304 



SCHOLIA VETERA. 



21(>. vetut acri </. Falerno : nrcto Fnlerno. 

219. et violati numiiiis aras: ulii pcicravit. 

220. sudorib. urguet: ex pcrturbationc somnii. 

'221. tua s. et m. im.: tu illi cs pro sacris, cui fraudem 

fecil. 

222. cogitf/ue Jateri: quod tlc1>etur redtlat. 

223. lii sunt qui trepid.: Pbysici nam atbcrunt, cx con- 
flictu vcntorum vel nubiurn tonitrua vcl fulgura ficri. Nain 
ex nimio tlatu vcl certamine vcutorum nubcs inler se conli- 
sae louitrua ct coruscos faciunt, ac veluti saxa inter se con- 
lisa ignem excutiunt. 

226. Iratus cadat: propter sun commissu. 
228. Froxima temp. : itl est, si practcrita tempestas stbi 
non nocucrit, tum futurue metu torquctur. * 

230. Si coepere pati: si cocperit aegrotare. 

231. Infesto c. a numine: irato , laeso numine. 

232. Pecudem spondere sacelio: sacrificia promitterc pro 
sanilatc recupcrantla non autlet, tniH|iiam rcus. 

235. vcl quae non dignicr hostiavita: niagis bostia, quain 
ipse, viverc mcruit. 

237. Cum sccius admittunl: cum ntl pcrpctrandum scc- 
lus vcneriut, in catlcrn cotistantia pcrstant, ut sperent ctiain 
illicita tlebere omnimotlo ficri ; peracto faeinorc , ex ipsa 
conscicntia animi cortun ab illa tleiieiuntur constantia. 

23y. tamen ad morcs nalura rerurrit : srntiunt se male- 
facerc, ct tamcn faciunt. Nam ip>am consuctudiuem verte- 
runt in naturum. 

243. Quisnam hominum esl : quis cst bominum, qui cum 
scmel pcccavcrit , non boc frequenter dcsidcret? 

244. Dabit in laqueimi: ligabitur in carcerem. 

245. carceris uncum : Unco nam ferreo trabcbanttir a 
populo, qui merebantur sic puniri. 

247. Exulibus magnis: xaxd xonov, id est, patietur exi- 
liiim, in itHulam exilio dcputabitur. 



Digitized by Google 



SATIRA XIV. 305 

249. Nec surdum nec Tiresiam: dicturus ts , et potcn- 
tes et exaudibiles esse deos. 



SATIRA XIV. 

D E I N S T I T V T 1 O N | B U S. 

1. Plurima sunt: contraria mala instilutio in nnturnm 
vertit. Horatius '): utcunque dedecere mores, Dedecorant bent 
nata culpae. 

3. pucrisy lraduntf/ut: filiis, ut Virgilius*): Tuquc puer- 
gue tuus. 

5. Bullatus : aclhuc parvulus. parvoque eadem mo- 

vet arma fritillo : Fritillus pyxis cornca , qui fimus clicilui 
Graccc. Fritinnire aves clicuntur strepcre aut souare. Apud 
antiquos in cornu mitlchnnt lcsseras , movcntcsquc funclc- 
bant. Aut frilillum pyrgum dixit. 

9. Mergere f. d. n. parente : id esf, a palre diclicit lu- 
xuriosus ct gulosus. 

10. Et cana: patris, id est vctula. 

12. barbatos licet : philosoplium licet ad crudiendum 
adhibeas, semel imbutuin luxuria patris non possc rcvocari. 

15. Mitem animum: inlerrogativc pronunciari potest, 
sccl melius ironicos. Pro ironia dictus est scnsus: Mitem ani- 
mum praccepit Rutilius. An putas cum saevire, qui gaudel 
plagarum strepitu? Ironicos, et mores modicis erroribits ae- 
quos , quia ncmo sine vilio est, id est tolcrabilius in jul- 
gciilcm. 



1) Horatius: Od. IV , 4, 35. 

2) Vir$itiu*: Arn. IV, y'|. 

tot. I :JU 



Digitized by Google 



306 SCUOLIA VETEKA. 

19. et nullam Sirena fiagellis : dulciorem cssc flagello- 
rnm strepitum * ci *, q»»»™ canlum Sircnarum. 

20. Jnliphates trcp. La. ac Polyph.: carnifcx potius ct 
latro domus suac , quam dominus. Laestrygonum rcx Anti- 
pliates, et Polvphemus Cvclop?, qui liomincs comedebant. 

22. duo propter lintea : id est, sic scrvus cruciatur pro- 

ptcr duo sabaua. 

23. Quid suadet iuvetti : patcrna crudelitate. i/i- 
scripta ergasttda: quoniam, qui ibi includuntur, inscripti sunt. 

24. atlfiviunt: laetum faciunt, delcctant. 

25. Exspectas tU non sit ad. L. FUia : spcras , quod 
iilia meretricis casta possit cssc , quae non potest nomina 
moccborum inatris suac continuo ac uno spiritu dicere? 

29. ceras rutnc hac dictante : dictantc, ut bacc disccret. 

,'ocunde, pro aetatc. 

30. ferre cinaedis : intcrnunciis , ministris , qui raatris 

suac fuerunt. 

33. Unus et alter : pater ct avus. 

34. Forsitan haec sperant: id est, turpia. 

35. praecord. Titan: Promctbcus, filius lapcti, qui fuit 
unus e Titanibus. 

36. fugienda patntm vestigia: iuvcnibus scilicet; id est, 
multi iilii inviti facta parentum scquuntur. 

40. (jitoniam dociles imitandis : id cst, ad mala, imitanda 
faciles suraus. Ut Terentiu* *) : Namque ttt cst hominttm i/*- 
genium proclive ad libidinem, Dehinc quacstum accepit. 

41. et Catilinam Quocttnque in p.: raalum homincm ubi- 
qtie invenias. 

43. Bntti nec avunculus umquam: bonus , ut Cato UtU 
censis pbitosophus. 

45. Intra quae pater est: uhi filios habes. pueilae 
Lenomtm: merctriccs. 



i) Terentim: Andr. 1,1, 5o. 



Digitized by Googl 



SATIBA XIV. 307 

> 

49. Seil peccaluro obstet tibi: impcdiat te, ne, cum vi- 
dcrtt hacc, imitctur. 

50. Censoris feceril ira: ut a censorc corrigi mcrcatur 
aut damnnri , tumcn iilius patri non solum corpore sed et 
mpribos similavit. 

53. Omnia deteritts: deterius quam tc, aut eo detcrius 
qoa.m tc magistro. 

54. Corripies : filium turpitcr agentem. 

56. Utule tibi frontem : Tercntius ') : Quo ore illum ob- 
itirgabis, dic mihi. 

58. lampridem cap. /*• v. cucurbita: a medicis qui sa- 
nus non est. cucurbita, otxva. 

60. V *rre pavimenlum : lioc dicis tuis. 

61. Arida cumtota: mundentur parictcs, vel camarae. 

62. Jlic laeve argentum : anaglyfa sigillis. Virgilius *) : 
et aspera signis. 

63. Vox domini furit : Virgilius 3 ) : urguet praescntia 
j. urtii. 

67. Semodio scobis: non noiopaioc.. 

68. lllud non agitas: illutl non rcspicis, quemadmodum 
filio castam domum exhibeas. 

> 

71. Si facis ut pat. s. id.: civcra bonum , si eum ita 
institueris, ut sit utilis patriae. 

76. Illi e. s. q. animalia p. : quae a parentibus didi- 
cerunt» 

11. Vultur iumento: Exemplis docet , boc scrvare filios, 
quod a parcntibus accepcrunt. 

78. partemque cadaveris: hominum. Nam antiqui cru- 
cibus ligcbant. 

79. Hic est ergo cibus: quem parcnlcs tradiderunt. 

80. cum iam facit arb. n. : cum coepcrit volare. 



i) Tet enlius : Phorm. V, 8, 51. 
a) VirgUius: Aen. V, 167. 
3) yir§ilius : Aen. IX , ;3. 



Digitized by Gooole 



308 



SCHOLIA VETERA. 



$4.feslbiat ad illam : itl est, atl vcnationem, unde nu- 
trita est. 

86. Aedificator erat Cretonius: cupitlus fabricae. 

87. Lilore Caietae: in Campania Caieta. 

90. vinccns For. atqut Her. aedemi Apud Praencsle ct 
Fortunae et Hcrculis habcnt acdes ; aut ccrtc quod in Ca- 
pitolio, post aedcin Dianae et lovis, secundam dc niiraculo 
operis liabcnt gloriam Forlunac atque Herculis aedcs. For- 
tunae apud Praeneste acdem pulclierrimam ferutit luisse ; 
Herculis enim aedem Tiburis dicit. 

91. Ut spado v. C. n. Posidts: Hic Posidcs spado , li— 
bcrtus Claudii Imperatoris , tantae gratiae et potcutiae fuit, 
ut eum Claudius in Britannico triumpho iuter militarcs vi- 
ros hasta pura donaverit, cobortibus quoquc ct alis provin-. 
ciacque Iudaeae pracposuerit ; et lectica per Urbem vcctan- 
di, spectacula quoque publice edendi ius tribuit. Legitur iu 
Suctonio ! ). 

92. iinmimut rem: minuit patrimonium fabricando. Se- 
cutus patrem scilicct, ct quod rcmanscrat de patrimonio, 
filius omnc in acdificiis impcndit. 

97. cacli numen ad. : nulla contcmplationc colentcs. 

98. Ncc distare pidant : tanquam bumanam porcinam 
putant. 

99. praoputia ponunt: id est, negitotifj. 

102. Tradidil a. q. v. Moyscs: sacerdos vcl rex cius 
gentis aut ipsius quidem rcligionis iuvenlor, cuius Coruelius 
ctiam Tacitus 2 ) meminit. 

103. Non monstrare vias: id cst, non confitcri religio- 
nis sccrcta. 

104. Quaesitum ad Jbntcm : ubi baptisantur. dedu- 
cerc vcrpos: Iudaeos, qui sine pellicula sunt. 



1) Suetonio : Claad. c. a8« 

2) Tacilus : Ilist. V , 3. 4. 



Digitized by Google 



SATIRA XIV. 



105. Sed pater in canssa : cuussa liuius metus patcr cst. 
ctti septima qitaeque fuit lux : quia semper sabbatis ni- 
hil faciunt. 

.109. Fallit enimvitium: sacpius sub spccie virtutis ava- 
ritia tegitur. Multi enim avnros tamquam frugi laudant, spc- 
rautes qttod, frugalitatc fnciente, patrimonia sua ctistoilitint, 
et non sentiunt eos caussa nvnritine facere. Frugalilas quippe 
avaritinm contemnit ct mcdiocritalem amat. 

113. Certa magis quam si: tamquam ille, qut aut mala 
aut pellem nurcam servabat. 

116. qttippe h. c. patrimonia Fabris: fiibris patrimonio- 
ruin, dum aurain popularem captant et patrimonii opinione 
dclcctantur. 

118. Incude assidua: mctapbora a fabris ferrariis. quo- 
cumquc casu. ardcnte camino: avnritin opernnte. 

120. Qtti mir. opcs: qui patrimonio et divitiis gaudct. 

sibi nuiia exempla bcati: qualis Apollinis oraculo dc- 
claratus cst fclicissiinus Aglaus Arcas, qui nutnquam patriuin 
agcllum exccsserat, cum a dco quaercrclur, quis fidem vc- 
rac felicitntis implesset. 

122. Ire viam pergant : persevcrent in avaritia. 

124. et cogii minimas edis* s.: eum scqui in avaritia, 
qtiac nullis satiatur divitiis. 

126. modio castigat iniqtto: prava mcnsura. 

127. neque cnim omnia suslinct unqttam : id cst , omnia 
sustinet. Duo negaliva confirmativuin fuciunt. 

131. Alterius conchcm aestivam: id cst, fabam coctatn, 
quae illi remansit, in alium dicm cuui sardina servat. cum 
parte lacerti : gctius piscis salsi. 

133. Filaquc scctivi : Bcne sectivi, quia quando pouitur 
cultorihus bortortuu, tunc secalur. 

134. aliquis dc ponte ; quia mcndici in pontis itincrc 
scdent. 

135. Scd quo divilias : id cst , ubi sunt divitiac, si non 
ipsis utcris ? 



Digitized by Google 



310 SCIIOLIA VETERA. 

137. Ut locuples moriaris: id est , cura egcstalc vitani 
tolerant, ut divitcs inorianlur. 

139. Crescit amor nummi: id cst, quanto plus adduntur 
divitiae, tanlo plus crescit avaritia. 

140. Ergo paratur Altera villa: coemuntur plures pos- 
sessiones, quia una non suflicit. 

142. Et prqferre libet fines : producerc, prolendcrc. 

143. Et melior vicina seges : scmper avaris res alicnac 
mcliores et ampliores videntur. 

144. et densa m, qtti canet oliva : hypcrbole ; id est, in- 
tcgrum monlcm oliveli comparas. 

145. si pretio clominus: non conscntit ad distrahendtim. 
1<J cst, curn viciuum agruin non potcrit pretio eliccrc , iU 
agrt , ut cogatur vicinus vcndere , non paticns importunita- 
tcm animalium , quac ilte diratttit , ul scgetes ipsius dcpa- 
scantur. 

148. quam tota novalia: agros seininatos. 

149. falcibus actutn: mctitum. 

150. Diccre vix possis: numcrare, quanti de liuiusmodi 
se querunlur. * 

151. Et quot venales iniuria : molestia confinii potentis. 

152. quamfotde bucuia Jamae : quam mala tiima est 
avaris potcutihus. 

153. Quid nocet haec : mala iiima, quac de me loquitur. 
Avaritiam dicit. 

154. Quam si me t. : siue quacstu aliquo vilis est con- 
latidatio. 

156. Sciiicet et morbis : id est , si mediocritcr possideas, 
qtiod tibi ad vitam sufliciat, omnibus rehus malis carebis et 
qtticttis eris. debilitate carebis: o/ij/iia vnovota. 

157. Et luctum et curam: tnala vitiosa. 

160. Quantum sub Tatio: si tantum possides solu*, quan- 
tttm populus Romantis posscdit, Campum Martium. 

162. Proelia vel Pyrrhum: Epirotarutu rcgem Pyrrlium 
dicit. gladios Molossos : Epiroticos. 



Digitized by Google 



SATFBA.XIV. 3M 



164. J\lerces havc sang.: dcduclis in colonia viris. 

165. Nuliis visa u. m. r/i. : id est , numqiiam visa sunt 
dona minora meritis, in duobus itigcrihus. Id est, par mcr- 
ccs laborihus visa cst illis, quibus dabatur. 

168. unus Vcrtxula ires domini: Ante nam unum scrvum 
plures domini habebant, qui erant parvuli. 

170. A scrobe vel sulco: qui colebant tcrram. Hoc nam 
dicit, alios in bello, alios terram colere. 

171. Ampiior: parabatur scilicet. 

172. Niuic modus hic agri : Bene dixit, plus nunc possi- 
deri in horto, quam tunc in agro. 

173. Inde Jere sceierum caussae : cx institutione avari- 
tiac, quae interOcit vencno aut ferro. 

175. saeva cupido : avaritia. 
• 177. Et cito vtdt fieri : per scelera scilicet. Sed 
quae revcr. lcgum: cxclamatio. 

• 180. et Hemicus olim: Virgilius ! ): Hernica saxa colunt. 
ISl. Vestinwsque : oppidum est Italiae. panem quae- 
ramus arattv : id cst , boc persuadcbant , Hoc tantum ex 
labore quacramus, quod nobis ad victuni sulTiciat ; hoc cniin 
et diis plneet. 

184. Contingunt liomini v. J. q. : quia antc fraga et »lan- 
dein boinines comcdcbant. 

185. Nii vetitum Jecisse : is nam nou vult ca , quae in- 
licita sunl, admittcre, sed sua paupertate contcntus esse. 

186. Per gi. perone tegi: Virgilius*): Crurum tegit ai- 
tera pero. 

187. ignotaque nobis: quae a nobis ignota, alios inducit 
ad scelus. 

189. Ilacc ilii veteres: posteris suis dabant. 

190. supinutn: dormieiitem. 



i) Vir^itius: Aeu. VH , 684. 
Vir$ilius: Aon. VII, 690. 



Digitized by 



312 SCIIOLIA VF/JERA. 



192. pcriege rttbrtis : rubrica? iuris. 

193. aut vilem /toscc Ubcllo : ut ccuturio fias , da libel- 
los, i<l est, milita. Vitis nani insignc ccnlurionuin est , a Li- 
bcro patrc invcntum, qui primus ti iumpliuvil et inventor 
vitis est. 

104. Sed capul intacium buxoi Scnsus liic esL Sic nge, 
ut tc sordiduni pueri mirentur, ct virtutcm tuam iraitentur, 
si vis centurio militare. 

195. mirctur Laelius aias: comcs Laelius centurio , sub 
quo militabis, ut evcrtns casas ct attcgias Maurorum. 

196. Drigantum : Gallorum. 

197. Ut locupletem aquilam : ut signifer sis stipcndiis 
cmcrilis, anno scxagcsimo, quo stipendia deponebant sua. 

199. cormut ventrcm : s\ pavorc cornuum aut lituorum 
vcntcr libi solvitur. 

200. venxhre possis: esto negotiator. 

201. Phvis dimidio: plus mcdia parte. 

202. abL Tiberim uitra: trnnsportandac ultra Tiberitn. 

203. Neu credas p. : nc contemnas viliorcm mcrccm, aut 
quac pulcat, id cst caria. 

206. at(/ue ipso Iove dtgna: id cst, lovis dictum cst 

208. vetulae p. r. assae : assa nutrix dicitur , quac lac 
non pracstat infantibus, scd solum diligcntiam ct munditiam 
adliibct. nutricula sicca vctusta infantibus monstrat. 

209. ante alfa cl bcta: antc actatcm disccndi. 

213. vinceris ut Aiax : id est , ut illi in virlutc parcn- 
tes suos supcravcrunt, sic ct istc te in avaritia. 

214. vicit Achiiles' vicit virtulc. * 

217. admiucrc cititri : id cst, tonderc barbam. 
21^. swnma Kxigtui: ut in mininia mcnccde avarilia cx- 
piiinnlur. 

219. Cer. fang. aramquc : ul periurus crit. 

220. Elalam iam c. nurum ; moi tuam , quac cum dotc 
sihi adfcral mortcm. 



Digitized by Google 



SATIRA XIV. 



313 



222. Per somn. dig. : id cst , quae per somnum effoca- 
bilur propter dolem. 

223. brevior via conferei iili: iil cst, liomicidium. 

224. Nulltts tnim magni seel. lab. : id est, iii pcrpc- * 
trando scclcrc numquam diflicultas cst 

226. Menlis caussa malae: exordium scelcratac mcntis 
tu cs, qui iubcs ci uvaritiam sequi. 

228. Et laevo moniiu : subtili monitu. prod. avaros : 
scelcratos. 

230. Dai l. et l. effl ha. : auctoritatem ct ncquitiam 
pcrmittit 

231. quem si rev. sub. nescit: Virgitius *): Fcrtur equis 
auriga. 

232. Et le contempto: palre vcl rectore. Qni iam fuc- 
rit dcditus avaritiae, rcvocari non potest* 

233. Nemo sat. cr.: ncmo sc putat satisfccissc, nist am- 
plius delinquant , quam non pcrmittas , adco plus pcccare 
cupiunt. 

235« Cum dicis iuv. : si reprelicndas eum bencfacientem, 
quid illi suadeas, nisi ut criminosus sit. 

238. quarum amorin te: divitiarum et avaritiac tantum 
amoris babes, quam Decii babuerunt civitatis suac. 

240. Menoeceus: qui pro civibus suis mortem elcgcrunt. 

241. Legiones d. an.x Virgilius a ) : satis inmanis dentU 
bus hydrt\ Nec galeis dcnsisque. 

243. tamq. et tub. surr. ima: qui cos excitet ad proe- 
lium. Inridct Graccorum audaciam paratam in omni men- 
dacio. 

247. iollet alumnus: filius, allegoiicos, boc est, et in te 
malitiam cum scelcrc excrcebit. 

249. Expeclare colus : calatbos. 



i) Vir^iliui : Georg. 1, 5 1 4* 
->) 1'irgilius. Gcorp. II, 1 4 c . 



r 



Digitized by Google 



314 



SCHOLIA VETERA. 



251. lam torquct iuvenem: odiosus est filio. cervina 
senectus: quos usque ail nongcntos annos viveredicunt. Lon- 
givivax. 

252. Ocyus xtrchigcnem: medicum ; n«m pater, qui pcr- 
niciosum filium habct, acquedebct timere saluti suac, sicut rex. 

253. si vis al. d.fk.: id esl, antidotum , quod veneno 
obstct. 

25(3. Monstro voluptatem: nulla tliealra tibi talcm volu- 
ptatem dabunt, nullam promotionem dabit cuiquam , quod 
accipiet bic de tua pecunia. 

258. discrimine: periculo. 

260. Fiscus: pccunia sacculi. et ad v. p. Castora 
n» : ad templum Castoris. 

261. Ejc quo Mars Ultor : ex illo pecuniara amat , ex 
quoMars a furibus spoliatus cst. Antca solebant arcas acra- 
tas facere, et ibi mittcre pecuniam suam scnatorcs, ct sic in 
foro Martis ponere. Verum per noctcm a furibus expoliatnc 
sunt arcae, ct cocperunt cx co ad templum Castoris poncrc. 
Idco dicit Mars Ultor galeam perdidit. 

262. omnia Fl. Et Cer.i ludos tbeatralos, qui in houo- 
rem dearum cxbibentur. 

264. Tanto maiores : negotia hominum maiorcs ludos 
babent, quam votiva sollcmnitas. - 

266. quiqut soiet r. d. f. : funambulus. 

267. Quam tu 9 Corycia: Corycus civitas Isauriac ; id 
est, negottator qui ojnni tcinpore navigas. 

269. ac vilis s. mcrc. ol. : opobalsamura , aut malaba- 
truiu foctidac alicuius mcrcis. ut cx scntcntia lali, tu foctide. 

271. et mun. Jovis a. lagenas: Creticas, quia luppilcr 
ibi nutritus cst. 

272. Uic tam. ancipiti : funambulus cx bac artc victum 
sibi coinparat. 

273. brumamque fam.\ Iloratius Frigns t quo duram- 
que famvm dcpcllcrc possit. 

- -V, 

t) lioralius: Sat. I, 2 , G. 



ed by Google 



■ 



SATIRA XIV. 315 

274. Ilia reste eai*et : supra quam arnhuhit scilicot. 
276. plus /i. est iam Inp.: idcst, qui iiaufiagium pcr- 
tulerunt. 

279. sed longe Cal. reL: urnac similis mons ; iiule Calpc 
in extrema Spania. 

280. Audiet Her. sl. g. solem : Gaditano Occario sol mcr- 
$cns stridct , ut si fcrrum caudcns in aqua tinguas. Ullra 
Ilcrculis columnas dicit ad marc mortuum , ultra quod na- 
vigarc non conceditur. Kam sic subiungit : Oceani monslra 
c/ iuvenes vidisse marinos. 

281. ut tenso f. reverti: ut plcno sacculo revcrlaris. 

282. tumidaqne s. al.\ manticula , id cst, mercibus. 

283. Oceani m. et iuv.i Tritoncs et Ncrcidcs. 

284. Ille sororis : furcns Orcstcs; Ifigenia soror Orcstis. 
28t3. Hic bove percusso : Aiax, quia et ipsc insauit. 
287. Aut Ithacum: Ulixcn. Parcat lun. licet: quam- 

vis vcstcm non conscintlit, tamcn insanit. 

291. Concis. arg.: in argcntcolos sive nuinmos. 

292. Occurrunt nubes: Ergo lioc dicit, non insanit. 

294. Nil fascia nigra: nubcs ducta pcr cocluin. 

295. Aestivum tonal: Naturalilcr hacc dicit negolialor. 
297. ct zonam laeva : in qua fcrt solidos. 

2 Quod Tagtts etr.v. Paclolus: fluvii, unus Spaniac, 
allcr Asiac. 

300. Frigida sufficient: uda aut nuda. 

302. et p. se temp. t.: dum picturam naufragii sui por- 
lat in tabula , ferens casus sui bistoriam. 

304. mhcra cst magni cust. c. : miscra cst cuslodia ma- 
gni patrimonii. 

305. Dispositis prod. ftarnis : pcr translationcin discipli- 
nac militaris Spartcolorum Romac ; quorum coborlcs in tu- 
lelain Urbis cum hamis ct cum aqua vigilias curare consuc- 
runt vicibus. 

306. Scrvorum noctu Licinus iubet: Licinus illc cx libcrto 



Digitized by Google 



316 SCUOLIA VETERA. 

Clatidii, tle quo superius ] ) dixit : Ego possideo plus Pallantc 
* et Licinis. 

307. Phryg. columna: raarmorea. 

309. Non ardent Cynici: id est , Diogcnis, qui in dolio 
dormicbat. 

310. Gras domus: ligavit de plumbo. * eadem: do- 
mus de dolio coniuncto. * 

311. Sensit Alexander: Macedo. 

313. quam qui l. s. p. o. : id est, Alcxandcr. 

314. gcstis aequanda p. r.: cum magnis periculis magna 
rcs cfficitur. 

316. Mcnsura t. quae : si vis nosse , patrimonii modus 
quantus dcbct cssc. 

321. aliud Sapientia dicit : poscit pbilosophia. 

322. Acribus exemplis: id cst, vidco tc nolle conscntire 
ad pbilosopborum patrimonia, 

324. Bis septem ordinibus: id est, gradibus cquitum Ro- 
manorum. 

325. si rugam trahit: si displicet et tristcm facit , duo- 
rum equitum patrimonium fac. 

328. Nec Crocsi: Croesus ille est , cui Solon dixit, oqu 
zikoQ fiaxQOv fiiov. Cuius filius , cum ipsc Trallibus victus 
cssct a Cyro rcgc Pcrsarum, adulcsccns usquc id mulus, in- 
tcnttun iugulo patris gladiuiu cum vidissct, subilo cxclama- 
vit: Ilomo Cyrc, parcc boinini. 

329. ncc divitiac Narcissi : Narcissus tibcrtus Claudii po- 
lcntissimus idcmquc ditissimus cunucbus. 



i) superius : Sat. I, 108. 



SATIRA XV. 



317 



SATIRA XV. 

I)E RELIGIONIBUS AECYPTI. 

A.i Volusium scribit de Aegyptiorum sacri*, oilio Crispini, 
qui Aegyplius erat egcns, et modo magister pcditum atque 
cquitum factus est. 

2. Crocodilon adorat: qui ab ichncumonc perit dor- 
miens. 

3. illa pavet saturam serpentibus ibin : Ibin proptcrea 
Acgyptii colunt , quod illi naturale cum serpentibus bellum 
est. Nam cum Aegyptum Nilus etiam serpentibus inundavc- 
rit, illa eos orones devorat simul ct aspides. Dc buiusccmodi 
animalium generc Ciccro in libro de Natura Dcorum pri- 
mo*), sic ait : Jpsi qui inridentur Aegyptii, nultam beitiam, 
nisi ob aliauam utilitatem, quam ex ea caperent , confiecra- 
vertmty veluti ibin. Ibes maximam vim serpentum conficiunt, 
quasi aves excelsae, cruribus rigidis, corneo proceroque rostro : 
avertunt pestem ab Aegypto, cum volucres angues ex Libyae . 
vastitate vento Africano invectas interficiunt atque consu- 
ntunt: atque Jit, ut illae nec morsu vivae noccant, nec odore. 

5. Dimidio magicae r. v. M. c. : Memtionis ex aerc sla- 
tua , citbaram tcncns, ccrtis boris canebat. Hanc Cambyses 
rcx iussit aperiri, existimans mccbanicum aliquod cssc, quod 
intra statuam latcrct ; nibilominus tamcn apcrta statun, quae 
erat magicc consccrata, boris statutis sonum rcddidit. Ideo 
dimidio dixit, id cst aperto ct diviso. 

6. Alque vetus Tfiebe : Tbcbas dicitur trans Acgyptum 
Libcr condidisse. 

13. Carnibus hwnanis : usque adco de Aegyptiis vanum 



i) de Nat. Deor. primo: c. 36. 

■ 



Digitized by CjOOQle 



318 



SCIIOLIA VETERA. 



iiut incrcdibilc csl lii Ulixi siinilin tlc Laeslrygonibus refe- 
renti crcdi iam fuit in incnsa Alcinoi. Ilacc cuin exclama» 
tionc lcgcnila sunL 

15. Jbrtasse quibusdam: siinul discumbentibus. 

16. ut metulax aretalogus : Virgilius J ) : Artijicis scelus. 
In mare nerno: diccbanl Pbaeaces. 

18. Laestrygonas atque Cyclopas: quos perhibcnt bomi- 
nibus paslos cxtinctis. 

19. vel concurrentia saxa : Symplegadas, inter quas Argo 
evasit ; quac in Ponto concurrisse dicuntur. Numquid ct «ul 
bacc Ulixis accessit? 

22. Et c. r. g. Elpenora porcis: unum de sociis Ulixis, 
porcis a Circe faclis. 

23. Tam vacui capitis : inani capilis, xevtyxQuvioc. 

25. De Corcyraea temetum: vinum de insula Pbacacum. 

26. nullo sub teste can.: qui cum rcdargucrct meiula- 
cio. Mcrito ergo non crcdcbatur illi, qui ca sine testc nar- 
rabat. 

27. Nos miranda quidem : De sc dicit Iuvenalis, quia in 
Aegypto militcm tcnuit, ct ca promittit sc relaturum , iiuae 
ipse vidit. 

29. Nos vulgi scelus : rcferimus. et cunctis grav. : 
non Cyclopis, scd tragoediae narrationis. 

30. quamquam omnia syrm.: veslcs tragicas. Tragoc- 

dias. 

32. Dira quod ex.: quod apud Acgyptum factum cst 
a populo. 

35. Ombos ct Tentyra: Inlcr bos , Ombos ct Tcnlyra. 
Tcntyra: accusativus pluralis, ut Macnala , civilas Ae- 

36. quod numina vicinorum: quod illi alios deos colunt 
vicini. 



i) Vir$iliu$: A«mi. II, ia5. 



Digitized by Google 



SATIRA XV. 



M9 



38. Sed lempore festo : cum dicm festum babeanL 
44. Septimus interdum: Fcstivilas sacrorum per septem 
dics solct celcbrari. 

46. Barbara f. n. c. turba: Alcxandria. Canopo: 
m«i ripa. 

48. Blaesis atqite m. t. : ex parte cbriosum. Tercn- 
lius *) : Nam neque pes 9 neque mens satis suum qfftcium facit. 
41*. nigro tibicine : Aclbiope ncque delectarent. 

51. Hinc ieiunum odium: ab inimicis infcsta sobrictas. 

52. haec tuba rixae: Tuba rixae, inquit, convitia fiunt. 

54. sine vuinere maiae: sine pugnis gcnac. 

55. ac nulli toto c. nasus: subuuditur, est. 
57. alias Jacies: mutatas ex cruore. 

59. Ludere se credunt : cum adliuc manibus rcs agilur, 
lusum putant. 

60. quod nulla cadavera : mortuorum. 

61. rixanlis millia turbae: Bcne scilicei credunt se lu- 
derc, ubi, tot rixantibus, nullus moriatur. 

64. domestica seditione Tela: couipetcnfia, vicina furori; 
nulla nam sic sunt domcslica rixantibus tcla, ut saxa. 

65. nec hunc lapidem : id est, non tam magnu saxa ia- 
clant, qualia antiqui. 

72. A deverliado rep m : propter cxcessum. 

74. pugnam instaurare sagittis : commovcri ct a sagitta. 

77. Labitur hic q. : cadit fugicns. 

79. Frusta et particulas : cruda membra bominis capti. 

81. nec ardenti decoxit aheno: id est , tauta insania cst 
illorum, ut ncc in caccabis cocta, ncc in verubus fua comc- 
dunt, scd cruda consumant. 

84. Hic gaudere libet quod: id cst , Pracstitit, inquit, 
nobis, quod exta bominis focum communcm non vioiarunt. 

86. Elemento grattdor: grutulari tc ipsum clemcnlo, igni 
scilicct. 



i) Terentius: Kun. IV, 5, 3. 



Digitized by Google 



320 



SCHOLIA VKTERA. 



90. Ullimus autem : Qui vcnit iam novissimus. 

91. Qui stetit absumplo: Si ultcrius scnscrit voluptatcm. 
93. Fascones ut fama est: Obscssi Sacwntini ab Hunni- 

bale, coacti sunt catlavcribus suorum pasci. Lucanus ! ) : Ob- 
sessum Poeno gessit quae Marte Saguntum, caesis scilicct im_ 
bellibu*. Alii nam non ab Hannibale, setl a Mctello obsessos 
tlicunt. 

95. Fortunac invidia est : quae atl lioc eos dedqxit. 
bellorumq. ultima: cum obsitlerentur a Metello. 

97. Huius enitn quod nunc ag.: tlc quo loqucbar motlo. 

98. sicut modo dicta mihi gens : Vascones Saguntini quo- 
rum tlictum sit, ut si maior invidia facti cxemplum, quoti 
solcas, non quotl borrcas. 

100. ventris furor : famis inopia. 
104. dira at. i. passis : Saguntinis. 

107. Zenonis praecepta : Zeno Stoicae sectae ab coruni 
quiquc bomincs tum cssc itl summuin ut solum bonum essc 
diccbat. 

108. Pro vita facienda p.: setl pcr boncstatcm , sicut 
Stoici dicunt, melius erat mori, quam cadavcribus pasci. 

109. Stoicus antiqui prae. Metelli: unde potcrat tantum 
saperc, quantum Zeno, ut cadavcribus abstincret, scclus pu- 
tando comctlcre pro vitac cupitlitate? 

110. Graias nostrasque /i. o. A. : Romunas litcras ct 
Graccas. 

112. De conduccndo: de adbibendo negotiis suis oratorc. 

Tlude: civitas in Occano. insnla, in qua brumac tcm- 
porc dics nulli; perindc solstitiali acstivo nox nulla. 

1 15. Talc qxdd excusat Moeotide sacvior ara : luxta 
Mucolim paludcm Taurici sunt, quorum rex Tboas advenas 
imuiolurc consucrat usqtie in advcntum Orestis et Pvlailis: 
^juibus agnitis lfigenia, quac crat tcmpli sacerdos, ablato inde 



i) Lucanus: III, 35o. 



Digitized by Google 



SATIRA XV. 321 

Pinnae si«no, nufugit, i<Ujnc» Aricinc con«ccrnvit. Et Snlu- 
stius *): Namque omnium ferocissimi ad hoo tempus Achari 
atque Tauri sunt , qttod, quantum voniicio , locorum egestate 
raplo vivere coacti. 

120. quae lanta fames : id est, quomodo Snguntinos coe- 
git obsessio. 

122. Anne aliam terra M. sicca : Qunm, inquit, invi- 
flinm facerent Nilo cessnnti dcflwre nlinm, qunm hnnc, qunm 
fecerunt, cum cndnvcrn dcvomrent, tarnqiinm fnme concti? 

123. surgere Nilo : inrigare Aegyptnm. 

124. Cimhri nec Britonrs : gentes diversae barbarorum. 

125. Sauromatae : Sa rm n I n c. 

126. imhelle et inutile vulgus: Acgyptiorttm. 

127. dare vela phaselis : testeis navigiis ; talibus enim 
navigiis in Nilo utuntur. 

131. ira atqtte fames: eorum scilicct, qui lioc compnhi 
feccrunl, id cst, Vnscones et Sagiintini. Mollissima corda: 
humanitatcm ct misericordiam nalurn bominibus non negavit. 

133. haec nostri pars optima sensus: pars optima est na- 
lurae vcl mcntis nostrac, miserum flerc. 

136. Circumscriptorem : curatorem suum. 

137. Ora puellares: pucllnres capilli, tristitia et squatore 
longiorcs. Cum cnim rci tenemur, et cnpillos demittimus, qui 
faciunt nos interdum vultum babere tamqnam pucllne. fa~ 
ciunt incerta: ut sngaces fnlleret bospites, discrimen ollscu- 
rum.* capilli: id est, tamquam pucllne. * 

138. cum funus adultae: viro maturne. 

139. vel terra clauditur: scpelitnr. 

140. et face dignus: infas mortis. 

141. Arcana qualem: facft nrcnna dignus sacerdotii , nc 
pcr boc iustus. Arcana: imbutum sacris dicit pontificem ; 
aut arcana dicit mystica, cum in templo Cereris sibi invi- 
cera facem cursores tradunt. 



i) Satustius: Fragm. p. ai8, 4- 

Vnl. /. 2t 



Digitized by Google 



322 SCIIOLIA VETERA. 

143. <A grvge nmtorum : animatium, pccorum. 

145. AUpte ejre/r endis: diaccndis artiticiis habilcs. 

146. Stnsum a caelestiz qucm animuin esse dicuut par- 
tcm coclicac divinilatis. 

147. prona et terrarn speci. : animaYia. 

148. -conditor iliis : dcus. 

150. et praestare iuberet: homines. 

151. Dispersos trahere: in uiram colligere in civitate. 

154. ftdos vicino iimitt: securos, vicinitalc aliorum con- 
fidentcs. 

155. protegere arnris : dcfcndcre bello. 

156. vulncre civem : pro, cives. 

158. portanmi ciave teneri: custodia portarum. 

159. Scd iam serpenlum: id est, ncc scrpcns serpcnfrm 
comedit , nec fera sui generis fcram. Varro Canis cani- 
nam non esl. 

16*2. maioris dentibus apri : a sua gente. 

163. lndica tigris agit : de lndia, ut Terenlius*): Ele- 
phantis quem Indicis prae/bcerat. 

166. Produjrisse parttm est: nnm et invicem se absumunt 
dentihus, non lantum ferro necatit. 

168. Nescierint primi gladios: primo tcsupore, qui fue- 
runt rcgnante Satumo, 

169. Aspicimus populos: Acgyplios. 

173. Pytbagoras cunctis a. : Pylhagorns, Samius pliilo- 
soplius, proptcr cognitionem intcr sc mundi oninibus absti- 
nuit nnimalihus, aversatus et fabam, quac cx sanguinc biiniaiio 
orta esset JVam flores eius in sanguinem vertuntur, si sic 
ponatur. 

174. et ventri indulsil non omne legumen : qui et legu- 
mina timeret cdcre. Anlistrophe, qui abstinuit. 

i) Varro: dc L. L. VII. p. i3i. Muell. 
a) Terentius: Eun. III, i, al. 



Digitized by Google 



SATIRA XVI. 



S A T I R A XVI. 

DE FELIC1TATE tflLITUM. 

I>ta a plciisque exploditur, et dicitur non esse fuvenalis. 

1. felicis praemia Galie Militiae : quunta in se babeat 
bona militia. 

2. nam si subeantur prosp. cast,: ut nibil periculi patia- 
tur in bello, vel nou intersit proeliis : vel si sint pcricula, 
quamvts timidus sim, tamen eo ad militanduin. 

6. Et Samia genetrix q, d, h,: id est, Iuno. 

11. Et nigram i, f, I. /. qffam: panis. 

12. medico nil promitttnte: desperaute. 

13. Bardaicus iudejc: centurio, qui quasi inter illos mi- 
lites militavit babentibus stationem apud Bardos. Est autem 
gens Galliae. Vel qualis fuit Bardas. 

14. Calceus el grandes m, a, ** surae: Pro ipsis militi- 
bus calciamenta dixit* 

15. Legibus antiq, castrorum: Castra iiftra Urbem erant 
militum, quae Tiberius fecit. 

19. 5i iustae defertiw caussa qu, : si iustam caussam ba- 
bueris, 

21. curabiiis ut sit Vindicta: ut satis cures, quemadmo- 
dum cffugias illos. 

23. Mulino corde Vagelli: In alio Mutinensis. Bbetor 
aliquis de Mutina. ignavus de mulino. 

29. Da testemt fortasse dicis, babeo testes. 

31. Et credam dignum barba: si audebit dicere; dico 
illum ex illis esse antiquis, si testiinonium tibi praebeat. 

36. Sacramentomm : id est, militiae, quia iurabant. 



324 



SCIIOLIA VETKRA. 




camptim: torminum, icl est. 



si cgcris contra aliqucm, quod terniiuos cffodcrit ct trans- 
tulerit. 

43. mille ferenda Taedia: odia. 

44. subsvllia tantwn Stermmlur: suhsterouittur , ponun- 
tur, aut parantur. 

5Q. nam quae sunt parta labore Militiae: castrensc pe- 
culitim lihcrum habeiiL 



Digitized by GoOQle 



CAROLI FRIU. HEINRICHII 



LUDOVICI SCH'OPENI 



ANNOTATIONES CRITICAE 

AD 

SCHOLIA VETERA. 

» 



Digitized by Google 



P*o. 155. Hanc Itivcnalis Vilam, quam miror a Cramero 
oiiiissaiii esse, cum iu Pithoei editione, quain exprituciidam 
susceperat, extaret, primus, quod sciaui, Gcorgms Valla, 
tlicus iileuique philolo>;us saeeuli W. Itatid ohscmo nomiiie, 
cum satis amplo Vetcrum Selioliorum tlelcctu iu Coiiiinctita- 
riis suis ail luveualem ediilit. Atque lias autiijuae cruditioiiis 
particulas, quas lalso ntipcr Friil. Osaiinus in Symhol. atl 
HUt. L.itt. Graec. ct Roin. II. p. 279. a Sclioliorum coilcr.tio- 
«c, quain hoilie hahcmus, prorstts alienas esse su<picahator, 
plcrumrjue G. Valla ita protlere solet , ut cas ad Prohuin 
GrainiJiaticuui, tanquain auctorem, relerat. Id utruin ex co- 
dicis sui lide, an coniecturam potius secutus fcccrit, inccr- 
tiun cst; hoc ccrtuin est , iucaute agerc, qui unius Vallae 
auctoritatc omncm Scholioruin atl luvcnalem quasi saturam 
soli Proho tribuunt, atque ulterius ctiam progressi, hunc ve- 
terein illum Valerium Probnm, Berytiuin Gramiuaticum, hautl 
cunctanter perhihent. Is error atttim, ut iit, errorein pcpe- 
rit, quem trihus vcrhis hic refellerc , quid vetat? Ktctiim 
novissimt fuvenalis etlitores, tibi de Scholiis Veterihus agtint, 
non deruissc narrant, qui Petro Birthio ea trihtierent. Vid. 
Achaintr. Vol. II. p. 76. et Bupert. VoM. p. GXLIL IVenipc 
tlecepit eos, qui hunc novuin et portenti similem interpre- 
tem somniant, mira ineuria I. A. Fahrieii , in Bihl. Lat. II. 
p. 360. ita scriheutis : „ Petrum Birthium Scholiorum in lu- 
vcnalem autorem appellat Gonsatus de Salas ad Pclrnnium 
p. 130 u . At docti Ilispani Commenta si in utraque Buriuaii- 
ntaiia Petronii editione inspexeris, non Petrwn eum scripsisse 
reperies, scd Prebum ; ut credibile sit, ipsum illtid Birthium, 



Digitized by Google 



328 



ANNOTATIONES 



quod verc ihi legitur, nih(l uisi opcrarum pcccatum csse, e*. 
Betyiio ortuni. Sed redeo ad Vallam. Cuius in Prooemio hacc 
dc Scholiis Vetcribus, quihus usus est, leguntur: „ Sane 
compcrli mihi sunt nupcr prohi grammatici in iuvcnalcm 
commcntarii quantum adhuc audiverim nulli alii cogniti sctl 
jnirae hrcvitatis: alioquin tamcn pcr quain opportunos ali — 
quandp se Hohis ohtulcrunt: obtulissent vero scsc adhuc imi- 
gis nisi nohis singula rimantihus codicis iiiiniuni cariosa iti- 
vidisset vctustas: et si in omnes lihros cornperti haheantur : 
qui vix tcrtii lihri secundain attigcrc satyram. Invigilavimus 
vcro ipsi si modo id conscqui potuimus : ut oinnis huius poe- 
tac pateret cruditio: prohi intcrprctamcnta cuiusmodi ca fue- 
runt: quae platic pcrcxigua sunt nc in minima quidcm parle 
suhtraximus : aut imuiutaviinns". Hinc patct, Prohum Vallae 
diuiidio fcre niinoretn quain nostrum Scliuliorurn corpus 
ftiissc, id est, non ultra proccssissc, quam ad Sal. VIII. 197., 
uhi Valla idcm hiscc vcrhis tcstatnr : „ hic nos iam dcscrit 
prohus ncc ultra hunc locum quantiim ad inc pcrvcncrit in- 
tcrprctatus est quicquam". Quod autcm scrihit, se Prohi iii- 
tcrprctaincnta nc in miniina quidcm partc snblraxisse nut 
inunutasse : in eo plus modestiac quam fidei incssc, hatid iiu- 
incrito suspicctur, qui tcmporuin istorum inorcin irovcrit. 
Ft rcperiuntur apud cum inulta, quac, ctsi apcrte a Probo 
iiiutualiis est, tamcn pro suis vcnditat ; sacpc etiam vetera 
contaminavit, alia omisit, alia addidit, ct si forte dcpravatrs 
lectuve difliciliorihus incidcrct , ca interdum ad lihidinetn 
suacquc eruditionis modulum intcrpolavit. Cuius rci quo 
plura cl graviora argumcnta suppetunt, co inngis cavenduin 
cst , si quis hunc Prohum vulgatis Scholiis vcl emcndandis 
vcl augcndis adhihere velit, ne tcincrc tanquam prisca arri- 
piat, quae posterioris licentia actatis ruvexit. Ut hoiiis ge- 
ncris uovissimus Scholiorum editor nonnulta recepit , quae 
*»Siitius fuissct praeterinittere , ita incredihile dictu cst , quo- 
f ies idcm lectiones , quas non ingrnio a Valla rrpcrtas , >cd 
iti codice suo invcnlas cssc , ipsa pracstautia earum lidciu 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA S AT. I. 



329 



facit, not non animndverterit , aut animadvcrsas in critictun 
usuin vocarc oniiserit. Quanquam excusationis nonnihil ICtus 
egregius ex eo habet, quod cditionem Vallue principem, quae 
Veoetiis a. 1486. prodiit, usurpare ci non licuit. Nam Ve- 
neta a. 1501., quam Cramerus adhibuit, adeo operarum vi- 
tiis obruta est , ut sacpe, quid Valla boni afferat, diflicile 
sit intelligcrc. Quin etiam eiusdem editionis pravitate factum 
est, ut non modo lucus, supra ex Vallac Prooemio ailatu*, 
in Cramcri Praelat. p. 5. misere corruptus cxstet, sed et in 
Scholiis ipsis toties Probo Vallae tribuantur, quae mera ty- 
pothctae vitia putanda sunU fdem in Vita luvenalis edenda 
fraudi fuit Ucnninio et Oudendorpio, quorum utcrque nescio 
cuius editionis sordcs pro lectionibus Vallae ohtutit. E^o 
apud Vallain banc reperi lectionis varietatem : v. 3. praepa- 
ixtret : et dein. 5. poetamqite semenstribus militiolis emitantem. 
6. induslrie. 8. committere ausus. Mox magna frequentia tan- 
toque succcssu bis aut ter auditus : ut. 14. tunc. \6.fgura. 
17. stanmotus est missusque. 18. in extremam aegypti parte/n. 
20. angore ac taedio. Schopen. 



Sat. I. v. 2. tragoediam Tliesei, i. c. dc Tbcsco. Vid. in- 
ferius ad 109. Dc Cordo Scaligerann p. 53. Casp. Barlli. Ad- 
vcrss. p. 1013. Arntzen. ad Aurcl. Victor. p. 98. Oudcndorp. 
ad Sucton. p. 220. JJeikrich. Add. A. Wcicbcrt. Poct. Lat. 
Heliq. p. 402. sqq. Jn scbolii leinmatc Pitbocus non Codri, 
ut apud Cramerum cst, scd Cordi exbibet. Schofea. 

3. togalae sunt comoediae Latinae, quales Afranius 
fecit, palliatae Graecae. Ita vere Schurzfl. Vid. Horat. Epist. 
JJ. 1,57. ibiq. Scbol. Loeus. Epipb. 9 , 18. Heinrich. Scho- 
Jium Cod. Mediol. ad li. v., ab Oct. Ferrario de Re Vest. 
III. c. 24. T. VI. p. 774. Tbes. Graev. prolatum , iniuria a 
Cramero omissum qucritur Butlmamius Mythol. H. p. lriO. 
eumquc sccutus Frid. Osaiinus in Svuibol. I. I. p. 277. Dcdit 



Digitized by 



330 



AJMNOTATIONES 



Cramcrus p. 571., quamquam non satis accurate. Antiquissi- 
mus cnim cotlcx, teste Ferrario, sic habct: quia servi tiou 
utebiuilur cohbiis , et nigris calceis, sccl albis, ut plane cuni 
Cotl. Viniloh. congrtiat. Altcrum scliolium, qnotl Buttmannus 
ad I. 78. requirit, fegitur aputl Cramer. atl X. 99. p. 605.: 
Praetejcta genus erat togae , qua utebantur pueri adhuc suh 
disciplina usque ad XF. annutn : deinde togam viriletn acci- 
pieba/U, unde in Vita Sancti Germani /egitur t Ccssit prae- 
texta togae. Vitl. Ferrar. II. 1. p. (599. Cetcrum faleor, isl us- 
modi specimiuibus uoii tanlum milii scboliorum, quac in 
Bibliotbcca Ambrosiana tatcrc aiunt , deskicrium movcri, 
quanto Buttmannus tcncbatur. ScnorE*. 

5. Telephus: f/lius Eraclis et Angustae y a ccrvo twtrittas 
est, Ita cotl. Sangali. , quotl Cramerus cmendavit, couscii- 
ticnte Valla , nisi quotl liic etiam Herculis legit ; reclius, ut 
oproor. Idem. 

Ibid. fcminino gettetv. IIuc pertinct tloctriua Quiutiliaui 
1,6,2. Heinricu. 

7. fpd Romae est in Appia i. e. atl viam Appiain extra 
portam Capcnam, ubi Martis actles, tle qua Liv. VII, 23. vl 
X, 23. Ovicl. Fast. VI, 191. Aetles igitur in luco. Lttci CVi- 
pcni : Virg. Acn. VII, 697. Vitl. Nardini Rom. Vct. III. c. 2. 
p. 971. T. IV. Gracv. Idfm. 

9. Vtdcani vtnti. Vitle Homer. II. o, 470. sq. Virg. Aeiu 
VIII, 449. Facilis sacpe animatlvcrsio fatsarum in bis Scbo- 
liis interprctationum ; facilior ctiam irrisio : at illutl mintis 
proclive, causas ostentlcre, untlc Uuxcrint islt pluriini erro- 
rcs. Idem. 

12. in Horatiana domo. V. Maium Prolcgom. ad Froii- 
ton. Opp. p. XXVI. Idem. 

20. Tttrnus celcbris Satirarum scriptor. Infr. v. II. De 
co Wernsdorf. Poct. L. Min. III. p. LlX. ctAtldcntl. IV, 2. p. 
826. Rcuvcns. Collect. litter. p. 86. De toto boc Scbolio vitl. 
Casaubon. dc R. Sat. p. 231. sq., qui valtlc probabililcr Le- 
naeum coniicit pro Lcnium. Ilacc clemcnta vulgo mctlia aetas 



AD SCHOLIA SAT. I. 



331 



inler se permutavit. I. F. Gronov. Ohss. p. 700. Silium Bas- 
sum ct altcruin cognom. Sparsum inter Rhett. mcmoral Se- 
oeca Controvv. I. III. cf. Wernsd. III. p. XVI. Morura allcr- 
utruin intclligi sane licet: et mnlti ex Rhctoribus poetae eva- 
serunt ; quiu ipse Iuvenalis et Persius. Propter Ijoc egregie 
Petronius c. 118. init. De hoc Scholio adi Forccllin. v. slu- 
rttrica. Savaro ad Sidon. Carm. IX. p. 128. Voss. dc Poct. 
Laiin. Paganin. Gaudcntius in £v. Ottonis Thcs. I. C. To. 
III. p. 411. Idem. Pro Scaevae Memoris apud Vallam non 
scsevi rumoris lcgitur, ut Cramerus ait, sed aliquanto sanius 
scaevi remoris. De Scaeva Memore vid. Langii Vind. Trag. 
Bom. p. {K Eiusdcm nomen restituo Fulgentio post Noiiium 
IMerceri p. 563, 23., ubi hodic corruptc lcgttur .Memos in 
Tragoedia Herculis. Schopew. 

20. Canopus etc. Vid. Scrvius ad Virg. Gcorg. IV, 287. 
Markl. ad Stat. p. 124. Heyn. Opusc. Acad. I. 397. Heikiiich. 

27. dc plcbe Aegypti fuit. Melius Probus Vallac Atgy- 
pda. ScaorE*. 

28. invenit. Prohus Vallae invenerat, ut cod. Sang. ; 
onde rectc Cramerus invenerant coniccit. Idem. 

33. Heliodorum. Rcimar. ad Dion. p. 1152. 1.82. Itcin 
ad v. 35. Pro Licinium Silanum Icgc L. Iimium SiL cuui 
Lipsio ad Tac. Ann. XVI, 7. Deindc Egnatium Celerem So- 
rani clientcm dicit Tacit. I. I. XVI, 32., sed Hisl. IV, 10. e 
pracclara Lipsii emendat. : Celer — testis in Baream — cuius 
se magistrum ferebat, et sic luven. III, 116. Vid. lac. Hasacus 
de Berytensi IClor. Academia, p. 36. sqq. Pro Demetrio 
causidico tcmerc admodum Pithoe. ct Alinclov. Dem. Cyni- 
cum. Hic sanc in Impp. veheniens erat, et rehgatus iu insu- 
lam a Vcspasiano (Suet. Vesp. c. 13. Dio Cass. LXVI, 13.): cc- 
tera prohissiinus. v. Lipsiurn adTac. Ann. XVI, 34. Rcimar. 
ad Dion. I. c. Hf,i*rich. Distingne: sub Pespasianoy hov ipsum 
Musonio R. accusanle , damnatus est. Mox post cmtstidiciim 
omittit Prohus Vallae dicunt, quod praefero. Scbopek. 

34. Plane dcsperat dc hoc Schol. bonus Schurtfl. Facil- 



Digitized by Google 



> 

* ) 2 ANNOT ATIO N E S 

limc corrigo: Dclatione nobilium , pro Siciliae. Uliiaiii Et 
a Sylla ctc. ab alia maiui ultcxta. Heihricu. 

43. aul prctii adulterii. Lege ut pretii adult. Idem. 

49. Hic enim ab octava. Lege Hic iam ab oct. Idem. 

51. quia satyrici ad ommutn vitia quasi lucmiam atl- 
movent, et ut aduranU ct ut ostendant crimina. Lege : ad h o- 
minum vitia — admovent, v e I ut adurant vel ut ostendant 
critn. Valla ita pcrgil: Venusina lucerna. horatiana. patria enim 
horatii venusium: lucerna igitur satyrica quali horatius scri- 
psit: sive a venusio ubi laternae leves fuerunt: ut Probus ///- 
quit quae vilissimi veniebant. Postrcma intle a sive rcccpit 
Cramerus. Schope5. 

58. militutn tribunatum. Ornat hoc Lipsius Milit. Rom. 
11,9. p. 58. b. Heimuch. 

62. lacernatae. Rcimar. ad Dion. p 1035. 1.65. Idem. 

65. cathedra : ita his rebus cottcitatur, ut po.ssct et in pit- 
blico scribcrc. Vcrc sic Orcllitis , nisi tjuoil in rxlrcmis scli- 
hcntlum est ut possit vcl in p. s. Ncc scliolium atl v. ca- 
thedra pertinet, sctl atl vcrha Nonne libel tnedio — quadrivio. 
Scbopeii. 

68. saliva tacta. Sic alii honi auctores. Vui. Gronov. 
Obseivv. III, 18. p. 449. Heisrich. 

69. vencnum dicit. Lcgc vinum. Schopes. 

71. Dc Locusta , Sucton. Neron. 33. Rationcm nominis 
illustro ex Toupii Aniinatlvv. in Schol. Theocr. X, 18. Daii. 
licins. Lcctt. Thcocr. c. 16. Scholium partim corruptuin, par- 
tim turbatuui. Lcgc: Locuslam — vencfieam, quoniam ma- 
gtute famat crat propler venena conficicnda^ Nero excivil ad 
se clc. Hki>ricu. Prohus Vullac: /// et illum docerct et plu- 
rcs puellas : unde ait Turtius in satyra. Ex quo cacsatvas 
sobolcs locusta cecidit. Horrettdutn curas : dum liberal atra 
ncronis. harc incr. a ner. q. I. v. britannico comparasset : 
dcindc t. c/f. d. u. a. p. br. exh. i. conv. ncr. capiraixt 
a nerone venenum idem accipiebant tnultac ut inaritos suos 



Digitized by Google 



AB SCHOLIA SAT. I. 333 

enecarent. Rciiqua dcsunt. Verba a Nerone — enecarent in 
orclincm a Cramero rcccpta sunt, Scropeh. 

75, qtribus conscientia tenentttr obnaria. Lege obnoxii. 
Idem. 

76. Lcge cum Schurzfl. emblematicttm opus. Heinricii. 
90. luditttr arca : acl interitttm , eventum. Hoc sensu ca- 

ret. Scrioe ad fortuitttm eventum. Glossula adscripta crat 
verbis luvenal. pracccdcntibiis : ad casttm tabulac. Scuopen. 

"95. ideo dicit habuit. Pro habuit Cramcrus coetutvit \v$i 
vult. Immo sensus postulat, ut corrigatur avus. Idem vide- 
tur Valla in codice suo legisse , qui ita ad h, I.: ostertdit 
apud veteres hanc vitam non fttisse : unde et avus ait. Idem. 

Ihid. Moris atttem erat etc. Savaro adSid. Epp. p. 467. 
Heihricm. In iis , quac pracceduut, lege quis tuorum avo- 
r um. Schopen. 

96. Hoc scliolium misere depravatum cst. Valla : vttlt 
int. apud v. maiorem h. fuisse quamv. pauperiores essent : 
nunc autem eam sol. claementiam cjchiberi quod sportulam : 
et ipsam qttidem tenttem proferat : nisi tamen ab hon. excltul. 
etc. Hinc corrigo : Vtdt int. , ap. veteres , qu. paupercs es~ 
setttj tamen m. h. Jttisse ; nttnc autem eam s.vid. httm., si det. 
sp. y et ipsa tenuissima, nisi tamen ab hon. exclud. etc. Idem. 

99. Agnitus — nedum humiies possunt acciperc. Istud 
humiles non habct, quo referas. INoli duhitare, quin verba, 
loco suo mota, postca maculam traxerint. Prior interpretatio 
ita scripta erat: jfgnitus : pro expioralus. Altera: Troittge- 
nas: id est, palricios maioruni gentium , qui nisi agnitifue- 
rint, non accipittnt ; nedum humiles possunt accipere. Idem. 

100. cum pauperibtis ipsos nobiles. Lcge ipsL Idem. 
104. Mcsopotameni homines etc. Vid. Gihbon. VI , p. 20. 

Hfjkricb. 

Ihid. in libertinorum corpus et tribus relati. Si non scri- 
psit, certe scribere dcbuit: in tribus tvrbanas. Nam in urha- 
nis trihubus libertini suffrogium fercbant. Tritis anctorihus 
adde Cuiac. Observv. VII, 14. Idem. Cod. Sang. babet, teste 



Digitized by 



334 



ANNOTATIONES 



Orcllio, in lilterlinorum corpiis tribus relati sunt. In seqtien- 
tiluis scribendum puto signa servitutis celare non pote- 
rant. Scbopew. 

105. Lucilii vcrsum Orcllius ita legit : aurum atyne am- 
bitio sunt sp. virt. , ut sunt a Scholiasta addilurn siL Vid. 
Scliol. ad 111,143. Idem. 

106. laticlavium. Nova forma pro tunica laticlavia, quain 
Ferrarius corrupit, R. Vcst.III. c. 12. cxtr. laticlaviani scri- 
bens. Dixit, ut Schol. Horatii Cruq. colobium , a collobio 
presbvterorum laticlavio. Vid. Graev. Praefat. T. VI. Tlies. 
lsidori Glossae: Clavia, borda, ubi Gracvius aberrat cum Du- 
fresn. IJeiniucb. 

108. si mercenarius alienus nobilis esset pauper. Ita 
cod. Sang., ut Orellius testalur. Lege nobilis est et pauper. 
Sciiopej. 

109. in aula — praepositi. Pallas erat a rationibus. Suct. 
Claud. 28. Nugatur Scburzfl. de cubiculariis. Quin omnino 
malc Licinius ad aulam Claudii refertur, quippe qui, ut sul> 
fin. ait Scbol., decessit sub Tiberio. Idcm error ad XIV, 306. 
Vid. Scbol. Persii II, 36. Dc Pallante quae c scriptoribus 
constant , practer alios , collegit Cbr. Guil. Franc. Walcb. 
Commentat. de Fclice ludaeae procurat. §. III., sed prorsus 
omisso boc scbolio. Reimar. ad Dion. LXI,3. Mox advcrba: 
Pallas — ad nuptias confirmasset, vid. Tacitus Ann.XH, 1. et2. 
Quod sequitur consuetudinem stupri, prorsus obscurat narra- 
tionem, ct lcgendum potius consult ati one m stupri, id est, 
dc stupro ; quemadmodurn vcl optimi loquuntur. Cic. Verr. 
H. I. III, 44. Sed mihi Aelnensium brevis est oratio : ubi Er- 
ncstius: ,,Aetnensium oratio. int. de Actncnsibus. Sic ctGraeci 
soleut , sacpius Latinis". Dc multis unus Plato TbeacteL p. 
147. C. ev rfj jov nqXov eocoirjoei, quod Heindorfium addu- 
bitarc, quis non miretur? Cf. Schaefer. ad Dionys. de Com- 
pos. p. 213. it. ad Sopbocl. Antig. v. 11. ct in Ind. ad Ho- 
mcr. v. Genitivus. Etymol. M. p. 42,41. vnouvnua 'IXtddog, 
id. p. 104,2. utXixn^Ou^oov. Ad eundem modum supra in 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. I. 335 

his Seholiis ad v. 2. tragoedi a T/tesei. Cic. ad Att. 11,1, rom- 
mentarius consulatus mei. Spartinn. Hndrian. c 16. /iftros vitae 
suae. Inm vcro scomma , quod egregium Scholiuin, de quo 
SchiirzfL ineptissime, simtilacro Mincrvae ndscriptum fuisse 
tradit, spectat ad scntcntinm Homcricnm Odvss. a, 33; 34. 
et Platonis dc Rep. X. p. 617. E. aiviu tAO/ceVov, &eoc uvut- 
rtog. Hic Pallas liaud ernt uvuirtog, immo quam maxirne 
isto in facinore airto?, ct hoc traductum nd deam epigra- 
phe: IluXXug ainwruTtj. Ita cnim cum Henninio scribon- 
dum. In scq. Schurzfl. de re vidit nonniliil, de vcrbis pror- 
sus er ra vit. Corrigc : Caesari, quodam denegante ei pu- 
gi/i f aribus etc. Mox scrib. barbarus lub ens. Extrema satis Pi- 
thoeus reslituit: Crassi opes et Jtabuisse fundos. Cf. Fahric. ad 
Dion. p. 751, 1. 59. add. Schol. Cruq. Hor. A. P. p. 632. h. 
Scncca Epp. 119. p. 662. ct in Apocolocynt. p. 812. Heikricr. 
Quod Hcinrichius coniecit quodam denegante, confirmat Pro- 
hus Vallac. Minus prodcst medicina, qunin idcm barbaro Itt- 
genti adhihuit. Ut cnim nulla Liciuio hic causa crat lugendi, 
itn invituin cum ptigillarcs ohtulissc, nou vidco, cur ncgari 
oporteat. Immo cmn totn uarralio id agat, ut Licinii cnutus 
providusque nnimus dcscrihatur, non duhito, quin reponcn* 
dum sit: barbarus prudens. ScnoPRN. 

111. plus /lo/toris vidrri in ca/reis, quam in persona. 
Proverbiuin de uohilihus novitiis, rijv tiyirttuv iv roiq uotqu- 
yukotc eytiv. lunii Adag. Cent. 111,23. ct np. omnes Paroe- 
miogrnphos. Primus atictor Herodes Atlicus. Philostrnt. Vit. 
Sophist. 11,1,8. (p.554. C. Morcll.) Ciccro Phil. XIII, 13. mu- 
tavit calceos ; Pater Conscripttts repente Jactus, est. Quod nc- 
gnt Senatorcs nigris ttim calceis usos csse , fnlsus cst ; nigra 
a/ttta eliam luven. VII, 192. Sahnas. in Vopisc. p. 411.A. ct 
ad Inscr. vett. p. 105. sq. Sed cfFugium quaerit Ruhenius 
Scriptt. de CalceO ed. Joecher. p. 189., corrigias et lora ni- 
gra fuisse , ipsos cnlceos vel nlhos vel coccineos etc. (pro- 
hante Fr. Volg. Reizio , Praelectt. dc Antt. Rom. p. 359. 
add. Graev. ad Cic. p.Mil. c. 10. At vid. Heins. ad Ovid. A. 



Digitized by Google 



336 



AMSOTATIONES 



A. IH,271. Scnccu p. 161. R. Muret. Opp. III. p. 112. ), nigros 
calccos, i. c. cornpagos cxtrinsecus nigros, Senutoribus fuisse 
usilutos sub Impp. , tum, quum scriberet Scbol.: p. 207. Se- 
qucntia seiungo, tanquain glossam alius manus, ita tamen, ut 
svd rctrabatur cliain ad superiorcin glossam, quae sic mauca 
est: utvbantttr, W.... Cctcra, ne alios clicam, Sulmas. tra- 
ctat in Lamprid. p. 222. F. 223. E. 224. A. Icgens: vel bra- 
cisy vel pedides novas in bracis, qitos pedortes dicwit. Bracas 
bic esse ait pro pcdtim tegumento, et adeo calceos ; pedor— 
tesy quac ntdonxiu Graeci dicunt , quasi noddgtia , fasciae 
peclules albae , vcl nikoi, quibus iutra calceos municbantur. 
Cur vero pedulcs novosl cur ut peregrinusl Non dixit vir 
summus. ISec muto scripturam braccarum, ncque masc. 
nus peduiium ; qualia constat magnopcre usu variarc. Ccte— 
rum dc pedulibus ingcntes antea copias cffudit p. 221., clam 
postbac a multis compibitas. Aliter Savaro ad Sidon. Epp. 
p. 288. ex corrupto ptdornis facit peroncs , tacitum pcdisc- 
quum babcns sutorcm Balduinum p. 163. loccb. De peron. 
Salinas. in Tertull. p. 36v>. Ruben. de Re Vcst. II. 2. Sic sal- 
tem scripscris: vel — sine braccis, ut erat Gotborum vesti- 
tus, sec. Sidon. IV, 20. A Gotbis autera in vestitu nova multa 
accipiebant Romani. Bcckmann. Symbol. T. V. p. 22. sq. Go- 
tbofrcd. ad Cod. Tbeodos. T. V. p. 238. Heimucr. 

112. quasi pecunia templum liaberet. Lege quatn si pc- 
cunia etc. Schopen. 

116. cx concilio i. c compositionc rostri , Salmasius ad 
Tertull. Pall. p. 237. vid. Turneb. Advcrss. VIH, 18. it. Ges- 
ner. v. Concilium. Ncc lamen hanc veram puto correctio- 
nem , et potius lcg. ex vollisione rostri t vcl collisu, Plin. H. 
]\. IX. crotalia appellanl (margaritas, clencbos), ceu sono 
quoque gaudeant et (I. ex ) collisu ipso margaritartan. Hein- 
rich. Probus Vallae : Tcmplum concordiae est vetus in quo 
ciconia multa est. Rcliqua rectc Cramcrus, quem vide. Schopen. 

121. Bithynu Opinio ista fuit ct fama , non conficta cx 
loco Ciceronis, sed eo confirmari visa. lu fin. ScboL scribe 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. I. 



ordine invcrso: velii octophoro , id est , lcctica. Cerno, voc. 
lectica apud Cicer. dclendum essc, ut glossam. Cic. ipse ad Q. 
Fratr. II, 10. octophoro, sinc lectica. Appulei. Apolog. p. 323, 
Elmcnh. vectabatur octophoro. Ncque usquam cxempluin est 
aliud buius voc. pro adiectivo posili. Sic plane Iiexapliorum . 
Et adicctivum non id, quod gcstatur, sed cum, qui gestat, 
significat. Vitruv. X,3,7. phalangarii hexaphori et tetra- 
phori; tSatpoQOt , KTQuqpoQOt. Nec tulit usus , ut diceretur 
igayopos etc. passiva significatione. Lccticac ex Asia Romam 
translatae, et sero. Vid. Lips. Elcctt. I. c. 19. Schefler. dc Re 
Veh. 11,5. Is. Voss. ad Catull. X. Heinricii. Locum Cice- 
rouis Probus Vallac ita exhibet, ut vulgo legitur , praetcr- 
quam quod, omissis id cst — octophoro, sic pcrgit : Lectica 
petit, octophoro inquit probus vehebatttr. Quod moneo propter 
Cramerum, quem vide. Ciceronis verba peius etiam defor- 
mata cxstant in Scbol. ad VI. 351. Scropen. 

128. bibliothecam iuris eivilis. Loeum Nic. Ileinsius ad- 
scripsit ad Ovid. Trist. 111,1,63., sine dubitationc. SciL itts 
civiie boc Scboliastac peperit ittrisperitus poetae. De Augusti 
Palatina salius cst legisse Lipsium dc Bibliotbecis Syntagm. 
c. 6., quam qui poslea illitis scrinia compilarunt. De hoc 
Schoiio sobrie iudicat Luerscn. de templo et bibliolb. Apol- 
linis Palut. p. 221. At nibil ad rem babet Ilommelii de Apol- 
line iurispcrito dissert. Lips. 1748. Quod init. legitur quia 
— tractabanty id vcrum non est, sed commentum ex epitbeto 
ductum , quo perpcram usus est Winckelmann. in libro , 
omni ex parte nimis imperfccto , ile Allegoria, Opp. T. II. 
p. 659. noL 24, ncquc ibi, quod nccesse erat, correctus ab 
Editore. Ccterum tractare cst proprium lurisperitorum : vid. 
Vales. boc scholio usum ad Ammian. XXVIII, 4. p. 253. Sa- 
varo ad Sidon. p. 204. Ilcinccc. Antiqq, Rom. Syntagni, p. 
59. ed. noviss. Heinricil 

133. aut si quis certe. Transpone aut cerlc si q % Ila 
saepc alibi. Mox scribendum cum Valla tamen non p. d. 
mensam exspectare. Sciiopen. 

Vol. /. 22 



Digitized by Google 



338 ANNOTATIONES 

135, de vcnationc. Valla : quae dc venationc sunt optima.* 
Vid. Cramcr. Idem. 

138. mcnsa. Vitl. Brissonium s. v. IlEiNRicn. 

149. Utere velis : distinctionis dicit ctc. Absurde. Lege 
dictionis dicit. Valla : velis dictionis et satyre. Schopen. 

153. cuius non audco dicere nomen. Lubinus : „Vetus, 
inquit , Comraentntor liic nddit: Cum in senatu Cacsarem 
occidissent, dies, qua interfectus, libertati consecrabatur, et dics 
libertatis dicebatur ; postea slugustus , occisis percussoribus 
Caesaris, sub poena prohibuit, ne quis amplius nomcn libtrta- 
tis illi diei attribueret. Quasi dicat : illis ( leg. illius ) libcrta- 
tis nomen vijc ausim dicere , nedum ut ipsum ( leg. nedum 
ipsam) mihi ausim usurpare". Idem. 

155. C. Fulcinius Tigiiiinus. Lipsius nd Tacit. Ann. XIV, 
51. corrigit C. OJbnius Tigellinus. Vid. ad Dion. p. 101 1. 
1.42. Var. lect. et not Fuit Fulcinius Trio amicus et adiu- 
tor Seiano (Dio p. 897, 78. et not. Apud Tacit. passtni. Til- 
lcmont. I. p. 161. J, cuius liominis gentiticiurn nomcn ad non 
dissimilem Tigellinum proclivis translulit permutatio. Mox 
post in concubituUum addc sumtus*, quod praeccd. syllaba 
interccpit. Dcinde leg. : in utriusque uxoribus suspectus, ob 
hoc U.swn. Rcliqua ila scrib. : a Binicio ct Lucio Do- 
mitidy marilis Jtgrippinae et Iuliae. Tres crant C. Coe- 
saris Calig. sororcs, Gcrmanici filiac: Agrippina, nupta Oi» 
Domilio, Consuli. Dio p.891. ult et Fabric. adp.893. I. 26. 
Glandorp. Onomastic. p. 467. Birag. Numism. Impcrat. p. 
76. sq. Beaufort. Ilistoirc de Ccsar Gcrmanicus, p. 297. sq. 
Tillemont. I. p. 139. et 413. Hunc Scliol. ct Lipsius I. c. 
confundunt cum Lucio Domitio, aut Cnci patrc, aut marito 
sororis Drusillac, Lucio Cassio Longino , Tacit VI, 15. Suc- 
ton. Calig. c. 24. et 57. Quiti a Lipsio citntus Tacitus VI, 45. 
nullum alium babct, nisi Cn. Domitium. Tigcllinus a. C. N. 
a. 39. a Caligula relegntus , co; xai rrjv \4y(itnm'vav utpoi- 
yevxciz* Dio p. 928. I. 12. Tcrtia Livitla, quae cadcm lulia 
in libris ct nummis. Dio p. 926. 1.45. ct not. ndd. p. 964, 62. 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. I. 



339 

1 



it. Tacil. VI, 15. Lipsius in Slcmmatc Domus Aug. „ Livia 
s, Liviila"; qui umlc Liviam dixcrit, nescio. Julia Livilla 
vocatur a Fabricio nd Dion. p. 893, 26. , Livilla tantum ab 
eodem, de Genere Aug. p. 71., non sine vitio in mariti prac- 
nomine : atquc alia ihi pro morc suo miscet cornmcntator 
PeschwiUius. Hacc collocnta M. Vinicio. Dio p. 964, 59. 
Tacit. VI, 15. Is est Venicius inscript. Spon.Misccllan. p. 34., 
in Scholio Binicius , variata scribendi ratione; hoc qtiidem 
proptcr illam consonnntium V ct B in pronuntiando uflftni- 
tatem, plurihus aliis per hncc Scholia cxemplis conspicuain. 
Vide Lipsium Var. Lectt, II , 28. Opp. T. I. p. 45. Falco- 
ner. ad Inscript. Athlct. p. 121. Salmas. de Hcllcnist. p. 62. 
Carrio ad Valer. Fl. VI, 655. De Livillae adulterio, cum Ti- 
gelliuo patrato , nihil notum cst, paruinquc accuratc rcm 
tradit Scholiasta, cum Tigclliniano flagitio similia, sed divcr- 
sa , permiilans, dc quibus vid. Tillemont. I. p. 264. IIei^- 
rich. Pro Fulcinio Valla habet qffonius. Mox idem egregie 
piscatoriam in achaia exercuit — ut conspectu claudii 
abstineret. Schopen. 

Jbid. Pone: hoc est, in satyra ponerc, vifuperare» Corr. 
pone, vitupera. Heimhcii. Bene cod. Sangull. rnox et sic 
ignem admoveri iubebat. Schopeh. 

Ibid. Tigellintim : Nunc. Immo non; aut nunc non: 
nisi plura etiam vcrba desunt. Extr. leg. scrobe sub terra 
facto cavet. Heinrich. Ncutra correctionc opus videtur. Ad 
nunc subintclligcndum cst praccedcns lcmma, sic : tiunc ponc 
Tigellinum, sicut olim Mutium Lucilius posuit. Nec magis 
me illud subtSr oftendit; quin etiam vereor, ne sub terra, 
quod Ilcinrichius suhstitui vult, minus Commcnttftoris menti 
rcspondcat Quanquam hoc probo , quod cavet correxit. 
Practcrea vidc, num paullo supra pro vcrhis Aut, non tan- 
tum non dcserenda Ubertas scribcnduin sit Aut^ non tamcn 
dcserenda lib. Schopen. 

157. /'/* qua stipites fiebant. Lcgc figcbant, ut cod. 
Sangall, habct. Idem. 



Digitized by Google 



^40 ANNOTATI02JES 

158. Qui dtdit aronita tribtts patruis. Ad litinc loeum 
Doin. Caldcrinus vctus scholiurn cx libcllo , ut ait , Prohi 
Grammatici protulit: Marcus Offbnius TigiUinus honw omnium 
nequissimus tres patruos habuit f quos omnes , ut corum haerr- 
ditatibus potiretur, veneno absumsit, subtractisque annulis et 
falso tabulis signatis, haereditates summo sceiere conseculus 
est. Iilcm Britnnnicus. Idem. 

162. quae vivorum vitia carpi vetat, hencPithoeus. Ho- 
rat. II. Epp. 1, 152. lex — malo quac nollet carmine qucm- 
qttam describi. Tacit. Annnl. I , 72. Primus Augustus cogfti- 
tionem de famosis libellis tractavit. Dio LVI, 27. ct ibi uot. 
Vcruin Augustus cognitionom illam non cx Legc Iulia , ut 
ait Schol., scd specie Legis de JMaiestate tractavit , ut Tacit. 
I. c. Cf. Bacli. Div. Traian. p. 27. sq. Sucton. Aug. c. 55. 
ct Casaub. Heisrich. 

Sav. II. v. 1. Sauromatibus. Vcrissime Pithoeus Sauro- 
matides, quod Schursfl. nc intellcxit quidem. Plin. II. N. VI, 
p. 3(38. quorum a tergo indicatae iam Amazones Sauroma- 
tides. Indicantur antca p. 362. Primo Sauromatae Gynaeco- 
cratumeni, unde Amazonum connubia. Scripserat hic Plinius: 
untle Amazonum cognomen. Cf. Eustath. ad Iliad. p. 1159, 
51. Schol. Venet. B. ad Iliad. o~, 515. Mela III, 5. Inlus 
sttnt ad Caspium sinum Caspii et Amazanes , sed quas Sau- 
romatidas appciiant, ihiquc Intpp. Idem. 

6. imaginem simiicm , itt statuam. Leg. vcl statuam. 
Scuopen. 

7. armarium. Schol. ad 111,219. Savaro ad Sidon. Epp. 
p. 142. Lips. de Bihlioth. c. 0. Opp. T.III. p.634. Etyinol. 
M. p. 146. ult. Ducang. Gloss. Gr. in v. Heinrich. 

■ 

16. archigalli cinaedi. Tcrtullian. de Resurr. carnis c. 
16. caiivem — frictricis, vcl archigalii, vel gladiatoris y aut 
camificis spiritu infectum, quaero an minus damnes , qttam 
oscuia ipsorum? qtio de I. ngit Salma*. in Tert. dc Pall. p. 
309. Add. Casnub. iu Lamprid. p. 146. C. ct primus omniuin 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. II. 341 

l 

Scalig. in Virg. Cirin p. 75. Collegia erant sacerdotum , 
quac magistros suos habebant , uQ/ugiug , dg/iydXXovg , «V 
yjpux/ovc.. Casaub. in Capitol. p. 59. Archigalltis in lapitle 
ap. Gruter. , et in nlia inscript., de qua Gisb. Cuper. Epi- 
stol.p. 562. Ilinc intell. Cbristus ug/tnotfiqv in sacris littcris, 
qncm cum archibuctdo acutissimc comparat Cuper. ibitl. p. 516. 
Cf. Forccll. b. v. Ad magtdtim 9 quod sequitur, Ruperti: , t fortc 
gallum s. gallulum vel potius mattdam il . Gallum s. gallulum 
suum a Scliurzfl. sumsit, matttlam inficetum ab ignoto in- 
ventorc in Miscell. Obss. Belg. Vol.V. T. II. p. 268. JVibil 
cst vcrius quam vulg. magulum y quod a barbaro pdyovXov, 
gena, bucca, rcpetunt Meurs. et Dufrcsn. in Glossariis s. v. 
Adtle: Tvd^ov , to pdyovXov, cx Glossis Obss. Misc. Vol. IX. 
p. 141. Non aliud cst Germ. Maitl. Voss. dc Vitiis Serm. II, 
12. Idkm. Pro impttdicitiam pe rpessus Valla: impud. profes- 
sus, rccte Hcnninio ct Cramero probantibus. Seuec. de Pro- 
vid. c. 4. prqfessos impudicitiam. de Vita beat. c. 12. viliis 
suis sapientiam inscribit et abscondenda profitetur , ubi vid. 
Lipsius. Schopen. 

27. Sed et Clodius, Scburzfl. raale. Quod Acbaintr. ait 
se lcgere, Graevio sublcgit. Sane corrig. Sed etDomitianus 
fratris fliam ctc. Quac postea adscripta sunt ad v. 29., con- 
traria illis ct falsa admodum , ab alia profccto manu vene- 
runt. Heimuch. Utraque annotatio potest eiusdem manus 
cssc, modo vcrba Scd ct Domitianus fr.ftl. Iul. in adulte- 
rium ( ita enim scribendum ) sumpserat etc. loco rcddideris 
suo. Collocanda enim videntur ad v. 29. post boc: cui iila 
praeparavit irnperium y cui loco multo, ut opinor, aptius ea 
iunguntur. Schopen. 

29. ttxorcm impttdicissimam etc. Nic. Antonius de Exilio 
II! , 4. Tbes. Mecrmann. T. III. corr. uxore impttdicissima, 
Jgrippinam ftliam fratres Germanici, malrem Neronis, rcvo- 
catam ab cxilio. Heisrich. 

33. pro partu. Plenius et magis ex usuValla: pro parlu 
posttit. ScnofEx. 



Digitized by 



342 



ANNOTATIONES 



35. qtta stveritatem. Orcllius coni. quia. Lcgc cum Valla 
qtti. Idf.m. 

50. propatientis. Wower. ad Minuc. Felic. p. 27 ( J. corr. 
ore patientis. Conglulinatae hic duac glossac divcrsac, una 
Utriusque sextts, altcra I/tguina ctc. Heimuch. 

53. coliplua: pulmentum sive membrum virile. Salmasius 
in Tcrtull. de Pall. p. 220. cx Glossis ineditis: „colephium, 
xa>\/jv t( , id cst, membrum virile, colis , vocab. comicum: cx 
quo tollitur Brunckii dubitatio Not. in Aristopli. Aves v. 5G0. 
Graccam voccm xa)h'fta II. Stcpbanus Ind. Tliesauri procu- 
dit, ct Vossius in EtymoL, quac tamen vox nulla cst. Grac- 
corum sunt xa)\/jnia. Vid. Salmas. in Vopisc. p. 385. B. eun- 
dcmquc in Tcrtuil. I. c, et Sclineidcrum nostratcin ad Vc- 
gelium de A. Vetcrin. p. 105. Rer. Rust. Scriptt. T. IV. Ad 
glossam priorem pulmentum , Glossae Isidori : pulpcdinem, 
colcpfiittm. Pulpedo idem est quod pulmentum , pulpamcn- 
luoi. Salmas. in Tertull. de Pall. p. 433. Ianucnsis Catbol. 
v. Colifium, „panis" ctc. Undc bacc? JVcmpe isti in mcnte 
ct, ni lallor, etiam in Codd. suis babcbant collicia, rec xoX- 
lixta, panis genus : Gregor. de Dial. p. 549. Lips. Schweigh. 
Animadvv. ad Atbcn. VII. p. 540. Hesych. v. ckiopoxoMt^. 
Ducang. v. xoXixtov , et in Append. xovX/jxtov. it. Tuvdox,- 
ptov. Atligit coliplua I. H. Scbulzius de Athletis eoruraque* 
diacta et habitu , in Dissert. Acad. Halac 1743, p. 48. xa>- 
Xqnta: Hemsterh. ad Plut. Aristoph. p. 428. Reines. Var. 
Lcctt. p. 241. La Ccrda Advcrss. Sacr. 82, 11. Boettigcr. 
Lond. u. Par. 1802. No. 3. p. 262. sq. ex co Comment. Soc. 
phil. Lips. Vol. III. p. 173. Idem. Scripsit, ni fallor, puhnc/i- 
tum in membrttm virilc, id est instar mcmbrl virilis sivc ad 
banc siinilitudincm factum. Schol. cod. Vindob. apud Cra- 
mer. p. 584. : Coliphia, ut quidam dicwU, sunt membra vi- 
rilia dc Jermcnto et mclle composita: quidam, qitod sint ge- 
nus carnium, quod athlctae comedebant, ut fortes esscnt; na/n 
antc Pithagoram ficis ttlebantur, Pithagoras autem invenit, tU 
carncs taurorwn assas ct panes assoa comcdcrcnt. Attai/icn 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. II. 



generaliter omncs cibi atldetarttm coliplua vocantur. lohann. 
lanucns. I. c Colijium £. panis qui post primam vcl meri- 
ditm laboranlibus datur. Vel panis azimus in modum virilis 
membri factum , quo solebant uti agonistac ut csscnt fortiores. 
De usu praeposit. 1V1, pro instar positae, vid. Rubnkcn. Prac- 
fat Scbeller. in Opusc. II. p. 733. Rursus in Scbol. ad v. 147. 
pugnavit in gladiatorem , ubi errabat Salmas. in Lamprid. 
p. 116. D. Scbopen. 

56. ob invidiam Valla. Tamen vulgatum probo. Vid. 
Muncker. ad Ovid. Met. VI. 5. Argum. Mox lcgendum cst 
quoniam ausa fiut eam ccrtaminc provocare. Idem. 

58. puellae ergo etc. Probus Vallac sic : Dcdcrit vivus 
atr midta puellae. consciae , quae dominum suum novit prae- 
eidi. Vocis praecidcndi vim illustrat gentilis mcus, C. Sciop- 
pius ad Priap. p. 21. Idem. 

60. corrumpi. Adde cx cod. Sang. scnem. Idem. 

63. columbas ret, ad simplicitatem y vcrba Cbristiani bo- 
minls. Ex dicto Scrvatoris : Eslote prudcntes ut serpentes, sim- 
plices ut columbae: unde in vctcre Ecclesia synibolum co- 
lumbae cum serpente , ct proverbium : pt%ai ijj ncotoiioa 
jop oqjiv. Vid. los. Scaligcr. Exposit. Numism. Conslaut. Epi- 
stol. p. 438. sq. Heixrich. 

65. Dicit contumeliose ctc. Quac quomodo in Stoicidas $ 
masculinam palronyniici ibrmam , possunt cadere ? Vcruin 
scriptor Scbolii legit suo in tibro Sloiadae : de qua. termi- 
natione vid. Bcntlci. ad Horat. Senn. I, 1,100. —iu)iudt<;, ad 
sonum formac Tocoiufitq. Aut ipsum Stoicidae pro fcminino 
patronymico acceptum: Szmxtc. , unde Stoicis et Stoicidru 
Scbol. ad V, 152. Hesperida. Ita Persida pro Perside ct si- 
milia : Salmas. in Tertull. de Pall. p. 421. Reines* ad Inscript. 
p. 585. Eodem scnsu intelliguntur discipulae apud Horat 
Scrm. 1,10, 91. Vid. Lambin. Idem Serm. 1 , 8 , 39. fragilis 
Pediatia, ubi Scbol. ct Lambin. Rupcrti in Var. Lect. Scbo- 
liasteni putat Stouides legissc. Inscitc. Idem, 



Digitized by Google 



344 



ANNOT A TIONES 



67. Cretice. Valla : Cretice. invehitur in mclellum creti- 
eum eum qui vicit cretenses ut Prohus ait. Schopeiv. 

79. corrutnpentur rcctius Valla. Idem. 

81. Hoc et proverbio sumitur. Mirum Iioc proverbium : 
„Uva uvam videndo varia fit", nec alibi usquam. Turbatum 
Scbolium , ct ita rcstituendum: „ Uvaqut consp. uva uvam 
vidcndo varia fit. EtVirgilius: — . Hoc ct proverbio sumi. 
tur," Scil. versus Tuvcnalis abiit in proverbium. Vitl. Io. 
Saresbcr. V, 10. Graecis quoque in proverbio : pOTpvg 7T(>o£ 
pojQvv nenaiveTUi, ap. Suidarn in v. ftoTgvodojQOC. vidcndo 
autcm dixit, utVirgil. eiusquc mcrnor, Gc. III, 215. pro co, 
quod videtur, conspicitur. Heiniuch. 

83. paulatim suscipiaris. Lcge s usc ipieris. Schopex. 

86. abdomine porcae : pinguedine , aut stent in his ut 
malronae. Quaerit Cramcrus : „An, ut se dent? u Mcliora 
Valla docere poterat, ubi diserte liaec ita Icguntur: pingue- 
dine vel intestinis, Quod attcxitur ut matronac^ cxpli- 
cando verb. porcae inservit. Idem. 

89. sacra faciunt. Addc ex Valla baptae. Idem. 

92. lassare psaltriam , nova cst glossa ad vcrb. lassare. 
Lcg. lassare p salt ri a, aut, quod praefero , psaltrio s. 
psalterio. Psaltriac erant in buius gcneris sacris, ut in sa- 
cris Bonae Deae. Sat. VI, 337., et notus cst ibi Clodius babitu 
psaltriae. Instrumentum psallerium s. psaltrium. Pseudo-Cic. dc 
Har. Resp. §.44. Quintil. 1,10,31. Ex quibus locis illud Ci- 
ceronis cmendandum , quod adhuc negligentissirne biibituni 
cst, Or. pro Planc. §. 86. furialis illa vox (Clodii) nefariis 
stupriiy religiosis altaribus effeminata. Lcgc, religiosis psal- 

teriis. IIeinrich. Cod. Sang. irnpudices discribuntur las* 

sare. Baptae auttm molles ctc Valla : baptac comoedia inquit 

(Probus) fuit in qua eupolis inducit viros athcnienses 

lassarc psaltriam cotyton , cotytos apud athenienses psaitria 
qnam cffbeminati colunt noctu illam adeuntes. Baptae titidus 
libri quo impudici describuntur. Kt mox : Buptae. molles quo 
titulo eupolis comoediam scripsit ob quam alcibiades quem 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. II. 345 

praecipue pet*strinxerat neruit ipsum in tnarr praeripitando 
dicens tit tu mc in theatris nutdrfccisti : nunc ego te in mari 
madefaciam. Quae postrcma Vallam non verisimilc est in 
Probo suo reperissc , scil miiluatum csse a Scholiaste Ari- 
stidis III. p. 144. Dind. , ut reote censct A. Mcinckius flist. 
Crit. Com. Graec. p. 119. Prolulit lac. Gcelius Bibl. Crit. 
IV. p. 18. e coiltl. Lugduncnsibus alia nd b. I. scbolin vetera, 
quorum primum boc cst : Cocitos dea fuit athenicnsiutn quam 
solae feminae colchant quam post saltriam exercehant et las- 
sahant in iisdem sacris. psahria atttcm vocahatur turpis exi- 
iitio quam agehant. Babtae grecc vocantur mol/es et evirati. 
Sicut inquit romani pervcrso ordinc coiunt honam deam ita 
quondam atlicnienses inique colehant cocilon ct psaltriam eliam 
agehant. Nam at/tenienses turpiter aliquando vixerunt. — 
Babtae dicuntur molles et effeminati quo titido cupolis ct ari- 
slopfuines comediam srripserunt iu qua inducunt athenienses 
viros ad imitationem feminaruni colerc cocilon i. e. psaltriam 
deam atheniensium quam rffeminati colunt. — Talia colunt 
inquit viri in templo honae deae qualia olim facichant atlui- 
nienses itt templo cocitae deae suae. Vcrba , quac initio Ic- 
gunlur, corri^i possunt e Papiae Glossis, a Burhianno An- 
tlioL Lat. I. p. 477. laudatis. Altcrum scbolium sic babct : 

* 

Baptae moiles quo tilido eupolus rontediam scripsit in qua 
inducit athenienses viros ad imitationem fcmitutram Iassare 
psaltriam. Cociton autcm dea est apud atltenas quam colunt 
rffeminati. Hinc an opis ajiquid scbolio insigni ct praeslan- 
tium virorum curis nobilitato affcrri possit, videant me ncu- 
tiores. Nam quod Ucinricbius rcmedium atlulit, vcreor, ut 
satis efficax babcatur. lllud vix opus cst ut moneiim, verb. 
Baptae — necatus est alterius commentatoris csse , ita ut 
crgo dcleri oporteat. Schopew. 

95. drillopolae. Proprie drilopotae , a daHog. Iacobs. ad 
Antbol. II, 2. p. 443. Salmas. in Capitolin. p. 129. D. cx co- 
quc Vossius Etymol. p. 548. et iterum p. 549. Rubnktu. Au- 
ctar. Hcsycli. T. I. p 1024. 18. Heinricb. 

' Vol. 1. 22 • 



Digitized by Google 



340 



ANNOTATIONES 



97. polila , tcnuiter rasa. Lcgc ordine invcrso: ,,ras<t, 
tenniter polita". Schopen. 

98. ffuomodo solvbant ancillae Neronis adulantes. Pro 
corrupto Neronis lcge ex Vnlla m atro nis. Idem. 

99. liniret , pro linerct. Oudendorp. ad Sucton. p. 792. 
Casaubon. ad Spartian. p. 10. D. Pro Bebriacum Campanrae 
corr. Lips. in Tacit. Hist. 11,23. Bedriaci campum. De fom- 
jyeio Planta vid.Reines. Epist. ad Rupert. p. 113. Cren. Ani- 
madvv. P. X. p.88. IIcinrich. Valla: luuic vitae eius compa- 
rabilis vitellius bello civili confecit apiui vicum bebriacittn : 
quod bellum descripsit cornelius tacitus: post corneluun •vero 
ut Probus inquit pompeius planta qui ait bebriacum vicum 
distare a cremona viginti milia passuum. Scuopen. 

Ibid. pelles Bebrinae. Vid. Schurzfl. Laccrda Advcrss. 
sacr. c. 39. n. 4. Bcckmaun. Symbol. ad Hist. Invcnt. T. V. 
p. 61. Heinrich. 

106. Bebriacos campos. Rectc Valla : bebriacus campus. 
Deiu lege cum Craraero exercitu Vitelliano. Idcin in scqq. 
pro Occiso vili principe male Occiso vili illo aut Occiso vetxt 
illo. Repone: Occiso Galba principe. Nimirum novum hinc 
incipit scholium. Schopen. 

112. fanaticus albo : libido sine reprehensione. Mira cor- 
ruptela, sed magis ctinm inira emendandi ratio,qunm Cra- 
merus iniit. „An, inquit, sine repraescntatione , i. e. sine sui 
intcllectu et rationc?" Melius cgo mibi locum sanare videor 
scribendo: inv idio s a reprehensio. Pertinet annotatio 
nd voc. fanaticusy quac invidiosc bic in malam partem po- 
sita dicitur. Eandem scntentiam Valla pnullo clarius sic 
cxprimit : P/uznaticus pfiani cuslos sed irrisorie cum phana- 
ticus furore daemonico dicatur pollutus. Idem. 

118. cornu. Acumcn absurdum, ncc tamcn indoctuni. 
Sic Graeci luserunt in voce xigag. Heyn. ad Hom. T. VI. 
p. 187. Arcbilocbi Rclifjuiae p. 229. Heinricit. 

121. quo eme/ulet aut quo expiet. Lcgc ulrobiquc q tt t. 
Scnoprx. 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. II. 347 

124. Srgmenta: profusar vestes clc. Hnec ita scribcnda 
sunt; y ,Segmenta: fimbrintas sive viltatas vestes. et lorigos : 
profusos vestes. Jlamea : quibus novac nuptae coopcriunlur". 
Emeiiilarunt Salmasius ad Vopisc. p. 404. C. et Fcrrur. de 
Re Vest. JII. c. 17. T. VF. p. 755. Tlies, Graev. Idem. 

132. quem negligis: quici arn dicit etc. Aliud lemma prae- 
iigendum est, hoc : offivium cras. Antecedentis scliolii vcrb. 
pro illius fuga recte Cramerus correxit post illius ftigam. 
Idem. 

133« ad invidiam dixit* ftam in colle ad acdem porti- 
cus erat negottis et bominum frequcnlia cclebris. Vid. Nardin. 
p. 1090. B. T. JV. Graev. et correctorem Borricb. ibid. p. 
1555. D. Heinricb. 

141. quae permixta potui Jecundam mulierem de stcri- 
litale facit. Lege cum Valla de sterili Jacit. Schopept. 

142. Steriles mulieres etc. Prior Jiuius scbolii pars sine 
melioris libri ope vix vidctur sanari posse. Iu altera parte 
Salmas. ad Spartian. p. 48. C. verissime : palmas ideo dicit, 
quia aut catomis caedtbantur. Vid. Gronov. Obss. p. 673. et 
Hcinsius ad Ovid. Fast. V. 102. Minus fclicitcr idem in seqq. 
pro aut quia manibus vapulant cunei per civitatem coniicit : 
aut quia man. vapulabant cincti per civitatem. Aliorum com- 
menta rcfcrrc tacu^et. Valla ad verl>a Palmas praebere lu- 
perco baec annotat : aut enim osculabantur aut manibus va- 
pulabant a liq?erco : quae volebant concipere. Unde suspicio 
mihi oJiorta cst, ila scribendum csse : aut quia manibus va- 
pulabant conci pere cupientes. Quae in cxtremo addita 
leguntur: tunc et in solio si qua post ipsum descenderit sta- 
tim concipit, ea ct ipsa foede cotitaminata sunt. Cuius rei 
vel boc indicium est, quod ipsum non babct , quo rcferri 
possit. Cod. Sangalt. post ipsam descenderit. Valla: dicitur 
ut ProbtLs ait et solio siqua post ipsum descenderit statirn con- 
cif>ere. Corrigo : Dicunt et in solium si qua post luper- 
cum desccnderit, statim concipere. Scribebatur lupercum olim, 
ut in Vallac cditione etiamuunc vtsitur , pcr compcndiuin 



Digitized by Google 



348 ANKOTATIOKES 

lupcuni. Id fruuilcin librario fecit. Formula in soliutn tle- 
sccndcrc rursus iufra ad VIII. 85. Ucm apud Cclsum I. 3. 
Idem. 

143. tanquatn infames tunica elc. Lege tanquam infa- 
m i s tun. utebatur, Hinc lanistae velut diswluti dic» 
Saltem ut contcmtissimi. Apud Tertull. de Pallio p. 23. vespi/lo, 
leno, lanisla consociuntur. Spartiun. p. 9. C. lcno et lanista. 
Lanistae impii, loco exsignato aCerdu Adverss. Sacr. c. 89. n.2. 
Lips. Salurnal. I. c. 15. Pocta ipsc Sat. VI, 216. lenonibus 
atque lanistis. IIeiniucii. 

144. Gracchi fiiius habitu gladiatoris plerumque ad infa- 
miam equabat. Fortassc: plerumque infamiam iactabat , aul: 
habitum — ad infamiatn usque iactabat. Idem. Milii totus 
Jocus ilu videtur scriptus fuisse: Graccluts , Salius, habitu 
gladiatoris plerumque ad infamem depu gnabat. Scbol. 
ad 126. : Gravchus — qid aliqiuzndo Salius Martis fuiu Mox 
ad infamem idein significat, quod 143. dixit tanquam itifa- 
wiis. Comparalionis enim hic cst ad , ut supra in 9 Graeco 
more, quem Latini, posteriorcs praesertim, imituti sunt, Vid. 
Sulmus. Excrc. Plin. p.200«A. 847. F. Gronov. Obss. p. 581. 
Denique vcrbura depugnare proprie dicitur de gladiutoribus. 
Drukcnborcb. ud Liv. VI. 3. 9. Rubuken. ad Sucton. Cucs. 
39. p. 62. cd. Geel. Schopen. 

147. nobilibus , non Neroni. Fortasse sic : Ilis : nohili- 
bus. ipsum: Neronem. Heikricd:. An simplicitcr nobili bus 
N erone m? Schopen. 

148. qiua et Gracchus minor pugnavit. II oc minor sa- 
num esse nequit. Vulla: Qdus tuiw raetia tnisit. hic Probus 
gracchus inquit gladiator munere ncroius pugnavit: et ncro 
ipsc pugtmvit gladio et in scaena cantavit et auriga Juit. 
Hinc corrigo baud dubituuter : qida et Graccluis munerc 
Neroni s pugnavit. I d em. 

149. i Exrptovr i (Ji$. Sic pro *Ex(pwvq. Cic. cgregie Kocn. ad 
Gregor. p. 21. Voc. Lutinum ulius adscripsit. Heinrich. 

150. Et pontuin. „Lfgcudum: Et conlum. Etium in 



Digitized by Google 



A 1) SCIIOLIA SAT. III. 



349 



Virgilio , qucm male producit Vetus Scholiastcs". C. Barth. 
ad Stat. Tbcbaid. XI. 571. Idem. 

152. quia pucri non danl baineaticum. Laudat, tanquam 
Probi , Casaub. ad Theophrast. Charnct. c. 9. extr. Bainea- 
ticum , inilovTpov apud Lucianum. Glossae: Balmaticum, 
(iuXavtxov. Idem. Valla ita : Acre iavantur, quia pueri gratis 
balnea ititrabant quamdiu fuissent impubercs ut ait Probus. 
Schopeic. 

■ 

155. ubi Hannibai- omnem ejcercitum R. occidit , victus 
Paullo et Varrone consulibus. Cramcrus : „Legc, victor"* 
Immo corrige viciis. Idem. 

156. quae in bello. Cod. Sangall. bcllis rectius. Scrihe, 
mutato ordine: „ Tot bellorum animae: (juae in bellis occi- 
sae sunt. Lucanus: inlustres" ctc. Respexit Pharsal. VI. 786., 
uhi lamen rcctius hodie Lustrales beiiis anim. Vid. Corlium. 
Ioem. 

Sat. III. v. 2. Cumis: qua Sibylia etc. Lcge quia. Per- 
tinet glossula ad vers. seq. atque wium civem donare Sibyl- 
lae. Idem. 

10. migranlis rei familiaris. Scripsit : res famiiiaris. 
Idem. 

11. ubi soient Procoss. iurare. Praesidum in munere ade- 
undo iurisiurandi exempla multa extare in Iuris disciplina, 
et ad ullima tcmpora mansisse id institutum, ibrmulam adeo 
pracscriptam a lustiniano Novella VIII., Cramcrus me do- 
cuit. Num igitur putabimus, cos, ut nunc in Schol. est, iu- 
rasse cxtra portam? Immo legc salutare. Vid. ap. Fcstum : 
Praetor ad portam nunc salutatur. (Ibi corrig. cuius rei ori- 
gifu?m 9 vel ortum.) Hic inos salutandi praesides c provin- 
ciis reversos ad portam, atque in urbem dcduccndi, quarto 
etiam et quinto saec. servatus. Vid. Liban. Vol. III. p. 205. 
Idemsolitum iu provinciis: vid. Bciskii not. ibid. p. 190. dnuv- 
ti)0£ig y Cic. . ad Attic. 8, 16. occursus, Ulpiun. in Dig. F, 16,4. 
§. 3. IIeipjbicu. 



Digitized by 



350 



ASNOTATIOiVES 



17. concubium. Legc ex cocl. Sangall. et Valla cottnw 
bittm. Respicil Ovid. Fast. Ilf. 276. Illa Numae coniux con- 
sitiumtpte Jltit. In seqq. idein Valla rectius praedae, non 
/mgnae. Schopen. 

20. nec ingen. viol. : quia non ctc. Lcmmata welius Vulla 
'sic : /Jissimiles veris. quia non erant nalurales sed manu con- 
Jectac. Quanto praesiantius. metius si natttra sua essent nym- 
phae fjuam marmoribus exornate ncc a jlagiliosis hominibus 
/joliuerentnr. Idem. 

23. de ipsa parva. Lcgc de ipsa re parva. Quod nd- 
didi, cst apud Vallam. Iiiem. 

29. ignobiles et sordidi ac malis artibus viventes homi- 
rws 9 qui ex sordidis rebus divites sunt facti. Cod. Satig. post 
fiomiues addit , teste Orellio: vult intelligi. Pcrspicuutn cst, 
duas liic esse glossas, quurum prior cst : ignobiics — malis 
artibus viventes. Altera: homines vult inteltigi, rpd ex sor- 
diilis ctc. Idem. 

30. Siccandam eluviem: ut publici fani cloacam. Cod. 
Sang. publifani, Probus Valiae id pubiicani sint , praemisso 
tanquam lcmmatc : Facile est aedem conducere. Recte, nisi 
quod iltud sint a Valla addituin vidctur. Nempe brevilo- 
qucntia cst, Grammaticis usitata, ct totus locus ila scribcn- 
dus : Facile est aedem conduccre : ut publicanu Siccandutn 
eluviem : cioacam. Idem. 

34. cornicittes : Simp/toniaci parasitonun. Parasit. inimos 
ct liistrioncs vult essc Hcnninius in Spicilcg. suo, cxscriptus 
a Roperlo. Iinmo auctor glossae intellcxit cornicines comites 
notae buccae. Stcpli. Glossae: Buccones , naodaixoi, fiovxxto- 
vtg. Heiniiicii. 

36. vcrso poiiice. Valla baec ita cxplicat: forttma /m- 
mutata: id est loco impcratoris occidit giadiatores ex/yonit 
Probus ctun patdo ante intra gladiatoruin fiusset numerum. 
Probus sciipsit, ni fallor, occidunt et fuisscnt. Mox v. 37. 
pro amabiiium , faventc poptdq Rutgcrs. Var. LecL 1. 16. 
rcctc legit amabilitcr, aut f. p. Sciiopen. 



Digitized by Google 



A 1) SCHOLIA SAT. 111. 



351 



38. foricas. Tractavit lioc Scholium G. Noodt. Opp. 
T. I. p. 218. Guther. Ofl. Dom. Aug. p. 831. Cuiac Obss. 
XXII, 34. Salmas. de Usuris c. 18. p. 529. qui corrigit ster- 
corum vectigal. Heimwch. Valla sic habet: Cotuhtcunt Jbricas. 
cloacas forire tnini inquit Probus veteres dicebanl dtiicert ac 
dehonerare ventrem hinc Jbrire foras eiiccre: aut foricas foro 
vicinas tabernas : et confines : quidam vectigal vini putant : 
quod cx aphrica in urbem veltebatur. Alii domos publico 
etc. Ilific corrigo vectigal vini. Dcinde scribcndum vide- 
tur : forire est cnim foras eiicere. Schopen. 

39. Quales. Valla: %6 uvuxokovdov dicere enim debuit 
tales et sic quales, Idf.m. 

54. cum mala conscientia habeantur. Scholium sensu ca- 
ret , nisi ante cum addideris ut 9 quod Valla in codice suo 
aperte legit. Ita enim ille: nullae inquit divitiat lanti libi 
tint ut cum mala conscitnlia quicquam concupiscas. Idem. 

ot>. poncndaqut praemia etc. Cod. Sang. quod depo- 
nere dtbeas. id est abicere ct neglegerc. Tristts. quasi mori- 
turus. id est que reddenda que mala arte quatsita sunt. Tri- 
stis et magno. id est ut mala scilicet conscientia torquearis 
ne eam accusts. Valla: ponenda praemia sumas. ponert de- 
beas : id est abiiccre ntgiigere. Tristis. ut torquearis consciert- 
tia. Hinc ita emcndo : ponendaque praemia : qttat ponere 
debeas , id cst abiicere , negligere , quasi moriturus ; vel red- 
detula^ ut quae mala arte quaesita swit. Tristis : ut mala sci- 
licet conscientia torquearis. et magno : id tst, ne etim accuscs. 
Idem. 

63. rusticos tibicincs, qui in obliqmtm tangent. Valla ali- 
quanto rectius: Et cum tybicine chordas obliquas. id est ru- 
sticas vel quas tybicines in obliquum tangunt. Jdem. 

65. ad Circum : Et hoc a Graecis translatum dicit. No- 
men Circi sane translatum a Gracco x/qxo;. Sed aliud vult 
interpres, ct lortinus ( Tracts II. 242. ) iam emendavit a Sy- 
ris. Heiihricb. Graecis habct ctiam Valla, nec opus videlur 
cmcndatione. Schopkn. 



Digitized by Google 



352 ANNOTATIONES 

67. ttt caligtdas. Vid. Sahnas. in Treh. PolL p. 290. B. cl 
in Tertull. dc Pall. p. 272. Kollar. Anulcct. Monumcntor. 
Vindobon. T. I. p.1011. Zonaras Lcx. v. *AX\txa. Heinricii. 
Legc vel caligtdas. Ila ctiam Probus Vallac, cetcra mendo- 
sus : recitedipna itiquit Probtis curanlittm coenas vestimcnta 
parasitica. vel caligulas graecas dicit. Schopen. 

IhicL cttrrentitim ad coenam. Glossac: „cupidicintts , rpf- 
yeSanyoQ u , pro cnpidicocnus, quod ipsum in hac glossa malc 
scrihit Hcinsius ad Petron. p. 361. Dc litcris oe ct i vulgo 
pcr mediam actatcm permutatis vid. Oronov. Obss. IV, 15. 
p. 700. sq. Salmas. in Capitotin. p. 171. C. Cttpidicoentts , ut 
laitdicoeiuts Plin. Epist. II, 14. dicitur, qui laudat, ut cocnam 
mcreatur: ad quam similitudinem nohis liccat dicerc scribi- 
coenos mercenarios seriptores, et huiusmodi plura. Heinrich. 

68. niceleria filactcria. Vossius Etym. v. Vinco malc 
cxplicat. Phylacteria non tantum magica sunt, amulcta, vel 
carmina ( vid. Gloss. Isidor. ct Oufresn. ), sed nSQtanza quae- 
vis. Vid. doctiorcs Excgetas Ev. Malth. XXIII, 5., ubi quae 
qyvXaxx^Qia , pittaciola vocat Hicronymus. Ita enim apud 
Hieron. scrihcndum. Idem. Pro victis recte Pithoeus victori- 
btts. Mox Prohus Vallae : ipse, qtd cocnam fert, ttt sit ordo. 

ScHOPEtf. 

74. Isaeo torrentior. isaetts rhetor fttit atheniensis : tU 
Probtis ittfjfttit illitts temporis cuitts et tranquilttts meminit al- 
tcr isocratis ut fentnt disciptdus praeceptorqtie Dcmosthenis 
ttt quidam sentiunt atheniensis ttl alii chalcidetts sed isacnm 
dixisse hutic crcdi par est : de qtto Plinitts in epistolis magtta 
isaeum fanta praecesserat tnaior inventus cst stunma est fa- 
cttltas copia ttbertas : dicit semper ex tempore sed tanqttam 
diu scripserit sermo graecus immo attictts praefationes tersae 
graciles dulces graves : interdum et erectae poscit controver- 
sias plures electionem attditoribtts permittit saepe et parti 
surgit. iam crgo incipit statim omnia ac jpoeitc pariter ad ma- 
nttm .senstts rtconditi occursant verba : scd qualia ? quacsita 
et exctdta multa lectw in subitos tntdta scriplio elucet jtro- 



Digitized by Google 



AD SCilOLIA SAT. III. 353 

hoemiat apte narrat apte : pugnat acriter ornat excelse po- 
stremo docet delectat afficit. Haec Valla. Quae in principio 
mque acl magna isaetun leguntur, temere Cramcrus scholio 
veteri agglutinavit, reiictis ceteris, cjuippc valde, ut ait, cor- 
ruptis. Ioem. 

77. unctor. Vid. infra ad v. 263. Heinrich. 

79. ad ultimum omnem vitam dicam. H. Canncgieter. 
Obs?. III, 19. corr. Ad ultimum omnium id tantum dicatn. 
Opliinc. Idem. Mihi secus videtur. Nam duo hic sunt sclio. 
lia, quorum posterius lenissima mutatione sic scribendum 
est : a d summa m : ad ultimum , n e omnem vitam dicam. 
Schopf.n. 

81. Conchylia capilia purpurea ita f!agrantia y ut conchy- 
lia ipsa videri possint. Ita Valla. Vid. Ferrar. de Re Vest. 
II. 1. c.23. Tom. VI. p.814. Idem. 

94. Cum aut amicum autuxorem. Lege amicam. Idem. 

96. DicaSy inquit , in comoedi habitu non fucatam, cptin 
ipxa, qui loquitur 7 mulier videatw\ Cor rige : n i hi l f uc a- 
tum; quin ipse, qui loquitur, mulier videtur. Idem. 

97. id est, inguina foeminea. Lege cum Valla : id est 9 
ingnina esse foeminea. Idem. 

98. illius temporis comoedi. Plenius cocl. Sang. Ili tcm- 
poris illius comoedi fuerttnt. Idem. 

112. si nullus horum sit. Lege si horum nullus invcnia- 
tur. Ila cod. Sang. Idem. 

115. quasi sanctioris philosophiae. Vid.Ferrar. Rc Vest. 
II, 12. Voc. abolla ex Acolico dnfioXXa, i. e. uvapoktj. Vid. 
los. Scaliger ad Festi Bttlla. Rem acute pcrvidit Boettiger. 
apud Iacobs. Animadvv. in Anth. Gr. 111,1. p. 348. JVonnihii 
liic falli videtur magnus Salmas. in Tertull. dc Pall. p. 60. et 
365. Cf. Schneid. in \ AvufiulXto. De littera m elisa vid. ad 
VI, 573. HEiNRicn. Post philosophiae scrihc Abolla species 
est etc. Haec enim cum praeccdentihus cohacrent. Alio or- 
dine cod. Sang. : Abolla species — pallii maioris. Ergo 
abollae per ironiam — philosophi. ScnoPEN. 

fot. I. 1 23 



Digitized by Google 



354 



ANNOTATIONES 



117. Apud Tarson — cuius urbis conditor Perseus. Vici. 
lacobs. ad Anthol. Gr. II, 1. p. 44., qtii immiscuil Dionvsii lo- 
cum, ubi non dc Persco, scil dc Belleropliontc scrmo. Mc- 
lius Brodaeus p. 3. Biisil., qui isttim locum ad fabularum cli- 
versitatcm retulit. Cf. Huetii ftotas p. 4. Locum Aminium 
Marc. , itcm laudatum a lacobsio , correxit Salrnas. Exercitt. 
p. 543. a. F. urbs pcrspicua : Nobilis hanc condidisse Perseus 
memoratur. Verba scbolii corr. Martinius Lcx. pbil. v.Pinnn* 
Btirmann. ad Valcsii Emcndatt. p. 63. Valcs. ad Amtniaiii 
XIV, 8. IIeinrich. Pro praettrfluit Cramerus non malc per- 
Jluit» Mox cod. Sang. cuius urbis est conditor. Schopex. 

124. quicquid ante obsecutus sum. Lcge consecutus 

Idem. 

125. Nusquam damnum est in cliente perdendo ctc. Plura 
bic cxcidcrunt, quae sic ad sensum commodissime restituun- 
tur : nusquam damnum minus tst in cliente perdendo, quani 
h i c , ub i propter Graecum e xclu d i tur. I de m. 

126. Quid, inquitj pauper etc. Ab his verbis novum sclio- 
littm incipit. Idem. 

131. in sinistra ambulat. Vid. Lipsittm Electt. 11,2. Opp. 
T. I. et Epist. ad Ilalos, T. II. p. 316. Sirmond. Not. ad Si- 
don. p. 165. sqq. Heinrich. 

133. donat Calvinae. Error notatus a Lipsio ad Taciti 
Annal. XII, 8., qui pro vulg. in fratrem lcgit in fratre. Contra 
qiicm Wopkens. Miscell. Obss. Bclg. VIII, 1. p. 43. nccusn- 
tivtim exemplis defendit, cuitis ego pravum ittdicium non 
vieissim defendam. Vcrissirae Lipsitis. Idem. 

136. inde sellariae dicuntitr. unam meretricum. Cod. 
Sang. post dicitntitr addit : id tst a sella. Emendo : dtdu- 
cere sella : id es!, a sel/a. Inde sellariae dicuntur. Tu , i /#• 
quit, merctricem etc. Schope*. 

137. Hic est Scipio qui etc. Ilaec vituperat Boccler. atl 
Vellci. p. 680. Rubnk. Debebat viderc, ista non csse eius- 

4 

dem, qui reliqtia scripsit, scd alitts indocti hominis scbolitim. 
Heiwrich. 



Digitized by Google 



M) SCHOLl A SAT. llf. 



3r»5 



138. L. Metvlluin divit. Cotl. Sang. Luvilium dicit Me- 
lcltttm. Malc, iudicc Crninero. At liaec tamcn lectio vrri in- 
tlicium continet. Quippe lcgenclum : L. Caecilium Mvtel» 
Irtnt dicit. Viil. Liv. Epit. 20. Glamlorp. Onom. p. 167. Quae 
post vcrb. caevatus cst legunlur, aliunde assuta sunt. Schopei*. 

143. Quantum habeas, prnecunte Dousa, tledi ; scd vulga- 
tum Tantum habeas rccte se liakere, persuasit C. F. Hcr- 
maiin. Spicileg. Annot. in luvcnal. a. 183P. p. 26. Idem. 

145. paupvti vnim, quasi. Ita rcctius cotl. Sang. Idem. 

150. sutriballo. Vitl. Lindcnbrucli. in Virgil. Morct. p. 
302. IIeinricii. 

155. reditus. Hoc scirc melius , liaiul diflicilc est. JVota- 
vit D*Arnaud Coni. 11,13. Sed transmisit sinc nnimndver- 
sione Bcntlei. ad Horat. Epod. IV, 16. Idem. 

158. quia pinnas in galvis habebant. Lcgcndum rapie- 
bant. Pnpias: cristaltts, galeatus, id est, zabatus. Cristae sunt 
pinnae supvr galeam positae. Vid. lo. lanucns. in Pinnira- 
pus. Isidori Glossa, quac non mclior fit, quum legitur secu- 
tores cum Lipsio , Saturn. 11,11., Graevio , Gesncro ct La- 
cerda Adv. Sacr. p. 336. Corrigo omnino : Pinnimpi , secta 
gfadialorum, ctc. Vel. Onoinast. : Pinnirapus, ntsQvyoXu^oq. 
Vid. Fcrnand. dc Cnstro Tlies. lur. Mccrm. T. II. p. 367. Rut- 
gcrs. Not. ad Appulci. p. 13. Elm. Luciliauum nuctius aputl 
Donat. ad Tcrcnt. Pliorm. I, 3, 11. Idem. Scripsit fortassc 
Pinnirapus autcnt dicitur lanista. Et mox Aut idvo 
pinnirapi, quia ctc. Schopen. 

162. in curia non suscipitur. Lcgc curiam. Idfm. 

170. Vel a colore ctc. Lcgcndum videtur Vvneto : a 
colore, attt provincia. Idem. 

172. supra lectum. Hacc audactcr explodit Mazochius 
Cominent. in Cainpan. luscriptt. p.591. Poleni T. V. Heinricu. 

174. notttm Exodium: dcvolio. non novum aut ejcquisi- 
tum. Orcllius vere sic cmendat : Maieslas : dwotio. nottttn: 

■ 

non novttnt attl ejrqttisitttm. Schopen. 

175. Eaoditttn. De hoc scliolio vid. Salrnas. in Vopisc. 



Digitized by 



ANNOTATIONES 



p. 384. F. IVIullo minus bcne Vossius in Etvmol. p. 200, Ca- 
saub. de Sat Roin. p. 184. sq. Lvdus de Magistratih. I , 40. 
comoediac gcncra tradcns: 'sJrfXXupn di ioxiv q jtov Xfyo- 
fxivwv QooiuQtwv. In marmore Romano cdito a Marco VcU 
sero Monum. August. in fi., Opp. p. 404: Cuius nunc liben- 
ter dicor exodiarius. It. Gruter. p. (337, 1., dc cjuo monu- 
mento vid. Reines. Episl. ad Rupert. p. 168. sq. H. Vales. ad 
Ammian. Marcell. XXVIII , 4, 33. Reisk. ad Cnnstant. Cere* 
mon. p. 32. b. Heinricu. Scholium, ut vulgo hgilur, corru- 
ptum est. Cogere iacrimas et tristiliam ex aliqua re, vercor, 
ut Latine dicatur. IVcc est in cod. Sang. coegissent, scd auae 
exisscnt. Unde Orellius lcgendum censet colUgisient , mimis 
probabilitcr. Ego totum locum siccmcndo: Exodiaritts apml 
veteres in ftne ludorum intrabat, q u rq ridiculus foret, et quic- 
qiud btcrimarum atque tristitiae concivi ss ent ex tragicis 
affeciibus , huius spectaculi risus detergeret. Ipsc Virgilius /a- 
crimas ciere dixit Acn. VI. 408. De vcrsu Luciliuno vid. Hcr- 
mann. Elem. D. M. p. 348. Schopen. 

180. possunt et singula pronuntiari. Valla : possunt et 
singula per se prommtiari. Quod praeferendum vidctur. Idem. 

184. tttnc, tempore suo vilem et superbum. Lcge illius 
temporis nobilcm et superbum. Pertinet Glossa ad v. 
Cossum, ut recte vidit Cramerus. Idem. 

185. lU salutatus , tamen vel respicere dignetur. Malim 
ut s alutantem vel respicere dignelur. Valla: qui ne respi- 
cere quidem salutantem dignatur. Idem. 

188. dtdcium malum. Fuit, cum edtdium jjialttm legcn- 
dum putarem. Verum mox in viam me revocavit Salmas. 
ad Script. Hist. Aug. p.4l6. B. Qucm si Cramerus inspexis- 
set, non depravasset locum ita interpungendo : dulcium, ma- 
liun. Vid. Schol. ad VI. 203. et 631. Papias: Dttlcia dicuntur 
genera pistorii opcris a sapore sic nominata. Idem. 

Ibid. si fuc.ris salutatum. Cramcrus coni. si iveris. Mihi 
stribendum videtur : si admissus ftteris saltUatutn. Idem. 

189. cttltis : bene vestitis ; quippe festo die suo servis ctc. 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. 111. 



357 



Lege cx coil. Sang. : praestare tributa : id est , servis donare 
cogimttr, ut admittamitr ad salutationem dominorunt. Cogimur 
et cttltis : bene vestitis, qitippe festo die $uo. Idbm. 

192. ttt floratitts: clivttmqtte sttpinttm. Vid. Bcntlei. ad 
Ilor. Epotl. I, 2& IIeisrich. 

109. ex Virgilio, Lege cum cod. Sang. : ut P^irgilius* 
Sciiopev. 

200. aprima scala. ut si. Lcge: a prima scala ; id est, 
5i. Idem. 

202. quia parietes texti rari et ruinosi perflant. Ita Val- 
In , non, ut Cramerus edidit, perfianU >ec tamen dubito, 
(jiiin Probus ipse scripserit : parietes tecti rari et rttinosi 
pc rpluunt. Vid. Ccntlei. ad Tcrcnt. Eun. 1. 2.25. Heinrich. 
utl fuvcnal. XIV. 196. VoI.II. p.486. Idfm. 

lbid. qttia sttper tecta colttmbaria fiunt. Post baec verba 
Scliurzfl. codex atltlit : Coltimbarium ftt , ut testudo , magna 
carnera tcctus , uno ostio angusto , fenestris latioribus utrinqtte 
et relicttlatis ut locus omnis sit illustris, ne quis serpens, alittdve 
quid animal malefictun introire queat. Quae ex Varronc de 
Re Rust. III. 7. 3. depravata sunt. Vid. Scbneidcr. ad b. I. 
p. 524. Idem. 

204. Delphicani. Glossae : Abactts , Delphica , p.ivioti- 
qiov , co£ 'lovfitvukiog. Ibi Notae Vulcanii. Corruptam ponit 
Pilboe. ad b. I. et Cuiac. Obss. X, 13. Casaub. in Hist. Aug. 
p. 166. B. Gesner. Thes. v. Delphicus. Grutcr. Inscriptt. MCXV. 
8. delphica aerea etc. Brisson. de Vcrb. Signif. v. Delphica. 
Valckenacr. Animadvv. ad Ammon. p. 2. Grammatici explica- 
lioncm vocabuli apa% recte defendens: „Egregia est, inquit, 
in rem nostram Dosithei , MS. in Bibliotbeca Lugd. Batava, 
Glossa : * \dfiu'£ f caliclarc. id est xv\ixo(pootioy y $ivc xv\ixtior y 
vasarium , Delphica". Dc illo Bibliotbecac Lcidcnsis Codice 
vid. Valckcnaerii Scbcdiasma in Opuscul. cdit. Lips. Tom. I. 
Salmas. Obss. ad lus A. ct Rom. p. 487. sqq. Heinaicii. Cod. 
Sang. dvlficum appcttamus. Valla : Ornamcntum abaci. genus 



Digitized by Google 



358 ANKOTATIOJNES 

fuit inquh Probus supcllectilis pro quo nunc rnensant dciphi- 
cam dicimus. Sciiopen. 

205. recubans enini a posteriore parte recumbens II ip- 
pocentaurus fuigitur. Coil. Sang. enim et a posteriorv. Scrihe : 
recubans enim, id est, a posteriorc elc. Idem. 

207. Opizein Graeci. Lcge 6mxi%uv. Glossae : Apicus, 
onnixtoTqg. Legc Opicus, onixtoii]c. Usus cst lioc schol. l«t- 
cohs. Animadvv. in Anlliol. Gr. II. 1. p. 232. cf. Not. in Anth. 
Palat. p.79.sq. Heinricii. 

210. frustra rogantcnt. bnrbarisnus in metro ut inquit 
Probus cst non ut quidam legunt frusta sed frustra. Jlaec 
Valla addit. Sciiopfn. 

212. horrida mater: id esl divitis mater. a parte totunt, 
id cst matronae. Lcge aut a partc totum elc. Quod sc- 
cjuitur Item horrida ntatcr, novinn cst glosscma. Idem. 

214. non inccndium laris nostri , aut prac tristitia aut 
proptcr casum ctc. IIoc scholiiuu viri docli frustra conicclu- 
ris tcnlarunt. Vcra lectio extat apud Vallain, qui ila hahcl : 
Odimus ignem. non inccndii sed laris nostri ut prae maesti- 
cia ne focttm quidem apud nos incendi patiarnttr. hoc cniui 
apud iugentes ait Probus observatuni ut igttern non patercntttr 
incendi. Hinc corrige: non inandii, std laris nostri, scilicct 
ignem. Cetcra , ut vulgo leguutur, sana sunt; nisi forle pro 
aut prae t. Icgcrc mavis et prae t. Idem. 

218. superstitiose gentem nominavit. Forlassc: sttper- 
stitiosam gentem notavit. Idem. 

219. arrnariam. Le«c armarium. Idem. 

KJ 

221. quasi divites. Lcgc quasi divitcm. Dc scliolio vid. 
Bcntlei. ad vei*sum Tercntii, Ariclph. V, 7, 17., uhi pro cdito 
Babflonias rcponit : Babylo XX. minas. Heimiich. Persicum 
quasi divitem hahcnt cod. Sang. et Valla. Schopen. 

222. succcndisse domui suae. Legc domum suam. Idfm. 
231. dixit laccrtos. Prohus Vallac mclius dixeril. Inr.M. 
234. taberrtae, ab co qui merrcdcs prucstat. „ Valla , iu- 

quit Pithocus, quia merc." Jnimo totum scholium ita apnd 



■ 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. 111. 359 



Vallnm legitur : Meritoria. id est tabernac quae labore mer- 
ccdem promerenlur. Scribendum vidctur : ab eo quod /wer- 
cede p rostan t. Idem. 

235. ut magno prctio. Lcge aut m. p. Reliqua sana, 
Heinrich. Vnlln vel liabef, quod centies in ut clcpravatum est. 
In praeccdentibus scribe cum cod. Sang. : vicmis. Valla vkU 
nis tabernis. Schopew. 

237. mandrae locus ctc. Valla ita: mandra hiquit Pro- 
lnts est hostium vici vtl flexttm vel arctwn aut breve ct vilt 
andificium quod angttstet latitudintm viri : vel ingens vehicu- 
lum quo trabes portantur. Cramerus ista in textum recepit* 
Idem. 

240. Liburno. Dune sunt glossae. Prior: lectica magna 
L. ib ti rn a ta. Yid. Scliol. ad VI, 477. Altcra : Itctica geruio 
Libumo. Heikrich. Mibi vcrbn ita vidcntur scribcnda esse: 
Liburno : aut Uctica magna Libumata, aut gendo Liburno. 
Iu Iuvenalis versu pro Liburno lege Liburnus. Pilboeus et 
cod. Sang. Liburnos. Schopen. 

251. alii genus navis. Vid. Gesncr. Tbes. v. Corbita, et 
Rcimar. ad Dion. p. 101G. 1.9. Heinrich. 

255. vehicula; nam materias portanlia eitntibus impc- 
ditmt. Lcge: vefdcuia nam tnaterias portantia eutttibus im+ 
pedimento sunt. Particula nam sacpissime in bis Scboliis 
postponi solet. Scbopex. 

260. minutatuntj concisum. Scribc minutatim concisutn 
Idem. 

263. capsarii. Vid. Savaro ad Sidon. p. 289. Reincs. nd 
Inscriptt. p.266. Cuiac. Obss. V, 8. Salmas. in Trebell. Poll. 
p. 292. B. Dorvill. ad Cbarit. p. 469. Quod sequitur ccystram, 
est Graec. %%>otquv. Erant aliptnc, unctores: Pignor. p. 45.» 
immctores, quae vox scripta in Digest. 1. nlt. De verb. signif. 
1. 203. extr. cum lineola compendii iutwlores, inaudilum pe- 
j>crit gctms servoruni, a iungtndo, ad iuncturam et iumenta 
nb ipso- Cuiacio vocatum , Obss. XIV, 3. V. Drisson. v. /a/e- 
ctor. Heinrich. Valla: strigrs inquit Probits dicuntur quas ha- 



Digitized by Google 



ANNOTATIONES 



bent capsarii vel candelae tridentem dicit. Et niox Pleno 
componit lintca gutto. guttus inquit Probus in quo oleum mit- 
titur dictus quod guttam mittat. Scuopen. 

266. Carinam. „Lego Charontetn. et quod addit , noti 
angustum traiecttmt, id est, non nOQfrpov". Verissiine Pithoeus ; 
ttisi quod Caronem rcctius fiurmann. Anth. Lat. II. p. 41. 
Hkinrich. Caronem, sine aspiratione, habet etiam Vnlla. Vid. 
Muncker. ad Hvgin. p. 48. Scbopen. 

267. solent in ore nummum immittcre. Vid. Ti. Hemst. 
adLucian. T. I. p. 422. Hic nihil suspicatur de illo a/md AUie- 
nienses, quod mihi corruptum videtur. Vide, quomodo SchoJ. 
Virgilii itiopem turbam accipiat, longc alitcr atquc Counrieu- 
tatores. Heinrich. 

274. putas pericultwi sustinere. An putaris? Sciiopen. 

277. conchas. Vid. Schulting. ad Pauli Seutent. 111,6,56., 
uhi pelves, conchae iuxta dicuntur. Heinricr. Transponc : 
conchas , aut vasa jictilia, in quibus pedes lavant , nodovt- 
nxQU. Cod. Sang. hahct aut. Sckopex. 

279. moestusfuit pro Patroclo, quando occisus cst. Emcndo 
propter Patroclum. Idem. 

283. coccina laena ctc. Tractatum a Burmann. Anthol. 
Lat. II. p. 407. sq, sed parum recte. Lcgenduin : „coccina 
laena : purpurea, qua divites olim utehantur. Virgilius : va- 
rioque ardebat tnurice laena. (Aen. IV, 262., uhi cst TjrrioqueJ) 
Antiqui amphimallum lacnam appcllabant. Quod Gracci coc- 
cum, Latini vetcrcs birrum vocarunt". Formam birrum sa- 
tis Glossaria tuentur apud Burra. E nvQOOV, burrum et bir- 
rum. Postrema : Quod Graeci etc. non puto ab eodcm ad- 
scripta, qui antea coccinum pro purpurco accepcrat. Vide 
dc postremis Salmas. in Vopisc. p.514. D. amphitnallum, 
non, ut quidam voluerunt, amphibaltun, dfttptuaXkov ^noova, 
i. e. uaXXmxov. Schneider. Lex. Gr., Hesych. et Pollux. Fer- 
rarius apud Hennin. sua legit apud Salmas. in Vopisc. p. 
398. D. Eadcm vox videtur latere in Glossa Lex. Rhet. MS. 
ap. Ruhnkeu. Timae. p. 129., ubi in (inc: wontQ itptoiQtfa. 



Digitized by Google 



AU SCHOLIA SAT. IV. 361 

077*0 xai paXXov. Lcgo: onfo xai uptptpaXXop. Sttnt vesfcs 
hicirrcs s. bivilies, d/fiaXkoi , in Glossis apud Salmas. inCapi- 
tolin. p. 128. A. Heikrich. CocJ. Sang. coccina laena. laena 
f/uofi divites olitn utebantur coccina purpurea dixit.. ut Vir- 
gilius. Valla sic habet : coccina laena. id est purpurta : sic 
Virgi. tyrioqtu? ardebat murice /aena. quod graeci coccum la- 
tini teres byrum vocarttnt inquit Probus. Schopen. 

387. candelae papirum. Vid. Plin. apuil Salmas. Exercc. 
p. 705. a. G. I. F. Gronov. Observatt. inScriplL Eeelesiast. 
c. V. p. 54. Forcellin. v. Candeia. Du Cang. Gloss. Gr. v. 
1 ^inxQr]v. Brunck. nd Aristopb. Concion. 1035. Heinrich. 

289. Terentius : Adelph. II, 2, 5., scd defessi , pru cjuo 
Schol. recte defecti. Vid. N. Hciusius ad Ovid. Fast. III, 074. 
Idem. 

296. noootv/so&ai enim Graece etc. Haec luxnta sunl. 
Lego : Proseuc/ia : ioctts Iudaeorum y ttbi orant. noooevyto&ai 
enirn Graece orare dicitur. Hinc nova incipit Glossa. Voc. et, 
quae vulgo anle proseucha legitur, omittit cod. Sang. In an- 
teccdentibus idem vivunt, At solebant, quod proxime posi- 
tum est, exigit vi v ebant. Schopen. 

315. Vmbrici verba. Lege ex cod. Sang. : Umbricii scili- 
ccl verba. Idem. 

Sat. IV. v. 1. ut crimina ipsitts dicam. T ollc ipsius. Hein- 
rich. Immo duo sunt scbolia, quorum altcrum incipit a verb. 
ut crimina. Scuopen. 

2. Sesenus. Repertus bic est iam dudum Sisena vcl Si- 
senna, ad eumque baec relata, inter Fragmm. Ilistor.Lat. T. II. 
p. 375. Sallust. Haverc, sed ex Servio; errore , ut opinor ; 
nain ubi extet apud Servium, nescio. Scripserat Milesiaca et 
Historias. Vid. Heins. ad Ovid. Trist. 11,413. Ruhnkcn. ad 
Vcllei. p. 101. Savaro ad Sidon. Epist. p. 532. Vitium est 
non dignus, et pro boc scribendum condignus. Aliter nemo 
intelligit , quid vcrbu ista vuleant ad hunc locum. Foruia 



Digitized 



362 ANNOTATIONES 

adingerere proba. Liv. XXH , 4. adinsurgere , ubi vid. Dra- 
kenb. Apud Suet. Caes. 86. I. Gronovii certe non spernctida. 
coniectura adinsectanlium. Columellae usitaluin verh. adob- 
rtiere. Postrenia sunt aliud scliolium, illo longe verius, coii— 
finnatum ab II. Vales. in Harpocrat. p. 117. b. Heinrich. 

9. Nero. Bcne Vir iloctus in Obss. Misccll. Vol. X. p. 
411. toturn boc scbolium , ad fidcm Ms. sui, rcfert ad vcrs. 
38«; ubi Scboliasta altcr Neroncm, ut debuit, omtsit. Scboprx. 

10. vivae in parietibus sLritebanlur. Capitoliu. p. 96. A. 
Macrinus „vivos ctiam bomincs parietibus iuclusit et slruxit". 
Valcs. in Harpocrat. p. 44. Grotius Florum spars. p. 25!3. 
Heiniwcu. 

13. non ea obiiciens. Uacc el scquentia Rutgcrs. V. L. f. 
lf). rcfcrenda putat ud vcrs. 11., boc modo: Sed nunc da 
factis levioribus : non ea obiiciemus , quae in eum turpissima 
simt. Fruslra. Valla : Nam quod turpe bonis tyrio serioqiw 
decebat crispinum. bonis quod boni essent : aut luos laudal 
comparatione crispini quid agas cum dira et foedior omni <-/v- 
mine persona est nisi obiicias quod in ea turpissimwn est. 
Cod. Sang. Irrisive lioc laudat. Scripsit: irrisive hos laudut, 
comparationc Crispini bonos dicens. Quid agasi nisi ea 
obiicias, quae in eo turpissima sunt. Ita locum etiam Bri- 
tannicus intcllcxit. Schopen. 

16. sex librarum. Vid. I. F. Gronov. de Pccunia vet. 
1. III. p. 355. Heinrich. 

21. sfyecularibus. Vctus Scbol. Vossianus ad b. v. laudatur 
a Gesnero Thes. v. Dastcrna. Eodcm respexit Salmas. ad Lam- 
prid. p. 190. Idem. Cod. Vossianus, teste Burmanno ad An- 
thol. Lat. I. p. 625., sic babct: Quac vehitur clauso. id est, 
clauso ostio basternac. est enim specuiare basterna, id est ve- 
hicidum, unde speculabanlur matronac residentes. clauso antro 
dixit pro clausis fenestris. Schopen. 

22. non potest dici luxuriosus et hcredipeta ventris suac 
cultor. Transponendo sensus restiluitur, sic : non /jotett Acrc- 
dipeta dici. Luxuriosus ct vcntris sui e*t cultor. Idem. 



Digitized by Google 



VI) SCHOLIA SAT. IV 



363 



23. Apicius. Vid. Casaub. in Lamprid. p. 150. D. Ryckius 
ail Tacit. Atmal. IV, 1. Ernest. ad Fabric. Bibl. Lnt. T. II. 
p. 470. not. Bartb. Atlverss. XXXIV , 18. id. XXXV, 14. 

HtlM\ ICH. 

24. cartapota. Lege chartopola. Lex. Gracco-Lat.Slcpb. 
yuQxoinaXrjc , chartuarius. Cod. Sangermancnsis : charlarius. 
Itccte. Illud cst ex pronuntiatione, ut tignuarii y pro tignarii, 
passim aputl Grutcr. in Inscriptt. Vitl. Dufrcsn. v. Chartarius. 
Idem. Scburzfleiscbii codex ita: Bihio Nilotica. Fiut Crispi^ 
nns iste jlegyptius cx jllexandria , ca jwaepositura , quam 
pajyyri venditores habitabant, in qua pa/iyrus nascitur in Niio 
ctc. ilinc rediutcgrandum est sclioJium vutgatum : Lihlo Ni- 
/otica. Fuit nam Crispinus iste Aegyptius ex Alexandria, ca 
praepositura, quam papyri venditores habitahant. Sicut vult 
Juvenaiis etc. Vcrba papyrus nascitur in Niio alius adscri- 
psit. Schopex. 

26. Apuiia carius agros vendit. Ita vcrc Pilliocus. Nempe 
cxplicat Scbol. aliam leclioncm maioris. Proxime cum Schurefl. 
log. aut maioris pisccs vendit. Mxlr. aut ironia. IIei.nbich. 
Probus Vallae et ironia est. ScnoPE.v. 

27. Amphibologia ctc. Rcctc Schuvzfl. amphibolia ct mui- 
/os legit. Quod idem in sccjq. coniccit : ut per anastrophen, 
legitur eliam apud Probum Vallae. Jdem. 

28. quantasy inquit , cpulas piscis ip&e consumpsit. Lcgc: 
princeps ipse. Mox recte Cramerus Et /igurate tot scstcr- 
tia partem cxiguam dicit. Idem. 

33. facta de merce si/uros : id cst fracto vasc sardarum 
ciusdcm municipii, unde ipse 9 Acgj-ptius. flacc ita scribcnda 
sunl : fracta dc merce siiuros: id est y fracto vase sardarum. 
m u n icipes : eius.de m municipii, unde ipse f id est, Ae gy~ 
ptios. Voce sardarum intcrpiclatur siluros. Vid. Salmas. 
Excrc. Plin. p. 942. F. Idem. 

34. iiccl ct considere : aul summissc diccre , aut propric, 
irs tcnitcs dicere. Cramerus: „Si considcre babuit Schol., vc 
liui cxponat aliquis, rpi diccrc potucrit, illud propric csse, 



Digitize 



364 



ANNOTATIONES 



res tenuvs dicere, Igilur aliutl quid logisse eum oporlet". 
Miror, virum eximium non vidisse, duas bic glossas Jatcre, 
ct scribi oporterc : licet et considere : aut surnmissc dicerv, 
aut proprie. considere : res tenues dicere. Idem. 

38. Ultimum autem etc. Errat cum Appiano. Vid. Ca- 
saub. in Suet. Galb. init. Heinricb. 

Ibid. Valerius Martialis. Vid. Burm. Antb. Lat.T. I. p. 237. 
verissime iudicantem dc auctore epigrammatis , cjuod Mar- 
tiali tributum est , ut tot alia iiicertorum scriptoruin. De 
sentcntia versuum vid. Salmas. in Trebell. Poll. p. 326. F. 
Idem. 

39. piscis formae magnitudo. An piscis enormi rna- 
gn itud i n e ? Sckopen. 

40. ante templum , id est 9 Veneris. Transponc: id esl 9 
ante templum Veneris. Idem. 

42. Sallustius etc. Vid. Lips. ad Tacit. Ann. XII, 63. 
Heinrich. 

44. quia swit etc. In cod. Sang. ita legitur: Qtu sui ut 
nullo excrcitio pinguiores propter hiemem. Undc Orellius 
vcrissiine : quia fiunt nullo exercitio propter hiemem pi/iguiores. 
Schopen. 

46. ironia. Cod. Sang. sic habet: Pontifici summo. 

vel te 

ronia domitiano ex hervnia summo. Nonnulla , ut sacpius in 
lioc codice, vitiose iterata sunt. Lego : pontifici surnmo : iro- 
nia, Domitiano scilicet. Idem. 

47. non solum fora. Valla : et littora ne dum Jbra. Idem. 
53. Palfurius. Vid. Sucton. Domit. 13. De Mario Ma- 

ximo Casaub. in Spartian. p. 6. Voss. dc Hist. Lat p. 178., 
qui baec de Palfurio cx Maximi Vita Traiani esse putat. 
Heiztrich. Valla : palfurius sura : ut inquit Probus consula- 
ris viri filius sub nerone luctatus est cum virgine laccdaemo- 
nia in agone postea a vespasiano sumniotus e senatu transiit 
ad stnicam sectam in qua cum cloqucntia praectlleret domi- 
tiano familiaritate coniunctus dclationem acerbissime cxcrcuit 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. IV 



365 



%ed interfecio domiliano accusatus est a senatu et damnatus. 
Keli<|tia tlesunt. Idem. 

56. Ne pereat. Duo sunt scholia. Alius adscripscrat fisvo ; 
alius, a sententia abcrrans : quod iam distrahi no/t potest. 
Heinrich. 

Ibid. cedente pruinis : hicme. Corrumpi ah acstu non po* 
terat, quia autumno decedente hiems venit. Dele pttnctum post 
hieme. A verbis quia autumno alterius, ut apparct, Scholia- 
stae interpretatio incipit. Schopen. 

57. per autumnum nam vigilant morhi. An pul lulant? 
Idem. 

61. Romani elc. Narrationem ex Liv. I, 31. ortam c>sr, 
ante Rupertium iam SchurEfl. dixcrat, sctl perperam : nam 
rcs aputl Livium alia. Vitl. Lipsium tlc Vesta et Vcstal. c. 2. 
Opp. 111,603., qui ibi egregic. Rupert. unum hene: diruis- 
senty pro deseruissent. Tum lego: supra fidem memorttti 
pond.y quocl voc. excitlit. Heinrich. In fmc Lipsitis: Jnde ibi 
perseverant. Ideo tt festam etc. Malim perseverahant. Quam- 
quani vel sic nontlum persanatum est scbolium, qtiotl e dua- 
btis glossis conflatum videtur. Schopen. 

63. Ut cessit : ianuae Palati praehuerunt itutn pisci. 
Glossa misere truncata. Lcge: praehuerunt facilem aditum 
pisci. Pertinet ad poctae verba sequentia facili patuerunt car- 
dine valvae. Idem. 

75. Nulla est occultior res etc. Corrige: Nullae sttnt oc~ 
cultiores insidiae, qnam quae etc. Hic intcger locus Cicero- 
nis ex libro incerto apud Augustin. inter Cic. Fragmm. p. 
1140. Heinricu. Euiendationem conGrmat cod. Sang., ubi le- 
gitur insidiae quaeque. Schopen. 

Ibid. admissionihus. Vid. Savaro ad Sidon. p. 14. Heinrich. 

77. De PegasOy quos laudat Ernesti Bibl. Lat III. p. 490. 
et Saxius Onomast. I. p. 265. addc Gotfr. Mascov. de scctis 
Sabinianorum et Proculianor., Lips. 1728. 8. p. 67. sqq. lac. 
Hasaeus de Beryteusi ICtor. Academia c. IV. §. 6. sqq. H. 



Digitized by Google 



306 A K x\ O T A T 1 0 1N K S 

ftrencmann. in Append. Fastor. Almclovecn. p. 60S. Glos$a 
Isitlori : Pcgaso, homo iocularis. JVihil sani ndliuc quisqtiam. 
Vox eorrupta cx Gelaso. Idem. 

Ibid. parasia , vox niliiti ct corrupta, quam tamen c.x 
lioc fonte^ nonnunquam affcrunt , vcl adco usurpant pro 
vcro vocabulo : ut Snvaro ad Sidon. Epist. p. 545. ct Sclief- 
fer. de Mil. l\av # 111,1. Cf. Diss. de Tutel. Nav. inter Opuse. 
Kulinkcn. cd. Leid. p. 257. »ot. Vcrba ita sunt corrigenda : 
Pcgasus : Trierarchi flius, ex c u i u s Liburuae par asemo 
nomen accepit. Quac, ut vulgo corruptc lcguntur, tcmere 
adbibuit Arntzcn. ad Aur. Victor. dc Caesarib. 39, 20. Re- 
stituerat iam dudum Salmas. Exercitt. Tlin. p. 403. E. , ct 
prius fere los. Scaliger ad Euseb. Animadvv. p. 40. a. Pcgastis 
insrgne ct appellatio naviurn non insolita. Vid. Disscrt. laud. 
p. 282. Ilacc autem de Pegosi ICti nomine vix aliud est qunni 
nata cx lusu fabula. Dicebatur libcr 9 ut IJvginum quidam 
historiam vocabant: Suet. Illuslr. Graminat. 20. Marlial. VII, 
51. dc Pompeio Aucto : liber est. Optiscul. Bubnkenii ed. 
Lcidcns. p. 327. Idem. F. A. Wolfius Misecll. Lilt. p. 180. 
boc scbolium ita laudat, ut legisse vidcatur iuris studio lan- 
tam gloriam mcruit. Quod non dispiiceU In finePitboeus pro 
Pegasianum scilicet ius egregic Pegasianum SC. Vid. Vall; e 
Scbol. ad 79. Quac addita sunt (juocl lurispcritus fueraf y ma- 
nifcstum cst , ad luvcnalis verba Intcrpres legum pertinere , 
nt vcrissimc ccnsct Vir doetus in Obss. Miscell. Vol. X. p. 414. 
Schopeiv. 

79. Interpres lcgum : iurisperitus fuit, ut praefectns y umle 
ius Pcgasianum. Ita apcrtc, testc Orellio, cod. Sang., non 
ut pscculus , quod Cramcrus edidit. Ncc tamen sebolium rc- 
stitutum iam essc, npparct. Valln: Pegasus attonitae positrts 
modo villicus urbi. pegasus iurisperilus tunc wrbi praefeclus .• 
unde et pegasianum stnatusconsultum huius meminit Pom/x>- 
nius de origine iuris fuit et pegasus triarcld filius cuius navis 
pegase monnmcntum acccprt. Kx bis faeillime vern lectio erui- 
t u r. Se i i pscra l : Pcg a s u s , iurisperitus , fuit urbi s praefe- 



Digitized by Googl 



AD SCHOLIA SAT. IV. 367 

* 

ctois ; itnde et SC. Pegasianum. Atquc hacc glossa atlscripta 
erat luvenalis vers. 77. Idem. 

80. tum pro tempore. Rectn Schurzfl. tamen pro tom- 
oore. Jdem. 

81. Crispi ctc. De hoc scholio Lipsius Excurs. oil Ta- 
cit. Annal. XII, 6. ct in Senec. de Consol. p. 70. los. Scali- 
ger ad Euseb. Animadvv. p. 157. Nartlini Rora. Vet. p. 1160. 
B. Reimar. ad Dion. LXV, 2. §. 12. Spalding. od Quintil. T. 
JI. p. 480. Heinbicb. 

89. nunquam voluntati honae Neronis obstitit. Nec bottae, 
ncc Neronis sanum cst. Fortassc legendum: voluntati impe- 
ratoris obstitit. Schobex. 

94. Acilius. Glandorp. Onomastic. IJist. Rom. p. 7., ad 
cuius verba: „Huius filium Domitianus interemil", Rcincsfus 
suo cxcmplo in Bibl. Cizcnsi adscripsit: „Jmo ipsc patcr fntt 
ct Cos., qucm interfecit Domitianus. ita eDione", Utor Rci- 
nesii ad Glandoi p. notar. ms. apographo, quod ex libris Jo. 
A. Erncsti Kiliam in Bibl. Acodemicam venit. Locus Dionis 
est p. 1 112. sq., ubi vid. Reim. IkiXRicn. quo poenas setiliret 
Valla. Scbopen. 

97. difficile nam nobilibus continget senetcerc. Glossa ista 
malc in ordinem alterius irrcpsit. Idem. 

98. id est, ignobiles pro Gigantibus. Hacc dno sunt nova 
scholiola , ita rcstituenda : fraterculus essc Gigantis : id esf, 
ignobilis. Gigantis: pro Gigatitibus. Idem. 

103. Servilius. Valla rcctc Servius Tullius. Scholium 
fmitur in verbis non facile posse falli. Idque patct cx cod. 
Sang., ubi sequcntia sic scripta sunt : Miratur. hoc ideo, 
quia stoliditatem Jinxerat Brutus, ne a Tarquinio occideretur. 
harbato. ac rustico intelligitur. Jacilc. facilius poterit, ihquit, 
fortem eludere, quatn itifamem. Bcnc, tnodo pro barbato. ac 
rustico inlclligilur correxcrrs : barbalo autem rusticus in- 
telligitur. Idem. 

105. Rubrius. Glandorp. p. 748., sed conicctura incerta. 
Vid. Oudcndorp. ad Sucton. Ner. c. 28. IIf.ijrich. Jtubrius 



- 



Digitize 



3GS 



ANNOTATIONES 



iste aliquando Tibiam in pucritia corntperat , ct vcrebatur, 
ne pro hac mercede poenas ab ipso reposcerct. Schurzfl. hcne 
pro Tibiam cmendavit Titi filiam. Gravius mendum rcsidct 
in verhis cxtrcmis; quod sic corrigendum puto : et vereba- 
tur, ne stupri mercedem patrutts ab ipso rcposceret. 
Illud hac deest in Schurzll. codice. Schopeic. 

107. miam ipsum vcnisse dixit. Ua Valla pro venire. 

Idem. 

112. Fuscus. Valla sic: fuscus. qui cum luxuria affluc- 
ret intcr delitias bellicos acltis exerccret. Idem. 

113. Neroni. Valla imperatori fuisse faniiliarissimos. Tdf.m. 

1 14. qui cas amat, quas nunquam viderat. Caecus enim 
etc. Legcndum : amabat. Post hanc voccm excidissc vidctur 
puellas ob similitudinem vocis scqucntis. Deindc cod. 
Sang. Caecus nam, quod recte praeferl Orellius. Idem. 

116. de numero mendicontm. Schol. ad XIV, 137. Subli- 
cium pontetn eam ob causam commemorat Scncca de Vita 
beata c. 25., ubi vide Lipsium. IIeimiich. 

117. digntts aricinos qui mcndicaret ad axes. i. inter iu- 
daeos qui crant illo ex urbe transmissi. fuit enim aricinus 
litctts ttt Probus inquit in quo ittdaei mendicabant ab arivia 
dictus quae non ionge ab urbe distabat: Horatius. Egressum 
magna me coepit aricia roma hospicio modico. Haec Valla. 

SCHOPEN. 

118. inclinatat et per clivian descendenti. Rursus vcrba 
male intcrposita sunt. Legc : devexae: inclinatac et per cli- 
vum descendcnti. iactaret basia: qui caecus rliedae fcrenti 
mulieres oscttla iactaret. Cod. Sang. lcmmata recte habet. 
Idem. 

121. laudabat: sic omnia, qttae non videbat , refcrebat. 
Quid rcfcrebat ad explicandam voc. laudabat faciat , non vi- 
deo. Scripserat : eff erebat. Idem. 

133. Debctur magnus patinac: figuram hic dicitur posuisse. 
Absurdum acumcn. Vid. Burmaun. ad Lucan. VIII , 4^3. 
Hei.nhicu. Rccte. Scripsit tamen: dehetur magnus patinac .- 



Digitized by Google 



AI) SCIIOLIA SAT. V. 



369 



pa littac figurate hic dicitttr posuisse. In extr. malc Cra- 
merus eitts. Pithoeus et cod. Sang. ipsitts babcnt. Schopen. 

Sat. V. v. 1. de iuvene contumclioso in parasilos dicit. 
Legcndum est: de cena co ntume liosa. Jdem. 

3. Sar/nentus. Versus in Aothol. Lat. rccepti cnm cgrc- 
gia Salmasii explicatione, I. p. 306.; uhi dc Scholio vid. Bur- 
mann. Adde Scaliger. Animadvv. Etisch. p. 197. Salmas. ad 
Vopisc. p. 352. et Epist. ad Sarrav. 82. Vossium Etymol. v. 
Sarmenta. Bentlei. ad Horat. Serm. 11,1,85. Santen. ad Tc- 
rentian. de Metris p. 182. sq. Verha : ut pet equitvm Roma- 
nw?i ageret , inde a Pithoco pro corruptis omnes habuere. 
Verum unus Salmnsius docet in Tertull. de Pallio p. 124. 
Est hellcnismus , xaza tov innsa ' Ptofiuiov Stuyttv , idque, 
u t Salmasianum acumen videre facilc oportuit , Scholii au- 
ctor hahet ab antiquiore scriptorc. De decuria quaestoria 
Casauhon. et Oudcndorp. in Sueton. Ang. c. 32. Vales. ad 
Ainmian. XXVIII, 6, 10. Hf.iniuch. Si iterurn Scholia tvpis de- 
scrihenda forent, sine duhitatione h. 1. reciperem crncnda- 
tiones duas, quae summa veritatis specie hlandiunlur. Una 
est Rulgersii , in Lect. Venus. c. 17. pro corruptis qui ibi 
primus legentis quibus primum. Altera Pithoei, qui scqucntia 
pro civibtis et gratia felicissirnc restituit: precibus et gratia. 
Minus probo, quod idem pro Dum ut coniecit Dum autem 
et mox agit pro hic. Lege Tum tU, et dixit, ut totus lo- 
cus sit ita scribendus : Tum, ut caussam usurpalae dignita- 
lis ilt\rit, precibus et gratia summoto acvusalore , dimissus est. 
Plura de hoc schol. Weichcrt. Poct. Lat.Keliq. p. 225. Schoten. 

4. Apicius. Viliosam scripturam esse puto pro Aulus. 
Vid. mea ad poetam. Vincent. Contaren. Var. LectU c 27. 
Heihkich. Recte; atque ab hoc verbo novum scholium inci- 
pit. Valla Appicius Galba. ScnoPE*. 

5. Quamvis iurato : hoc quasi parasitus iureuirando con- 
Jirmet. Valla ita : Ventre nihil novi frttgalius. hoc quasi ipse 

Vol. I . 24 



Digitized by 



370 ANNOTATIONES 

parasitus iuieiura/uto coufirmat. Male. Rcpono : Quamvis 
iurato : hoc est 9 quamvis par\ iureiur. confirmet. Iof.m. 

11. Cantabri. Vitl. Gothofred. nd Cod. Theodos. T. V. 
p. 272. ct lanucnsis Catliol. ITeinricii. 

17. Apud vcteres etc. Dc hoc scholio Casaubon. in ftist. 
Ang. p. 150. F. Adtlc locuin Hasilii MS. in Scliaeferi Praef. 
ad Grcgor. de Dial. p. LIII. Lacerda Advcrss. XCV, 16. Idem. 
Lege cx cod. Sang. u/ide hodieque triclinia appellantur. 
Schopen. 

Calceari rccte Fcrrar. Analcctt. p. 1 120. T. VI. Gracv. 
Dc origine voc. ligtdae vid. Fcstus et Forccllin. s. v. Inirno 
cst lingtda, yXcHaau xayv vnodtjfiui&v. Pollux Oiioiu. 11,109. 
VII, 80. Voss. Etyrnol. p. 289. Scliweigbaeuser. ad Athcnac. 
T. VI. p. 494. Salmas. Exercitt. p. 41.B. Isidor. p. 480, 57. 
Savnro ad Sidon. Epi»t. p.53l. Hei.vricii. Noii niiile Schurzfl. : 
calccari nam Jestinantes ansas. Quae sequuntur, corrcctione 
non egent. Schopen. 

25. Corybanta : sic eni/n vi/iu/n. Cod. Sang. post Cory- 
banta addit hoc est gustum vini mali Sic nain vinum. llccte, 
scd legendum cjc gustu t Idem. 

30. fp.se capillato diffitsu/n consule potat. capiliatum ar- 
gidt inquit probus /nollioris vitac. Hoc addilauicntum Vallae 
non animadvertit Craincrus. Idem. 

32. Cordolenti. Vid. Ducang. Appctid. Gloss. Lat., post 
Gloss. Gracc. p. 63. Hfinrich. Plenius cotl. Sang. unde nun- 
quam amico vel cordolenti inodirum dabit. Scuofes. 

34. vinum de /nontibus Albanis. Cod. Sang. Fi/tum aut 
de mont. Neinpc excidit Setinum post vinum. Mox idem 
optiine ut noii possit iwc de supcrscriptione cognosci , qua/tti 
sit teniporis. Ddevit in. v. cjc antiquitate deletnm est. Idem. 

36. Hclvidius Priscus etc. Ilaec au csscnt ipsius Valloe, 
dubitabat Pithocus. Falso : crant vestigia Scholii etiam in 
Cod. Sclmr/fl. , ct habct illud aliqua nova , quac nusquatn 
alibi cxstant. Vid. Lipsius ad Tncit. llist. IV, 4. et 5. Mt n- 
dosc autem adierat icgitur pro adiuve/xit, ut in Cod.SchurzfL 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. V. 



371 



e*t. Inclamatio, foedissimo corrupU , talis fortasse fuit: Kai 
qpTv t-nuoxtoov, Et nobis fer opern. De hoc verbo vid. Hein- 
sterh. ad Lucian. Timon. p. 109. UtCicero ad Laodicenum, 
Kai ntgi ijfttov nq&afitvoov , Macrob. Saturn. II, 3. p. 355. 
Heimiich. Valla, praemissis Tacil. vcrbis ex Hist. IV, 5. Hel- 
vidius priscus regione Ilaliae tarracinae miwicipio — novis- 
sima ejcuitur, ita pergit: haec de helviilio prisco tacilus in 
historia qui helvidius post damnationem ut int/uit prolms so- 
ceri peti traseae inttrdicla sibi italia etc. Unde dubitari ne- 
quit, fjuin scholiuin egregiuin in ipso Vallae codice exiiterit* 
Priscus, quod initio legitur , Pithoei est ; qui peius etiam 
in seqq parricidium cdidit, cum apud Vallam parricidam 
legeretur, sensu optimn. Scdopeb. 

4\./iola. Scrihe fiala. Eudein cnrruptcla v. 43. Idem. 

46. quidam sutor. Lege ex Schurzfl. codice : Vatinius 
suior fuit Benev. Idem. 

47. i/i talem calicem bibis. An tu tali calice bibes? 
Iof.m. 

48. malthare. Vid. Turnch. Advcrss. VI , 9. Bcckmann. 
Symhol. T. I. p.485. Schneider. in Palladium p.46« Heikaich. 

62. quia ptdcher. Melius cod. Sang. quia ei pulciwr. 
Schope*. 

79. manicasti. Vid. Lipsius in Burm. Syll. Epist. I. p. 
609. IIf.inrich. 

86. Venafrano: oleo bono civitatis Africae. Cramcrus 
,,Error, inquit, glossograpbi aut lihrarii. Lege Campaniae". 
Tmmo duo scholia hic, ut sacpissime, in unum conflata sunt, 
omisso lemrnate. Repone : Venafrano: oleo bono. Canna 
IMicipsarum : civitas Africae. Cod. Sang. apcrtc Afri- 
cae civitas. Sicque alibi loquitur, ut XI. 124. Schopen. 

88. in qidbtts manducatis. Scribe ex cod. Sang. in qui- 
bus vos manducatis. Idem. 

89. canna: genus navis , q. Gandeia dic. lac, Gronov. 
ad Scylac. in Hudsoni Geograph. vett. minor. Vol. I. p. 62. 
Anuotat. corr. Gauleia. Genus navigii ya v\og ? gaidus. Vid. 



Digitized by 



372 ANJVOTATIONRS 

jk! Fcsluin. Glossae: Cauli (?), etdog nlotov. TauAoc ct 
axufpf] vasa: a quoruin siniilitudinc navigia. Proprietateni li 
bes apud Hom. Od. i : yuvloi xe oxu<pt'o*e$ re. Vid. ilulin- 
ken. Auctar. ad Hesych. v. AnUoi. Schneidcr. ad Xen. Anab. 
V, 8, 1. Gloss. Stepli. p. 220. v. Vagna. Salmas. in Capitolin. 
p. 253. Heinricb. Apud Vallam, qui eadem habet, nulla di- 
vcrsitas lcctionis. Pro Barcae scribe ex Schurtfl. emeiidatione 
Barcaei. Scbope*. 

94. in suburbicario mari. Huius glossac lcmma est Pro- 
xima. Idem. 

98. mulier. Ante hanc vocem addendiim ex cod. Sang. 
Qttaedam. Idem. 

103. colubraei itomen piscis. Immo anguilla: nomen 
piscis. Idem. 

105. pitxguis: de sordibus , qni in cloacis nutritus. Duo 
scholia, eaquc diversae manus, hic lalcnt. Cod. Sang.: pin- 
gtds : dc sordibus. cloaca qui in cloacis nuintns est. Lege : 
pinguis : de sordibus cloacae. pinguis: quia in cloacis 
mitritus est. Idem. 

109. Seneca. Mira opinio Pithoei , haec forsan a Valln 
csse. Immo vidc Lipsium ad Tacitum Annal. XII, 8. Laudat 
etiam Reimar. ad Dion. p. 1021. 1. 83. Totum Scholiuin re- 
tulit Lipsius intcr Vett. Auctor. locos de L. Ann. Seneca, 
edit. postrernae p. XXVI. Ihi pro rt mitigavit , pro mente 
Scholiastae, leg. putat : et indicavit. Quod mihi secus vide- 
tur. Ad illa : Vbi praeccpta sapientiae etc. Lipsius : „Sunt 
e Tacito sumpta, an ex ipsis Senecac verhis? quae vulgo tra- 
dita Tacitus scribit". Heinricb. Valla non hahet, ut Cramc- 
rus ait , adulterorum , sed adulteriorum , quod unice verum 
est. Schopen. 

Ibid. Piso. Pithoeus in lalrtmculorum lasu; moxque 
Schrevelius htdentem pro latentem dedit. A ludo calculorum 
Piso prolixc laudatur in Carm. ad Pis. 178. sqq. , ad qucm 
loc. verha Scholiastae, quanquam parum accurate , apposuit 
Wernsdorf. T. IV. p.37. et p.267. Hei>rich. Valla ; repc- 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. V* 373 

tita es.se cxistimabatur. Correxit 1'itbocus. In seqq. iniror, 
ncc Pilboeum, nec Cramerum pro magnificentissimus dedisse 
magnifieen{issime. Iln nperte Vnlla. Schopen. 

115. agris suis immiserat. Legc : agris ipsius immise- 
rat. Idem. 

127. sed melius sic. Cod. Snng. non mnlc post sic nddit 
accipilur. Idem. 

141. Migale legit auctor Scholii. Aliquid cx suo vct. 
Comincnlntore Lubinus profcrt ad v. 145. , apud Henniii. 
p 795. IIeinrich. Verbn Lubitii liaec sunl ; „V. M. Cominen- 
tator liiciim liunc aliler de ndulterinis pueris ex pellicatu 
^susceplis intcrpretatur, per Mvgnlern merelricem intclligens 
ct coiicuhinaui. Tanquam cx tnli pucros licent cum cnpta- 
torum vcnin vel tres una vice suscipere. Quibus pueris blan- 
cliatur captntor, munuscula ct dona ipsis daus, nibil veritus, 
cjttnsi ab illis adulterinis itnpeditus baereditntem Trebii adire 
ncqueat". Cod. Sang. post coitione babet etuemologia, ut sit 
legendum: eoc ipsa coitione etymologia. Schopen. 

152. Hespcridis , pro Hespcridibus , forma notanda. 
IIeixricii. 

154. Qualem simia manducat. Egregium Scbolium, quod 
tolam loci scntentiam continet ; poncndum ad verba : quod 
in aggere rodii. Qui etc. Idem. Cramero debetur, quod nunc 
leflilur e/uale. Schopet*. 

162. cocinae. Vid. Scbneider. Gramm. Lat. I.p.336. Idem. 

164 bullas aureas. Vid. Dufresn. v. Bulla. Heikricr. 

165. corrigiam Parthicam. Vid. Beckmann. Symbol. ad 
Ilistor. Invent. T. V. p. 36. HocScbolium laudatur a Brouk- 
liusio ad Propert. IV, I, 131. et Golbofr. ad Cod. Tbeodos. 
T.V. p. 238. Valesio ad Ammian. XXII, 4, 8. Idem. Add. 
Sahiiiis. ad Script Hist. Aug. p. 312.E. Parlhicam pro vulg. 
partieam babet Probus Vallae* Schopen. 

Sat. VI. v. 26. non severus es. Corrige : Nunc severus es. 
eMixrich. 



Digitized by Google 



374 



ANSOTATIONES 



28. Furiis insanis. Saltcm : furis, insanis. Sed iuelius 
est lcgere : nunc es insanus. Idem. Furis ediclit Crnme- 
rus, licct apud Pithoeum lcgatur Furiis. Mihi liur.c verba 
ntilla correctione indigere videntur, modo rcstituantur leiu- 
niata, qtiibus adscripta erant, hoc modo: colubr is: Fu- 
riis. exagitarei insanis. Schopen. 

44. Qttcm toties lejcit etc. Duo hic Scholia sunt a di- 
vcrsis auctoribus. Male Schurzfl. IIeinrich. 

54. ut uno sit viro contenta. Lege ut aut uno. Schopeh. 

57. concedo etc. Haec et quac sequitur glossa pcrtinciit 
ad luvcnalis verha : agello cedo paterno, et continenter sic 
scrihcndac suiit : Concedo , et in agro castam fuissc. Alii 
dicuiif, fierdo etc. Idem. 

6(3. Discit: penem, ut habent in mimo. Ohscurissiuium 
Scholium , et vcro, ut Pithoeus edidit, pcrahsurdum. Scd 
perliuct sine dubio ad vs. pracced. , ct adscriptum crat ad 
voc. longum. Arnob. adv. Gent. I. VII. p. 300. Hcrald. Mi- 
rnis nimirum dii gaudent: — delectarUur fascinorum ingcn- 
tium rubore Alia ad rcm cgregia in Epistol. los. Scalt|>cri 
p. 597. Verissiinum, quod dicit: Bassus na/vc. Glossa Lab- 
baei : Bassus , iy/vXog, na/vq. Itcm Isidori Glossac, ct Du 
Cangc iu v. Pronuntiando litcra / in ss traducta, et Gracci 
ipsi nuoooav pro na/tav. Vid. Muittair. p. 512. Ad hunc 
penem mimorum faclitium aliae iaciunt Glossae, quas pri- 
mus explico. Penis , aidocov , ngooStuu. Item Mtttonittm, 
ntwo&fua. De quo pessime Vulcanius. Mtttonitim, n^o^aoxd- 
rtov , jiovxtMtoQ. Casaubon. Lcctt. Theocr. c. 8. Mtttinum 
lcgit. Natura, no6a$iua y Steph. Glossar. p. 244. In his nooo- 
9fuuy ut nooo&iottc xouo>v et ngoo&troi xouut. Schneidcr. 
Lex. c Stratone, Epigr. III. ihi lacohs. II. 3. p. 51. Toup. in 
Suid. p. 381. Glossae: Mutonium, xvdtbviov, ductum foi tasse 
a xvSojvtav. Milscherl. Lectt. CaU p. 58. sq. Iacobs. ad An- 
thol. 1.2. p. 102. Nisi tuincn Glossa coi rupta cst ; num sic 
alia Glossa: Coloneum, xvdtoviov. Mucroh. Saturu. VII, 6. mala 
tydonia , quac cotonia vocat Cato. Excerpt. cx vct. Lex. p. 



AI) SCHOMA SAT. VI. 



375 



255. Citonewn , xvdtonov. It. p. 275. Vid. Gcsncr. v. Cofo- 
newn. rlEimucn. 

T6. ptteri vocales. Suvaro ail Sidon. p. 19. Dc ftlmla 
vid. ad 379. Incpta Rhodius affcrt apud Ilcnnin. p. 915. 
Idem. 

80. maculis nanctuni. Alii alitcr. Pitliocus netum , ct 
Lessiiigius in Bcrliner Mschritl Vol. XI. 1788. p. 002., qnod 
nemo probet, qui sciat, quid sil neiv. lanus Ylitiu* ( ita enim 
scribendum lioc nomcn, non 1 lilius, ut ipsi male alihi scri- 
psimus : nec Wolfius ad Cic. Tusc. scribere dcbebat Ulatte- 
nus, sed Vlattenus,) ad Grat. Cyncgct. p. 97. maculis iun- 
ctttni. Schrevel. variatttm a Salmasio habet, ct indc Heoni- 
nitis. Alius apud Horat. Epod. 9, 16. Icctores rcmittit ad hoc 
Scholium, tanquam in eo plana omnia csscnt ct inlcgcrrima. 
Corrigo : Conopeum , hoc est iinum tenuiss im u m , maculis 
di stinctu m ; quidam latine culicare divunt. Ovid. Epist. 
V, 19. distincta maculis retia. Calholicoii lanucnsis: Cano- 
petun (sic), cortina subtilissima, ad inslar retium pltwa, texta 
ct fetiesUata ctc. Conopetun et — ium, utrumque e xwrconfiov, 
uti recte Nic Heins. ud Virg. Aen. 1,201. Magnus Benllcius 
ad Horat. 1. c alteram Jbrmam xcojcotko? essc ait. Undc 
vcro? „Num xwrmnelov est quod ctiam Latini scriptores co- 
nopeum dicunt: sed xwvwmov % parvus xwvwtf/". Vicl. Schac- 
fer. ad Gregor. Cor. p. 508. , Bcullcii tamcn non memor. 
Aliiul est, niinirom collectiva forma , xwvwntwv , cuiusinodi 
plura vid. ad Gregor. Cor. p. 225. Fischer. ad Weller. I. p. 
277., quod de conopeo diclum non hcneGraecum est, ct in- 
ferioris actatis uxvgoloyiuv arguit. Agathias ct Paul. Silcnt. 
in lcmmalc epignunmatum eig xwvwnewru, Brunck. Anal. III. 
p.6l. cl 91. Iladr. lunius IVomcnclator. p. 229. : Conopeum 
— xwvwnetov, xwrwnewv Epigr. — GalL pavillon. Itcm Prima 
Scaligerana p. 55. Glossae : Pajrilio, oxqrwpa. Jnde Gallicum 
PavUion, ut iufcrioris Gruccitulis nunvXutwv, teotoriunj. /?a- 
oiuyui nunvlutwrwv Urhicius post Onosandrum ISic. Rigal- 
tii p. 7*5. Cf Du Caug., ct Fubrot. iu Glossario Ccdrcni. 



Digitized by 



370 ANNOTATIONES 

Ex ijuo pcrspicuum est, quid proprie sint Pavi/Iones , quos 
vulgo vocainus, acdificia vidcl. , ad campestrium papilionuiu 
ibrmain cxstrucla. Dc conopeo Isidor. Origg. p. 458. J\fult;io 
ea dc re dttbitationes Gisli. Cuperi in Epist. ad Almeloveen. 
in IVov. Miseell. Lips. Vol. III. p. 692. sqq. Ad loc. Horatit 
unns omnium optimc Boettiger. Res primum in Aegypto a 
ncccssitate proccssit: uurpiftXrjOTOu , vela inslar rctium leclis 
oppansa, quac Hcrodotus miratus, ipsa retia sibi videre vi- 
sus est, 11,95. Fabulosum est enim boc, rtu rijg r^tigtjg (H6B> 
iX&vg uyofva. Dc Romanis Varro de Re R. II, 10. foetac 
nostrae , r/ttae in conopeis iacent. Scd in luxuriatn rcs ven»H. 
Spartian. p. 15. D. lectus — minuto reticulo undif/tte c/an*> 
stts, uhi vid. Casaubon. Rete, retictdum est , quod dicimus fiU- 
lum : liinc mactilae. Beckmann. Syinbol. Vol. V. p. 165. tu 
dtxrvu, indusium puellae, Marcus Argentar. III, 1. Anal. Ui\ 

II. 266. fundattim , Salmas. Epist. ad Sarrav. p, 145. Irnrno- 
dicam eliam luxuriam foeda conopia Iiabebant , Cleopatrae 
obiecta a Propertio ct Horatio, mollissimum ex opere reti- 
culato gcnus tcntorii s. papilio : unde Propert. tendere cono- 
pia: eadcm oxtdg, Plutarcb. Anton. c. 26. Atque huc pcr- 
tincre videtur aurifex papilionarius Tbeodori Mopsvest. apud 
Vales. Not. in Harpocrat. p. 70. a. Trcbell. Poll. p. 193. de 
Herodc: ctti erant sigiliata tentoria et aurati /xtpiliones. 13 bi 
et Salinas. nibil de bac re dicit, et Gotbofred. loco Pollio- 
nis usus ad Cod. Tbeodos. T. V. p. 424. Ac sane oxtdg apucl 
Plutarcb. I. c. cst /Qvoonaotog, ut vtpotg, id. Sympos. Vol. 

III. p. 747. Wytt., ut TttjQij xQvoonaoTog Herodot VIII, 120. 
et multa buiusmodi alia. Vid. Salmas. in Lamprid. p. 224. B. 
Idf.m. 

83. Moenia Lagi. Duplcx est Scbolium, unum : Alcxan- 
driam dicit , quani Lagtts tenttit, pater C/. et Pt. , altcrum : 
A /tx an dri am dicit, quarn post mortem magni A/ex* 
occupavit Pto/. Lagus , a quo deinceps elc. Postreraa ex 
emendatione Pitboci. Idem. 

87. ob adtdteratam uxorcm ab co. Lcge: ob adtdteratam 



Digitized by Google 



AD SCUOLIA SAT. VI. 377 



ttb eo uxorem. Ad illud , Domitianus occidit , vid. Goens. 
Dialr. de Cepotaph. p. 155. Duo Paridrs : Oudendorp. ad 
Sueton. Vit. luv. p. 999. Tertius Antiochenus apud Lihan. 
Vol. III. p. 302. Idem. 

89. segmcnta. Vide ad II, 124. Idkm. 

91. cuitts fama vilis est iactura. mat/vnas: id est, pro 
marilis delicads. llaec ila lcgcnda sunt: cttitts famae vilis 
cst iachtra. c athed ras : id est, matronas. molles c a- 
thedras: pro matronis delicatis. Postremuin altcrius est 
glossatoris-, ut apparet. Schopen. 

95. trepidanles excusant. Scribc, duabus iteratis litteris, 
trepidantes se excusant. Idem. 

96. nec se continere possunt. Exclamatio in rebus /iir- 
pissimis. Legc, ut apta sit interprctatio , su sti ne re. Ea- 
dcin locutio infra ad VIII. 78. Sequentia ila scrihcnda sunt: 
excellunt animo in rebus turpissimis. Sic optiinc inter- 
pretatur luvenalis verba : Fortem animum praestant rebus , 
(ftms tttrpiter audent. Vitii pars orta est ex scripturae com- 
pcndio male intcllecto. Nam voc. animo in libris vcteribus 
aio exhiberi, nota res est. Idem. 

98. cum marito navigatio aegre loleratur et difficile est. 
Hic rursus duo sunt scbolia, male conflata. Plcna enim in- 
terpunctione post toleratur posita, sic legendum : durum\ 
id est, difficile est. Idem. 

101. idest, non solum quod non moleste feret navigatio- 
ntm , sed etiatn , in quo ustis exigerit , nautas in tempestate 
ittvat. Lege fert , et rnox sedetiam, si quando usus exe- 
gerit. Formula non solum quod, ex Graeco, ut videtur, 
traducta, legitur etiam supra V. 51. Idem. 

104. ludiis serviens , gladiatoris uxor. Ita emcndo. 
Quanquam scio a Sulrnasio in Trebcll. Poll. p. 328., gladia- 
tores non tantum ludios, scd etiam lltdos potuisse dici : quae 
tamen insolens vox est, et aliena ab boc loco. Heinaich. 

105. Sergiolum nomine ex gladiatore* Lcgo : Sergiolum, 
hominem ex gladiatore , amavit. Proba est locutio , ex 



Digitized by Google 



378 



ANNOTATIONES 



gladiatore , quam Schurzfl. corrumpit scrihcndo exgladiato- 
rem. Adeo hunc ipsiun Scholiastcm partim novit, qui itcin 
ad XIV, 306. ille ex liberlo ClaudiL Et ommno frequens hoc 
geiius diccndi, ut ex praefecto , ex Consulibus viri , pro 
Coiisulares etc. Cacsar. B. Civ. I, 40. Q. Fulginius ex primo 
luvstato lcgionis XII II. i. c qui fucrat primus hastatus. Quocl 
cx iutcrprctihus unus rccte Oudendorp. accepit, pcssime au- 
tcm cum genere prorstis dtssimili confudit Iacohos Grono- 
vius ad Arriant dc Expcd. AIcx. III. p. 109. Vid. Indiccs 
opcris Grutcr. p. XVII. et XXXIV. suh litt. E. Salmas. in 
Lamprid. p. 117. B. Gronov. Obss. p. 761. Gcsncr. Thcs. v. 
Ex n. 6. Paritcr Graeci dno vnajfov, dno inuoyov. Hugen- 
htich. in Mus. Turic. Vol. I. p. 215. De origine locutionis 
vid Murct. in lustiniani Institutt. Proocm., Opp. T. IV. p. 
307. scj. Idk.m. Mihi aliud quid in v. nomine latere videtur. 
Sed nihil nunc quidem extrico. Schopex. 

Ihid. quo mos est. Scrihe : quod mos est. Glossam ine- 
ptam suo merito incptiorem ctiam effecit Schurtfl. infercicns: 
m f^estalibus sacris. Heiniuch. 

114. f/uasi miraris Itoc factum. Lege : quasi , miraris 
Itoc factum ? Schopen. 

117. Nonariae. Vid. Gesner. Thes. in v. Reiskius Appa- 
rat. ad Demosthcn. Vol. II. p. 503. Heimuch. In seqq. qui 
per eam , ut superius dixit, vcrha per eam nihili sunt. Ncc 
superius quicquam luvcnalis de co habet Quare reponcn. 
dum fortasse: qui poste a , ul Sue tonius dixit. Vid.Ner. 
33. Ccterum totum locum Haec eadem — efflmderet qffas 
alinndc profectum crediclerim. Scbopen* 

1 20. quo utebaniur meretrices jlavo. Nigro nam etc. Sic 
recte Pithoeus pro vulg. quo utebantur meretrices. Flavo, 
nigro. nam. Vid. Salmas. in Tertull. de Pall. p. 317. Flavi- 
ties praecipue aftcctata. Reines. Epist. ad Rupert. p. 260. sq. 
Lipsius ad Tac. Germ. IV. Trekcll. ad Brisson. de IurcCou- 
ntihior. p. 357. Heik&icu. 

121. ut vclo ex paiwis facio. ut e compeudto scriptu- 



Digitized by Google 



AI) SCIIOLI A SAT. VI 



379 



rac , i. r. vcleri. 8ic legendum. Occup»vit Bui ituutii. ad Pc- 
tron. p. 31 l>. Idem. 

1 24. ipse Brilannicus quem post Mcssalittae matris neccm, 
mnscia /fgrippina, Nero in convivio suo necavit, lnitium hu- 
ius scholii cormptuin est. Scripsit , ni fallor: di.rit HrU 
tanni cum. Mox pro suo legi oportere veneno, facile 
coniiciat, qui vctertun inorem per sigla scrihendi incininit. 
Vid. Schol. ad 11(1. ct (328. Fx quo postcriore loco illud 
simul intclli^itur, non oj>us cssc, ut cuin Craincro pro ro/i- 
scia legntur ittscia. Schopen. 

129. desiderantem coitum. Scrihc cuin Orcllio: desidc- 
rans. Idem. 

153. Sigil/aria. Vicl. ad Gcllium 11,3. Cuiac. Ohscrvv. 
X,30. Benllei. ad Horat. Serm. 11,7,82. Pariaudi xMonum. 
Peloponnes. Vol. II. p. 40. sq. et p. 168. Borrich. Thcsaur. 
Gracv. Tom. IV. p. 1563. Turneb. Adverss. 11,2. Brisson. de 
Verh. Signif. s. v. Antca locus, uhi sigilla sivc sigillaria veni- 
hant, erat „porlicus Agripuinarum", i. e. thermarum, in Campi 
Martii finihus, prope Panthcum ; postca „poiticus Traiaua- 
rum thcroiarum*' , scu quas Domitianas vocahant, in Pala- 
lio. De utrisque vid. Casalius de Thermis, in Thes. Antiqq. 
Oronov. Vol. IX. p.635. Verum Scholiastes thermas Agrip- 
pinas confudit cum alio magnifico opere, ah eodcm Agrippa 
exstructo, porticu Neptuni , de qua Donatus de Urh. Roma 
111,17. T.III. Thes. Graev. JVardini p. 1300. T. IV. In por- 
licu pictura Argonautarum : expeditionem dicit AI. Hirt. in 
Mus. Berol. Vol. I. p. 170. Praecipua mentio apud Dion.Cass. 
LHI , 27. Ceterum casae de linteis sunt tentoria , pergulae 
institorum, oxnvui. Valcken. inTheocr. Adon. v. 16. p. 309. A. 
Henr. Vales. Not. io Harpocr. p. 70. a. IIeimuch. Vcrha 
Ideo — obstabant non eiusdem sunt , qui priora scripsit. 
ISec duhito, quin part. autetn addiderit, quisquis scholia ista 
divcrsa in unum collegit. Qualia plura ctiam alihi ohscrvavi. 
Mox recte Cramerus pro porticu Agrippitiarum legenduin su- 
spicutur port. Agrippae. Simile mendum supra intactum re- 



Digitized by Google 



380 



ANNOTATIONES 



liqui in Schol. ad I. 20., ubi pro Vespasianorum rcpone Ve- 
s pasiani. In prioris scholii (inc Pithocus nou malc pictu- 
rae obstant. Schopen. 

Ihid. /tegotiatorem Grecum. Glosso incpla descrihentium 
ciilpa ineptior facta. Lege : negotiatorem Graecum dicit. 
Ioem. 

155. Sic ei Cinna. Dc vcrsu Cinnao Handius ad Gronovii 
Statiaua p. 347. Hbinaich. Adde Weichert. de C. Helvio Cinna 
p. 189. Schopen. 

158. in Sicilia {am). Errat. Vid. Lips. ad Tacit. Atui. 
1,3. Fahric. ad Dion. Cass. p. 805. i. 74. Heinrich. Error 
lilirarii vidctur. Quippc legendum censco: in insulam, 
sril. Phinasiam. Idem habet Suct. Aug.65.: jigrippam nifiilo 
tractabiliorem , immo in dies amentiorem , in instdam trans- 
portavit, Mox cod. Sang. mclius relegatus est ; post cuius 
mortem ctc. Verha postrema Beronice — religatut est alius 
adscripsit nugivcndtis. Schopen. 

163. picti et positi. Lcge cum cod. Sang. picti swit et 
positi. Idem. 

164. fd est, quod etc. Repete lemma : bellttm dirimente 
Sabina. Hinc cnim altcrtim incipit scholium , duobus conta- 
minatmn vitiis. Primum scribe : id est , quae. Dcinde pro 
ostendendo iliis filios, liostis nepotes lcgcndum : ostendendo iilis 
Jilios , his nepotes. Syllaba praeccdentis vocabuli iterata er- 

rorem pepcrit. Liv. I. 13. orantes , ne parricidio macidarent 
partus sitos, nepotum illi , hi liberum progeniem. Idbm. 

173. commicturun. Ita codex Budensis ; in Sang. est con- 
mictttntm. Lege com miserunt. I dem. 

174. Amphion fovis fuit maritus. Ad haec Cramems : 
„Hnec, certe a Probo non profecta , mera somuia sunt". 
Imino merum librarii vitium. Scilicet scribendum : Amphion 
Niobes y ut iam Orellius vidit. Idem in seqq. pro inepto 
proferrent recte praefcrrent. Idem. 

177. scrqfa Niobe: Lusit» Fccunda, lanquam scrqfa alba 
Troianorttm. Lege: Ltisit de Virgilio; id est 9 fectutda 



Digitized by Google 



AD SCEIOMA SAT. VI. 381 

■ 

etc. Similiter loquitur ad V. 151.: ritlet de Homero. Locus 
psl Virgil. Aen. 111.391. Idi.m. 

181. quae se tibi setnper profert. Schurrfl. corrcxit: qua 
te tibi semper praefert. Sed pracstat , haec ad fidcm cod. 
Sang. omittere, utpote ex praccedente scholio mulc rrpetita. 
Idem. 

186. tanquam Athenienses. Lege A theniensi s. Inr.M. 

192. Licet turpe sit. Prncponendum lcmma : Tune , ut 
sit scholium novum. Idem. 

201. ex superfluo vis dulcia gratis perdere. Lege : ex 
supcrfluo sit, id est, superfluum sit. Vid. Walch. Emend. 
Liv. p. 163. De dulciis dixi supra p. 356. Eadem sunt, quac 
Graeci appellant ykvxvofiutu. Conf. Schaefcr. ad Greg. Co- 

■ 

rintli. p. 339. Idem. 

213. Excludatur amicus 9 lemma est annotationis scquen- 
tis. Idf.m. 

223. Nihii peccavit. Sic mihi placet. Scrihendum , lem- 
matis rcstitutis : nil fecerit, esto: nihil pec caveri /. 
Hoc volo: sic mihi placet. Idkm. 

225. propter ruborem custodiendum, Rcctc Orellius pn- 
dorem. Idem. 

230. sepulcro ei inscribatttr. Cod. Sang. non ei huhct, 
ut Cramerus cdidit, sed eius, quod rcstitucndum. Idem. 

236. facultatem ad se filia vcniendi. Legc cum Valla : 
facultatem filia ad se veniendi. Idem. 

Ihid. a calore se discooperit. Vid. Voss. de Vitiis §erm. 
IV. 6. p. 705. Idem. 

249. aut tantum curat in exercitio. Ita vere correxit 
Lips. ad Scnec. I. VII. de Benef. c. 1. p. 367. C. IIeimmch. 

250. a Flora meretrice instituti. Fahula Lactantii. Eckhel. 
Doctr. N. Vol. V. p. 308. Gesner. Thcsaur. v. Floralia. 
Idem. 

254. una uncia ctc. Vid. Hesiodi Fragm. v. 175. Pro 
undecim fortusse lcg. unciae decem. Fulgent. Mytholog. 
II, 8. Idem. 



Digitized by Google 



382 



ANNOTA TIONES 



270. ferocior est tigride ca. Lcgc tigride. ipsa. Schopf*. 

^71. odiri. Vid.Voss. I. I. IV. 30. p. 793. Idim. 

274. metapltora a milittbus in statione. Duo vcrlin po- 
strema sunt luvenalis. Idem. 

281. tanquam orator respondcrit. Lego desponderit. 
Idf.m. 

289. nam labor. Mclius cod. Sung. labor nam. Idem. 

2^1. monte, ut porta. Scrihe vel porta. Idf.m 

296. ut nomen ad signi/icationem imptulicitiae significare 
videatur. Verhum significare corruptuin est, Sclitirz.fl. coni. 
sufficcre. Perpcram. Legcndtim procul dubio : singulare. 
Tu seqq. Valla non male posl Pyrrho oddit Tarcntini Idem. 

301. distantia capitis et virilium ne sit ebrietas. L<*go 
distantiam et pro ne sit 9 praceunte Orellto , nescit. 
Idem. 

314. ibi nam sallat mat/vna cum tibia. Rursus cxculir, 
quod praelixum crat lcmma: tibia lumbos Incitat. Idem. 

322. Ipsa McdttUinae: nomen est. atU cersaufcia. Ita cod. 
Sang. Emcndo : Ipsa MeduUinae : ancillae nometi est 9 aut 
saccrdotis, ut Saitfeia. I dkm. 

lliid. Jluctum : id est, habet potiorcm in obscenis motibits 
motttm , sive sinttm. In voc motibus finitur scholium prius; 
altcrurn caivt lenunatc suo : flttctum: motum sive siujim. 
Ultimam vocem uc quis corruptam haheat, vid. Sciopp. ad 
Priap p. 94. Idem. 

323. virtutis obscenae pulmae aequat. in nobilitale donti- 
nas sive ancillas natales doctrina cedentes. Locus est depra- 
vatissimus, quein ego sic scriheiidum puto: virtutis obscenae 
palma acquat in nobililate dominas y sive ancillis nata- 
iium claritatem concedit. Idfm. 

327. Tunc prtwigo : iibidine impatiens. Nil ibi per lu- 
dum y nil ibi per iocos Jiunt, sed vere. Mire hie verha luve- 
nalis ct interprctis confusa. Corrigo : Nil ibi per ludttm: //// 
ibi ]>er iocos faciunt y sed vere. Ttutc prttrigo ntorae 

impatiens: libidine. Idem. 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. VI. 



329. exspectans si adulter dormitat, qucmadmodum cumq. 
ad stupram vocalur. Lege : ex spec tatus si adulter dor- 
mit, alium quemcumque ad stuprum vocant. Illud 
admodum, Orcllio nuctore, omtsi. Idem. 

341. id est , nec picturam masculini sexus ibi licet ipse. 
Le^e : iicet conspi c i. Senec. EpisL, 97. p. 608. in qtio rens erat 
CUkUus ob id adulterium, quod cum Caesaris uxore in opi rio 
cotNuiiscrat, vioiatis religionibns eius sacrijicii> quod pro f*>- 
pulo Jieri dicitur, sic subinotis cxtra conspectum omnibus r#- 
w, ut picturae quoque masculorum animalium contegantur. 
Idem. 

342. illo tempore nemo contendebat. Diis vas sacrificio 
aptuni. Legendum : contemnebat Deos. Sinipuvium : vas 
sacrificio aptum. Restitucruiit Cramcrus et Orellius. Idf.m. 

343. vas sacrificiis aptum, quo poiUifices libare solebaiU. 
Ilu verc Rnben. Elcctt. 11,8., ibi agens de simpido $. simpu- 
vio. Add. Meurs. Opp. T. V. p. 504. ct 637. cxtr. Heinricb. 
Ih seqq male lcgitur inde simpuviatrix illa dicitur , quae 
porrigit poctdwn ipsum* Interpunctione enim post praecrdrns 
bibebant positn plcniore, lcgendum est : Inde et simpuvia- 
trix ancilla dicitur, qune etc. Conf. Paull. Diac. Exccrpt, 
v, Simpulum p. 149. Lind. Schopf.n. 

345. ad quas non Ciodius aras: pro Clodius. licet nam 
per commtaiionem , ut Clodius et Claudius , ut cotes et cautes. 
Ex ipsius Scholiastae verbis appurct, ut recte monet Rutgcrs. 
11.17., in lemmate olim scripturn fuissc Claudim. Sequentia 
ita lego: Dicebant nam ptr commwtionetn et Clodius et 
Claudius , iU cotes ctc. Vid. Casaub. in Sucton. Vespas. c. 22. 
Schneider. Gramm. Lat. I. p. 59. Idf.m. 

351. servis nomina ex gentibus. Hcrasterb. ad Lucian. 
Timon. p. 132. Wcstcrhov. ad Terent. I. p. 41. Heimuch. 

353, quae ipsam sequuntur. Lcge sequantur. Scuopen, 

360. considtrant. sed et suam. Vere Orcllius: consiile- 
rant se et suam. Idem. 

366. et si quando etc. Inspecto Volla, non opinatus es. 



Digitized by Google 



384 ANKOTATIONKS 

set Cramcrus , versus ignoti poetac esse. Ibi enim sic legi- 
tur : Jmbclles. inutiles ad coitttm ut illttd Vir. et quando ari 
prociia vcntitm est. Ut quondam in stipu/is magnis sine viri- 
btts ignis. Jncassum fucrit. Undc patct, post concubitum ad- 
dcndtim esse: Ut Virgi lius. Vid. Georg. III. 99.; qucin 
ver?um infVa ad X. 205 cxhihct cmcndatiorem. Idem. 

370. ut liccl levis sit , tamen idoncus ad concubitum. Et 
scnstis et structura scribi iuhcnt : ttt, licct leves, sini ta- 
men idonci etc. Eadem senlentia in scholio scq. : ad illos 
retulit , qui non habent barbam , et in concubitu tamen viri 
sunt. Quod addidi tamen , extrivil similitudo sjllabae prac- 
ccdcntis. Olim cnim tn scribi solcbat. Idem. 

379. in pencm habent. Lege pene. Idem. 

381. id cst sardi ct onyches. Novum est scbolium , sic 
scribcndum: Sardony ches: id est sardae el onychcs. 
Vid. Salmas. Exerc. Plin. p. 393. Idem. 

392. vel de rcsponso, cxla intuendo , an etc. Rcponc : 
de rcsponso exta intuentis. Idem. 

397. ut varicoso haruspice doctior videatur. Lego: du- 
rior vidcatur i. e. impudentior. Vid. Heins. ad Ovid. A. A. 
III, 304. Salmas. in Spartian. p. 162. D. IkiMur.B. 

399. intitari cas rcs viriles. Corrigc : cam. Schopeih. 

400. chlamydatis. Lipsius dc Mil. Rom. 11,12. Hkinricu. 

401. recta facie : non crubescet. Legc non erubescente. 
Sciiopr*. 

407. stclla cincinnata. Vid. Hcindorf. ad Cic. N. D. p. 134. 
Heinrich. 

414. paupcres vicinos rogata loris caedit , caetcrum irata 
fustibus, si canes latravcrint. Fallor, aut in vitioso cacterum 
latct caedit herum. Voc. hcrus etiam canurn respectu 
dicitur. Virg. Aen. VIII. 462. gressumque cancs comitantur 
herilcm. Indc novum scboliuin incipit, hoc lemmatc: Ad- 
fcrte atque. Sciiopen. 

417. ita fustes adferri. Lcgo alque pro ita. Idem. 
421. halteras. Vid. Lipsius iu Scncc. Epist. 56. p. 477. 



Digitized by Google 



AI) SCHOMA SAT. VI. 385 

Oosncr. Thcs. iu v. polifidivui yttoonXrftnSy Lucian. de Gy- 
imias. 27. el ihi Moscs du Soul. Hcnr. Stcph. Ind. in Thes. 
L. l\. v. ^lrijotg. Palmcr. Excroitt. p. 400. Boettiger Ar- 
rhaeol. drr Malcrei p. 219. Heinrich. Pro exercent cod. 
Sang. exerceittur. Allcrum non iufreqttens. Cic. de Orat. 
11.71. ceteris in Campo exercentibus. Vid. Casauh. acl Sue- 
ton.Aug. c. 98. Quae sequutitur: quasi plumbeis ponderibus 
exerceatur^ alter annotavit. Schopen. 

423. non cogit exciamaiv , quod jecerit etc. Legc cum 
Schurzfl. cnnnum cogit exclamare. Quae deinccps leguntttr, 
alterius sunt Scholiastac. Idem. 

426. Oenophorum : exspectantes dicit y cum venerit e baf- 
rteis, oenophorum prendit. Haec ita scrihcnda sunt : Urgen- 
tur: exspectantes dicit, dum venerit e batneis. Rcliqua ad- 
scripta erant v. Oenophorum. Idem. 

427. Admotwn p. : ad pedes accipit , id e.st ante pcdes* 
Duo sunt scholiola auctorum divcrsorum. Excidit cnim lem- 
ma admotum p. ante id est. Idbm. 

429. cum ceptrit. Cod. Sang. quum coepit. Legc coe- 
perit. Idem. 

447. mulieres. Scrihe m ulie ribus. Idem. 

452. magistri Quiiitiliatti. Vid. Gcsner. Praefal. Quiutil. 
§. 4. IIei5RIch. 

456. antequain. Verissimc Orellius : ante quam i. e. co- 
ram qua. Mox corrigc : quod magnae esf. i nverecundi ae. 
Schopen. 

459. tutulatos malit Pignor. de Serv. p. 207. Vid. Ges- 
ner« v. Elencluts. Salmas. de Modo Usur. p. 670. Lacerda 
Adverss. sacr. c. 175. n. 2. Heinrich. Magnarum — apellant 
om. cod. Sang. Apparet, ah altero Seholiasta haec profecta 
esse. ScnoPEir. 

462. ut eam qidnquaginta. „Scribe quingentae cum Dionc 
et Plinio, et missam in solium 9 quod est vas halneare." Rei- 
mar. ad Dion. Cass. p. 1024. 1. 58. Irno sic : sequerentur, 

Vol. 2. 25 



Digitized by Google 



3SG 



AMSOTATIONKS 



quarum lacte, misso in soiium, candorem corporis procura- 
bat. Vid. Plin. II. JX. XI, p.305. ct XXVIII, p. 399. Hnisaicn. 

476. libraria : ianipendia. Vcrissime. Iam vidit Rubcnius 
Electt. Il.c. 26. Dukcr. dc Lutinitate lurisc. p.407. Oudend. 
ad Snet. Vesp. c. 3. Fabrclt. ad Inscriptt. p.214. Idfm. 

477. Cosmetae: non tamen et ornatrices, suniun omnino, 
et temere Scliurzu., quamvis probalus a Gcsncro Tlics. v. Cb- 
smrta. Illud rectc, quod proximc delet tamen ct. Gramma. 
ticum ac verum discrimcn cosmetas inter ct omatrices , xo- 
o/urjiotag : illi etiam xoojuonXoxot , inscriptio apud Spanbcm. 
ad Callim. H. in Pallad. v. 21. Sclioliastu vitupcrat, si qui 
cosmetas pro servabus babcbant. Vix salis discernit Pignorius 
dc Scrv. p. 11*7., at prorsus miscct Roetlig. Sabin. I. p. 22. 
Lexica Gr. Stcnb. ct Sclincid. rnirc dificiuut in bis vocc. 
Ioem. 

478. somni mariti. Cod. Sang. somnus mariti poenas 
pracstat familiac. Optimc. Scuopen. 

484. qnasi in causa disccptaverit. Ilaec annotatio perli- 
net ad luvcualis vcrba : iam cognitione Jinita. Rccte Valla 
Idem. 

486. saevior scilicet ab aula Faleris. Lcgc Phaiaris. 
Vid. Sclincidcr. Gramin. Lat. II. 1. p. 195. Locutio saevior 
ab aula, pro quam aula, baud inusitata. Donalus ad Tcrcnt. 
Hccyr. Prolog. 11.3.: haec comparatio minus a positivo «>- 
nat et vim deminutivam exprimit. Vid. Salmns. ad Script. 
Hist. Aug. p. 494. E. Idem. 

491. Psecas. Rcines. Epist. p. 260. ct cadcm luscript. 
p. 124. sq. Rigalt. ad Artemid. p. 72. In scqq. parvum aquae 
non inutamlum in paulum. Vid. Oudcndorp. ad Lucan. II, 
128. IIeimucii. Pro componcntvs Icgcndurn comam compo- 
nentcs. Ovid. Rcm. 679. Nec compone comas. Vid. Scbol. ad 
490. ct 4'. l 5. Schopen. 

497. quasi magistra. Vid. Reincs. Epist. p. 55. Scbol. 
Cruq. Hoiat. Epist. II, 1, 189. bestiarum magistri. Heimuch. 
502. i/t ante componitur. An in aitum? Schopen. 



• — 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. VF. 387 

510. #7i hoc proxima solo est. Transponc : in lioc soh 
proxima est. Ioem. 

511. in lumentis. Sabnas. in Tcrtul!. de Pall. p. 403. 
Heixrich. 

516. Tiara est, Phrygium quod dicunt. Viil. Salmns. in 
VopiaC. p. 405, A , quorurn pnrum memor in Plin. Exerc. p. 
392. D. scribit pileum Phrygium. Idem. Altcr Scboliasta^boc 
annotavit. Schopety. 

518. si se lustraverit. Lcgc nisi. Rcpetit veiba poetac. 
Idem. 

519. ampelini coloris. Salmas. in Trcbcll. Poll. p. 281. A. 
Vo*s. Etvmol. p. 573. Hkinricr. 

525. Bnttus agrum Tarquinii Superbi lotum Marti con- 
secravil. Cotl. Pitboci eo citotum, Sang. eo ei totum. Lrgon- 
dum : Brulus agrum Tarquinii Sujwrbi , eo eiecto y filarti 
consecravit. ScuorEN. 

526. totum Campiun genuis jlcxis jiertraxit. An pcr- 
transit? IVotanda forma genuis. Vid. Voss. dc Vitiis Scrin. 
III 57. p. 672. Idem. 

Ibid. minaret. Dc boc verbo vid. Indic. Elmcnb. inApu- 
lciurn. Vorstius dc Lat. falso susp. p. 155. Heinaich. Iujyjri- 
ter lunonem diiexit, pctit, indulsit pellici, ct reversa in suam 
figura/n, recepta est intcr dcas. Et ipsa cst dca Isis. IWo 
inibi sic scribcnda vidcntur: luppiter, Iunonem complexus, 
jyetiit indulgenti am pellici, et Io reversa — deas. Et 
ipsa est dicta Isis. Exprcssil Ovid. Met. I. 733. sqq. Paulo 
supra cod. Sang. recte etlare volens sciltcet factunu Schopen. 

529. temjdum Isidis. Vid. Gesner. TIics. L. L. v. Cam- 
pensis. Heikrich. 

530. usejue adeo superstiliosa est matrona, ut putet ipsam 
deam per Galliun ioqtd. Ita recte cod. Sang. Schopen. 

533. Qui grege lanigero : sic enim symmistae , quando 
Osirim quaenmt. Locus insigniter deformatus, qucin ego rc- 
stitucre mibi videor sic scribendo : linigero: sic enim 
amicti sunt mystae, quando etc. Tdem. 



Digitized by Google 



388 



ANNOTATIONE8 



536. obscrvaiidisque dit bus : qttibtis drbcat obscrvane je— 
stis. Itu cod. Sang., scnsu nullo. ltcscribe: qtdbtts deheat *<•- 
ctibare festis, id est, concuhilu abstiucre. Vid. Intcrpr. nd 
Ovid. Fast. M. 328. Drakcnhorch. ad Liv.XXXIX. 10. Idem. 

537. Unde ait. Versus lii Sulpitiae in Authol. Lat. Burm. 
I. p. 678. ct Wernsdorf. P. Lat. Min. III. p. £6. copiose il- 
lustrati. Cum scholio dc caduixo conf. illud ad VII, 221. 
Salmas. Plin. Exercitt. p. 824. Glossae Isidori: Cadurca la- 
bra pudendi mtdiebris, vel sponda lecti. CalLolicon Iohaniiis 
lanuensis v. Cadurcum. Lindenbruch. iu Calalcctt. p. 335. 
Ad voc. instita vid. Istdor. Gl. Inslitae. Cato R. RusL X, 5. 
ihic|tie Popma. Heinrich. 

542. idto dixit foenotjue supcllectilc , quod Iiis ctc. Ilic 
rtirsus titriusquc Scholiastac annotatio tcmcrc permixta. Umis 
sci ipsit: copluno fenoque : ideo dixit cophino frnoquc , quot/ 
his ctc. Alter: cophino fcnoque : sttpellectUe. Vid. Sat. III. 14 
Schopen. 

546. accepit et ipsa nttmos. Lego accipit. Idem. 

552. jiliam Bareae Sorani, qttam cum ipse ad magicam 
descendisset , hortatus detulit Neroni. Corrigit Lipsius ad Ta- 
cit. Ann. XVI , 30. Sed iam rectius exprcssum uptid Henni. 
nium: quam 9 cum ipse ad magicam discewlam esset hortatus, 
dettdit Neroni. Heinrich. Vulnus nondum persanatiun esse, 
ostendit illud quam, male abundans. Lcgequamquam ipse 
etc. Schopei». 

553. horum aliquid* Lcge aliquis. Idf.m. 

554. Nam magis sic intelligitur 9 qttod Alexandcr damna- 
vit tetnplum Apollinis in Delphis , ne sint hominrs futurorum 
praescii. Haec sensu caretit. Lcge: Aut magis sic intelligU 
tttr — Apollinis in Delpliis. damnati ne sint homines 
Jtttttrorum praescii. Idem. 

560. castrorum custodia. Vid. Lipsium Excurs. ad Tacit. 
Annal. III , 22. Heiniuch. Inteipres luvcnalis , quem Lipsius 
ibi dicit veterem, Ltibinus c»l. Scuopen. 

563. in insula Cycladum relegari. Legc insulam. Foe- 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. VI. 



dius corrnpta snnf, qune scquuntur : Peritissimus astrologo- 
rtan i/lc est > qtti tale a/iqtdd admisit , €um facinus non exi- 
tinm semper meretttta*. Valln : astrotogorum perilissimus illt 
tst qttt ttile aliquid admisit ut eius facinus non cjciliutn sed 
selitn mereatnr cxitium. Hinc sponte (luit cuicndatio, ut ur- 
bitror, probahilis : Perilissimus astro/ogorttm ii/e cst, qui lale 
aliqttitl admisit , u t cius facintis non exi/ium, sed supp/i- 
cium mereatur extremnm. Tacit. Annal. VI. 38. extrctnum 
ad sttpplicium damnatus i. e. cupitis. Vid. Prakcnborcb. od 
Liv. IX. 16. 18. Idem. 

565. requirit tle tnorte h/ctericae matris cttm mathema- 
ticis. An /oquitur? Idem. 

568 aut petiti praestant. Fortasse petenti. Idi:m. 

573. membrana mathematicorum. Lcge membranam; 
et niox forl. coiorem cepit^ pro fecit. Salmas. in Vopisc. 
p. 442. C. scripsit : mtdavit, et crocca facta cst. Scd voc. 
ep/oceus uovi cst conunatis, ul videtur f de colore flavo. 
iunXoxtu sunt crines Gcticii s. suppositicii , galerus, tptvuxq. 
I ii liis plurimum vulgatus flavus color. Vid. supra ad v. 120. 
Inde ep/oceus dici coepit, qui vulgo color erat tcwj» ipnXo- 
xito", Haartour-Farbe, Perucken-Farbe. Litt. m exlrita pro- 
nufitialionis more. Grammatici , ut crehro Scrvius, et Cha- 
risius IV, p. 242., cacephaton pro xuxiptpuxov. abo/la ex 
u\up6kXa. los. Scnlig. ad Festi Btdla. Graeci alia plura. Vid. 
Salinas. ad Herod. Att Inscrr. p. 87. Hejsrich. mcmbrana 
matheinaticorum, ut actus ditwnos, qtiae etc. Hacc vitio laho- 
rare , vel illud qxtae manifosto ostendit. Valla: ve/ membra- 
luts tnat/iematicorum vei actus diurnos dicit. Legcnduin : //ie//i- 
branam mathematicorum vel actorum diu rnorttm , quae 
— facta est. Hinc incipit alterius scholium, cuius lemina 
pracbet cod. Sang. succina tritas : co/orem etc. Schopen. 

576. ThrasyUus. Vid. Ionsius de Scriplt. Hist. philos. 
III, 3, 2. Heimuch. 

582. Ibi nam antca proponcre so/ebant kuius artis pro- 



Digitize 



390 AiNiSOTATIONES 

• 

fessores. Pro vilioso proponere lege respondere. Quod 
verbum in ea re proprinm essc, ncmo ncscit. Scoopen. 

585. Sunt enim ob hoc qui ab ipsa Phrygia exhibili sutit. 
Recte Hcnnin. qui ob Jtoc. Practerea corrigentlum ejcciti 
sunt. Idem. 

587. Coudi fulgura diciaitur. Vid. Lips. in Sencc. dc 
Clcin. I, c.7. p. 192. Salmas. Excrcitt. Plin. p. 803. D. corr. re- 
digit quadam tacita ignorataque prece , et locum aggestione 
consecratum it. Paulo alitcr lo. Fr. Gronov, Obss. 1 , 13. 
tlEircnicn. Gronovium secutus, Henniuius locuro ita clcclil: re- 
digit , ct quadam tacita ignorataque prece locum aggestionc 
consecratum facit. Valla : redigit ct qiuxdam tacila prccc /o- 
cus aggestione consecralur. Minus accurale Vallam laudat Pi- 
tliocus. Sciiopek. 

588. in spina. Cassiodor. Epp. III, 51. Conf. Salinas. Excr- 
eitt. Plin. p.638. E. et 639. B. Gesncr. Thcs. v. Spina. Fn- 
brelt. 'de Column. Trai. p. 150. Hoc scliolium in errorcm 
induxit Gcsncnim ad Quintil. XII, 10,74. ct Tbcs. v. sfgger, 
itrm lo. Cbr. Crarnerum in Walcliii Aclt. Socict. Lat. len. 
Vol. V. p. 590. Heinrich. Verba in Circo litteris obliquis ex. 
prirncnda crant. Sunt enim luvcnalis , pro more repctitn. 

SciIOPF.X. 

593. cogente paupertatc, non sohun. E cod. Sang. patct, 
duo liic rursus scbolia essc, sic lcgcuda: N utricis i id est, 
hac non solum — /aborem* fortuna urgente : cog. paup> 
Cod. Sang. in priore scliolio in haec non solum. Corrcxi. 
Idem. 

595. illius scilicety quia. Lege quae. Idem. 

601. talis, qui interdiu wtnquam se tibi ostendet. Itn reclc 
Twestenius. Idem. 

606. fovet : fabcns fortunam tutare. Scribendum : i«- 
fantes fortuna tutatur. Idem. 

610. hic Thcssala vendit: ^nyxtxcog. nescit qui altcr, qvi 
cantus magicos nobis, quos matronis superslitiosis vendat. Orel- 
lius verissime: qui cantus magicos nobiiibus mtUronis sup. 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. VI. 391 

veudai. Idcm pro nescit lcgcndttm ccnsct ncscio. Frustra. 
Rcpcne: ditxrixcog. Ecce, inquit, altcr , qui etc. Idim. 

(313. Caiigttiam significat etc. Valln his rcctc lcmma 
praemisit: ui avunculus illc Ncronis. Idem. 

614. Scmpcr aqnam etc. De versibus, quos liic affert 
Scliol., vid. mea ad poctam. Heihfuch. Quae post dedisti 
scquunttir, delenda sunt , ut additamenlum Pithoci. Valla 
ipse haec addit: sed hi tres versicuii in multis non swit co- 
dicibus. quos in antiqui.ssimo icgimus codice et ProLus etiam 
refert. In versu tcrlio Vall.t non habet Quo rabidus , ut 
Pithocus cdidit, scd Quod rabidus. Schopek.- 

(516. piiieum ut ptllicula. Legc piieum vel pcii. Vid. 
Ca aubon. ad Script. IJist. Aug. p. 141. F., qut tameu liunc 
locum infcliciter tmtavit. Idf.m. 

622. Dcum fecit Irnperatorem. Cod. Sang. aute Deum 
addit /V/ cst. Rccte ; quippe altertus liinc Sclioliastae annota- 
tio iticipit. Idem. 

626 Tanti : id cst, ippomanes , tanta damna attulit ve- 
nrfica una. Lcmmntn ttirhata sunt. Legc : Tanti partus: 
id est hippomattts. tanti unai tanta damna etc. Jdem. 

630. ridcrisy si alienos oderunt filios t ferendum est, hoc 
cfuid sit quod et suis infeslaesunt fiiiis etc. Lcge cx palmari 
Orcllii einciulationc: mulieres , si alienos — ferendum est 
hoc ; quid qttod et suis «— succedere? Idem. 

631. Mordeat ante aiiquis. Ita rccte Valla. Idbm. 

638. Pttbiii Petronii, qui aliis Caius vcl Titus. Vid. Lips. 
ad Tacit. Ann. XVI, 18. init. IJeiniuch. Valla : haec est pon- 
tia inquit Probus publii petonii filia quae defuncto drymione 
marito fiiios suos occidit. sed convicta ut iargo vino atque 
epuiis se obruerat incisis venis saitans cuim rei sludiosa fue- 
rat ejclincla cst. Scuope*. 

640. quae agnita videntur , ego ftci. Mendum manifc- 
stuin. Scribc inc o gni ta. Jdem. 

647. non tanun pecuniae. Excidit leuirna: scd Non pro- 
pter nummos. Idem. 



Digitized by Google 



392 



ANiVOTATIOXES 



649. sejcus fcmininns caelandi cansa omnia audcl Jiwerc, 
dutn magnos amort dolore pollutos, qiuic neqiuf offcrrc. Twe- 
stenius pro cnelandi legi iubet zeiatuli ; quem cgo iioii sc- 
quar. Fortasse scribendum uiciscendi. Talis certe interpre- 
tittio dcsidcratur. Ex prodigiosa scquentium scriptura idcm 
vir doctus infeliciter fecit: dutn nutgno sive amore sive dolore 
fjollutus esty quem nequit ferre. Kenipe dclitescunt liic versu* 
Virgilii Aen. V. 5. ct 6., quos describentium oscitantia adco 
deturpavit , vix ut eos agnoscas , prucscrtim omisso auctoris 
noininc. Repone : f^irgilius: duri magno sed amore 
dolores Polluto, no tumque , fure n s q u i d fejuina 
possit. lisdcm vcrsibus iu eadem re usus cst ad X. 329. 
Jde.m. 

655. Eriphylae. Fabula turbatu. Vid. Wesseling. Obser- 
vatt p. 129. Muucker. ad Hygin. £112, Oc vite aurea vid. 
lortin. TracU Vol. II. p. 384. Heijbich. 

Sat. VII. v. 1. Neronem palpat. Valla impcratoretn /t. 
Schope*. 

4. mediastinus. Pignor. de Servis p. 44. Voss. Etym. s. 
v. Scalig. in Manil. p. 294. Brisson. de Vcrb. signif. iu v. 
Plebi in municipiis, coloniis, provinciis lavationcs gratis da- 
tac : sed etiam meritoriae balncac. Vid. Reines. Inscription. 
p/159. Gloss. Steph. Mediastrinus, negt^vrtj^. Casaub. iu Lam- 
prid. p. 92. A. Salrnas. in Vopisc p. 515. De hac scribendi 
rationc vid. Gracv. ad Isidori Lanistra. Idem \oiTno%6oc, 
Odyss. v,297. Ti. Hemsterh. ad Arislopb. Plut. p. 330. a. 
Hetkricb. 

6. Callimachus — fluminis. Hacc eadcm Servius ad Virg. 
Ecl. X,12. Cf. Callim. Fragm. 380. ct Odofr. Muellcr. in 
Orchomcno p. 45. Idem. 

7. ostiarius et custos atriensis. Cod. Sang. ut. Lege vel. 
Excidit ctiam post atriensis y ut opinor f fi eret. Scbopex. 

8. quadrantes. Fallitur Schurzfl. Lege: Denarius. inde 
xodouyirjg, cum I. F. Gronovio , Mantissn Pecuniae vet. 



Digitized by Google 



AD SCllOIJA S A T. VII. 393 

p. 4-10., »ut, (]uod rcclius puto, tioti mntandum quadraittes, 
scmI cliceuduin, OniHcum esse , Latinis littcris scripluiu , uti 
solet hic Scholiastes. HriifRicR. 

11. popularibus. Glossae Lalinograccae : Poputares, gtqu- 
ttwiui. Cod. lust. I, 28, 4. popuiares praefectttrat urbanae. 
Vid. Fahrot. oil Cuiacii Paratitla. Stantibus sic Scholiasta 
acccpit , (|iiia militcs sunt slationarii. Vetus Onoina>ticum 
Vulcanii : Stationarii mitites, qyvXaxat. Receutius voc. nuoa- 
povai. Certla Advv. sacr. c. 37. n. 5. Idem. 

12. nomina fabularum aut malorwn poetarum, Schurifl* 
et rnalorum, quod rccte prohat Weichert. I. 1. p 240. Valla: 
notnina nam fabultirwn haec sunl et malorum poetarum. 
Schopen. 

> 

16. id cst Callograccia Twcsten., qttia Galli in Graecia 
comederunt Orcllius. Vere utrumque. Idem. 

20. o iuvenes, /tttc venite. Hacc transponenda sunt ita : 
Uttc agite, o ittvenes: httc vtnitc. Hortatur etc. In lcininate 
scripsi huc agite cuin Cramero. Idem. 

22. ct trade Vulcano, o Tclesine. Cod. Sang. hacc omit- 
tit. Scilicct altcrius sunt glossatoris , ita scrihcnda : dona 
V eneris: id est y trade etc. Idem. 

23. membrana tabellae. Apud Vallam hoc scholium ita 
le-itur : Membrana croceae tabellac quat croctain tt snbau- 
ratam tabellam Iiabet : aut quatcunqut in tabtdis scripta sint 
iii croctam dixit transferri mtmbranam ut croceae tabeiiae 
dictam sit pro membrana crocca tabettae. Idem. 

29. corpore — niinio labore confecti. Duplex glossa. AU 
tera incipit a vcrh. Quia poetat. Idem. 

30. Spes nttlia tdierior: mtmmorum sciiicet 9 nisi htdera 
et imagints. Lcgc : nisi hederae et imagin i s. Idem. 

32. Ut pueri : Otnitte, inquit, Martem sectari, dum aetas 
opilutatur. avein: pavonem. cassidis: militiae. Repono : 
Ut pueri lun. avem: pavonent. cassidis: mititiat. Ne 

otnittt, inquit, Martem sectari ctc. Idem. 



Digitized by Google 



394 A N N O T AT I ON E S 

« 

34. Taedia tunc sub. : cum senuens, niliil luiberis* Lct*e 
habe bi s. Pertinet annotatio ad vcrba nuda senectus. Idfm. 

39. usf/ttc atl aetatem suani potta dixil mille, Salmas. 
Kxcrcitt. Plin. p 608. D. post los. Scaliger. ad F.usi b. Ani- 
madvv. p. 57. Mei.nricii. 

40. alii sordibus dixit , alii pictas. Posteriora vcrba in- 
tegra sunt, priora sic rcstitucntla : alii sordidas tejctis, 
aranearuni videlicet, nisi boc ipsurn vocabuliun for^itan ir- 
curia oblitcr.ilum est. Apparct nempe, duplicem glossam re- 
fcrri ad antiquam lcctioncm , quac poslea in eorruptelatn 
abiit: maculoms commodat aedes. Vid. Comment. I. in lu- 
ven. Sat. p. 23. Ipem. Mibi scribcndum videlur : aut sor- 
didas dixit, aut pictas. Schopex. 

42. Tristcs effectas — hostium. Haec allerius glossatoris 
sunt. Idkm. 

45. Gradtts supcriores scansiles. Ncc i>ta idcin annotavif, 
qui praeccdentia. Idem. 

47. in theatro dicitur, quod (immo quia) pant. sal- 
tanti vacat. Eiusmodi atttem et poeta eligit, in qtto stans re- 
citet ante tabulala. Ila emcndat, non tamen approbans, ut 
ait, Lipsius in eruditissinia Epistola dc Recitat. vett. , Opp. 
T. II. p. 448. Minus feliciter. IVam aut ncquaquam tcnlari 
debet. Heinmch. quia, quod Hcinricbius coniccit, babct cod. 
Sang. Schopen. 

51. oblivisci, passive. Bartb. Advv. p. 1227. Piupcr Bois- 
sonadius ad Pficet. Eugcn. p. 165. voluit corrigi oblilerari, 
.IJeimucii. 

62. id est , nihil deftdt Horatio > sed tamen animos ad 
poelandtun habebat. Sententia futilis. Repono : sed tantum 
a n i m um ad poetatuiutn adhi bebat. Schopen. 

G4. Apollinu Lege cum Valla Apolline. Idem. 
65. curas : poeticae egestatcs. Orcllius rectc poeticae et 
cgcstatis. Idem. 

6'A si illi deftussent res famiharcs. llaOrellius, qui 



Digitized by Google 



I 



AI) SCIIOLiA S \ T. VII. 395 

etiaiu in sciiol. praccetlcnte rcclc lodices Irgil pro codices. 
Idem. 

73. tabula calculatoria. Burroann. ad Anthol. Lat. I. 
p. 519. alcatoria\ frustra. ISam in alvcolo calculis sivc la- 
trunculis aeque ac toserts luditur. Vid. Gellium I, 20. SaU 
mos. in Vopisc. p. 464. C. Hf.inricb. In antcccdentibus cod. 
Sang. recte qui Atreum scribit. Schope». 

77. ironia est, Leo levitut pascitur, quam poeta. cou- 
slat leviori: Ex irtdignatione hoc dicit, Quia leviori ctc. 
Ita legeiidum. Patct cnim, duplcx esse scliolium diversi aucto- 
ris. Idem. 

79. ideoqtte. Lcgc cum cod. Sang. ideo qtua. Quod itlcm 
ctiam infra ad 83. pro vilioso ideo quid habet. Id*m. 

86. rtimintrn. Cod. Sang. nimio. Rectc. Idem. 

89. setnenstri. Vctus et probala scriptura prao aftcra, 
qua n omitti solct. Vid.. omnino Oudendorp. ad Suctou. Caes. 
c. 80.p. 126. Muret. Opp. T. IV. p.106. Multum diverse Vos- 
sitts Etvniol. v. Forma. IIeimuch. 

104. exccptori. Wower. Polymath. p. 45. Idem. 

107. breves. Wovter. ad Petron. p. 139. Burm. Idem. 

108. Ipsi magna sonant : deest scilicet , quod divites se 
esse dicant. Corrigo: ipsi m. sonant : c aus id ici scilicet, 
quod — dicunt. Schopen. 

110. cautionern liabens etc. In cod. Sang. Iiaec ita lc- 
guntur: cautionein hnbens multorum temporum ideo et dubium 
nornen dicit. et tetigit latus cxacturus acrior illo creditorem 
argentarium significat etc. Hinc emendo: tetigit latus : cxa- 
cturus. acrior illo : c reditorc. Argentarium significat 
etc. Quae mox vulgo scquuntur: Ex quo significat olim eiun 
esse devictorem, duplici vitio laborant. Unum sustulit OrcU 
lius, scribendo debitorem. Alterum latct in olim , pro quo 
legcrim rnalum. Idem. 

112. ter sibi in sinu spuunt. Vid. Fricl. Lindenbruch. 
Not. in Cirin p. 295. HEiNRtcn. Valla rnelius in sinum. In 
aiterius Scholiastac annctationc, quae incipit post malerteta y 



r 



Digitized by Google 



396 ANMJTATIONES 

legcnduin cst cx cod. Sang. : nmlta sibi prospera promitten- 
tes. Scikipek. 

114. Laccrna — auriga fuit. Haec rursus alter Scholiast i 
a itiotavit. Idbm. 

118. stationes. Gcllius N. A. XIII, 13. Hfi.nricu. Alter 
Scltolijstu itii scripsit: Scalarum gloriai scalae stent 
armariola advocatorttm, vel, ut quidam, casac et staliones etc. 
Vnlla: Pirides schaiarum gloria palmae. instar giadiatorum : 
idco autem sc/uzlarum gloria qttod apttd veteres advocati scha- 
las iiaherent et harmariola in quibus palmac praeftgerentttr 
vlut quidam stationes : quod si sennam intei/ejrisse xK)/unt 
qui in corneiiana correpsimus inquit in sc/ia/as. Male Cra- 
mcrus. ScaorEiV. 

119. vocabtdum. Lcgc vascuium. Hki.nricb. 

121. id est, cibarium. Hacc est cxplicalio alteritis Sclio- 
liastac, paulo illius doctioris; quam ncc Schtirzfl. nec Cra- 
mciMH tntellcxcrunt. Pinum cibarium, pro viliort», ip*c Varro 
apud ,\on. p. 93, 14. Vid. Indic. ad Script. R. R. Schopb.v. 

123. negotiaies causas i. e. in quibus de iure quacritur. 
Hac parte notatur Schol. a Salmasio De subscr. ct sigti. te- 
stam. c. 25., excusatur a Schultingio Commentatt. Acad. Vol. 
IV. p. 228. Heihbich. 

128. cuius ocuhis itUrorsus cedit. Verissitne Schotiastc?. 
Vid. Lessingii annotata ad Winckelmanni Hisloriam artis, in 
Berliner Monatschrift, XI. Bd. 1788. p. 600. sq. Idem. 

134. stlaiaria purpurax illecebrosa. Perinsignis baec glos- 
sa, et quac unice continet veram interpretationcrn diflicilli* 
mac vocis. De qua voce partim inccrta, partim falsa ferun- 
tur oinnia ct interpretum luvenalis et Lexicographorttm. Rein 
attigtt, bis cunctis antiquior, Tumeb. Advcrss. XIX. p. 620. 
Opp. , sed summissius , quam qui satis audiri possct. Ncc 
mtiltuin profecit Casatibon. ad Tbeopbrast. p. 26. Hoc igi- 
tur agatnus. Stlatarius vox eomica, iam olim quibuidam Grain- 
maticis non intellecta. Glossac hidori : Stlataria, vestis pira- 
tica; quue sinc dubio ipsius luvcnalis cst glossa, ut iu illa 



Digitized by Google 



i 

AI) SCHOLIA SAT. VII. 



397 



congerie ulinc. Itcm ex uoslro Priscian. II. p. 589. Papias 
v. SUata: Inde sllataria purpttra dicitur , id est marina, vel 
uavis piratica. Lcgeudum : vel vestis piratica. Flaviu* Capcr 
p. 2246.: Stlataris (ius) si/ie clitera scribendum est t a stlata y 
rate piratica. Quidam videlicet scnbchant, ex pronuntialio- 
nis vitio, ut cocturnices apud euiidcm Graminaticum p. 2248 , 
ita sdactarius , quasi stalactariits , a Gracca originc. Conf. 
Vcstum , ct Gcllium X, 25. Capro paulo dislinctius Glossa 
vetus Stephani : SUatta, nttguttxov axuuovq *#Joc Naro tn- 
lium navigiorum plures sunt ac divcisae spccics. Vocub. La- 
tiniim lata : scd haec forma cx anliqua mansit promintiaudt 
et scribendi ratione , ut aliorutn aliquot vocabh. Glossne: 
Stlitts , J#'xa#, a?/aYatg, c cerlissima Vulcanii emeudationc. 
Vid. Lips. de rccta Pronunt. L. L. in Opp. T. 1. p. 465. a. 
Et primitivae formae vestigium habent etiam, quamvis cor- 
ruptae^ Isidoi i glossac : Latororum , genus navis , se</ latroci- 
niorum. Itcm: Latos , navis , qund crisi sua pervertit Grae- 
vius, nec Stiatos vere correxit La Ccrda , Adverss. sacr. p. 
332. Neque minus binc ductum lattna, piratica navis, apud 
Du Cangium. Quare Lennepio credi non potest, stlata pro 
stelaia a or«Aa>, o?£>Ua> esse, quasi instructam: Etymol. L. 
Gr. p. 1285. Durior haec seu aspiratio seu sihilus : Iata y sla- 
ta 9 sdata, ut Gr. pdgdto , ofiigdto et tfiigtito. Graeciae , rc- 
centioris tamen, unica cst his inceptivis litteris vox oxlfyyt^ 
ducta a oxgiyyeo, stringo, ut hanc in uno voc. formam faci- 
lius mireris, quam explices. Hermann. Commentat. de metiis 
Pindari p. 237. Dehcbat explicari hoc argomentum ad Quin- 
til. 1,4,16. Nunc de significatione testes audiamus antiquos 
et egregios , sed bodie vulgo aut incognitos nimis , aut ne- 
gligentius babitos. Gloss. Steph.: Siiatarus y nXayoq. De quo 
Reinesius plane fallitur, Epist. ad Rupert. p. 659. Item : 
Stlactarius, ioyu/ucoxo;. Glossaria Labbaei : Slattarius y fuco, an- 
cilla, igyojutoxoc 9 ubi animadverti velim, non mutari s pro 
st initio positum. ftursus Glossae: Fttco, igyofitoxoq. Voca- 
bulum hoc Latini nesciunt, et saltcin suspectum id habcn* 



Digitized by Google 



398 ANNOT ATIONES 

I 

dum est: quumquc Glossac Or. laL exponanl ioyou. ambivio- 
sus, scribcndum in illis quoquc arbilior fucosu s. Ipse Ci- 
cero amkitias ambitiosas fncosasque ita coniungit, ut simul 
nostram correctionem et probct el illustret. De ancilla li- 
dem f«icit idem Glossarium: sincillidu, ioyouoyxoc, -nutdtoxr, 
quain glossam cxplicant magni viri, Casaub. ad Theophr. I. c. 
ct Salmas. in Trel>ell. Poll. p. 327. F. docentcs , ancillam, 
ancillari, Lalinc dici de iis, qui sordide ( immo, qui caliide») 
adulaiitur. Addc Gesnerum h. v. Anitnadvertendum tamen 
crat, duas istic glossas latere, in unum coufusas: stncilla, 
soyoucoxo;. AncillnUi, nutdtoxn. ^Eoyoucoxoc. Glossac explicant 
adulalor, ambiciosits, ct sic ioyoucoztu , ioyotttoxtvco. Item : 
adsentio, igyoucoxcS, avyxaTUTt&spat. adsentatores, iroyouoyxot. 
(Istic adsentio idem cst quod assentor. Rutil. Lup. p. 134. 
vobis in suadendo assentiuntur, ubtGesncrus : „F. assentantur. il 
Malc. ) Hcsychius: ioyoucoxcov • iunutLtop. Vix tetigerunt, 
ncdum explanarunt, viin horutn verbb. rccenttores Lcxicogra- 
phi linguac Graccac. Facit liuc impr. Zonaras nuper demum 
editus, v. ucoxia et coniunctis, atque hoc maxime: ucoxiCco. 
%6 ftvxT*]Qt%co. to iunat%co. Glossae Stcph. : Mcoxoc. , sanna. 
Ut lenunctdus cst ptscalorium navigiutn, sic piraticum stlata, 
ille in pisccs, haec in hostium naves, lenocinia, insidias, frau- 
dcs, ludificationes, illcctamcnta exercens. Inde stlataritim di- 
ctuni, quod, tanquam stlata, decipit aut illectat, ac sanc, ut 
in scholio est, illccebrosum. Idcmque continct Glossa supra 
allata: Silaiarus , nXavbc. \td. Stephan. Thes. III. 340. G. 
Oiim sllatac fuissc videntur, quas postcrior actas naves Iti- 
sorias dixit, Kreuzer. Apud Petronium aeque turbatum , c. 
108., quum appareret , futurum non stlatariumbettum, i. e. 
nou lusoritim, nou iocularc. Atquc hinc denique assequor, 
quid sibi vclit glossa, quam , tanquam aenigtna, protulit ex 
Cod. Vossiano Valckenarius , Opusc. T. I. p. 241. : xvficvTijs, 
sUactarius. E Glossario Latino id sumtum, uhi cxstabat glos- 
sa : Stlactaritu, iusor: quem bomo indocttis putahat cssc tov 
xvfiivir^v. \u vcrsu Ennii pro navis apud licnnin. mcndose 



Digitized by Google 



AI) SCIIOLl A SAT. VII. 399 

lcgilur natus, idquc vilium hinc rnanavit in Lcxicon Forccl- 
lini v. St/. Hic aiitcin vcrsus addi poscit Fragmentis Ennii, 
ibi ab cdilorihus adliuc oniissus. Quod sccjuitur : Id est, mul- 
tiso/ia/is , Enuiiim interprctatur. Dc hala/aria Ducaugius in 
Gloss. ct Mcnogius Dictionnairc Etvmol. de la L. Fr. v. !ia~ 
trau. Heinricii. 

142. anie pedes , qui /itigmt. Longe nlitcr Agroetius 
Pulsch. p. 2274. (cf. Turnch. Advcrss. III. c 23.), ex cjuo 
Ciossa Isidori ; Antepedes, obsequia amicorum. Jdem. Prohus 
Vallae non consuitent, ut Cramerus ait, hahct, sed vn)«atnm 
consu/ant. Schopen. 

159. si tu ccrnon habes? Vid. inea ad poetam. Heinricu. 

160. Arcadico: asino, ac pcr hoc slidto , hebeti. Ahsur- 
tlum. Legc, ut slnt duo glosscmata, in candem scntcntinm 
scripta : Arcadico: asino. A rcadi co\ ac per hoc &lullo, 
Iiebeti. Planc gcmina exempla formulac ac per hoc hahcs I. 
149. VII. 35. Add. Donat. ad Terent. Andr. 1.2.4. Schope.i. 

162. de/iberativa eius , quam rccitat. Lcgc qui rccitat. 
Tdem. 

163. cum a tertio ab Urbe /apide castris jyositis, fulmine 
terrilus , eo quod propius atcederet. Lcgcndum vidctur: cum 
ad tertium ab Urbe /apidem — territus essct f quin 
propius accederet. Idem. 

165. proroga. Scribe praeroga, monitus a Martinio Lex. 
Philol. v. Stipu/or. Heinrich. Idcm coni. Cramcrus. Utrum- 
quc fefellit vera lectio. Scrihcndum procul duhio : pro, 
roga, quantunt tibi dem. Ita verissirac cxplicat v. stipulari, 
quod propric est, ut Ernestius in Cic. Clav. s. v. ait, in- 
terrogare alterum solenni formula , an velit aliquid polliccri, 
praestare etc. Nec insolens cst hic usus pracposit. pro, vclut 
XIII. 77. Schopek. 

168. controversiarum. ut 9 si uxor venenum trivcrit, ma- 
ritus recipiat ocu/oi. Post controversiarum cod. Sang. ita 
pergit : Mortaria caccos. Themala huiusmodi sci/icel contro- 
versiarum y si uxor etc. Rectissimc. Est enirn altcrius Scho- 



Digitized by Google 



400 



ANNOTATIONES 



liastac annotatio. In cxlr. legendum : ttt maritus recip. octt- 
los. Idem. 

171. desinit. Ita cod. Sang. Legc : desinet. Idi:m. 

174. Sumniula: ne. annonam perdat. sic m<rla mtdium 
signiftcat gradilis pattis. Cuincius Obss. XXVI, 17. rt Colbo- 
frcdtis ad Cod. Tlieod. T. V. p. 267. eorr. summu/a modum 
signifieat. Aliter Salmas. in Vopisc. p. 373. E. De pane gra- 
diii vid. Gotbofred. 1. c. IIeinrich. Cramcrtis rccte se ne- 
gat pcrspicere, quid modus panis sibi vclit, aut qua ratiouc 
csse possit intcrpretalio summu/ae apud poetam. Quarc lege 
cum eo: modicum significat gr. panis^ aut, si mavis, mecum 
ila . Sunimula: pretium significat gradiiis panis. Cod. Sang. 
sub mola. Scbopek. 

192. patticii. Immo nobiles omnes, et patricii ct plebeii. 
Ac sane patricios pro nobilibus quibuscuuquc acccpit, cuin 
eos novitiis oppouat. Ita Stanisl. Santinellus de Romanor. no- 
bilit., in Dissertatt. p. 83. Heinrich. 

196. futrit. Ita Pitlioeus ct cod. Sang. Tamen malitti 
cum Cromcro Jiteris. Schopen. 

204. rhctoris apud Allienas. Le»eapud Athen ie n ses. Idem. 

214. e Gallia recte Hcnnin. Kx boc scbolio Isidorus in 
Glossis : Allobroga, Gallnm. Rttfus. Sic lego : al vide Grae- 
vium ad b. I. Heinrich. 

218. proprium papatis , scil. nomcn. luvenal. VI, 633. 
pappas. Glossae Isidori: Pappas , paedagogus , qiu sequitur 
sttulentes. Gr. nunnoq. Pollux IV, 149. ibique VV.DD. Stepb. 
Glossae : nuiduyayyog , paedagogus , pedisequus. Scaligerana 
altera p. 176. it. Scaliger ad Euseb. Animadverss p. 40. b. 
Colluq. II. iu Excerplt. e vet. Lcx. discipulus ad scbolam exi- 
ens : ngofjXdof , dxoXovdovvTvg pot natduywyov. Scaliger in 
Manilium p. 406. sq. Glossae Pitboeanae : Eruli , domtudi. 
Alia significalionc dicunt nunnaq Graeci. Eustatb. ad Iliad. 
p. 565. xov TQOqpta nunnav ovdeig "EkXtjv xaUi, e Lexico 
Rltelorico. Salmas. in Lamprid. p. 114. B. Tlicod. Marcilius in 
Persium p. 70. Ipem. 



AI) SCHOLIA SAT. VIII. 401 

224. attt lanarius. Schurzfl. coni ut. Vulgatn bene ha- 
bet. Schopen. 

227. codex Horalii et Virgilii, in quibus etc. Legc co- 
di ces. Qunc scquuntur, quia et Horatius, alterius suot Scho. 
liastae, ut apparet. Idem. 

229. rare sine lite magistris redduntur mercedes. Ita Orel- 
lius ex cod. Snng. Jdem coil. mox optime post liora addit 
inlerrogati Idem. 

233. Daphnes. Vid. heisk. ad Constnnt. Porph. Ceremon. 
p. 16. He.much. 

234. Tisiphone. Error latet, opinor. In fabulis Tisiphone 
e*t Amphilochi soror: Apollod. 111,7,7. Hoc nomen sciolus 
videtur trnnstulisse ad proximum novercae Archemori. Idem. 

240. ne se corrumpanl. Becte cod. Sang. ne invicem se 
corruutpant. Schopen. 

242. itt etiam mores — corrumpant se. Hoc codicis Sang. 
additnmentum abesse malim. Idem. 

243. victori populus. Ad hoc Schol. vid. Lipsium Ex- 
curs. ad Tacit. Annal. 1,83. Gothofred. ad Cod. Thcodos. 
T. V. p. 439. Casaub. in Scriptt Aug. p. 66. E. Beisk. ad 
Constant. Cercmon. p. 102. Reimar. ad Dion. LXXVII, 10. 
IIli.nrich. 

Sat. VIII. v. 1. ordo, aut gradus. Bynkershoek Obss. V, 
10. ordo et gradus. Idem. Immo lege vel gradus. Schopen. 

15. Osct senex, Catinaeque puer^ Cumana meretrix. Itu 
versutn Bibaculi corr. Pithoeus. Vid. Wesseling. ad Anto- 
nini Aug. Itinerar. p. 87. , qui in antecedentibus pro ut et 
legit unde et. De Furio BibacuJo Quintil. X, 1, 96. et SpaU 
ding. ad eund. VIII, 6, 17. Heinrich. Add. Weichert. 1. 1. 
p. 331. et 362. Schopen. 

16. dedecorat. Vid. Lipsium in Senec. de Benef. IV, 32 
p.323. Heinrich. 

17. Quid prodest , qti proptcr Jlagitia etc. Lege Quid 
prodest, si propt. jl. Schopen. 

Vol. 1. 26 



Digitized by Google 



402 ANNOTATIOISES 

20. nisi suae virtitti aut noVditati se omavsrit. Scribe 
cum Crarncro : sua virtute ci nobilitate. Inr.M. 

26. intagines maiorum tuorttm ut consulatus. Lege vel 
consulatus. Idem. 

27. de sanguine rarus : id est y quod tales vel visum htt- 
beat. Ut sensus constet, lege: quod talem civem habeat. 
Pertinet glossema ad voc. ovanti. Idem. 

28. tVQrjxafAtv y ovy/at'oojusy, Vid. Locns. Epiphyll. V, 
10. lul. Firmicus <le errore prof. relig. p. 400. Heinrich. 

33. id est, nigrutn liominem. Cod. Sang. tU nigrttm. Cor- 
rige : id est, ut si nigrum. Scbopen. 

39. Blandus Rubellius. Vid. adDion. Cass. p. 1012. 1.59. 
Falsa cst opinio, hunc cnndem esse, qui Suctonio AulusPlau- 
tius Ncr. c. 35. , nuper repclita ea Heidelbergae , Sludior. 
Vol.VI. p. 113. Nequc sic ihi erravit vir rerum pariter ac 
vnborum iutclligentissimus , Oudendorpius. Sumtus error a 
Peschwitzio, p. 118. n # 83. De hoc Scholio vid. Hcssel. in In- 
dic. Inscriptt. Gudian. p. XLVIII. Heimuch. 

40. superbus es nobilitate generis tumidusque feratur. Cra- 
merus : ,,V»*rha uttima , tumidusqite fcratur , videnlur csse 
laudata c pocta, nesco quo." Verissime. Est loeus Virgilii 
mire truncatus, Aen. X. 20., Turnusque feratur per medios 
insignis equis y tumidusque secundo Marte rttat. Schopeic. 

43. con, sub ag. plebeia mulier. pauper t in castris natits. 
Male Hcnnin. plebeia muliere pattper. Nempe a voc. patt/x-r 
allcrum incipit scholium, cuius lemma periit. Ioem. 

49. quaestiones obscuras. Hominis docti interpretatio. 
Vid. Gothofred. ad Cod. Tlieodos. T. V. p. 230. Heiisrich. 

51. Eufraten : Jluvius est in Oriente, id est nomen mi- 
litia dal el cttram cohortis smnit. Lcgendum: Hic petit: id 
est, nouten sttmit, Eufraten : fluvius etc. ScnorEit. 

53. Hcrmae. Laudut hoc scholium Sluiter. Lcctt. Ando- 
cid. p. 32. Hr.nRiCH. In extrcm. cod. Sang. //// marmorcum' 
in hoc igitur tantum distas ab Hcrmulis. Recte ; scd pro igi- 
tur iciihcnduin videtur inquit. Schopen. 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. VIII 



403 



6 1 . quando hellum cst , de quocunque venerit armcnto. 
Coil. Sang. : quando bellum est , id est ille et nobilis equus. 
qui semjyer prendit alios , dc quo venerit armento. Post bel- 
litm est exridit lemmo Nobilis hic. Deinde scrib. cum 
Oivllio: id eU , ille. est nobilis equus , qui semper praecedit 
alios, de quocunquc venerit armento. Idem. 

Ibid. equorum. Lege quorum. Heinrich. 

64. non attendit etc. Corrige ex cod. Sang. non atfen- 
ditur. Schopen. 

68. ut miremur facta tua % non te. Scribe non genus. 
Idem. 

90. exhausta. Vid. Bentlei. ad Hornt. Epod. V , 37. 
f lEifCRicn. qui piratas olim Cilicas cxspoiiaverunU Cod. Sang. 
reete erspoiiaverint. Ceterum hic rursus scholia diversae ma- 
iuis dirimenda sunt, hoc modo : Piratae Cilicuni: bene 
Capitoncm et Numitorem elc. Particulam igitur 9 vulgo post 
bene positarn , addidit is , qui corpus scholiorum consarcina- 
vit. Schopen. 

94 Cilicum : accusantibus provinciaiibus. Lege cx Valla : 
damnante senatu: accusantibus prov. Idem. 

98. iurc beliorum. I-cge bciii. Vid. adVl. 153. Idem. 

103. Et cum Parrhasii : pictorum — artifices fuerunt. 
Phidiacum : Phidias statuarius fuit. Ita scrihcuda utriusque 
Scholiastac annotatio. Idem. 

104. id est, quae a fabro etc. Excidit lemma : rarae sine 
Mentore. Alterius enim Scholiastae sunt verha. Idem. 

105. Antonius etc. Scholium, a Rutgersio frustra tcnta- 
tum, egregie corrigit Ruhnkenius ad Vellei. 11,31. p. 177. sq. 
Verum non confudit Scholiastes Caiuin cum M. Antonio, ut 
ait vir summus; sed verha C. Antonius a Caesare accusatus. 
a prioribus seiungenda sunt , tanquam glossa alius auctoris. 
De M. Antonio , Triumviri patre , conf. Ern. Clav. Cic. p. 
101. b. Heinrich. Ruhnkcn. ila legit: Antonius , Triianviri 
Anlonii pater y curator, ut ait Saliustius, orae maritimae, qua 



Digitized by 



404 ANNOTATIONES 

- 

Romanum esset impcrium, contra piratas. Viil. Sallust. Fragm. 
p. 219, 27.^ Gcrl. Schopbn. 

112. de resinapilos tollcre, pro rcsina. Schol. ad IX. init. 
de obsequio acquirere. Rarissimum cxemplum Ovid. Met. VI, 
80. de cuspide, cui vix unum uddi potest Lucretianum. Vide 
omnino Salmas. ad Scriptt. Hist.Aug. p. 213. A. La Cerdam 
Adverss. Sacr. c. 147. num. 7. Wernsdorf. Poett. Min. T. IIT. 
p. 449. Mca ad Sat. VI, 45. Heineich. Cod. Sang. recte Narn 
putes et furti. Duas glossas hic csse, Cramerus iam vidit, sed 
male seiunxit. Prior , ad luvenalis vcrba unctamque Cb- 
rinthum pcrtinens , finitur in v. deditas. Tum incipit altcra 
Nam putes, inquit, hoc lcmmate : Quid resinata. Schopen. 

120. discinxerit: qid ibi bella finierat. id esl y quid tolles 
etc. Duo et hic glossemata diversa, sic scribenda : discin- 
xerit: qui ibi bella finierat. Discinxerit: id est 9 quid 
tolles etc. Idem. 

123. possit repugnare. Lege possint. Idem. 

127. Si e rebus intonsus tion est. Pithoeus si epfiebus 
int. non est; rccte, et sic hoc scholium cxhibct Grotius Flor. 
spars. p. 111. Heinricb. Cod. Sang. Vendit a. s. Erebus m- 
tunsus si non est puer. Legendum: vendit sfccrsecomes : ephc- 
bus intonsus. si nemo: si non est puer. Ilacc sunt alterius 
glossatoris. Sciiopen. 

136. Si Jrangis : id est 9 si crudelis nimium sis. hebetes 
L lict, securesi retunsae etc. Ita scribeudum cx cod. Sang. 
Idem. 

139. hoc quod et Sallustius. Lege hoc est y quod Sallu- 
stius. Idem. 

145. birro Gallico. Salmas. ad Tertull. de Pall. p. 269. 
Reiff. ad Artemidor. p. 312. Raynaud. Thcs. Graev. T. VI. 
p. 1284. F. IIeinrich. Probus Vallac lucerna , ut vulgo legi- 
tur, habet, nou luna. Vid. Cramer. Schopen. 

148. ne celeres rotae sequantur. Legenduin celerius. 
lor.M. 

153. manuas. Vid. Salmas. adScriptt. Hist. Aug. p. 416.E. 



Digitized by Google 



Al) SCIIOLIA SAT. VIII. 



405 



Plin. KxercilL p. 188. Hrimuch. Ouae sequuntur, vino nam 
solet fessis animalibus infmuli /to/xieum, carent lemmate suo, 
infundtl. JVec insolcns est vino infiuidi hordeum , pro ad- 
spergi. Columell. XII. 47. olivas aceto infundere. Vid. Indic. 
Scriplt. R. R. Schopen. 

157. Epona. Scholium laudat P. Scrivcrius in Syllog. 
Fpp. post Alciati Epist. ad B. Mattium p. 226. Nic. Ileins. 
IVoIt. in Prndent. p. 157. Hkinrich. Pro Epona dcalege.Epona 
na m dea. Schopen. 

1(50. ideocurrit. Lc$e id es /, occurrit. IIeikrich. Ve- 
rissiino. Cod. Sang. ideo occurrit. Praetcrea excidit lemma : 
Currit. In sccjq. Valla : r/ui prope portam habitat. Sed ma- 
nere, pro habitarc, etiarn supru ad III. 200. et 166., ubi ta- 
roen legendum : cara manetur pensione. Schopen. 

162. Cyantx nomen tabernariae pro qualibet. Scorlum. 
Ante scortum rcpetendum lemma Cyane* Siquidem allcr 
Scholiasta id anuotavit. Idem. 

174. Sardanapali corr. Rut"ersius. Mox loculorum , in 
quibus rnavult Muncker. Mytho«raph. Lat. T. II. p. 167. Vid. 
Salmas. Exercitt. Plin. p. 848. Heinrich. 

183. id est, qiudquid dimittati fuerimus , peius superest. 
Crnmcrus: „Corrupto, inquit, loco sanando non unum em- 
plastrum in promptu est." Ex trihus tarnen, quae attulit vir 
optimus, nullum prodest. Lcge : quidquid insectati fueri* 
mus. ScHorE5. 

184. paradoxi, mirnj. naoudo$o\6yovq atTert Salmas. in 
Vopisc. p. 384. F, nullo auctoris indicio. nagado^u /iv- 
dtvovjtq, Timaeus in TeoavoXoyoi. Coronati in ludis sacris, 
athletae et musici artilices, poetac, comoedi, citharoedi, cet. 
vulgo paradoxi vocati ; Plutarcho nagado^onxai , de quo 
vid. Nic. Ignarra de Palaestr. Neapolit. p. 35. laud. a Ruhnk. 
Bibl. crit. V. p. 80. Cf. Schneid. v. J7a£aJo£o£. Ista frequens 
appellatio in Graecis Inscriptt. Reines. Class. III. 36. Mura- 
tor. T. II. p. 630. nr. 1. Casaub. in Dion. Chr. Diatrib. p. 
402. Reisk. Steph. Glossae : Jlagdo*o^o<; , mirus , excellens. 



Digitized by 



406 A iN N O T ATIO i\ E S 

Falconer. ad Inscript. Alhlet. p. 43. sq. ct p. 45. do lioc 
Scliolio, scd male. Heisrich. 

185. Catulli. Scholium indocti houiinis, Q. Lutatium Ca- 
tulum cum Catullo inimographo pcrmutantis. Recte. hacteuus 
Schurzfl. Catullus hic urbanus dicitur XIII, 111. ab arte, i. 
q. urbicus s. urbicarius. Salmas. in Trehell. Poll. p.314. sq. 
Ad hunc iucpte translata narratio de Vorano servo furaci, 
quac ad Q. Lulat. Catulura perlinct. Est fur Voranus Ho. 
ratii, Scrm. I, 8, 39., de quo, quicquid hic traditur, sed imil- 
to sanius, hahet Schol. Cruq. in Auctat io p. 691. ct Por- 
phvrio. ViJ. Oesner. Thes. s. Ejcchalrio. Cocl. Rhodig. Lectt. 
antiq. X. c. 49. Iam confer Schurzfl. et Rupcrt. in Com- 
ment., et atlrnirare inscitiam! Idem. 

186. (juantum iile geslum imitatus cst scenicum. Lego : 
quam iile y gestum imitatus scenicum. Male Schurzfl. Idf.m. 

189. trisctwria. Corrigo: locas y tres cursus nobilittm 
fabulas agentium: dic^tum , quia tres simid excant , quam- 
vis aliquid quaerentes. quamvis 9 pro valde, cupide. jNihil vi- 
dit Voss. Etym. p. 458. Idem. Iocos hahct cod. Sang. Iu 
seqq. pro quamvis malim quasi. Sciiopen. 

191. neaniscologos. Salinas. ad Tert dc Pall. p. 208. ah 
audacia iti iocis dicteriisque iaciendis. Mimorum est vtun- 
ivftv. Jac. Gronov. ad Minuc. Felic. p. 355. Heinrich. 

196. ut in arena se locet , sed ut mimum agat. Cod. 
Sang. ut non in arena, optitne. Mox scrihc sed vel mimitrn 
agat. ScnoPEN. 

200. Mirmillo. Pleniora haec profert Vossius Etym. p. 
323. h , puta ex suis ineditis. Rem egregie illustrat Salmas. 
Exercitt. Plin. p. 29. a. Festus in Retiario y uhi Scalig. verba 
adscripsit , tanquam ex Scholio luvenal., quae tamen ipsius 
sunt Festi. Hewricii. 

207. tunicae. Has nugas castigat Sahnas. in Vopisc. p. 
404. E. Idem. 

221. Nei*o jTroados libros scripsit. Gotisal. ad Pctron. 
p. 142. Idem. 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. VIII. 407 



225. gattdentis: imitari titharocdi Graeci coronam flcci- 
pientis. Sensus nullus cst. Legcudujn : gaudentis: inslar ci- 
tharoedi etc. Schopen. 

227. voei missaria. Vcre scribitur: vocis missaria. „to 
xr t ovxxoov intclligi , juunu sua adscripseial los. Scaligcr": 
Voss. dc Vitiis Serm. p. 505. Vid. Salmas. Lxcrcitt. Plin. p. 
6-30. F, qucm coinpilavit Almclov. IIeinrk.h. 

213. Aliobrogac. Vid. Obcrlin. ad Caesar. B. Gall. p. 13. 
Idem. 

235. Aut, 5i estis id conari , quod Jtoc pacto debent pu~ 
niri. Cod. Snni;. Ausi esfis id ronari. Necte ; scd practerca 
scriLendum deleat, ut alii iam vidcrunt. Schopen. 

241. quia bello navaii. Legc qui btllo n. Idem. 

242. Thessaliae campis. Burmami. ad Antb. Lat. I. p, 221. 
Ilcvn. ad Virg. Gcorg. I, 490. Hei.nrich. Cod. Saiig. recte 
ut Pompeitts. Idem. 

243. IIoc nam differt ab Augusto Cicero, quia aiia ar- 
mattts, alia pacatus dtjenderit iifertatem et civitatem. Vide, 
iiiiui ego |>ortcutuni lectionis, qtiam alii aliter tenlarunt, 
rccte procuravei im, scribcudo: IJoc nam differt — Citero, 
qttod alter armatus oppresscrit, alter togatus de- 

Jenderit iibertatem et civitatem. Idem. 

247. a centurioiie clc. Vid. scliolium ud XIV, 193. 
Lipsius de Mil. Rom. V, 18. Opp. T. III. p. 220. , a cjuo' 
Appulciani loci notitiam liausit cullidus dissimulator in Nor. 
Bibl. univers. Gcrman. Vol. Clll. p. 396. Ad Dion. Cais* 
p. 797, 19., ubi {nifijog pro vitc. JIeinbich. 

253. secundo , pt r Marittm , familia nova. Nam primo 
per Civeroncm. Nobilitati, hoc est , ttt trittmpharet. Vei se- 
ctutda iuuro dixit ctc. Lege: secunda: pcr Marittm — Ci- 
ceronem. Vel secttnda iattro dixit ctc. Altcrius Scboliasfae 

. sunt, quae niale intcrpositu leguntur, sic corrigenda : Nobi- 
lis o. i. c. s. : hoc est, ut triumpharet. Schopek. 

254. coiiega L. Dleniiii. Jmmo T. Manlii. In iis, 
quae scquunlur: Hoc cxemplo patris pro bcllo Samnitico et 



Digitized by Google 



408 ANNOTATIONES 

Tusco, bcllo Gallico ab hostibus est JiUus interempttts , perpe- 
ram legitur pro. Scribe post. Deimle pro btllo Gallico 
reponendmn vel Gallico, nisi mavis totum, ut advcntititun, 
deleri. (dem. 

259. Anvilla natus: Ocriculana captiva. Orellius prae- 
clarc: Ocrisia, Curnicuiana captiva. Idem. 

260. Sextus a Romulo. Hinc incipit alter Scholiasta. 
Idem. 

266. cruci adfixit. Uncle hoc? IVam eius niliil ilicunt 
scri|>tores, Liv. 11,5. extr. Dionys. Halic. Antiqq. V, 13. iuit. 
Similis est narratio de Xerxe ap. Hcrodol. VIII, 118. Hein- 
rich. Diriincudac hic rursus annotatioucs utriusquc Sclio- 
liastae, itcrato lemmate Matronis lug. ante Pindivius. 

ScHOPEN. 

Sat. IX. v. 1. et niiul dc obseqttio libidinis possit ad- 
qtiirere. Lege ut nihil. Idem. 

5. Lttcilii. Vid.Wernsdorf.Poelt. Lat.Min. III. p. XXIII. 
Hrinrich. In antecedcntibus rccte cod. Sang. : Servus y iti- 
quit, colapho. Schopen. 

6. tua scilicet nebulo. Lege tua scilicet, Naevole. 
Idem. 

11. id est , facetiis etc. Tres intcrpretationes diversac. 
Hrihricb. Imo duae, ut fcrine ubique. Siquidem prior ita 
scripta fuit : Et saiibus : facetiis urbicis abwidans, id est i/r- 
ba/uts. Schopen. 

Ibid. iocis fatigare , pro vexare; et fatigare simpliciter 
dicitur pro iocari et ludere. Salinas. in Vopisc. p. 482. A. 
Heinrich. 

14. psilotrum - dropacem. Pignor. dc Serv. p. 48. Lips. 
ad Senec. p. 477. n. 10. Scaliger ad Manil. p. 362. et 411. 
Ti. Hemst. ad Plut. Aristopli. p. 412. Toup. Emendd. in Suid. 
p. 94. Saluias. Epist. de Caesarie' et Coma p. 241. Idem. 
Lege: psiiotntm sigttificat vel dropavem, quo soiebant sc 
accurare. ScnopEi». 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. IX. 409 

— • 

15. fruticante : jTopulante. Lege cum Orellio: pulluiante. 
Vid. ad FV. 57. Idem. 

26. solebas sciiicet. Prius vocabulum, cum ipsius poetae 
sit, litteris obliquis scribi oportebat. Quae post confiteris 
sequuntur, ea ad vers, 27. pertinent, ut sit lcrnma reslituen- 
dum Utile et hoc. Particulam autem idem additlit, cuius 
fraudem supra ad VI. 153. et VIII. 90. detexi. Idem. 

31. aerosum. Vid. Salmas. in Vopisc. p. 417. C. Digg. 
XLVI, 3, 102. pccunia aerosa. IIeinricii. 

35. diptycliis. Vid. Salmas. in Sparlian. p. 16. F. lu- 
ret. ad Symmacb. p. 47. Glossar. msc. ap. Delacerdam Ad- 
verss. Sacr. p. 360. Tabellae dicuntur dipticae, quibus corrupto- 
res puellis smun inscribunt amorem. Est glossa Iuvcnalis. Idem. 
Eadem glossa extat ctiam apud Papiam. Sciiopen. 

40. Computat ac cevet: fiat computatio. cevet , crisat. 
Haec ita legenda sunt: Compulat ac cevet: cevet, crissat. 
Ponat u r calculus: fiat computatio. r Idem. 

50. dextrocheria. dt£i6yttya: Casaubon. in Capitolin. 
p. 180. C. Immo dttyoyfQiu. Vid. Salmas. in Trebcll. Poll. 
p. 309. sq. et in Capitol. p. 248. F. Laudatur scbolium u 
Gonsal. ad Petron. p 116. Heinrich. 

52. scamnum. De sella gestatoria accepit Lipsius in Epi- 
stola Opp. T. II. p. 121. Magis dicturn est pro subsellio, ut 
ex bonis auctoribus Lexica. Quanquam et fuit gestatio sca- 
rnno, ut Lipsius e Celso. De voc. Voss. Etymol. Compara 
Graec. pdfrgov dc subsellio apud Demostb. et alios. Savaro 
ad Sidon. p. 23. sq. Idem. 

57. super exhausto. Legc cum Scburzfl. nuper exhaustus, 
transacto vindemiarum tempore. Idem. 

61. ut solent infantes delectare. Corrige d el ectari. 
Schopen. 

62. ac per lioc Gallo inquit, dixit. legetur: id est, l<ga~ 
lario donabitur. Lege : An vero hoc Gallo , inquit , legetur? 
dixit legatum fiet y id est , legatario donabitur. Certum est, 
boc postrcmum si spectes , Icctum fuisse a scbolii auctore 



Digitized by 



410 



ANKOTATIONKS 



legatum IIeinbich. Miniine inutari dcbcbat (nrinula, Sclio- 
liastis usituta, ac pcr hoc. Viil. ad VII. 160. Sunt verba »1- 
tcrius commcntatoris quae ita rrstitueuda videntur : Cy tn- 
b ala puls anli s: ac per hoc G allum i nq uinatu m cli- 
jit. legatttm Jiet : id esi y legatario donabitur. Schopek. 

64. ttnictts ocidus Cyclopis. Cod. Sang. vcrissiinc : uni- 
cttSy ut octdus Cyclopis. Ita intcrpun^enduni psL Unicusxc- 
buin cst ltivviiilis. Vid. Ilcinricli. ad b I. Idem. 

81. f/uo te vertas clc. Lei^e cuin Scburzfl . : t/uo te vcr- 
ttts ad haec ; qttae dictttrtts es ? Idkm. 

84. scilicel qtta a/ntd aerariuni patres nomina natortun 
deferehant fiiiorum , vel nominttm notitiam devtdgare contest* 
p. Sic obih-r Salnia*. lcgit, ad Lumprid. p. 177. A. Post 
devulgare inscre solebant. Locutio apud aerarittm siguificiit 
apud praefectum acrarii. De re Gutbcr. Oflf. Domus Aug. 
III, 33. p. 843. Bi isson. S< lcctt. Antiquitt. I. c. 5. Salmas. 
Excrcitt. Plin. p. 504. D. Forncr. Rcr. Quotid IV. c. 25. 
HEinnicH. Cod. Sang. post Jiliorum ita pcrgit: Tollis enim 
e. I : nativitatibtis. spargcre gatuies : id est , nominum etc. 
Recte. Est cniin alterius Scboliastac annotatio. Scho"peji. 

99. ne tibi despectac sint 9 qttas habet cinaedtts iras. id 
est 9 qttamvis cara annona veneni sit, tamen venena dat, qttan- 
ticumqtte distrahantur. Utriusque Scboliastae annotatio male 
bic confusa. Alter post verba cittaedus iras ita perrcxil: 
Venena dat 9 quanticunque distraftanlttr. Alter lemmati Uis 
opibus, nunc extrito, adscripsit : id est, quamvis caraannonu 
veneni sit, tamen dat. Cod. Sang. tamen dat y omisso vcnena. 
Idem. 

101. vel , in Areopago Atltenis. Hinc incipit alterius 
scbolium, quod ita scribendum : ut Curia Martis Ath.; 
ut in Areop. Atlienis. Idem. 

109. infertores , qtti inlata carpunt. Muncker. Syllog. 
Epist. Burrn. V. p. 405. „Mulim, iitfertores 9 et qui etc. Ncque 
enim infertores iidcin et carptore*." Iimno duae sunt Glos- 
sae, una: infertores ; altera: qui illata carptuxt. Heikrich. 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. X. 411 

114. petebat. Lege petebas. Quod scquitur /// tacere 
possittt, ad tol.uu .«eiiti.iitiam pcrtinet. Schopen. 

115. magis prodere secreta dominoruni cupiunt quam vi~ 
vert. Postrema vo\ corrupta. Les*e bibere. Idi-.m. 

118. ut tos possit contemncre. Corrige possis Idem. 

133. nudtos inberbes habes tibi crescentes. Au succre- 
scentes? Idem. 

137. thus minuturn manna vocant. Isid. GIoss. Tus (tfius), 
pollen, mawia, vel genus pigtnenti. Add. Reines. Varr. Lectt. 
II. c. 8. Hkimiicu. Iii seqij. pio ct legc V el. Scuopen. 

13^. aut habeam , ubi mancam, aut supra quod incunt- 
bam senex. Novum lioc scholium, cuius lemina pcriit Sciibe: 
quo sit mihi tuta: ut habcam, ubi tnaneam elc. Idbm. 

14*2. tjuonun laturas. Vid. Salixias. Plin. Exereitt. p. 239. F. 
Heiwbicu. 

146. p/as/ac, archetypus. Hoc pertinet ad vcrba: Qui 
midlas Jac. etc. Idem. 

Sat. X. v. 5. quid tam merito credis optare. Lcgc 
optandum. Schopen. 

22. ut generaliter intclligi hoc poeta Jigiwnte in Nerone. 
lta cod. Sang. , teste Orellio. Legc: vult generaliter intcl- 
ligi hoc poeta, aut figurate in Neronem. Formula vult 
intelligi cuin alihi legitur, tum mox ad v. 74. Idem. 

24. in foro Traiani. Vid. ad Dion. Cass. II. p. 1133. 
Hinc causa patet, cur syngmphae comburantur in foro Traia- 
ni, Scriptt. H. Aug. p. 4. C. et 222. fi. Casaub. ad Suet. 
Aug. c. 32. Du Fresne Glossar. v. Arca nr. 4. Heiwricii. 

Ibid. usque ad Cetvalem praef. M. Neratius Ccrealis 
Coustantio Imp. Prucfcctus Urbi a. 352. p. C. N. Vid. Va- 
les. ad Marcelliu. XIV, 11. p. 47. Tillemont. Histor. Impe- 
rat. T. IV. P. II. p. 745. sq. Prosopograph. Codieis Theo- 
dos. T. VII. Ritteri, s. h. nom. Dc arcis in foro cf. Scbol. 
ad XIV, 261. Idem. 

27. vinum coloratum. Elinenhorst. Ind. in Appulei. v. 



Digitized by 



412 



ANNOTATIONES 



Colare locum sic ponit cx vet. manuscripto : In aurata pluala 
cum vinum colatum acceperis. Colare vinum monct apudApi- 
ciurn legi I. 1. c. 4. Tertullian. de Anima c. 9. berylli flu- 
ctttant colato nitore. Sed integra vox ista , rarioris quidcm 
usus. Glossne : Coloratus, OTtXfteoc. Et sic fortnsse scriben-. 
dum apud Tertull. Ducnng. Gl. Gr. v. KoXXd&ov. Heikricb. 
Certe lcgendum /iala. A in vitium abiit, ut pauto ante in 
Setio. Schoi»en. 

35. palmatam, togam. Vid. Dukcr. nd Florum I, 5, 6. 
Salmas. in.Vopisc. p. 509. B. Heinbicr^ Vide, num istud nd 
verba in lutiiva Iovis ndscriptum fuerit. Scqopen. 

38. purpura confoctam. Vid. Salmas. in Vopisc. p.368. F. 
ct Exercilt. Plin. p. 330. F. Ferrnr. R. Vest. II. 8. p. 712. 
Gracv. addcndum censct et inter lovis et togam. Ulcus gru- 
vius latet. Heinrich. 

43. virga. Snlmns. in Vopisc. p: 358. B. Heines. Epist. 
ad Rupcrt. p. 66. sq. Idem. 

55. in signis insignarc. Vid. Gesncr. Tbes. v. Incerare. 
Rbodius Lcxic. Scribon. v. Signare. Idbm. 

57. imaginem corum. Dele eorum cum Gesnero ad Clau- 
dian. XXII, 244. Ide.m. 

63. Tibtrio usquc adeo carus amicus. Salmns. in Lain- 
prid. p. 178. E. Latinilas in Gallicismum vergcns : chvrami. Idem. 

74. quae apud Nyrtiam civitatem coiitur. Ita recte cod. 
Sang. Schopen. 

75. si — occidcrtt faciione Tiberium Neronem sua, po- 
tuissel favore fortunae modo Augustus esse. Codex Sang. esset. 
Unde Orellius legi iubet: ovcidere — potuisset favore fortunac, 
modo Augustus esset. Prnetera sua transponendum videlur post 
factione. Idem. 

76. hac ipsa : Et hac ipsa diceret eum Augustum popu- 
lus Seianwn, qua illi detrahit, potestatem imperii secuta. Ita 
Cramerus. Veruin in cod. Saug. , teste Orellio , leinma est 
boc: diceret hora. Dein subiungitnr: ac ipsa diceret — Seia- 
num. Quo inttni addilaincuto, uude venit, redire iusso, vc- 



Digitized by Google 



A D SCHOLIA SAT. X. 413 

tus Pithoei glossa ita rrstitucnda est : hac ipsa: qua illi de- 
tra/iit, potestate imperii exuto. Idem. 

82. multos habet fornax , quos exurat. Scripsit capit 
fornax. I d e m . 

87. Quoniam dederat. Hic incipil Scholiasta alter. Idim. 

93. Tiberius nam Nero. Itn iccte cod. S.ing. Idem. 

95. Iujita aggercm etc. Vid. Lips. ad Tar. Ann. IV, 2. 
et de Mil. Rohi. V, 14., multo uingis INardini Roni. Vet. T. IV. 
p. 1082. B. ct Borrich. ihid. p. 1551. A. Hei.mucii. 

97. perveniunt cod. Sang. Maliin proveni unt. Schopew. 

129. Filius autem fabri ftrrarii fuit Demosthenes. Lrge 
cuin cod. Sang. Quem pater: nam filius fabri etc. Vidc supia 
ad IX. 26. Idem. 

136. sfplustra. Voss. Etymol. Heins. ad Sil. Ital. X, 328. 
Glossae: Aplustra, nttgov nXofav, ws"Ewioq. De quo Sal- 
mas. Exercitt. p. 404. Sanc in puppe: non tamrn ornamen- 
tum, sed quam nautae hodieque alam appellant, signum ven- 
torum mutationibus in alto mari notandis. ucpXaorog. Boct- 
liger. Mus. archaeol. p. 23. Beckmann. Syrnbol. I V. 556. Hacc 
nativa et propria videtur esse significatio, unde reliquae ma- 
narunt. Cf. Lexx. Heikricu. 

Ibid. Alii dicunt rostra navis. Ut ucpXuora Graeci cx- 
posuerunt ta uxqootoXiu. Salmas. Excrcitt. p. 404. B. Schef- 
fer. R. Navic. II. c. 6. xogvpfta , id est xeoaTa, a xoQvnTfiv, 
unde xoovffj. Heyn. Ohss. ad Iliad. *, 241. Hinc Lat. co- 
rymba, non corymbi y in ornameutis nnv.iura. Idem. 

150. in ortum Macrobii praesfant eos , qui iunguntur 
Mauritaniae , aeqxdtate , aetate , virtute. Fortasse scripsit: 
Macrobii, qui praestant alteros y qui iunguntur etc. Sgiiopev. 

158. constat nam etc. Notat haec Cuper. de Elcphant. 
11,4. in Thes. Antiqq. Sallengr. T. III. p. 142. E. Heikkich. 
Quod hic Hannibalem fulmine ictum ait , cum supra lega- 
tur, cum a frigore oculum perdidisse , id non drhchal Pi- 
thoetun offendere. Quippe duorum haec interprrlum, et 
eruditione et acumine dissimilium. Scuopen. 



Digitized by Google 



414 ANNOTATIONES 

162- Prttsia in Yrcynin civitas. SehuriLfl. merito ista ilr- 
lenda censcf, utpote a sciolo iuvccln. Idem. 

167. stttdentes. Vid. Spaldin». ncl Qtiintil. II, 7, 1- 
IIeinrich 

171. quem hodie dieimus ordinarium lapidem. lam Vi_ 
truv. II, 8,5., ubi nunc vid Schncid., post Snlmas. Excrcitl. 
p. 86'A et 870. R. Idfm. Mox vitiose : Jn hac igitar urhe 
Alcxandcr, devictis Persis ingressus, vcneno periit. Lege : fn 
hanc igiltw urhem, dtvictis Persis , ingresstts etc. Deniquc 
pro detinet scribendum tenet. Vitiuin peperit svllaba prae- 
cedentis vocis male repetita. Schoten. 

172. exiguo loco, i. e. scpulcro. Petron. , qui cxtrcmo 
Antoninorum tempore sc*rip»it, c. 112. s. fin. commodarvt 
modo illa pcrituro locwn ; et per Inscriptt. sic pnssim. Conf. 
Salmas. ad Inscr. Herod. Att. p. 59. Hinc paulo difterl /o- 
ctdtts, arca, oogog : Lcxica e Plinio. Sic tninen et iocus dici 
potuit, ut Ilesychius: 2oqo£* ppt^ta, &/jxtj. Gousal. ad Pelron. 
p. 182. Heimuch. 

174. Athonem montem. Burm. Anlliol. Lat. I. p. 19,1. 
corrigit Athon 9 et pro in Achaiam malit Thraciam. Meliora 
haec : sed illa sunt Scholiastne. Idem. Nc liacc quideui milii 
vidcntur mcliora. Vix enim dubito, i\\\\\\ Acltaia utrobique 
designet Gracciam, cui etiam Servius ad Virg. Gcorg. I. 332. 
inontem illum ndscribit. A verbis Ponttim contahulasse na- 
vibus novum scbolium incipil, hoc lemmate: cons tratu m 
classihus. Sgiiopex. 

178. Sostratus poeta f. Miro modo obloquitur Gesner. 
v. Cantare s. fin. Hewrich. ut alae eis sudtut dcdit Schre- 
velius, ex Salmasii, ut vidctur, emendationc. Schopejt. 

180. Ventos scilicet. Solebat verberare Jlatus. Sic nam 
fingtuil Graeci poetae. Scribe coniunctim: ventos scilicet so- 
lebat verberare flagris. Sic nam ete. Idem. 

184. serviret. Lege servivit. Ila Pithocus ct cod. Sang. 

loEM. 

196. qui discerni possint intcr se. Legc quibtts. Idem. 



Digitized by Googld 



Al) SCHOMA SAT. X. 



415 



198. senilms enitn nna essc vidctnr forma. Scribe seni- 
bus anteniy aiit enim dclcnduin. Vid. Drakcnhorch. ad Liv. 
X. 39. 4. Idf.m. 

200. Notandum mascidino genere dixisse, rtt hic gingiva. 
Ridicultis crror, indignus ccnsore Vossio de Arte Grammat. 
Ilf, 19. IIeisfich. Scripsit tamcn ut sit hic gingiva. Sciiope?. 

210. parvitatem. V«*re Orcllius per aetatrm. Idem. 

221. Archiater. Gruler. luscriptt p. DCXXXJI. 4. Ar- 
c/uatros. Gesncr. Tlies. in v. Brisson. s. v. FJeimuch. 

225. quot villas halteat extonsor, eo die , qui me tutitn- 
dity senator factus. Orellius pro eo die bene hodie. Scd re- 
sident alia, quae corrigi poscunt. Scribe : quot villas haheat 
hodie y qui me totondit , ex tonsore senator facttts. 
ScaoPEN. 

230. dum incibat. Scripsit cihat, ut paulo antc. Error 
fluxit ex iterata litlera praccedcnte. Idem. 

234. incipit nullum agnoscere de suis, nec filios suos aut 
amicos. Vitium traxisse suis, perspicuum est. Lcge de ser- 
vis, qnod ipsius poetac scntentia rcquirit. Idem. 

238. Ad Phialcn : inipuram hanc fuisse demonstrat poeta, 
interea et artificeni ad inqttietandum senis inguineni. Repone: 
impuratn lianc fuisse demonstrat poeta mulierem et artifi- 
cem etc. Idem. 

239. ex eo quam diu prostilerit. Lege : ex eo , q uo d 
diu etc. Idem. 

260. Portantc: quae solcnt a filiis in ftaiere patris fieri. 
Cod. Sang. in funera patrum. Hinc scribcndum coniicio : 
quia solent a filiis funera patrum fieri. Idem. 

273. apttd caeteros ctc. Non male Scburzfl. : aeque ut 
caeteros, et mox reiictus exercitu, ense /fcriit, cttm hausto ve- 
neno, ex accepto frequenter antidoto ita pcrire non posset. Vid. 
quos Freinshem. laudat ad Liv. Suppl. CII, 54. Idem. 

302. conferri in pueris. Dele iru Idem. 

304. tui : cui multorum erit causa malorum cl ineentium. 
Hacc pertinent ad v. 310. et cum scholio, qtiod ibi lcgitur, 



Digitized by 



416 ANNOTATIONES 

sic couiun«cnda sunt : exulta in pulchritudine jilii tui,quae 
e i multorum ctc. Quac sequitur glossa id est, tyrannus, ad- 
scripta crat luvenalis verbis Nidlus ephebnm , v. 306. Idem. 

315. plus nam dolent mariti. In adulteros quaqtta lex 
iubet, exercent. Orellius coniecit Maiora in adtdteros quam 
quae etc. Hoc probo , illucl non itcm. Scribe uno tenore: 
plus nam dolentes mariti in adulteros, qttam qttae lex iu- 
bet y cxcrcent. Idem. 

317. piscis, grandis capitis, postremis cxilis. Cod. Sang. 
postremus. An grandis capite, in postremis exilis? Idem. 

322. sive est haec Appia : quaelibet nobilis matrona, in 
desiderio viri. niiiil alittd propter libidinem spectat. In cod. 
Sang. verbis nihil alittd — spectat appositnm est sequentis 
versus leinma : Deterior totos. Recte. Eailem eorruptela in 
anteeedentibus. Scribe : ttd is in g tt in i bus: in desiderio 
viri. Pro propter edit. Sclirevcl. optime practer. InEM. 

325. nam propterea. Legrndum videtur: nonne pro- 
ptcrea damnati sttnt? Idem. 

320. dttm laesa aut contempta erubescit, dum laesus amor 

■ 

irascitur. Post erubescit rcpete lemma: Cum stim. o. p. a. 
. Siquidein altcrius sunt sequentia. Idem. 

330. quod qttasi de industria etc. Verissimc Craraerus 
monet, narrationcm e Suelon. Claud. c. 29. ad verbum ex- 
prcssam esse; ut sitlegendum: quasi de indttstria simularen- 
tttr ad avertendum pericidttm , quod imminere ipsi per quae- 
dam portenta ostenderetttr. Nescio, unde snmserit, cjuae sc- 
quuntur: Hostilium transeunlem per forttm rapuit Clauditts 
et nccavit. Ccrtc pertincnt ad v. 331. et corrigenda sunt, ut 
arbitror, boc niodo : Optimus hic: Siliutn transcuntem 
etc. Idem. 

335. dos scilicet secundttm morcm. Scbolium illustr. Ios. 
Mercer. ad Aristaenet. p. 46. ed. Pauw. Ueinrich. 

336. auspices ut solebant tutptiis interesse. Male Crame- 
rus pro ut coni. autem. Scripserim nam. Schopen. 



Digitized by Googl 



AD SCHOLIA SAT. XI. 417 

339. si contradixeris , moreris ; si consentias , patdulum 
mortem differis. Lege: si contradixeris , mox mori eris , « 
consentias — differes. Idem. 

364. vin, xo/tf quieta esse potest vitae. Scribc: qua 
sola quieta esse potest vita, Idem. 

365. ne quid Deos , qiu sapiat , timebit. Haec intclligi 
nequeunt. Repone: non 9 inquit, Deos, qui sapiat, timebit. 
Pravam scilicet nonnulloruro codicum lectionem etiam peio- 
rem reddidit interpretando. Idem. 

Sat. XI. v # 1. per Atticum vero divitem vult intelligi quem- 
libet. Molcstam vero debctur titaaxevaoTfj, qui Commentarios 
duorum Intcrpretum ( pluribus enim usum fuissc vix crcdi- 
clcrim) consarcinavit ct uno voluminc complexus est Vid. 
supra ad 11.92. IX. 26. Quare legendum: Atticusi per 
Atticum divitem ctc. Sunt alterius Grammatict verba. Idem. 

8. superba et delicata. Immo, sitperba dictata, ut scribit 
Gotbotred* ad Codic. Tbeodos. T. III. p. 327., praeeunte 
Rutgersio. Heikrich. Pro aut liaec scripturus lege et lw.ec 
scripturus. Nisi potius et bic duo scbolia diversa ab inter- 
polatore consuta sunt, ut sit scribendum : et regia verba: 
id est, fiaec scripturus etc. In seqq. male legitur quae iuris 
et consuetudinis erant ab iisdem scribi, qni accepto pretio se in 
ludo distraJtebant. Repone : ab iis describi, qui accepto 
pretio se in ludum distrahcbant. Idem ad v. 20. : distratmnt 
se ad ludum. Sciiopen. 

14. hos gustits, masctdinum. Vocem postrcmam Scliurzfl. 
deleri vult. Quis enim, inquit, gustus alius, quam masculini 
gencris esse dicet? Rccte boc; sed reincdiuin nimis atrox. 
Vidc, num scripserit: hos gustus; vox culittac. Idem. 

15. Nunquam anirno prctiis o.: intensiose emunt, quae 
caritts distrahtmlur. Ita Pitli. et cod. Sang. Legc : nunquam 
animo pretiis o. inlerius si: emunt, quae ctc. Adscripsit 
totum luveualis vcrsum. Idem. 

Vol. i. 37 



Digitized by Google 



418 ANNOTATIONES 

19. Ficlile autem patinam accipiens ut cacabum. Lcge : 
jMtinam accipe vel cacabum. Idkm. 

20. miscellanea. Hacc non esse assis, iudicat Vossiiii 
Etym. v. Misceo. Verius Salmas. iu Treb. Poll. p. 328. b. 
A. ct Forcellin. v. MisctlL At ipsum scliolium hoc miscel- 
laneum est, ct duae glossac in unum conflatae. Prior est : ge- 
nus — ferculi. Ante gcmis rcpetentlum voc. misceiianea. Al- 
tcra: Miscelianea cibus etc. IJeikrich. 

27. id est y agnosce te. Altcrius cst glossa. Quare prac- 
pone lemma yycofri otaviov. Schopes. 

39. qui evcntus subsequitur comestorem, cum non ha/teat. 
Ita Cramerus. At cod. Sang. sic: comestorem, cucum n ha- 
beat. Hinc corrigo : cum crumenam non /tabeat. Est glossa 
ad luvenalis verba Quis enim te t . deficientt crumena. Idem. :1 

40. cum omne patrimonium etc. Excidit lemma Ac re- 
bus mtrsis. Siquidem altcrius ista sunt Glossatoris. Idem. 

46. id est , ad Baias , ubi maior est iuxuria. Lcgc , ut 
novum hinc scliolium incipial : Baias: id est, ad Baias 9 
ubi ctc. Eodcm modo in seqq. Rutgcrs. V. L. II. 16. mcn- 
dum sustulit, scribendo: exiiium sibi indicunt. anno Circ. 
uno : annum abesse patriae suae. Ccterum paulo anlc cod. 
Sang. optime postfacuitas addit creditori. Idem. 

60. Nimc poeta vult hoc intel/igi. In prima vocc, quae 
prorsus inanis est, latct lcmma Nam c. Idem. 

63. vtstis, quam in sanguine Nessi Ccntauri tinctam, uxor 
sua, causa peiiicis , Deianira, vestiendam porrexit. Scripsit 
qxuvn ei, sanguine N. C. tinctam, uxor sua Deianira caussa 
ptiiicis etc. Idcm vitium supra ad II. 56. Idem. 

75. sive digesto succo malo. Lcgc succi : i d est, di- 
gesto succo ma/o. Scboliastac alterius essc, pntet etiam cx 
eod. Sang. , ubi legitur suci. Id esl , non digesto suco malo. 
Idem. 

78. sed iis, qui haberent bene Rntgcrs. I. c. V. 10. Cod. 
Sang. sed his. Idem. 

80. Sqttalidus in magna. Ilunc vcrsum Lipsius adscri- 



Digitized by Google 



AD Sf.IIOLIA SAT. XI. 419 

LensElcctt. II, 15. T. I. Opp. p. 321. addit: „de ergastulario 
arcipiendum, ex Scholiastc." A trjui hic scliolii nihil cst. Heih- 
Rirn. Luhinum intelligit, ut supra. Schopew. 

83. ii/ non tangcret. Scribe langcrcnt. Idem. 

111. Conturbantibtts Gallis Senonibus. Legendum Incur- 
sa n ti bu s. In sqq. Dicit nam lovem advcntum Senonum prae- 
nuniiasse Gallorum , miror, corruptclam nullidum subo- 
luisse. Scripsit: Dicttnt nam lunonem adventum etc. Res 
satis nota. Idrm. 

114. dii fecertmt. Officittm vatis : sacerdotttm munere 
fungentibus. Jpsorum enim ftterat etc. Ita recte 1. A. Fabri- 
cias, ut sit altcrius* glossa. Idcm. 

Wl.fierent. Cod. Sang. fucrtnt, quod favet Schrevelio, 
vcl potius Salmasio, lcgenti facerent. Idem. 

127. hinc surgit orexis: iibido vescendi hinc deleclat ri- 
hwn capere, si mensa est eburnea. Orcllius: „An aiiectat, 
pro dclcctatl" Irnmo duae glossoe male conflatac. Lcgendum: 
hinc s. orcjris: iibido vescendi. hinc: deiectat cibum capere 9 
si etc. Impersonaliter deiectat, optimorum excmplo. Idem. 

128. mensis sciiicet. Co<l. Sang. rcctius mensae. Idem 
in seqq. nisi fuerit — composita. Unde patet, etiam post ita 
iilis scriptum fuisse mensae, non mensis. Idem. 

130. qui me ex comparatione contemnat, non cum invito. 
Cocl. Sang. contemnit. Non male. Praeterca transpone eum 
non invilo. Idem. 

137. bolctaria, genus lancis nut disci. Salmas. in Tre- 
bell. Poll. p. 340. E. Heikrich. 

138. Pygargns. Vetercs Glossae penes Salmas. Exercilt. 
Plin. p. 163. D. Pygargos, damma. Spanhcm. de Usu Nu- 
mism, I. p. 200. Retriorcs, pro posteriorcs, scquior actas di- 
xit: Vossius Art. Gr. IV V 27. fin. Idem. Huc pertinet glossa 
alterius Scholiastae , qnae aherravit ad v. 139. : Pyiargns, 
avis genus, clagatopes appeiiatur. Corruplam esse v. claga- 
lopes, viri docti consentiunt ; sed quas in uius locum certa- 
tim avcs offerunt, earum nolla mei quidem stomachi est. Ne 



Digitized by Google 



420 



ANNOTATIONES 



multa. Suspicor, Graeca liic delitesccrc , quae a lihrariis, 
pracsertim iu lioc scriplorum genere, omnium pessimc tra- 
ctata esse constat, totumque locum sic scrihi oporterc: py- 
g arg us : avis genus , n a o u rorr t pnvyrjVt/stv ci p- 
y i\ v appellatur. Vid. Etym. M. p. 630, 49. Voss. Etym. v. Py- 
gargus. ScnorEN. 

139. Et S<ythicae vofucres: Jasianus, uno zijc qpuotdoc. 
tur et alvum Argo navis. Cod. Sang. niliilo sauius turel 
aluum. Lcgendum vidctur: Jasianus , dno rtjc (buotdog di- 
ctus et advectus Argo navi. Martial. XIII. 72. tle pha- 
siana: Argiva primmn sum transporlala carina, Ante niihi 
notum nil nisi Phasis crat. Vid. <uios laudat Lobeck. ad 
Phryn. p. 460. Ioem. 

141. lanionuin codices, xoQfioc ftaystQixog. Vid. Ti. Heni- 
sterh. ad Lueian. T. J. p. 371. Helnrich. 

142. subtrahcns. Lrgc subtrahit. Schopeji. 

162. id est t speras forsitaii etc. Casp. Barlh. Advv. XXV, 1. 
Duo liic Scholia in uiiiini cunliisa. Pi ius iucptum ; alterum 
incipit: Nuiu:, iiuput, cjcspci tas etc IIkinrich. Recte id cjui- 
dem vir acutissimus ; sed nc sic quidcm res integra cst. In 
ipso enim initio alterius scholii mendum laict ; quod ego sic 
corrigo: Ne, inquit, exspectes. Schopex. 

163. barbatos i. e. philosophos. Hoc scholium scriptum 
est anle tempora Thcodosiana. Vid. Savaro ad Sidon. p. 20. 
Aurel. Victor Epit. 48, 10. Heinricu. 

167. ad Venertm sid* 7 illis saltantibus. Ita cod. Sang. 
S c r i p» i t : ad Venercm sci/ i cet 9 i/lis saltantibus . S c n o r e n . 

169. res aut luxurias. Hacc pcrtinent ad verh. Non 
capit has nugas. Idem. 

171). quidam luic non erat ut mesocori. Lipsius corr. 
Opp. T. II. p. 449. qitia atlknc uon erat, ut mesochori. Immo : 
(jtiia adhuc rnos non erat. De mesochoro, vid. Plin. Epist. II, 
14, 6. et ihi VV. DD. Lipsius I. I. Valcs. ad Ammian. Mar- 
ccll. XIV, 6., imprimis Salmas. ad Vopisc. p. 503. Posterioris 
orchestrac fuit Hto6/ m oooc, et rccentius ipsum vocabulum: 



Digitized by Google 



AD SGHOLIA SAT. XI 



421 



quare fallitur Boettiger. Prolus. de co, quid sit docere fn- 
bulam, p. 8. not. Add. Salmas. iterum in Tertull. dc Pall. 
p. 443. et Epist. de Region. et Eccl. Suburbic. post Epistol. 
a Cleinentio ed. p. 31. Ibi Glossa : Dlanudttctor , ptoo%OQOg f 
et in Vopisc. I. c. At eadem antca ibid. p. 481. B. sic: 
Manuductits, pser. Heiniucii. 

172. divites cantilenis turpibus. Fortasse post divites ex- 
cidit delec te ntu r. Schopen. 

173. pytismate. Quantivis pretii scbolium: itidcmque , 
copiosius lnmcn, locum illustravit maximus intcrpres, los. Sca- 
liger , Not. in Manil. V, 505. p. 412. ed. Argentor. Quara 
quidem sententiani solam bonam et veram, reliquas sive sen- 
tentias sivc ineptias ne commemoratu quidem dignas, rcctis- 
simc iudicat Gesner. Tbes. v. Pjrtisma. Pcrinepte autem, quip- 
pe non intelligens, et ab Henninio arripiens , Scatigeri sen- 
tentiam posuit Bupert. in Comment. ln scbol. quae sequun- 
tur: ut leve sit ctc, ab alio nssutn esse vidit Gesncr. 1. c. Cf. 
cund. v. Orbis n. 6. Heixrich. 

174. divitibus non debebat cum Cramero reponi pro 
vulgato divitum. Intellige Jbrtunae. Schopen* 

184. mire nec ipsi rei pepercil poeta. Egregie Tweste- 
nius ipsi Persico pepercit. Mox pro : Ne uxor tibi bilem con- 
trahat, legerim Nc uxor tibi , inquit, bitem contr. Ita sac- 
pissime. Idem. 

190. nam referentes tibi gratiam, Lege non referentes. 

Idem. 

193. Praeda caballorum : pompa. Leg. pompae, quae 
est glossa ad voc caballortmu Iniquus in boc scbol. Gronov. 
Obss. IV, 24. init. Heinrich. Ante verba Quoniam Circensibus 
illis elc. , quae. est glossa alterius Scboliastae, deest lemma : 
Praeda cab allorum. Schopen. 

Ibid. repti Jreingebantur. Savaro ad Sidon. Carm. p. 198. 
Perperaui binc Salinas. in Trcbetl. Poll. p. 312. F. Heihrich. 

199. (>uia eintiqttitus. Praeponc lcmma pucllae , ut 
sit novum scboliuin. Male Cramerus. Schopeh. 



Digitized by 



422 ANNOTATIONES 

Sat. v. 4. pugnanti Gorgone Blaura : Minervac simi- 
lis agna; et Maara etc. Perturbata liaec corrigo: Par ire l- 
lus: similis agna. pugnauti Gorgone Maura : Minervac. Et 
Maura elc. Heikrich. 

- 

9.Jerus 9 indomitus. Sic interpungcndum. Schopen. 

13. Trevis, civitatem Flaminiae. Fallitur Schurzfl. , quum- 
vis s.uperbe loqucns. Itinerarium Hicrosolytnitanum : Civiias 
Trevis. Ubi vid. Wesseling. p. 613. Meikricii. 

14. sacerdote recte Scliurzfl. pro sacerdoti. Schope*. 
27. in templo Isidis. Ti. Hetnst. ad Lucian. T. I. p. 208. 

Scbolium laudat Mitscherl. ad Hor. I. p. 78. Heinrich. 

31. latus dabat navis. Graece. diaxoiyitv ct uiuioi/jtr : 
Pollux Onomast. Recentiorcs Gracci nXayiuCuv. Virg, Acn. 
1, 105. Idem. 

33. iacturam merc. fatcrc. Forccll. v. lactura. (xftoXqv 
nonto&ui: ad Polluc. I, 99. Glossac: 'ExfioXij , lactus. Pacu- 
vius apud Varron. de L. L. VI. p. 101. Bip. Ecbolas quassant. 
Jdem. 

46. bascaudas. „Vet. ex. liabuit mascaudas." Pitli. Al- 
qui bnec forma debcbat rclinqui integra , quatidoquidcm ea 
varietas est, ac non corruptela. Vid. Salmas. in Trebell. Poll. 
p. 333. F, in Tcrtull. de Pall. p. 70. cf. Epist. cd. Clcm. 
p. 195. De voc. Ducang. Idem. Cod. Sang. mox et cacabos, 
Lcgc vel cacabos. Schofen. 

54. et per hoc brcviorem faccrct. Post brcviorcm deest 
navem. Idem. 

67. prosfjerus. Dc forma adicctivi Durmann. Antb.Lat. II. 
p. 407. Heikrich. 

76. et intcrius tutiorem sui nominis ftcit. Addita haec 
vx sentcntia poetae, v. 80. 81. Itaquc non recle boc sclio- 
lium interprctatur F. A. Wolfius, Von citier mildcn Sliflung 
Trajans, p. 13. not. Nihil omnino constat dc Traiano Osli- 
ensis portus instauralore : verum cius tutelam Puteolani por- 
lus tcstanliir l.tpiduin inscriptiones apud Murator. V. Schuci- 
dcr. ad Vitruv. T. II. p. 412. Idem. 



Digitized by 000^ 



AD SCHOLIA SAT. XII. 



4i>> 



77. intrant mare et adthittiint terram so/idanu Cod. 
Sang. vcrissime inlrant intra mare et dimiltunt terr. solidam. 
Schope*. 

85. qui de ture Jacli sunt. Lcge, d t terra. Heirbjch. 
Emendationcm confirmat scholium, a Schurzfl. prolatum: 
Dicil molles , qnod ihi tura crementur , quae Arabes molles 
miitunt ; vel certe ait , ex molli tt rcctnti ttrra extruite fwr- 
bidam aram. Schope*. 

94. nec suspecta : id tst , ne me putes hac humanitate 
haereditatem adpttert; trts habet filios. altaria: sacrificia. 
Ita recte Schurzfl. Idem. , 

97. coturnix Nulla : Ironiam ad sterilitatem retulit. occi- 
ditur pro patrt Jebricitante, non 9 ut dicam, pro amico paupere. 
Mirc ista et luxata ct corrupta stint. Rcpono: nimia est 
impensa: ironia; ad sterilitatem retulit. coturnix NuU 
la: occiditur pro patre Jebricitante , nedum pro amico pau- 
pere. Idem. 

101. llecatombem promittttnt , ut moriantur. Cotl. Sang. 
om. ut. Lege n e moriantttr. In sqq. pro Alii vero Schurzfl. 
non malc illi vero. Idem. 

105. id est, inHvtruria. Ilacc perperam altevit alia ma- 
nus. IJeimuch. Credo; sed unde error? Apnd poelam, ni fal- 
lor, viliose lcgebatur et Tttsco pascilur agro. SciiopEn. 

107. Et ipst dicit. Lege ut ipse. Idem. 

108. Pyrr/io Epirotarum regi etc. Vide Cuper. in The- 
saur. Sallengr. T. III. p. 106. C. [Iei5Iuch. 

111. si etiam hoc genus tmere liceat. Post etiam cxci- 
disse puto beluam, ob similitudinem , ut fit, litterarum. 
Schope*. 

129. montibus auntm exaequet: id est, in patrimonio 
/tabendo. Reponc in patrimonio augcndo. Vid. Cic. de Orat. 
II. 55. Idem. 

Sat. XI II. v. 1. Ita male virtutem csse ait, ttt dhpliccat 
crimen ipsi, qui malc commisit. Cori igo : Ita validam virtutetn 



Digitized by 



424 ANNOT ATIONES 

esse. Heinbicu. Hoc certc longo praestat commentis Schurzfl. 
et Crameri, quorum alter altero infelicius locum tentavit. 
Nec tamcn Heinrichius verum assecutus est. Lcgc: Ita amjtM- 
bilem virttttem esse. Cic de Amicit 8. Nihil virtute amabiliits. 

SCHOPEN. 

4. subposuisse pro sorte 9 loco sortitionis, supposilis iudt- 
cibus. Ita illud explicat Schulting. Diss. II. dc Recusat. iu- 
dicis c. 6. 4, et rera docet ex Asconio in Cic. Verr. I. 1. fin. 
Heikrich. 

11. sed ita ut oportet etc. Cod. Schurzfl. plenius sed 
ita dole, ut virum oportet, securidum damnum. Probo, nisi 
quod scripserim oportet , et secunditm dammtm. Scdope*. 

14. Jlagrantibus, iratis. Leg. iratus. Heikiucd. Ante 
iratus addendum videtur id est, quod exciderc eo facilius 
poterat, quia olim unico * scribi solebat. In seqq. , restituto 
lemmate, sio scribe : Tu quamvis: Tu nunc minima etc. 
Idem. 

16. haec seni. Repete lcmma stupet haec; ut sit altc- 
rius scholium. Idbm. 

31. cum scelerata secula, nos lutnc errorem patimur. Le- 
ge: cum scelerata sint secula. Minus beno Orellius. Idem. 

33. Hoc ex proverbio Graeco natdtc dig ydyoprcc. Ita 
Pithocus correxit. Cod. Bud. naZfec, ol ydoovTec. Cod. Sang. 
JlaeCOI TePONTeC. Hinc patet, truncata esse Graeca in 
principio. Legc : die naitieg ol yigovrsg. Vid. Gaisford, Pa- 
roem. Graec. p. 34. et 184. Idbm. 

44. ut bene placeat etiam exsiccato Jeculento, aut lique^ 
Jacto. Lege: ut Veneri placeat. Scriptum erat Beneri. 
Vid. Indic. ad Cic Fragm. v. Litterae. Sequentia ex duabus 
glossis conflata sunt. Unus ad verba Et iam siccato anno- 
taverat: et iam exsiccato. Alter adscripsit : Jaeculento ct //- 
quefacto. Nimirurn hic legit in versu poetac , ut Schurztl. 
iam vidit , saccato , pro siccalo. Hemrich. Ego in priore 
glossa scripserim id est, iam exsiccato. Schopen. 

53. mirabile nam JUit. Ita recte cod. Sang. Idem. 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. XIII. 425 



58. iuvenes deferens. Idcm cod. iuvenis. Pnulo antc 
atl v. 57. ita hubct : Maiores g. a. c. Deferebat puer iuve- 
nts liccl in domo sua esset ditior. Divitiae autcm vencrabile 
aetas. Idf.m. 

66. Prodigia , quae bellum civile Caesaris et Pompeii 
praecesserunt. Repetc leinma : et foetae c, m, 9 ut liinc in- 
c"piat alterius annotatio. Dc re vid. Appian. Bcll.Civ. II. p. 450. 
Steph. Idem. 

75. si hominis testimonium intersit. Antc intersit cxcidit 
ft 9 id est, non, Vid. Gaii lnd« sigl. p. 455. Idem. 

97. sed apud Elidem coronatttsest» Schurzfl. henc et apud 
Elidem. Gravius corrupta sunt, quac scquuntur : Mclius esl 
cxun uno pede currere, quam pauperem vivere, etsi Iwc sis in 
cttrsity fptod Ladas. Audactcr transpono : Melius est cum uno 
pcde divitem vivere , quam pauperem currere, etsi etc. 
Quod addidi divitem, hausit similitudo syllaharum proxima- 
runi. Idem. 

103. quod omnia diversa sunt facto. Rutgcrs. I. I. VI. 
18. diverso fiuntfato, quod recipicndum. Idem. 

109. Nam cum, i/iquit, hominis , qtti malam causam ha- 
bet, id est, qui denegat alienum. Ita vereRutgcrs Mox scri- 
bcndum : ac facere irrisionem. IIeinricr. 

112. Tttm miser exclamasi praecones Graccorum , quia 
antiqui tubas non habebant. Corrigo: Sttntora: praeco- 
nem Graccorwn; qttia etc. Idem. 

117. ut quid sacrificamns. Lege attt quid sacrificdinus 
cx ipso pocla. Similitcr mox incipit, ad v. 168. Schoi'en. 

119. Ut videOj inquit , inter vos et P^ageiiittm, Glossa 
sensu caret Rcponendum: Ut video , inquity nihil intcr- 
estinter vos et V. Idem. 

121. Cynici absque pallio, tloc rcfutat Gataker. ad Au- 
tonin. IV. §. 30. Heinricb. Ferrar. dc R. Vcst. I. 15. p. 647. 
legit : Nam Cynica iuteresis mater Stoicae. CynicUtbsque tunica, 
ex paliio exerto brachio. ScnorEN. 

124. per ailegoriam sufficere sc dicit in solalium amico, 



Digitized by Google 



1 



426 ANNOTATIONES 

damnutn merentL Unius litterae lnutalionc scnsus restituilur. 
Scribe damnum maerenti. Idem. 

144. futnc, qui depositum tibi negavit, compara. Lege cx 
cori. Sang. lutic, qui depositum. Ioem. 

146. incendia sulf. coepta: sulfuratas esse iantuts ab in- 
cendiario. Bcne sic Scburzfl. lilier scriptus. Idem. 

157. nomen praeftcti vigilutn. Immo, praefecti Urbi. 
Vid, Rulinkcn. ad Vcllei. II, 98. p. 391. post Cuiac. Para- 
titl. ad I, 28. Cod. Iust. Heisrich. 

175. id est, pula quam maioribus ctc. Male Hulgcrs. 
quam quas. Lcgo : pttta, quatn maioribtts poenis affici, et 
quantum anitnus tttus exposcit; quid iibi prodest? nec da- 
mnum ex hac re resarciri potest. Idem. Non placet remediun ; 
nec ipse reperi mclius. In seqq. verba : puta igitttr htmc co//- 
tinuo vinciis ligare , male coalucrunt cum scbolio priorc. 
Legc : abreptum c. h. g. c. : ptaa, hunc continuo vinclis li- 
gari. De ciccto igitur vid. ad XI. 1. Pro vulg. ligare cotl. 
Sang. rectc ligari. Scuopen. 

192. animtts scxus i. e. ieminei. Vid. D. Hcins. ad Sil. 
Ital. III. 114. Idem. 

209. id est y qui cogitavcrit scelus admittere, reus est etc. 
Cod. Sang. qui iam cogilaverit, superscripta littera n vocabulo 
ianu Unde Orellius legeudum coni. qui nam. Minus felici- 
tcr. Scripsit: qtti animo cogitavit. Vid. ad VI. 96. Ean- 
dem scntcntiam iisdcm pnene vcrbis expressit Sclioliasta allcr, 
cuius annotatio bodie male ad v. 208. legitur. I11 extrcmis 
cod. Sang. rccte tanquam si cogitata perpetraverit. Idem. 

223. Physici nam asserunt ctc. Haec pertincnt ad illuct 
luvenalis : nec ventorum rabie, v. 225. Quod lemma restitu- 
endum cst etiara ante verba Nam ex nimio, undc alter , ut 
apparct, Scboliasta incipiL Idem. 

235. vivere mertterit optimc cod. Sang. Idem. 

247. exilio dcputabittti\ Nic. Antonius dc lui. Exul. I. II, 
1. §.8. corr. deportabitur. Tamcti ipsc aflcrt ex Concil. 
Tulctano : Maracittus exilio drputatus. Neinpe exiiio drpu- 



Digitized by Google 



AD SCIIOLIA SAT. XIV 



427 



t€iri , ut fcris deputari dicitur, pro destinari. Vid. Forcel- 
lin. Isidor. Origg. p. 367. Ergastula, — ubi depidantur noxiu 
Ueiniucu. 

Sat. XIV. v. 1. Contraria indoli mala institutio in natu- 
ram vertit. Ita recte SchurzfL codex. Schofen. 

5. Frilinnire. Proprium est hirundinum. Curmann. ad 
Anthol. Lat. I. p. G04. 11. p. 427. De lioc sclioiio vid. Ca- 
saub. ad .Thcophrast. c. V. p. 74. Fisch. Salmas. ad Hist. Aug. 
p. 519. ct Burmann. I. c. I. p. 519. Heikiucii. Cod. Sang. 
rcclc Apud antiquos nam in cornu. Quae praecedunt Fritin- 
nire aves dicuntur , id est (sic enim Icgendum) strepere aut 
sonare, temere illata sunt ab hominc sciolo. Schope*. 

9. a patre didicit iuxuriosus et guiosus. Exquisitior lo- 
culio, de qua vid. los. Mcrccrum ad Aristacnet. p. 128. cd. 
Pauw. Heinrich. Graccismus nullum, si quid video, locum 
hic habet. Scholiastes enim, verba explicaturus poetae ncbu- 
lone parente El cana monstranie guia, adscripsit: id est, a 
patre didicit luxurio so et guloso. Glossa, quac scquitur, 
altcrius Gramniatici csl. Schopen. 

12. non posse revocari. Aut cxcidit , aut ccrtc animo 
supplendum est dicit vcl ait. Ioem. 

22. sabana. Ti. Hemstcrh. ad Aristoph. Plutum p. 283. 
Gothofred. ad Cod. Theodos. T. II. p. 355. Meurs. Auctar. 
philolog. c. 32. Inde a sabanis , id cst sabanarii , dicti, qui 
bulnea aulae curabant : lo. Lydus dc Magistr. Rom. p. 282. 
lnter sabana ct iintea sic distinguit Thcod. Murcilius in Pcr- 
sii Sat. V. p. 126., ut lintea sint teuuiora cx lino, sabaua 
crassiora jix cannabe. Heinrich. Vulgo perpcram Icgitur id 
est, sic servus cruciatur. Rcponc id est, si scrvus* Nimirum 
rcspicit poelac: Tum fclix. ScnorEW. 

23. Quid suadet iuveni: patcrna crudciitate, Quid haec 
glossa >ihi velit , fruslra quacras. Lcgcndum: nisi pater - 
nam crude litate ///. Ull ima sv llaba v. iuvcni pcpcrit racn- 
dum. Idem. 



Digitized by 



428 



ANNOTATIONES 



24. continuo ac uno. Cod. Sang. continuarc uno. liiuc 
Orellius rccte continuatc uno cmcndat. Idem. 

29. pusillas: iocundc, pro aclale. Ita rectc Scliurzfl. Idem. 

53. dctcrius quam le etc. Lcgo, praceuntibus aliis, dc- 
tcrius qnam tu, attt eo detcrius, quoniam te magistro. Idem. 

62. anaglyplia , sigillis. Refercnda haec glossa est ad 
vcrba ivtsa aspera, ut rnonuit Pithocus. Idem. 

71. civem bonum, si eum ita institueris. Post bonum plene 
interpungendum. Mox incipit alter. Qunre restitue lemma prae- 
ccdcns. Idem. 

78. antiqui crttcibus figebant. Hacc scripta aliquanlo post 
Constantintim : is cnim sustulit supplicium crucis. Vid. Pi - 
thoeus ad h. I. et Lipsius dc Cruce III. c. 14. Cuiac. Ohss. 
XVI, 1. Heixrich. 

84. ad venationem. Vid. Lipsius in Senec. I. dc Benef. 
c. 12. Idem. 

90. Fortunac apud Praeneste. Cod. Sang. Forttaiae vero 
apud Pr.y conglutinandi particula male addita. Vid. snpra act 
XI. 1. Loci intcgritatem rcstitucs itcrando lemmatc vinccns 
For. attpte Ilcr. aedem. Altcrum Scholiastam hacc annotare, 
pridem obscrvatum est ah aliis. Scbopeti. 

91. Legilur in Sttetonio. En miram hoininis oscitantiam, 
qui e trihus lihcrtis , quos Suetonius nominatim distinxit, 
unum nohis Posiden procudit. Ceteruni cx codem Suctonio pro 
spectacula qttoqtte corrigcndum est s pec tactttaq u e. Idem. 

92. minnit patrimonium Jabricando. Sevutus patrem sci~ 
iicet, ei qttod remanserat de paUnmonio , fiiitts otnne in aecli- 
ficiis iw/>endit. Cramcrus : „Sang. id est, qttod remans. 9 ut 
abhinc incipiat novum Schol. , ad vcrha Frcgit o/)es pcrti- 
ncns." Non pcrsanavit locum vir optimus. Reponc : lur- 
bavit filins : sectttus pnUvm sciticct, id csl, qttod rcmanse- 
rat clc. Idem. 

104. uti baptiza/itnr rccte cod. Sang. Idem. 
124. ettm sequi in avaritia, qttae ntdlis satiatttr divitiis. 
Hacc pertiiient ad lemina insatiabilc votttm, quod cod. Sang, 



AD SCHOLIA SAT. XIV. 



429 



servavit, oroissa scholii parte priore. Minus bcne Orellius. 
Idem, 

127. neque enim omnia sustinet unqitam : id est, omnia 
stistinet. Corrigo: icl est, omnino sustinet. Legit Schol. ne- 
qite enim non; idquc sine dubio verum est. Heinrich. 

133. quia quando ponitur culloribus hortorum, Umc seca- 
titr. Emendo : quia, , quando promitur cultoribus horto 
po rrum , tiuic secatur, Idem. 

145. id est, cum vicinum etc. Ante haec verba, quae 
sunt alterius interprctis, cxcidit lemma : si pretio domi* 
nus. Schope.n. 

150. de huiusmodi se queruntur. Orellio legendum vide- 
tur de huiusmodi scelere quer. Idem. 

153. Avaritiam dicit. Hoc alter annotavit. Idem. 

156. oxrjuu vnovota. Imperitissime Pithoeus legi vult 
o/? ( ua intpovtjg. Apud Rhctores vnovota idem fere, quod 
oxTjftartouog, figura, et omnino quacpiam ironia : quod ge- 
nus Casaubonus attigit ad Suet. Vespas. 13. et apparate tra- 
ctavit Erncstius in Lexicis Technologiac Bhetor. Aliud est 
vnovota pro ukXqyonta. Verum haec confundi videmus ; 
quod accidit Eruestio v. vnov., quin ipsi Bufmkenio, quanw 
vis maximo in hoc genere artifici , ad Timaeum p. 200. sq. 
IIeimuch. 

193. ut centurio fias etc, Vid. Fabricius ad Dion. Cas- 
sium p. 798. §. 200. Idem. 

194. si vis centurio miiitare. De hoc loquendi genere 
conf. Salmas. in Spartian. p. 163. B. Idem. 

197. signifer. Lipsius dissentit , de Mil. Bom, II, 8. Opp. 
T. III. p. 55. , multo rcctius cxplicans dc primopilo, qui le- 
gionis aquilam regebat cum praemio. Idem. 

203. id est caria. los. Scaliger legebat careat , ut refert 
Vossius de Vitiis Serm. p. 663. Jdem. 

218. ut in minima mercede avaritia exprimatur. Legc, 
ut in cod. Schurzfl. est : minima mcrcede, ut summa avaritia 
exprimatur. Schopeh. 



Digitized by 



> 



430 A N X O T A T T O N F S 

219 ut pcriurus crit. Lcgc ct periurus erit. Idem. 

222. offocabilur rcctc cod. Sang. Idem. 

233. nerno se putat satisfecisse , nisi amplius delinqua/it, 
quam non permitlas , adco pltts peccare tupiunt. Lege: ntsi 
amplius dclinquat , ^i/zm permittas, Adeo plus ctc. Idem. 

235. gwrV/ /7// suades cocl. Sang. , idque mclius. Idfm. 

240. ^w* civibus suis morlem eiegerunt. IIoc alter 

Scholiasta annotavit ad vcrba poctac: Qttantus erat palriae 
Dcciortmu Idem. 

251. odiosns est fiiio. Scrihc odiosa. Mox pro inaudito 
Longivivax malim ionga: id est vivax. Kimirum scri- 
ptum fuit iong. i. vivax. Idem. 

253. id est 9 antuiotum. Hacc pcrlincnt ad lcmma : atque 
cme, iptod Mithridates. Idem. 

26 L ex illo pecuniam amat, ex quo. Cod. Sctinrzfl. ha- 
hct ex Hio pccunia mandata Casiori, ex qtto. Vcrissimc. 
Idem. 

2G4. negotia hominum maiores ludos habent. An ludos 
dabunt? Idf.m. 

279. Spania, pro Ilispania, ct Gr. —navtu. Multis vin- 
<licat Rhodius Lcxic. Scrihon. p. 443. v. Spana pix. Casanh. 
in Sparlian. p. 2. h. E. Salmas. in Tcrtull. Pnll. p. 245. H. 
Grotius in Murtian. Capcll. ad p. 201. Laccrda Advcrss. Sacr. 
c. 38. n. 4. Muncker. in Syll. Epist. Biirm. V. p. 417. Sohweig. 
hacus. ad Athen. T. IV. p. 480. ct T. VII. p. 646. Miiller. 
ad Schol. Lycophron. Vol. II. p. 710. IlEiaiuca. 

2 1*1. //i argenteolos sive nummos. Maliin in argcnteoios 
sc ilicet nummos. ScnorE*. 

302. dttm picturam etc. Vid. Rcincs. Epist. ad Hof- 
mann. p. 16. Heiniucii. Male vulgo sic tegitur : ct p. se 
temp. t. : dum pictttram naufragii sui portat in tabtda, ferens 
casus sui storiam. Nimirum uhius<|iie Scholiastac annota- 
tioncs hic latcnt. Prior adscripsit : dutn piclttram nattfra- 
gii sui portat. Atquc in eandem scntentiam altcr interprcta- 
tur: in tabula ftrens castts sui historiam. Idem. 



Digitized by Google 



AD SCHOLIA SAT. XV. 431 



305. Sparteolorum cohortcs. Vidc omnino ad Dioncm 
Cass. p. 799. I. 81., Fromond. in Scncc. Nat. Quacst. I. c. 15. 
p. 695. Sparteolos apud Tertull. Apolog. c. 39. notavit Byn- 
kcrshock. Obss. VIH, 25. ; item multo ante Casaub. atl Suet. 
Atig. c. 30. Add. Brisson. Sclectt. Antiquitt. II. c. 8. Bcck- 
mann. Symbol. T. !f. p. 404. Scholium boc attulit Vossius de 
Vitiis Scrm. !. VII. p. 353. Opp. Heinrich. 

310. ligavit de phtmbo. Orcllius rectc ligabit. Schopen. 

Sat. XV. v. 3. Ibin propterea etc. Vid. Ouzcl. ad Minuc. 
Fclic. p. 264. Heindorf. ad Cic. N.D. p. 100. b. IIeinrich. 
In cod. Sang. optime: Ibin propterca Aegyptii vice numinis 
colunt. Idem mox comccravcrunt velttt Ibi maximam. Unde 
patet, Scholiastem lectionem vulgatam sccutum cssc : conse- 
craverttnt. Velut Ibes, maximam ctc. In scqq. cx Ciccrone 
rcslilucndum : qttttm sint aves excelsae — consumunt; ex quo 
fit — nec odore mortuae. Schopen. 

5. magice consecrata. Vid. Salmas. ad Vopisc p. 359. E. 
Ducang. Glossar. Gr. v. Stot/ftovv. IIeinricu. 

19. Ulixis malc Cramerus. Apud Pitlioeum Vlixes lc- 
gitur. Scuopen. 

26. redargueret in mendacio. Ila rcctc Schurzfl. Idem. 

27. militem tentut. Burm. Anth. Lat. I. p. 242. limitem 
probat, quae coniectura est I. Vossii. Vitl. Arntzcn. Pancgyr. 
vett. p. 108. Vulgatum sine mendo csse, ait Salmas. Plin. 
Excrcit p. 318. sq. cxplicans: militcm rcxit, militibus pracfuit. 

IlEINniCH. 

lbid. rclaturttm qttae ipse vidit. Pcrperain. Vid. Salinus. 
Exercitt. p.321. a. E. Idem. 

29. non Cyclopis , sed tragoediae narra/ionis. Nihil vidit 
Pilbocus , corruptclam sanatam exislimans, si pro sed lcgc- 
rctur seu. linnio corrigc: non cothurnis , scd tr. narratio- 
nibus. Idem. Totus locus bic cst : Nos vulgi scelus: rcfc- 
rimus. ct cunctis grav.: non Cyclopis, sed tragoediae narra- 
tionis. Vitium, si quid vidco, fluxit cx traiectionc verbo- 



Digitized by Google 



432 



ANNOTATIONES 



rum, Reponc : Nos vuigi scelus : referimus , non Cyclopis. 
et cunctis grav. : i d est, tragoediae narr ationibu s. 

ScHOPEN. 

65. nec ftunc lapidcm : id est , non tam magna saxa 
iactant, qualia antiqtd. Lcge: non tamen magna. Idem. 

74. pugnam instaurare sagittis : commoveri et a sagitta. 
Locus in depravatissimis cst, quem ego, ct litterarum duclu 
ct sentcnliac vi , ita intcgritati rcstitueudum ccnsco : cum 
mox ventum esset ad sagittas. Jn cod. Sang. saltcm 
vestigium veri superest. Siquidcm habet, teste OreJlio, a sa- 
gittas. Jdem. 

91. Qui stetit absumpto : si ulterius senserit vohiptatem. 
Non cohaerent ista. Rcpono : si ul ti m us sen s i t volupta- 
tem. Glossa pcrtinct ad vciba : ne quaeras et dubites, an 
Prima. Idem. 

93. Alii nam non ab Hannibale. Lcgo Alii tamcn non, 
Ukinrich. 

107. Zeno Stoicae sectae ab corum qtuque homincs tum 
esse id summum ut solum bonum esse dicebat. Pitliocus pal- 
mari emendatione liacc ita sanavit : Zc/io, Stoicae sectae au- 
ctor, qui quod ltonesium csset , id summum ct solum bonum 
esse dicebat. Schopet*. 

112. Thide : civitas in Oceano. insuia, in qua ctc. Ante 
insula repetendum Tlnde , ut alterius interpretis annotatio 
sit. Idem. 

115. quantum ego coniicio cod. Sang. Idem. 

137. Pueilares capilli etc. Vid. Wakefield. Silv. crit. 
P. II. p. 101. ct Reland. ad loseph. T. I. p. 701. Haveic. 
IIeinrich. 

139. vel terra clauditur: sepelitur. et face dignus : infas 
mortis. Arcana: facc elc. Pitliocus cgrcgie: vel terra clau- 
ditur : sepelitur infatis mortuus. et face digntts arcana : digtuis 
sacerdotio. Idkm. 

141. in templo Cercris sibi invicem faccm cursores /r«- 
dttnt. Dc kannadr t doo/4tq vid. Fabric. ad Dion. p. 809. I. 21). 



AD SCHOLIA SAT. XVI. 433 



Idem. Scliolium interpunctione laborat. Scribe: Arcanax 
itnbutttm sacris dicit pontificem etc. Est eniin alterius inter- 
prctis. Schopen. 

151. in unum colligere in civitate. Legc : in unum cotii- 
gere 9 in civitatem. Ipem. 

173. si sic ponatur. Frustra omncs : unus hic quoque 
veridicus Salmasius, in Plin. Exercitt. p. 873. F. ita verha ad- 
scribens: aversatus et Jaham, quia ex sanguine humano orta 
esset. Nam Jlores eius in sattguinem vertimtur, si in sole ponan- 
titr. Porphyr. de Vit. Pylhag. p. 44. Kust. Lucian. T. I. 
p. 545. Philosophumena Origini trihuta p. 42. ed. Wolf. 
Lydus dc Mcnsibus p. 76. sq. Schol. Cruq. ad Horat. Sat. 
II, 6, 63. Cominentator Statii iu Thch. IV, 599. dc caesis 
apud Granicum : Locus, in quo cecidtrttnty Jaba primo Jlores- 
qtte nati fidtm veteribus praebuit , quia abstinendum usu (I. 
esu ) fabae suadtnt. Ibi Fr. Lindcnbrog. Obss. Var. Lect. 
p. 504«, de hac re practcr Schol. luvcnalis et Ilorat. taccrc 
oiones dicens, nostrum ct ipse non benc corrigit. Heikricii. 

Sat. XVI. v. 2. tit nihil periculi patiatttr in bello, ?W 
non intersit etc. Hoc scbolium cx tribus male conflatum, ut 
e cod. Sang. patet , ubi hoc modo scribitur : prospera ca- 
stin : ut nihil periculi patiatur in bello y vtl non intersit proe- 
liis. Me pavidum : quamvis tintidttm. excip. tironem : si 
sint pericttla, qttamvis timidus stim, tamen eo ad militandttm. 
Ac postrema quidem glossa alterius interpretis est. Sr.HorE*. 

13. Est atUem gens Galliae. Consentit Festus v. Bardtts. 
Heinrich. 

15. intra Urbem. Imrao, extra. Sed loquitur secundum 
Sueton. Tib. c. 37. Jlomae castra constittut. Cf. ibi Ernesl. 
Idem. 

23. In alio Mtdinensis. Rhetor aliquis de Mtilina. igna- 

vtts de mulino. Haec invcrso ordine Irgcnda sunt ita : nttt- 

lino corde : ignavus. In aiio Mtttinettsis , ut sit rhefor a/i- 

qttis de Mutina. SceorEN. 

f r ol i. 28 



Digitized by 



434 ANNOT. AL) SCHOL. SAT. XVI. 



31. testimonium libi pratbeat. Bationcm loquendi hinc 
notat Gesncr. in Tbes. v. Testimonium. IIeinrich. Scbolium, 
vulgo male turbaturn, sic scribendum est: Audeat illex si 
audebit dicere. Et credam digmun barba: dico illum ex illis 
esse antiquis , si testimonium tibi praebeat. Ncc ista videntur 
unius interpretis essc. Cacterum reliqunm est, ut Praefationi 
Heinricbii mei addam, crucis signum in liac editione iis 
sclioliis appositurn essc, quae nec Budensis, ncc Siingallcnsis 
cod. sunt, scd uni G. Vallac libro dcbcntur. ScnopEif. 



Digitized by Google 



I 



I N D E X 

AD 

SCHOLIA VETERA ET ANNOTATIONES. 



Anmiymiis scriptor 197. 218. 219. 
Apicius 189. 
iJihactilu* 246. 
Caesar 378. 

Cicero 163. 192. 218. 219. 225. 

240. 243. 267. 281. 285. 317. 

334. 335. 337. 344. 365. 
Ciuna 209. 380. 
Dio Cassius 331. 340. 
Ennius 241. 
Eii|iolis 170- 
Herodotus 303. 376. 
Homerus 330. 372. 
Horatius 163. 182. 205. 208. 216. 

219. 238. 273. 305. 314. 329. 

343. 372. 406. 
Lucanus 168. 173. 193. 198. 210. 

221. 230. 231. 247. 256. 278. 

320. 

Lucillius 161. 179. 180. 181. 258. 
334. 

Marius Maximus 191. 
MarlialU 160. 190. 289. 
Mela 173. 
Ovidiu* 330. 404. 
Persius 162. 165. 169. 240. 
Plato 334. 335. 
Pliuius Secuudtis 177. 
Plutarchus 376. 



Ab 386. 

abdicare mngistratu 285. 
abolla 178. 353. 
Achaia 414. 
Arilius 194. 367. 
atl, comparative 348. 
Adriaticum inare 206. 
aenigma 247. 



Pompeius Planta 170. 
Quintilianus 330. 
Sallustius 161. 191. 221. 243. 251. 
321. 

Scboliastes Statii 433. 
Scriptores Hist. Aug. 411. 
Servius 331. 
Sesenus 188. 

Suetonius 269. 308. 331. 362. 410. 
Sulpicia 228. 

Tacitus 170. 308. 331. 340. 546. 
389. 

Terentius 186. 218. 244.264. 275. 

289. 298. 300. 306. 307. 319. 

322. 358. 361. 
Tertullianus 340. 
Tibullus 246. 
Turnus 160. 
Varro 322. 376. 

Virgilius 156. 158. 160. 166. 169. 
170. 172. 173. 174. 176. 177. 
182. 183. 185. 186. 190. 191. 193. 
194. 199. 203. 222. 228. 230. 
232. 234. 243. 244. 246. 256. 
260. 263. 266. 267. 268. 274. 
275. 276. 277. 280. 284. 285. 
286. 288. 291. 293. 294. 297. 
298. 300. 301 305 307. 311. 
313. 318. 330. 348. 360. 380. 384. 



aerarium, apud 410. 

Aethiopia uuplex 272. 

agere per eqtiitem 369. 

Aglaiu Arcas 309. 

Agrippina 162. 164. 167. 193. 

201. 233. 
Alha Looga 293. 
Allobroga 243. 255. 



Digitized by Google 



436 



INDEX AD SCHOLIA 



alveofus 238. 395. 
ampelinus, color 387. 
amphiinnlhim 186. 300. 
auaglypharii 264. 
ancilU 398. 
Ancoua 190. 
Anticntoties 218. 
Autiphates 306. 
aulislrophe 322. 
Antonius 250 255. 403. 
Aiuibis 228. 
anuli 157. . 
Apicius Gahba 197. 
aplustra 271. 413. 

apoforeta 212. 
Apollo 229. 
arca senator 266. 314. 
Archigallus 341. 
Arcus stillans 174. 
Areopagus 262. 
argentarius 264. 
argenteolus 315. 
Argus 227. 

Aricina porta 195. 368. 
armarium 340. 
armilausia 203. 
Artaxata 174. 
aruspices 286. 
assa nutrix 312. 
Athos 273. 
auriga et origa 383. 

Aiigustns bibliothecam ICtis «tetli- 

cat 163. 
aurocla?us 225. 

auspices in nupliis 280. 
Bahylon 273. 
b.iliieatiim 173. 
Paptae 170. 344. 
harilociirulliu 251. 
Barea Soranus 229. 
bascauda 292. 

hassns 374. 

batalaria 241. 

beber et behrus 292. 

Bebriacus 170. 171. 346. 

Bellouarius 207. 

Berouice 209. 

birnim 404. 

Birlhius, IVtms 327. 

boletaria 287. 

Hootes 198. 

bracca 336. 



hreviloquentia 350. 
Brigautes 312. 
I*ritaiiuia 173. 
Brilannicus 159. 
broga 255. 
Brulus 194. 257. 
bulla 203. 204. 
cadurcus 228. 244. 
Caesonia 232. 
calathus 313. 
calceus 335. 
calciarius 198. 

Caligula 232. eius sorores 3,18. 

Calpe 315. 

Calpurnius Piso 202. 

calvariola 200. 

Calydonius aper 202. 

cammarus 200. 

campidoctor 203. 

Caiupus Martius 171. 227 

Caunae 272. 290. 

cantabrum 179. 

Capena porta 174. 

caper 160. 

capsarii 359. 

Cariuas 243. 

cartapola 363. 

Carus 158. 

casae linteae 379. 

casloris testiculi 292. 

Catina 246. 

Catones iniilli 168. 

causa negotialis 39a 

Celsus 213. 

certlo 196. 253. 

Cereris tempium 321. 

cervonim aetas 314. 

cetra 287. 

cevere 217. 

ciconia 163. 

Cilices 249. 

cincinoata, stella 221.384. 
circulatores 231. 
circumscriptor 321. 
circus 351. 

Claodius Caesar 167. 201. 
Clodius 167. 218. 
Cloelia 257. 
cocciua 360. 
Cocitos dea 345. 
eodex 288. 
roelicus 322. 
coliphia 168. 342. 



Digitized by Google 



ET ANNOTATIONES. 



437 



columba symbolom 343. 
conchae 185. 

Conrordiae teiupliim 163. 336. 

roiulere fulpura 231. 390. 

conopeum 205. 375. 

consules, quomodominliabant 106. 

Corbulo 184. 

Cordus 156. 329. 

corvi coeunt per os 169. 

Corycus 314. 

corymba 413. 

cosmelae 224. 386. 

Cosmus 249. 

cotoneum 374. 

crepitlo 197. 

Creticus 169. 

crinis niger matronarum 208. 

crissare 217. 

Crispinus 157. 188. 

Crispus 193. 

crocus 243. 

Croesus 277. 316. 

crucis supplicium 428. 

crustula 258. 

cucullus 251. 

culiculare 205. 

Cynici philosoplii 300. 425. 

Cynosura 198. 

Cyrus 277. 316. 

Danaides 234. 235. 

de 404. 

Decii , pater et filius 256. 

Delfica 182. 357. 

Demetrius 158. 

Democrilus 267. 

Demosthenes 271. 

deuarius 236. 

depulare 427. 

dextrocherium 260. 

dies, quo interfectus Caesar, liber- 

tati consecratus 338. 
Diogenes 316. 
Dionysius 225. 
diptychi 409. 
Domitia 193. 
Domitianus 190. 206. 
Domitius, Cn 338 
drillopota 170. 345. 
droparista 301. 
F.geria, uyropha 174. 
Kguatius Celer 157. 158. 331. 
elephauti 287- 
Elice 198. 



ephiredia 248. 
epimenia 241. 

epistolae laureatae et pinuatae 196. 

Epona 252. 

eploceus 389. 

ergasttila 209. 

toyotioxto 398. 

Eriphyle 235. 392. 

erulus 400. 

Eupolis 171. 

Eurypilus 235. 

Euthycrates 292. 

ex gladiatore 378. 

exodiarins 181. 

exodium 356. 

F..bricius Ceusor 264. 285. 

facere 263- 

falx supina 254. 

fanaticus 346. 

fascini arcendi ratio 240. 

filiula 205. 220. 

filacteria 176. 

flameum 171. 213. 

flavities affectata 378- 

Flora, dea et meretrix 214.381. 

Florales ludi 214 

foricae 175. 351. 

forire 175. 

Fortnnae aedes 308. 

fritillus 305. 

fritinnire 305. 427. 

fucus ad faciei candorem 170.224. 

fulgura condere 231. 390. unde 

304. 
Fulvia 164. 
Furius lUbaculus 401. 
Fuscus 194. 
Gades 265. 268. 
Gaditanus oceauus 3t5. 
Galatae 236. 

galerus 254. meretricum 20S- 

Galli Senones 286- 

Gallograeci 236. 

gandeia 201. 

Ganges 265. 

Gaulcia 371. 

Gaurus 261. 

genitivus 3^4 335. 

Glaucus 303. 

gra.lilis 400. 

gradus 245- 

gulosus 282. 

gutlurosiis 301. 



Digitized by Google 



438 



INDKX AD SCHOLIA 



haltera 3S4. 
Hauuibal 272. 
Hecuba 277. 
Hcliodortis 157. 

llercules 284. eius aedes 308- eius 

colutnuae 159. 315. 
lleriuae 247- 
herns 384. 

Hesperidis pro Hesperidibus 373. 

llippoiuanes 208. 232. 

llirpiui 248. 

llomerus 237. 

Uoratius Cocles 257. 

lloralius nigri colori» 244. eiu3 

doiuus 157. 
hordearius 290. 
Hostilia 171. 
l(>is 317. 
Uia 260. 
lo 227. 

Isacus 177. 352- 
Uh 227. 

luberna insula 173 
ludaei 228 308. 36*8. 
lulia , Germanici (ilia 201. 
lulia ueplis Augusti 209. 
lulins Crctictts 169* 
Iuuouis sacra 260« 
iurisperili 163. 
iusiuranduni praesidum 349. 
luvenalis 318. 323. 
Lacerna auriga 240. 
lacerta 183. 
Ladas 299. 

Laelius ccnturio 312. 

laeua 186. 

Lacstrygoues 318. 

Lagus 2<>6> 

lauipeudia 224. 225. 

lanistae 172. 

lapis ordinarius 273. 

Lastlienes 292. 

lalitlaviuin 334. 

Latinus miintis 158. 205. 

latos 397. 

latm dare 422. 

lectica 159. 163. 

lena 225. 

Lenius 157. 

Lentulu* 253. 

lenitncutiis 39S. 

Liber paler 312. 

liberi 262- 



libertiuorum sigua 161. 
Iibraria386. 
Liburuus 224. 
Liciuitis 161. 
Licinus 315« 
ligula 198. 370. 
linire 346. 

litterae confnsae: au et o 218 383. 

b et v 339. 
locus 414. 
Locusta 159- 332. 
lontiivivax 314. 
Iticerna Venusina 332. 
Lucretia 278. 
luctus signa 183. 
lucus Martis 157. 
ludi, Florae 214. theatrales 314. 
ludius 377. 
Ludor 207. 
lutneuta 387. 
luua semestris 239. 
ltiuula 242. 
Luperci 172. 
Luiatius 2">3 300. 406. 
Maenala 318. 
inaltare 200. 
manciparii 288. 
uiandra 183. 359. 
inauua 264. 
inargo 156. 
Marius 256. 277. 
Mars 262. 

Martius, Campus 171. 227. 

mascauda 422. 

Massa 158. 

Matho 157. 

roatroualia 260. 

inalta 207. 

inedia*tiuus 392. 

Mediillinae duae 217. 

Megalesia 290. 

Meleager 202. 

Meinnonis statua 317. 

mensa citrea 164- 

meretrices 207. 

fAtooxooog 420. 

inesocori 289. 

Mesopolameui 101. 

Messaliua 15*. 107. 207. 222. 

280. 
Migale 373. 
Milo Crotouiates 205- 
iniuaret 387. 



ET ANNOTATIONES. 



4.H) 



mirmillo 254. 406. 

miscellania 282. 

Mithridates 235. 277- 

MoneLa dea 286- 

mortuis in ore iminissus duiduius 

Atben. 185. 
Moyses 228 308. 
nitiliernm steriliura curatio 172. 
Musonius Rufus 157. 
niutouium 374. 
nam 359. 
Narcissus 31 6* 
naufragio liber.il i 293. 
navigia testea 321. 
nanluin 185. 
neaniscologus 406. 
negalivi dno unum confirmativura 

faciunt 223. 309. 
Nero 164. 165. 193. 234. 254. 348. 
ftestor 276. 
niceteria 176. 
nonaria 207- 
Oasis 156. 

Olympia corona 220. 
Opes 266. 

opicus et opizein 182. 
Orestes 156. 
oryx 287. 
Pallas 161. 
Palfurius Sura 364. 
paradoxus 405* 
Paris 155. 206. 377- 
parricidii poena 254. 
partus expositi 232. 
pappas 400 
patina 195. 

patricii anoviciis distincti242.40O. 

pedornes 162. 336. 

pedules 336. 

Pegasianum ius 192* 

Pegasus 192. 365. 

Persae pro divitibus 183. 

Persens 178. 

Petronius, P. vel C. 391. 

Phaedra 280. 

Phalaris 225. 

Philippus rex 270 292- 

phoenicopterus 286. 

Phrygium 226. 387. 

phylacleria 352- 

pinnirapus 180* 355. 

Piso Calpurnius 202. 

plagare 235- 300. 



pollex versus 350. 

poma sicca 285. 

Poinpeius Magnus 195. 278. 

Pontia, P. Petronii lilia 234. 

Poppea 224. 

Popyeana 224. 

populnres 393. 

popysma 231. 

Porsenna 257. 

porticus Argonautirum 209. 

Posides spado 308. 

praetexta 2(>6. 

praetoriu castra 270. 

Prinmus 234- 

Probus, Valerius 327. 

Progne 234. 

Prometheus 306. 

proseucha 186. 361. 

Prusia 272. 

Prusias rex 272. 

psaltria 344. 

VjfxdCfiv 225- 

Ptolomaeus Lagus 206. 

puerpera 231. 

pygargus 287. 

Pyrrhus, Achillis fllius 235. Fpi- 

rotarum rex 295. 
Pythagoras 322. 
Quiuquatria 217. 
Qnirini collis 347. 
Itabula 258. 
rechedipna 176. 
retriores 419. 
rostra 163. 

Rubellius Blandtts 402. 
Rubrius 194. 
Sabnna 427. 
sagina 192. 
Saguntini 320- 
Sanlones 251. 
Sardanapalus 281. 
Sarmatae 167. 340. 
Sarmentus 197- .ViP. 
Scaevola, lCtus 163. 
scalae 240. 
scamnum 409. 
scaphium 214* 
segmenta 207. 
Seianus 268. 269- 
sellariae 179. 
Semiramis 273. 

senatores nigris cnlceis usi 162. 
eorum arcae 266. 314 



Digitized by Google 



I 



440 INDEX AD SCHOLIA ET ANNOT. 



Seneca 201. 

Scrgiolus 207. 208. 

servi nomina cx gcnUbos habe- 

baut 218. 383. 
sexus 4 >6« 
sigillaria 209. 379. 
siltqua 284. 
Silius 157. 
Kimpuvinin 218. 383. 
siparium 253. 
axttu 376. 
Socralcs 283. 302- 
solaria 242. 
Solou 277- 
Sostratus 273. 
Spania 315. 430- 
Spartcoli 31 5. 431. 
specitlare 3(32* 
spina 390. 
steiuma 245. 
Stiimila dea 166. 
sllactarius 398- 
stlalaria 241. 396. 
Stoicidae 169« 343* 
strigula 185. 
sufllainen 251. 
summula 400* 
Sybaris 216. 

syUgraphae combustae in foro Tra- 

iani 411. 
tabulae patronatus 267. 
Tauatptil 229* 
Tarqninius Prisctis 266. 
Tarquinius Superbus 194. 
Tarsus 178- 
teges 207. 264. 
Telephus 156. 
Tentyra 318. 
Theb.ie 317. 
themata 242. 
Themis 160. 
Thessaliae campi 407. 
Thoas rex 320. 
Thrasea 198. 199. 
Thrasillus 230. 
Thule 320. 



thus mintitum 264. 
Thymele 158. 
tiara 226- 
Tiberius 193. 
tibicines rustici 351. 
Tigillinui 164. 165. 338. 340. 
titulati 223. 

toga 172. palmata 266. 
togatae coiuoediae 156. 
tonilrua , unde 304. 
Traianus portuiu Augusti reslau- 

ravit 294. 
Trevis 29 1. 
triclinia 198- 
triscurria 253. 
tristega 182. 
Troiugenae 333. 
Tullus Hostilius 10). 
tunica 172. 254. 4lM). 
turgida 172. 
Tiirnus 157. 330- 
Valeria 222- 
Vasconcs 320« 321. 
Veneris natalis 260- 
Ventidius 243. 
vertere solum 283. 
Vestae virgiues 188. 
viclores apio coronali 255. 
Vindicius 257. 
Vinicins, M. 339. 
violae varii coloris 294* 
Vir^ilius nigri coloris 244. 
Virginia 278- 
Virginius 279- 
Vitellius 170. 
Voranus 253. 
tirnac 276. 
ursae 198. 
uruca 215. 

uva utam, proverb. 168. 344. 

Xerxes 273. 

xystra 184. 359. 

vuovoitt 429. 

Zamaei 201. 

Zeno 320. 



Digitized by Google 



D. IUNII IUVENALIS 

S A T I R A E 

■ 

ci: m 

COHMENTARIIS 

■ 

CAROLI FRID HEINRICIIII. 

- 

i 

» 

ACCEDUNT 

■ 

SCHOLIA VETERA 

EIUSDEM IIEINRICHII ET LUDOVICl SCHOPENI 
ANNOTATIONIBUS CRITICIS INSTRUCTA. 

V O L V M F. N II. 



B O N N A E 

APUD ADOLPIIUM MARCUM, 
MDCCCXXXIX. 

• ■ 



Digitized by 



Digitized by Google 



COMMENTAR 



Zl' 



JUVENALS SATIREN 



VON 



CARL FRIED. HEINRICH. 



Vol 11. 



Digitized by 



Digitized by Google 



E I N L E I T U 1N (i 



VON DEU SATIRE. 

Die Dichtkunst der Roincr war cine Toclitcr dcr CiriVuIii- 
schen , unil heruhlc grosstenlhcils auf ftachahraung. Docli 
die, Muse, wclehc selbst Barbaren nicht ganz vcrlas.t , hattc 
eine eigenthiimliche Gahe auch den Roincrti vcrlichen, ^oran 
sie sich begniiglen, noch hevor die Reize Gricchiscbcr Kunst 
fiir sic anzieheud wcrden konnten. Die Roiner hubcn cino 
cigenc , von fremdcn Mustern anabhangigc , einhcimische 
Poesie gehabt. Glciclizcitig mit eincr unfortnlichcn Art lu- 
stiger Gesange oder Schwankc , die sie sich aus dcr >ach- 
barschaft, von den Etruskcrn, aneignctcn (carmina Fesccn- 
nina , von der Etruskischen Stadt Fescennia), gab es allc 
Ilnliscbe Volkslicdtr von dcn Thaten grosser Vorfahrcn, einc 
Art Rundgesiinge bei Gasttnalern , die von den Gitstcn sclbst 
zur Flote gesungen wurden. Die oxoXtd der Gricchen wa- 
ren diescn ziemlich Vthnlich; auch sic wurden bei Tafel ce- 
suogen. Die Versart dieser altromischen Volkslicdcr war re- 
gelios, versus Saturuii , Knittelversc. Nicht zu Cato's Zeit 
waren sie noch vorhanden, wie IViebuhr sagt in der Rora. 
Gesch. 1. Tb. S. 178., nach einem Missverslandniss ; sondern 
Cato selbst gab bloss Bcricht iiber ihr Daseyn in cincr frii- 
hern ZeiL Die HaupUtellen dariiber bei Cicero, Tuscul. I, 2. 
Brut. c. 18. und 19. Ebenfalls gehoren schon in die friiheste 



Digitized by Google 



4 ElNLEl TUNG. 

Zeit die annosa volumina vatum , altc Orakclspi uclie , die 
dcm prophetischen F&unus des altcu Latiums und altcn VVahr- 
sagern in den Mund gelegt vvarcu. Uevne's Excurs. V. ad 
Aen. VII. p. 156. uud die Auslcger dcs lloraz r.u Fpist. II, 
1, 26. Aber inclir mit unscrcr Diclitart vcrwandt war cine 
ultrbmisclic Galtung dramatischer Spicle , dcrcn Gr:,chichtc 
Livius crhalten liat iu der beruhmlcn Stclle vuui Lrsprung 
des Romischen Schauspiels , VII, 2. Dcn Urspning bei Gc- 
lcgcnheit ciner Pest a. U. 391., a. Chr. 361. crzahll selhst Li- 
vius nur als Sage , was man noch immer uhersihen hat. 
Um jenc Zeit liess man aus Etrurien ludioues, Spiclleutc, 
nach Rum kommen ; odcr sie kamcn auch wohl uugcrufcn. 
Denn auf dic Veranlassung , wie die Sage sie crzuhltc , ist 
wohl wcnig iu rcchneii. Die Spiele , welchc dicso Lcute 
mitbrachtiMi , warcn ursprunglich Tdnze, eine Art von Pan- 
tomimcn , wobci nicht gcsprochcn wurde , dic abcr ohne 
Zweifcl schon cinc Handlung darstclltcn, also dramatisclie 
Tanze, dcrglcichcn auch schon iu der Ilomerischcn Wclt vor- 
kommcn. Ebcn dicss wardasEigenc dabei, dcr mos Tuscus, 
wie Livius sagt, Ein solchcr Tanzer hiess tti der Etruski- 
schen Sprache hister; dahcr dcr histrio dcr Latcincr, mit 
der Endung dcs attromischcn Wortes ludio. Dic altc Etrus- 
kische Form Iialt sich der Quelle uahcr. Das Wort ist ver- 
wandt mit instan, friiher istar, und bcidcs von iaoi; , iooeo , 
daher iacor/fp , zusammengezogcn lorrjQ , assimilator. Die 
Romische Jugcnd , iuventus — so spricht dcr cmsthafte Rd- 
mer in solchen Dingcn, wo wir das Volk sagen — ahmtc 
die fremdc Runst nach , und verbaud damit jcnc crst er- 
wahnten lustigen Lieder, die Fcsccnniua, in W T cchsilgcsan- 
gen. An die Stclle dieser, von den Romern aufgcnommenen, 
Spiele traten bald anderc in ctwas besserer Form , mit Be- 
gleitung der Flote, ad tibicincm. Das waren mit ihrcm ci- 
gentlichen Namen saturac , d. i. fabulac niisccllae. Saturum 
und satura ist misccllum aliquid , ein von allcrlei Sachen 
gemischtes Wcsen. Lanx satura , das Opfer auf dem Altar 



Digitized by Google 



VON DER SATIRF.. 5 

der Gotlbeit , nu* dcn trstliogsfrtichtcti des Jabres geiuischt. 
Dabcr per saturam sprtchworllich, wo vielerlei tltirch einan- 
cler gescbieht. Die Beispiclc vom Gebrauch des Wortes hat 
maii znsnmmcn in den grosscn Lcxicis von Gesner und For- 
cellint. Und ebcn auf diesc Wortbedeutung gebt der Aus- 
druck des Livius von diesen Spielen: impletae modis saturar. 
Livius bciog den Grund dcr Beneniiung auf dic tnodos, die 
Rhythmen der begleitenden Mtisik , was doch wolil nicht 
ricbtig ist, und als Versuch einer Erklarung bci dem Gc 
schichtschreiher nicht so genau genommcn wiid. Aus dem 
Znsammenhange der Sachen zuigt sich vicltnchr, dass der 
Ausdruck satura auf das gnnze Manchcrlei in Mntcric und 
Form dicser Spiele bezogcn wurde, wozu denn frcilich die 
wcchselndeu Rhythmcn ebenfalls gehortcn. Uebrigcns ist 
mcrkwiirdig, dass noch das heutige Italien fur regellose Lust- 
spiele eine, der altromischen vollig entsprechende, Dcnennung 
hat. Das Italienische Wort Farsa , von dem Latcinischen 
farcio , farsum , bedeutet eigentlich, ganz wie satura, ein 
Gemisch von Allerlei. Lessings Collcctanccn I. 237. In die- 
sem Zusammcnhang erklart sich nun leicht im Glossario IJ. 
Stephani : oazvoiojqs , 6 oxyuxog, Lulio y welches von Sal- 
masius iu Vopisc. p. 504. C. unrccht gcnommen worden isU 
omvgioj^g gebraucbte der Grieche von dem ludio der alU 
romischen satura. Und hiernach kann auch Schncider im 
Grieeh. WB. berichtigt wcrden. 

Aus dem Bisherigcn ergibt sicb bereits, dass kein Gric- 
chischer Einfluss auf die altromische satura statt fand. Aber 
auch nicht einmal von dcn Etruskern war sie entlehnt: die 
von diesen gekommenen Spieler hntten bloss Anlass dazu ge- 
geben. Die erste satura der Romer war also etwas Drama- s 
tisches. Dergleichen Schauspiele enUiiclten ohne Zweifel schon 
viel ttichtigen StofF zu einem eigentlichen Drama : aber der 
Stoff war gemischt, Ernsthaftes und Lustiges durch einander; 
das Ganze ohue Plan und formlos. Es wird ausdriicklich 
von Livius gesagt, dass jcncn Spielen das argumenhim , die 



EIiNLKlTtiNG. 



Antnge ciner Handiung , Griecliiscli jUttfot, gcfehtl habe. 
Von solchcn Schauspiclcn macht man sich freilich nur schwer 
einen BegrilT; denn selbst bei den bis zur Mitte des vorigcu 
Jahrhunderts in Deutschland und lange in Italien iiblichen 
improvisirten und extemporirten Stiicken lag eine Skizze 
nnch Acten und Scenen zum Grunde. Aus ihnen ging den- 
noch h;ild ein mehr geregeltes Drama hcrvor , und diescs 
blieh denn in den Handen der Histrionen , der Spiclcr von 
Profession , da einmnl die Sachc kiinstlich geworden war, 
iiucl dcshalh einc eigene Kiinstlcrzunft nothwendig machle. 
Dic freie Romische iuvcntus aher blicb bei jenen altenWcch- 
sclgesangcn , und wusste noch durch eingeschaltete Lacher- 
lichkeitcn sie inlcressanter zu machen. Livius gehraucht dcu 
Ausdruck ridicula intexla versibus , und setzt hinzu : es sind 
diesc nachmals exotiia genannt, und hauptsachlich mit den 
Atellanischen Schauspielen verbunden wordcn , conserta fa- 
betlis potissimum Atellanis. Dieses wnr eine aodere Art 
Spiele , die schon dic Osci im alten Latium hatlen ; daher 
nuch ludi Osci , Cicero ad Div. VII, 1., zunachst aus Atella 
in Campanicn zu den Romcrn gebracht, und die von dcn 
cigcntlichen flistrionen nicbt gespielt werden durften ; diesc 
wiirdcn sie nur entweihet haben. 

Aus der Verbindung der Sachcn beim Livius sicht roan, 
d.iss dic Atellanae crst in der Folge von den Romcrn sind 
aufgeuommen worden , dass diese an die Stelle dcr vornia- 
ligen VVechselgcsange traten, und dass nun die altvaterischen 
ridUida unter eincm neu aufgckommenen ISamen , exod/a, 
mit den Atellanen vercinigt wurden. Die Qsci , cin Urvolk 
des alten Italicns, waren langst als Volk verschwundcn : die 
Oscische Sprache aber, als eine alte cinheimischc Mundart, 
erbielt sich noch , worauf Strabo hcsonders aufmcrksam 
macht, V. p. 233. A. Diescn Dialect rcdetcn noch dic Sa- 
biner, Samniter und Carnpancr, und man vcrstand sie auch 
in Rom. In dicscin Dialect wurden die Atellanen gespiell, 
etwa wic wcnn tnan Sehaiispieie iin Dorischcn Dialcct in 



Digitized by Google 



VON DER SATIRE. 



7 



Athcn aufgefuhrt hatte, oder noch Schauspiele in Pintldeut- 
suher Sprache gabe. Mit dem Ausdruck exodia lasst sich 
weniger leicht fertig werden. Nach einer genauen Auslegung 
tler Worte beim Livius , sind sie von den Atellanen selbst 
verschieden, mit diesen aber verbunden, so dass man exodia 
allein nicht auffiihren konnte. Daher exodium Atellanae ge- 
sagt wird iu der Stelle des Juvenal VI, 71. als etwas, das 
xur Atellana gehdrt: desgleichcn Atellanicum exodium beim 
Sueton. Tib. c 45. Die exodia halt man fiir komische Nach- 
spiele, welches die Bildung des Wortes anzudeuten scheint. 
Diess ist die allgemeine Mcinung, seit dem grosscn Jos. Sca- 
liger ad Manil. p. 360. ed. Argent. und Casaubonus de sat 
poesi p. 184. ff. , und dabei lassen es auch die Ausleger des 
Livius, und Blankcnburg Literar. ZusaUe zu SuUers Theorie, 
Art. Conwdie , I. Bd. S. 268. , den man iibrigens mit NuUen 
l>ci diescr Materic vergleichen kann. Jene Vorstctlung lasst 
zwar Salmasius in Scriptt H. Aug. p. 384. A. B. nicht gelten, 
und versichert, das exodium sey ctwas anders: was es aber 
sey, sagt er nicht Dass es ein Schlussstiick gewcsen seyn 
mitsse, ist frcilich aus der Etymologie allein nicht zu er- 
weisen. Livius sagt bestimmt , nachdein die alten Hdicula 
langst bestanden , sey spater der Name exodia aufgekommen. 
Ohue eine Veranderung in der Sache selbst konnte eine 
neuc auslandische Benennung nicht leicht eingefiihrt werdcn. 
Nach der Zusaminenstellung der Sachen beim Litius, und 
selbst nach dem, von ihm absichtlich gcwahlten, Ausdruck, 
exodia c o ns e rta fabellis potistimum Atellanis sunt, zusam- 
metujerei/d, dcnkt man eher an Zwischenspiele , als Ruhe- 
punctc dcr Atellauen. Doch muss man diese wieder sich 
nicht gerade zwiscJten den Acten denken : denn diess wurde 
eine irrige Vorstellung von den Atellancn selbst voraussetzen ; 
sondcrn es wurden mchrcre Atellanischc Stucke an Einem 
Schauspieltage gegcben , und Exodicn dazwischcn. Untcr- 
italien war voll von lnchreren Arten dramatischer Spiele; 
von dort scheint Form und Bcnennung dcr Exodicn nach 



Digitized by 



8 EINLEITUNG. 

Rom vcrpflanzt zu seyn: i£ odov, was hors d'oeuvrc hei 
Atellanischcn Sliicken war , ludicra extra argunientum. 
Was iibrigens die dramatische Beschaffenheit der Atcllaiia 
betrifft, wie sie sicli lange Zeit unverandert crhiclt, so war 
unstreittg diese, ihrcm Wesen nach, von der alten theatra- 
Jischen sntura nicht viel verschieden , und hattc wohl mtt 
Fug nuch diesen Nainen ftihren konnen. Dic alte Mundart 
war wohl cigcntlich dasEinzige, was die Ateilana vor ihrer 
altern Schwestcr voraus behielt. Diese Gattung hat sich 
lange behauptet, bis in die Zeiten Juvcnals und dariibcr: 
so dass sic unter Hadrian nicht konnte schon langst abgc- 
kommen seyn , wie Salmasius irrt in Spart. p. 51, a. C. 
Terlullian. kannto sie noch : de Specta<tulis p. 80. B. Sie 
hatten friihcr auch schon cinen odcr den andern Dichtcr ge- 
funden , der dergleichen schriet). Einer davon wird oft von 
den Alten crwahnt, L. Pornponius Bononiensis^ dessen Frag- 
mente Munk gesammelt hat. Auch ausser dcr Biibne wurde 
ahnticher Stoff von Romischen Liebhabern benutzt. Denn 
eS entstand bald in einem verschiedenen Kreise eine satura, 
fiir Leser geschrieben ; damals noch nicht bet Recitationen 
ftir Zuhorer. So wenig wie auf der Biihne, so wenig war 
ausser ihr die satura als Kunstart etwas Restimmtcs, und 
blieh vtelmehr auch so noch ein sehr Gemischtes in Rtick- 
sicht des Inhalts und der Form, gemischt aus Prosa und 
Vers, und wiedcr aus verschiedenen Arten des Verses. Aber 
schon als Theaterspiel war die satura ein durchaus launiges 
Wesen, welches sicb uberall auf die wirkliche Welt und das 
tagliche Menschenleben warf, mit Witz, Spott und Neckerei, 
ohne Schonung persdnhcher Gegenstande . und lebender Vor. 
bildcr, sich weidlich belustigte, diesem Cbarakter nach sehon 
Personal-Satire. Der Saturist, der auftrat , traf sonder 
Zweifel schou sehr haufig im Augenbtick der Laune den wah- 
ren Ton der eigentlichcn Satire, gleichwie Hanswttrst bei 
unsern deutschcn Vorfahren gerade so oft der beste Satiriker 
war. Bei solchcr Gelegenheit wird abcr auch leicht die 



Digitized by Google 



VON DER SATIRE 



9 



Grcnze des Erlaubtcn ubcrschritten ; hauligc Beispiclc von 
t;rober Ausschvveifung in personbchen Anfulien machten auf 
Misshrauch aufmcrksam , und veranlassten Gesetze dawider. 
fn gleichen Fall kam dcnn auch die geschriebene satura , dic 
nur ausser der Biihne weniger hedcnklich war , weil sie 
wcniger Aufsehcn erregte. Sie haltc ebenfalls, hei ihrem 
angecrhten Hange zur Pcrsonlichkeit, die Gesetze zu furch- 
tcn. Die zwdlf Tafeln verordneten Strafe fur mala carmina, 
u e. maligna (Pasquillc). Die Sache ist hekannt genug aus 
Horaz Epist. II, 1, 152. ft*. Zu vergleichen Cicero*s Fragmente 
S. 1080. beiErnesti, dic Stcllen aus Augustinus. Nur kommt 
thihei ein MissgriiF vor , der durch die Worte des Horaz, 
formidine fustis , veranlasst ward; es hahen namlich Inter- 
prcten gesagt, dic Strafe sei korpcrlich, fustuarium gewescn. 
Indcssen war fustis mctaphorisch gebraucht fiir geselzlictie 
Strafe im Allgemeinen. fiei allcm dem darf man die alte 
satura mit unserer Satire nicht verwechseln. Jencs blieb 
noch immcr eine allgemeine, vieldeutige Benennung, wie die 
ahnlichen in der Poesie der Alten, sermo , ecloga, idyllium. 
Saturas dieser Art erhielten die Rdmer von ihrem Ennius 
und Facuvius, schon im zweiten Jahrhundert vor* Chrisli 
Gebnrt, und etwa hundert und fiinfzig Jahxe spater im ZciU 
alter des Cicero, von dem „Romanorum doctissimus", 717. 7V- 
rentius Varro , letztere in Prosa, mit untermischten Versen, 
von ihm selbst Menippeae genannt, Nachabmung einer ori- 
ginellen Gattung, worin Menippus sich ausgczeichnet hatte, 
der Vorlaufer des Lucian , onovtioysXotoc. , wie ihn die Gric- 
chen seines Characters wcgen nanntcn. Ueber die Varronia- 
nische oder Menippeische Satire ist man noch nicbt gchorig 
im Reinen. Ein gewisser J. G. Hauptmann hat zwar de Sat. 
Varroniana s. Menippea in den MiscelL Lips. nov. V. p. 358. sqq. 
geschrieben ; allein hierdurch ist dic Sache noch lange nicht 
erschdpft. Die Manier dieser Satire hat sich erhalten in der 
Sch r i ft des Seneca: Ludus de morte Claudiij in den Schriften 
des Petronius und des Kaisers Jultanus. Aber' die des Varro 



Digitized by Google 



10 RINLEITUNG. 

scheint vicl mchr Buntscheckigcs gehaht zu liabcn, und man 
macht sieh eiucn Bcgrilf davon aus eincr bctrachtlicben An- 
zabl von Fragmenten, in der Zweibr. Ausg. S. 260—318. Fiir 
Romischc Sprnche und Sitten waren dic Varroniscben Sntircn 
eine reicbe Fundgrube. Quintilinn in dcr classischcn Stelle von 
der Satirc dcr Romer X, 1, 95. ncnnt die des Varro nach dcr 
Lucilischen, von der v» ir gleicb reden werden, als das alteruni 
genus: die Slclle bat abcr eine bedcutcnde Scbwierigkeit. 

Bald nnch Ennius und Pacuvius trat C. Luciiitts nuf, 
um 606 n. U., 121 v. Chr. , ein Rittcr aus Sucssa in Cain- 
pnnicn, wclchcs Aurunccr gestiftet haltcn. Campanicns Be- 
wohner wnren beknnnt durch ihre Launc und ihreo Witz; 
sic warcn in Itnlien , was in Frankrcich die Gascogner, oder 
in Englnnd die Irlandcr sind. Die Griechen scbrieben den 
JVamen sinvxtkXto$ , zuin Bcweis, wie die Romcr ibn aus- 
sprachcn , das c wie ein k 7 und das / in der Mitte vcrdop- 
pelt, Lukillius. Dicscr wnr der Erste, der dcn Charaktcr 
der poctiscben Satire fcststellle, und den rcichhaltigen StofT 
der alten satura dcr Biibne zum Sitten - und Strafgedicht, 
nls eigener poetischen Gattung, in einer bestiramten Versart 
ausbildete. Diess ist dcnn cndlicb der Ckaracler Luciiianus y 
nncb Varro'8 Ausdruck de Re Rust. III, 2, 7. Der Stofl* dcr 
Luciliscben Satire wnr hochst mannichfallig, und vcrbreitetc 
sicb selhst iibcr litterarische Gegenstiinde und Erscheinungen. 
Gellius l.XVII. in fin. Die Fragc, wie Jcmnnd darauf ver- 
fallcn konntc, das alte Possenspiel in dic Littcralur zu ver- 
pflanrcn, und bloss fur Lescr zu bcarbcitcn, lasst sicb eben 
80 srhwcr abweisen, als sie unscbwcr zu heantwortcn stebt. 
• Lucilius wiirde sein Talent dem Tbeater gcwidmet baben, 
cr wiirde als Dichter der Comodic Epoche gcmacht baben, 
wnrcn die Umstandc in Rom dazu cinladend gcwcscn. £s 
lag grwiss nicbt an scincr jVeigung, dass er fur das damalige 
Rom nicht cben das wurde , was zu ihrer Zeit die Dicbter 
der Viltcrn Attischen Comodie , ein Kratinus, Eupolis, Ari- 
stophancs, fur Atben waren. Dazu bcsass cr Freimuthigkcit 



Digitized by Google 



VON DER SATIRE. 



11 



iin voHen Masse, ilie cr aucli in seincn Schriftcn, vollig im 
Ton der altern Comodie, geltend maclite. Denn seine Satirc 
halte ganz dcn personlichen Cbaraktcr von der Griechischen 

Cumodie entlebnt, wie wir aus Horaz und Andern wissen. 

• 

Abcr das damalige Rom war nicbt das Atbcn dcr altenKo- 
miker ; die Rdmiscbe Thcatcrfrciheit batte schon grosse Be- 
schrankungcn erfahren, und der Jlistis der zwolf Tafeln war 
liir den Freimuthigen eine angstliche Saclie. Viel zu rniicb- 
fig war aucb dcr erste Stand in Rom, aucb , durcb dte 
CJientschaft, in seinem Einfluss auf die Slimmung des Volkes, 
als dass, selbst obnc Furcht vor dcr Strafe, die Geissel der 
Satire auf offentlicbem Scbaiiplatz ibr Gliick hatte macben 
konnen. TJeberdcm liess das Ampbitbcater bei dcn Romern 
nie recht cin Theater aufkommen ; die Lucile konnten des- 
wegen wenig Lust haben, sicb eifrig um die Lorbeern zu be- 
wcrben, die auf diesem Fclde nursparsam bltibten, und zogen 
daber lieber den engern Kreis vor, worin sie, mit weniger 
Gefabr, mehr Belobnung zu erwarlen battcn. Lucilius sah 
aucb dicse Erwartung erfullt: dic ncue, durcb ibn gebildete, 
Dicbtart machle ihn zum Liebling Roms; und noch spat 
battc Lucilius seinc Verehrer, denen er mehr galt, als selbst 
Horaz. Dialog. de corr. cloq. c. 23. Curtius Nicia, zu Cice- 
ro ? s und Pompejus Zcit , scbrieb ein Werk uber Lucilius, 
und selbst Satircn, wodurcb er sicb als Kunstrichter iibcr 
ibu bewahrte-, Sucton. illustr. Grammatic. c. 14. extr. ; und 
die alten Grammatikcr, Laelius Arcbelaus und Vcctius Phi- 
lucotnus , erklarten in Schulcn Lucils Satiren. Suet. L I. c. 2. 
(legisse se apud — ut discipulos.) Vorlrcfflicben StofF zu 
cincr Cbarakteristik bicten die Stellen beim Cicero, Horaz 
und Quintilian vom Lucilius, sammt cinem Zeugniss des Pcr- 
sius gegen das Ende dcr crstcn Salire. Horaz war gerecbt 
gcgen sein Gcnic ; abcr cr bat ibm die Tncorrcctbeit nicbt 
vcrzeibcn kdnnen, und er riigt sie mit Strcnge, weil aucb 
sciue unkritiscben Vcrcbrer in Rom cs bedurflen, dass eiu 
feinerer Gescbmack in dcr Poesic durcb Riigc dcs Gegen- 



Digitized by 



12 EINLEITUffG. 



theils ihncn cmpfohlen wurdc. Schon Quintilian missbilligt 
das zu eiii9eiligc Urtheil des Horaz ; viel cinseitiger aber 
war Wieland zu Horaz 4. SaL des L Buchs , in dcn Erlau- 
terungen Nr. I, Gelautcrt ist liier wenigstens nichts, und 
uiit Gemeinplatzcn nacli weilaml Rattctix lasst sicli nicht 
Alles ablhun. Lucilius war ein Vielschreibcr ; clic Altcn fuh- 
rcn drcissig Biicbcr Satiren von ihm an , welchcs abcr frci- 
licli nur cin sehr unbcstimintcs Mass fiir dic Menjre seiner 
Schriften ist. Wir haben nur noch Fragmentc, zuerst ge« 
sammelt von dem Hollander Frauc. Dousa. Eine zweite 
Ausgabe dieser Sammlung ist 1735 in Padua in Octav her- 
ausgekommcn , und cine drilte, bis jctzt dic beste , durcli 
Havcrkamp ad calccm Ccusorini, L. Bat. 1743. 8. Auch mil 
dem Zwcibriicker Juvcnal und Pcrsius sind dicse Fragmente 
wieder erscliicncn. Aus ihncn wiirdc sich unstreitig noch 
Etwas machcn lassen, wodurch Lucits Charaktcr mehr Licht 
crhielte. Sic gcbcn noch viclen Stoff zu einer verdicnstli- 
chcn kritischeo Arbeit, wic schon langst auch von Baylo 
bemerkt ist; denn Lucilius war cin Siltcnmaler; seine Dicht- 
art schopftc aus dcm wirklichcn Menschcnlcben , war ein 
Lehrgedicht zu sittlichen Zweckcn, mit der Absicht, Thor- 
heit und Unsittlichkeit zu riigen. So wurde die Satirc erst 
durch Lucilius zum cigentlichcn Gcdicht crhoben, und zu 
ciner blcibcnden Galtung ausgebildet. Der alte Name dcs 
Gcdichts blieb weiterhin der in ilim vorherrschendcn cigencn 
Art von Laune oder Gcmtithsstimmung , die daher dic sati- 
rhchc hcisst, und die in Rcde oder Schrift sich auf sehr 
mannichfaltigc Weise darstellt, auch jetler beliebigen Form 
sich bedienen darf, und iibrigens in der Art ihrer Aeussc- 
rung verschicden modificirt wird nicht allein durch Gegen. 
stand und Vcranlassung , sondcrn ganz hauptsachlich durch 
den sittlichen Charakter, durch dic Gesinnung, ans dcr sie 
cnUpringt, und durch dcn Grad dcr Geistcsbildung , der sic 
bcglcitct; weshalb cs cine gutmiithigc Satiro gibt und eine 
bdsartigc, cinc mildc und bittcre, cinc feine und grobe, u. s. w. 



Digitized by Google 



VOK DER SATIRE. 13 

■ 

Selir verschiifden i*t dahcr auch das Wcscn tlcr Satirc in 
der Littcratur allcr littcrarisclicn Volker ausgepragt. , Eine 
niitzlichc Sammlung , a)s Stoff zur Kcnntuiss des Mannich- 
faltigen, iu dem Ducbc von Fidgel, Gcschichte der 'komiscben 
Literatur, vicr Biindc, im crsten und zweiten Band von dcr 
Satire. Jene Vcrschiedeuhcit muss sich hegrciflich auch der 
Satire mitthcilen, wenn sie Gcdicht wird ; nach Massgabe, 
wie das Gcmiilh dcs Oichtcrs durch deu Anblick vou Thor- 
heiten und Lastcm mehr oder mindcr bcwcgt ; je nachdcm 
es mchr von lachcrlichcn oder cmporendcn Erscheinungcn 
Eiudrucke cmpfaiigt , muss auch Ton und Charakter dcs Ge- 
dichts sich anders gestaltcn. Es gibt dahcr chen sowohl ciuc 
komische , als cinc tragiscfie Satire , dercn Wirkung analog 
ist der, dic eine Komodic oder Tragodic hervorbriogt. ln 
der Lucilischcn muss dcr tragischc Charakter bcreits zum 
Theil vorherrschend gcwesen scyu : das sicht man aus Juvc 
nal, der von ihm sagt: cr griff das Laster mit dcm Schwertc 
in dcr Faust an, und donnerte den Suodern seincr Zeit ins 
Gewissen: Sat. I. am Endc. Juvenal sclbst hat au vicleii 
Stellen bewundernswiirdigc Ziige eincs acht tragischcn Cha- 
rakters. 

Bisher sahcn wir die Satirc als eine origiual - romische, 
von den Rdmern selhst erfundene und ausgcbildete, Dichtart 
Und dass dicse Ansicht die wahre und richtigc sei, bewcis't 
der bisher nachgewiesene natiirlicheGang ihrer Entwickelung v 
bcweiscn fcrner die gewichtvollsten Autoritatcn der Altcn 
selbst: Horaz Sat. I, 10, 66. , Quintilian X, 1, 93. , dcr Gram- 
matiker Diomedes in der Sammlung des Putsch S. 482. f. 
Aber man hat friiher eine entgcgengesetzte Meinung gehegt: 
die Satire der Rdmer scy , mit den iibrigen Dichtarten, von 
dcn Griechen entlehnt, sey ein Abkommling des drama sa~ 
tyricum, d. i. der travestirten Tragodie der Attiker, an dcn 
Bacchusfestcn , worin muthwillige Satyre und Silenen auf- 
treten , den Ernst der Handlung ins Lustige ziehend ; cine 
Gattung , woran die Attische Bubne sehr reich war , wovon 



14 EINLEITUNG. 

jetzt nur noch cin cinzigcs volUtandigcs Mustcr iibrig isl, 
der Cyklopc tles Kuripidcs , untl wovon aucli Nachahmungcn 
auf tlem Romischen Theater versuclit worden sind , nacli 
Horaz A. Poet. 220. ff. Ftir diese Mcinung sind dic HaupU 
strciter : Jul. C. Sculiger im scchszehnten , und Dan. Hcinsius 
im siehenzehnten Jahrhundcrt , beide nichts weniger al$ mu. 
sterhaftc Forschcr. Ihre ganze Lchre ist Verwirrung , veiv 
anlasst durch dic zufallige Aehnlichkeit der Namen und durch 
Nichtuntcrschcidung ganz verschiedener Dinge. Schon durch 
Js. Casaubonus , einen dcr grossten Littcratoren sciner Zcit 
und aller Zeilen, dcr das gesundcste Urthcii und dcn scharf- 
stcn Blick mit dcr grdsslcn Gclchrsamkeit vcrband, war die 
ganzlichc Unabbiingigkeit und Verschiedcnheit der Romischen 
Salire vom Griechischen Satyrspicle wahrgcnommen uud er- 
wiescn , in einer vortrefflichen Schriffc: De satyrica Graecor. 
pocsi etRomanor. Satira, Paris. 1605.8., abgedruckt in Th. 
Creuii Museo philol. et histor. L. B. 1609., und ein/cln bc- 
sorgt von Rambacb, Halac 1774., dcr nur seine Noten hattc 
wcglassen sollen. Nach Casauhonus ist diese Frage nocli 
viclmal besprochen worden von Andern; in der Hauptsachc 
ist durch alles diess nichts gcwonnen woijen. Nachwcisunf; 
bci Blankenburg zu Sulzers Artikel Satirc* Was dieser aus 
sich sclhst bcibringt iibcr dic Verwandtschaft der Romischen 
Satire mit iihnlivlien Gricchiscben Dicbtarten , wie er sagt, 
S. 4. und 5., ist in den cinzclncn Sachen ungenau , und im 
Ganzeu ivrig. Vor ihm schwankte auch Flogcl, und kann, 
da ihm dic Aehnlichkeitcn vor den Augen schweben, zu kei- 
ncin Resultatc kommen, 2. B. S. 12 — 21., wo er die „be- 
riihrntc Frage" abhandelt. Der Ncueste ist Ast, im Grundr. 
d. Philol. 1808., dcr auf cinc klagliche Weisc in die alten 
Irrthiiraer zuruckfallt. 

Das Schicksal litlcrarischcr Wahrheiten und richtigcr 
Erkenntniss ist kcin andcrcs , als das, was iiber Wahrheit 
und Rccht in dcr Welt uberhaupt waltet. Recht und Wahr- 
heit wcrden verkannt, erkannt und wiedcr vcrkannt. Weil 



Digitized by Google 



I 

1 » 

* 

VON DEK SATIRE. 15 

aher das .Allgcmeine nicht betehrend ist , und alle Griind- 
lichkeit nur aus deni Besondern , aus der Priifung des Ein- 
zclnen erwachsen kann: so miissen wir hei diescr Frage 
noch einigc Augenhlicke stehen hleihen. Es ist gcnau auf den 
Untcrschied zu achtcn, der, hci iibrigens vcrwandtem Stoff 
und Gcgenstand , dcnnoch zwischen Formen und Diclitarten 
statt findeL Den Gricchen liat es nalurlich nicht an Stoflf 
und Anlass zur Satirc gefehtt; auch hahen sic beidcs rcich- 
lich benutzt , aber auf andere VVcise , als die Romcr. Sic 
hatten in gewissem Siune Satirc, ahcr nicht die Salire, niclit 
die durch Lucilius hestimmte Dichtart, das didaktische Sit- 
tcngedicht, welches hei den Rdmern mit dem offcnllichen 
•Schauplatz nichts zu thun hattc. Bci den Griechen hingc^cu 
war dic Satirc, als Gcisscl der Thorheiten und Lastcr, odcr, 
wctches von den Griechen richtigcr gesagt ist, der Thorcn 
und der Lasterhaftcn , etwas , das sie in Rom zu sein gar 
nicht Freihcit hatte, namlich Schaiispiel, Kombdie\ ats solche 
wirktc sie auf offenem Schauplatz nur dcsto starkcr «nd all- 
j^emeiner. Ausserdcm hatten die Griechen das eigcnlliche 
Schmahgedicht , wctches, scines ganz andern LJrsprungs und 
Zweckes wegen , nichts wcniger als Lucilischc Satire war; 
wie die Jamhen dcs Archilochus und Hipponax. Pindar cha- 
rakterisirt sie ats Schmahredcn, die aus Hass und Feiiid^c-liaft. 
cntstandcn, abo ganz aus personlichcn Antrieben, fiaovkoya 
tx9ta f in der Stelle, vom Archilochus Pyth. 2, 10., und nach 
Itoraz A. Poct. 79. Archilochum rabies armavil iambo, 
Xvoocoirsc. lafxfioi , wiithige Jamben , im Griechischen Epi- 
gramm , Analect. Brunck. II. p. 286. Das alteste Originat iu 
diescr Art war Margites , welchcs von den Griechen fiir ein 
Homerisches Gedicht gehalten wurde, noch vom Aristotclcs. 
Ein Fragment des Simonides aber, das eine witzige Zeich- 
nung der weiblichen Charaktcre enthalt, und falschlich eine 
Satire auf die Weibcr genannt wird, hat mit jener Art iam- 
btscher Gedichte durcbaus nichts gemein, als nur die Jainben. 
Gcwohnlich crwahnt man bei dieser Gelegenheit auch der 



Digitized by Google 



16 EINLEITUNG. 

sogcnanntcn Silltn , (oiXXoi, mit atAA«/Vo> und ~ilr}v6g tu- 
sammcnhangcnd ,) dic durch Xcnoplianes , und vorziiglich 
durch Timon, den Phliasier, einen skcptischen Philtfsophcii 
aus dcr Zeit dcs Ptolcmaus Pliiladclplitis , beruhmt gewordeu 
sind. Dicse, sagt man, waren eine didaktische Satire , und 
hattcn dic grosstc Achnlichkeit mit der Satirc dcr Romer. 
Dic Sillcn warcn aber kein Sittcngedicht , auch iihcrhaupt 
iiicht didaktisch ; sie wareu wcniger Gedicht, als versificirtes 
Spicl , waren bloss litterarisch , und ganz spccicll gerichtct 
gcgen dic Blosscn gcwisscr philosopbischer Schulen, also ct- 
was , das von Romcrn kaum des Lcsens gcwiirdigt wurde, 
gcschweige dcr Nachahmung. Sie kdnnten mit den neucren 
Xcnicn verglichcn wcrden. 

Hicr schuUen wir nur noch den klcincn Umstnnd cin, 
dcr dic Rcchtschreibung dcs Wortes bctriflt. Man schreibt 
unrccht Satyre , Satjra; dem Worte gebiihrt das L In dcr 
urspriinglichcn Form satura wurde schon u wie cin ii aus- 
gcsprochcn , und dadurch die Aussprache mit i vorbcreitet; 
wovon die Richtigkeit erhellt aus dcr Analogic so vielec 
Formcn, wie lacruma, optumus, maxumos, woraus lacrima, 
optimus, u. s. w. wurde. Die lelzterc Schreihart ist acht, 
und auf dic fcincre Aussprache gegriiiidct, schon im Augu- 
stischen Zeitaltcr. Das y konnte in die Satirc nur durch 
Irrthum hineinkommen. Zu vergl. Jos. Scaliger zum Mani- 
lius a. a. <X, und nach ihm Casaubonus de Rom. Sat. p. 249. sq. 



VOM DICHTER. 

Je mebr Lucilius sich zum Liebling seincr Nation zu ma- 
chen gewusst hatte, desto mehr fand seine Dichtart unter 
den Romcrn Nachahmung ; doch erst von den Zeiten Augusts 
an; friiher schcincn sie ihn bloss bcwundert zu baben. Die 



Digitized by Google 



VOM 1)1 CIITKR. 17 

i 

Scrmoncn des Horatittx sind Lucilisehc Satiron, abor im eigen- 
Ihiimlichcii Ton, Satiren dcr knmischeu Gattung. Von Glcich- 
xeitigeu ist nns kanm noch einc Naehrieht gcblieben, wie 
von cincni Jttiius Fforrts, der cin rVeuiid des Iloraz war 
und comes des Tibcriin; von Aiidcrn dcr blosse iName. 
Dic Notiien gibt Wernstlorf, Poctac Lat. min. T. III. p.XIV.flf., 
und Zusiilxe daru T. IV. V. II. p. 824—827. Der Vcrfall der 
nlten Romertugeud , dcr init vcrmcbrtcm Rcicbthum und 
Luxtis erfolgte, battc dcn Frcistaat gestiirrt. August konntc 
durch (Vcsetie wilde Ausbriicho grobcr Lastcr hcmmcn : abcr 
dcn Kcim ztir giinzlichen Sittenlosigkcit , clcr einmal ticfc 
Wuricl gcschlugcti hattc, r.crstoren komitc er nicht. Dahcr 
artcte die Gewalt scincr niichsten ftachfolger so balil in 
Despotie aus, woku das Vcrderbniss dcr ^atioti von seltat 
auftorderte. Dcnn es ist unstrcilig gewiss , dass bci aufge- 
kliirten Volkern Despotie wenigslcns nicht von langerDatter 
sein kann, wenn das Volk Charaktcr hat: ein Volk abcr, 
charaktcrlos und vcrdcrht, imiclit sich irnmcr sclbst scino 
Tvranncii. Doch konutc mich unter clcn Romern , iu deti 
Zciten dcs ticfstcn Vcrfalls, dic altc Kcehtlichkeit , Kratt 
und Wtirde bci Einzclncn niemals gan* erloselien. Abcr 
geradc diese Einxeliten f tihleti sich dann uin so mehr beim 
Anblick einer allgemeinen Nichtswtirdigkcit emport, und 
fiihlten sich unter den Romern um so mehr emport, da chen 
dicscs Volk, das eiust durch Charakterstarkc und grosse Ei- 
gcnschaftcn sich £um ersten Volke clcr Wclt erhobeu hatto, 
jetzt von den abscheulichsten Tyrannen in dcn Staub getre- 
ten, nur uin so verachtlicher erschien. Aus solchcn Geitih- 
leti cntstand die Satirc tintcr den iNachfolgcrn dcs Augustus; 
dcr Eindruck, dcn dic Zeit auf cin eclleres Gcmiith hcrvor- 
hrachte, spiegelte sich ab in demGcdichte; es wurdc Straf- 
gedicht im bitlcrstcn Tone. Dcr Phonix unter dcn Satircn- 
dicbtcrn dicscr Zeit, clcs erstcn Jabrb. n. Cbr. , ist Dccitmts 
(nicht Decitis, wie er auch geschriebim wird,} Junitis Jttve- 
nalis* Pcrsius ist ctwas friihcr, stcht abcr an Getiie und 
VoL 11. 2 



Digitized by 



1S EIM-EITUKG. 

■ 

wahrcr salirischcr Kraft hintcr Juvcnal weit zuriick. ftoch 
weniger lasst sicli cin gleichzeitigcs Frauenziinmcr, Sulp\c\a % 
nnt ihm vergleiehen , von der nur nocli Eine, auf die Re- 
gierung dcs Domitian Hezug habende, Satirc ubrig gcbliebc». 
Miin liiilt sie fur diesclbc, die als keuscbc Poelin , und hof- 
fentlicb cben so keuschc Lhefrau des Calcnus bciin Martial 
gcruhmt wird. Ibr nocb vorbandenes Machwcrk ist iibri- 
grns schon von Casaubonus ganz richtig bcurlbeilt ; es bat 
scincn Wciih als historisches Document. 

Bedeutend als Dichtcr , und cin hcruhmler Mcister in 
der ernstern Satirc, ist Juvenal. Als satirae tragicae wcrden 
scine fatiren ausscrst trcfFend bezeichnet von Jos. Scaligcr, 
Prima Scaligeraua p. ( J5. cd. Tau. Fabri , cine Bezejchnung, 
dic scincn Hauptcharaktcr triflt, und zugleicb sein wabrcs 
Veihaltniss zum lloraz ubcrrascbcnd aufklart. Scaligcr untl 
andcre grosse Manncr scincs Zcitalters babcn die modcrnc 
Aeslbctik nicbt dein ISainen nach gckannt: sie kommen aber 
gewohnlich in solcbcn Dingcn mit ihrcm grossen und sicbe- 
rcn Vcrstandc wcitcr, als mancbcr Aesthetiker neuererZcit 
mit seiitcm klcincn bat kommcn konnen. Docb bat die Sa- 
tire Juvcuals aucb ihrc komischcn Ziige, und zwar ofl schr 
starke. Dahcr ist cigentlicb dcr Charakter gcmiscbt. Von 
dcn Lebensumstanden dcs Dichters wissen wir wenig, abcr 
doch nicht gar vicl weniger, als wir ebcn zu wisscn nothig 
liaben. Und auch hicr trostct uns Lcssings, nur etwas zu 
allgemeincr , Ausspruch : „Das Lcbcn cincs Dichters sind 
scine Gedichte." Juvenal lebte als Zeitgcnosse uiit Martialts, 
Statius, Quintilianus ; die bcidcn lct/.tcrn crwahnl er namcnt- 
licb. Auf ihn bezicbt man auch, wohl mit Recht, die Worte 
des Quintilian , da, wo cr von dcn Verdiensten der Komcr 
in dcr Salire spricht, X, 1, ['5: Suut clari hodieque, et qni 
olim notninabunlur. Dun Dicblcr namcntlich anzufithrcii, 
lilt wohl sein Vcrbnllniss zu Domitian nicht, dessen AelFcn 
cr zu crziehcn batte. Im Anhang zum Suctonius, und un- 
tcr seinem Naiiicn , findct sicb in spiilern Ausgaben untcr 



Digitized by Google 



VOM DICHTER. 



«len Lebcnshcschrcihuiigcn verschiedeiier Dichtcr ntich cinc 
kurze Vita Juvennlis, in gutem Latein, nber, wcuigstciis iu 
clieser Form, niclit von Suclon. Atieh habcn wir eine sp ir- 
liche Noti/. uber ilin bei Suidas, und einige Angnben iu clen 
alten Scholien, dic aber wenig zuvcrlassig siiul. Man bnt 
gesucht , in diese Bruchsliicke von IVachriclileu bislori- 
sclien Zusanimenhnng zu bringen; zucrst J. Lipsitts Epislolic. 
Quaest. IV, 20. T. I. p. 200. ff. Opp., dann CI. Snlmnsius 
Exercitatt. Plin. p. 31H. 1F. , itncl II. Dotlwell Annnl. Quinti- 
lian. §.37— 4 1. Vor nicbt langer Zcit ist dieselbe Untcr- 
suchung auf meine Vcranlassung aufgcnommen wordcn : 
Frnnckii Examcn crilictim Juvcnalis vilae. Alt. ct Lips. 1820. 
und die Fortsetzung Dorpat. 1827. Juvcnnl war eines 
reichen Libertiucrs , man weiss nicbt, ob Sohn odcr Zdg- 
ling, und trieb bis clwa in sein vierzigstes Jahr die Redncr* 
kunst zu seincm Vcrgnugcn , declamavil animi caasa, nach 
damaliger Studirart. Da er cinmal cinigc sntirischc Versc 
auf den beruchtigten Pantomimentitnzcr Paris gcmncht, (Pn- 
ris der Zweite, untcr Domitian ; denn ein Erster spiclte 
friiher seiue Rolle, unlcr Aero,) und diescr Vcrsuch Bcifull 
crhiclt : so heschloss cr, in dieser Dicbtart weiter zu arbci- 
ten , und von dieser Zeit an , scbcint es, ging er ganzlich 
von den rhetorischen Studicn ab. Dttrcb die Bedncrschnlc 
musstc datnals Jeder, dcr sicb bildcn wollte ; nicht bloss der 
Sachwalter vor Gericht, fiir den die Uebungcn im kunst- 
massigen Bcden iiber erdichtclc Rechtsfalie das Practicum 
wnren. Dahcr war cs zu dcrZeit, und schon unter Augu- 
stus, ganz gewohnlich , dnss dic Dichter erst durch dic Bed- 
ncrschule gingen , und nls scbolnstici odcr declamatorcs langc 
untcr cinem odcr mcbrercn Bbetoren studirten. Ovidius 
batte schon auf diese VVeise studirt, viclteicbt der Erste un- 
ter dcn grossen Dichtem. Natiirlich musste diese Studirart 
nicbt geringen EinNuss auf die Poesie sclbst haben, und dern 
Geschmack eine vcrnnderte Bichtung gcben. Dcr neue Ge- 
scbmack in Littcrnlur uud Sprache dcr Romer, dcr von 



Digitized by 



20 EIxS LEITUNG. 

Aognsts lelzten Rcgicriing^jnliren an sicli immer sichlharer zoigt, 
ging von (lcn Rodnerschulcn ztierst aus ; in Ovitls Pocsie uml 
Sprachc liegt schon dor Einfluss cincr rednerisehen Bildung 
vor Augcii. Gliinzciulc Bcispiclo, dnss rhetorische Studeutcii 
nuclimals grossc Dichtcr gewordcn warcn, vcrfiiljrtcn mit^ 
telmaYsige Kopfe, cs ilincn naclitliun zu wollcn ; wolllc cs 
rnit dcr Redckunst niclit rcclil fort, so wurden sic Dichter- 
Und dicsc Lcule wnrcn cs, die dic Pocsic hcruntcrhrachten. 
Man lcsc dcnPclronius nach, c. 5. und 118. Gcsctzt, Pelron 
hat crst um die Ictzte Zcit dcr Antonine geschrichen , wie 
dic ncucre Kritik hchauptct: so vcrnndcrt dicss die Sache 
nicht. Glcichc Ursachcn musscn auch schon friiher gleiche 
Wirkung gcthan hahcn. Juvcnal, dcr, durch Reifall gereizt, 
dor Rcdekunst unlrcu wurde, durftc doch langc Zcit es nicht 
wa^on, mit seinen Satircn oifentlich aufzulreten. Weitcrhiu 
crst kam dic Zcit, \vo cr sic, in mchrcren Vorlesungcn 
(Recilationcn , wie damals iihlich ,) hekannt machcn konntc, 
und diess gescliah mil grosstcui BcifnlL Da cr aher in ciner 
der Satircn dic Ersllingsfruclile seincr salirischcn Musc, jone 
crwahntcn Vcrse ouf dcn Pnulomimcnlunzcr , wiedcr zuin 
Vorschcin hrachte, (VII, 90 — 92. Quod non dant procercs, 
dabit hislrio — .) und hci llofe cin histrio hclicht war, dcr 
sich damit gemeint glauhtc : so gah man dcm Dichter in ci- 
nem Alter von achtzig Jahrcn , unter dein Vorwand eincr 
Ehrenhczcugung, nuf die er cs kishcr nicht angclcgt hatte, 
ein Mdilarkommando im ausscrstcn 1 heilc von Aegypten, 
uod soinit war cr — im Exil. Gliicklicherwcise endigte cin 
haldiger Tod dort seinc Tagc und sciucn Verdruss. So weit 
dic Vita Juvenalis. Die Zcilrechnung fchlt hicrhci, ahdr sic 
lasst sich aus dcn Umstrindcn noch ungefrihr herausfindcn. 
Hicrhct miissen wir uns dic Folgc dcr Regicrungcn dieses 
Zeitraums in Erinnerung hringcn. Claudius regicrt scit dem 
Jahre 41. his 55., INero his (58., Galha , Olho , Vitcllius his 
<)9. , Vcspasianus his 79., Titus his 81., Domitianus his 96., 
Ncrva his 98., Trainnus his 117., Hadrinnus his 138. Sei- 



Digitized by Google 



VOM DICUTER. 2i 

nen crslcn saliriscbcn VcimicIi auf Paris »chcint Juvcnal 
noch vor dem Jahre 83. , clein drittcn der Regierung ilcs 
Domitian , gcmacht zu hahcn : denn iu dicsem Jahrc licss 
Domilian selbst dicscn Giiustling aus tler YVclt schalleii. Dio 
Cas$: LXVll, 3. zu Anf. Waren nun die Verse auf ilui etwa 
dns Jalir vorher gemacht, und Juvcnal daiuals, nach dem 
Ausdruck dcs Sclioliastcn in der Vita (mcdiam fvre acttttetn), 
ctwa vicrzin Jahrc alt : so konnnen wir niit scinem Gebtirts- 
jalire in das Jahr 42, das zweite der Regicrung des Clatidius. 
War er bereils achtzig Jahre alt gewordcu, als er Roin ver- 
lassco musslc, so f.illt diess in das Jahr 122, das liinfte dcr 
Regicrung Hadrians. Der histrio also, der dicssmal,, durch 
dic in dcr sichcnten Satire wiedcr angebrachten Versc, sich 
fur beleidigt hielt, gehoit tinter iladrian. Diess stiunnt so- 
wohl init dcm iibi igen Inhalt dicscr Salirc, als mit dein bc- 
kannteu Charaktcr des lfadrian vollig iihercin. Das Lob, 
welclies dort dem Caesar erthcilt wird , der noch dic cin- 
zige Stiilzc fiir dic trauerndcn Mttsen sei , u. dergl , war fiir 
Hadrian keine Sclimcichelci, und dicsem Kaiser die Gonner- 
schalt eincs Coinodianteu nicht weniger natiirlich, als die 
lialbwitzige Art , wie cr den Satiriker , unler dcm Schein 
einer gnadigen Beforderung , ins Exil complimeutirle. Sati- 
rcn schricb Juvcnal seit dem Jahie 82 : aher laiige Zcit * 
durflc er damit nieht hcrvortretcn , his auTNerva, wo die 
Zeitcu besscr zu werden anfingcn. Erst unter Iladrian er- 
scliiencn des Dichtcrs sammlliche Werke. Friiher geschrie- 
ben als allc iibrigcn , zu Domitians Zciten, wurden wahr- 
scheiulicli die zweite tiud vicrtc Satire: die Gemalde jenec 
Zeit sind darin zu frisch, zu sehr nach dcm Lchcn, als dass 
sic erst spiiter nach blossen Erinnerungen solltcn entworfcn 
scin. Von Zeitgcnossen crwahnt namentlich Keiner deit 
Juvcnal, als scin Freund Martial; von dicscm ist ein Gedicht, 
in der phalacischen Versait, ad Juvenalem , XII, 18., nacb 
Roui datirt , aus Martials Vaterstadt in Celtiherien, wohin 
cr nacb dein Todc Doinitians sich zuruckgezogcn hatlc. 



Digitized by Google 



22 EI.\LEITUNG. 

Allcm Anselin nnch liat Juvcnal nicht mclirerc Satircn 
bckannt gcmachl, aLr" wir nocli von ilnn iihrig liabcn , so> 
wie ancli dic sainrnllichen sntirischcn Aibeiten tlcs IJorns 
und Pcrsius sieh crhaltcn hahen. Aucli die Saminlung sci- 
ncr Satircn nach dcr hctitigen Onlnung wird grosstcnthcils 
von ilim sclbst vcraustaltct scin. Dic Satircu , so weit sicli 
iiber den Zcilpunkt ihrer Ahfassung nach inncrn Griindctt 
ctwas wissen lasst, stchcn nicht nach ihrcr Zcitfolge ; dnrum 
bckuinmcrlcn sich auch die Allcn nicht vicl , und sammcl- 
ten ihrc Gedichle , Driefe, wic sic ihncn cbcn in dic Jlande 
ficlen. In solchcn Fallcn habcn dic Abschreiher sich iiichls 
zu Schulden komincu lasscn, wic bci dcu Driefen des Ciccro, 
Plinius, den Gedichtcn des Iloraz, Tibull , dcren Ordijung 
zu verbesscrn kcin Herausgeber unterriehmcn darf. SamuiL 
Jichc Satircn sind acht , mit Ausnahine dcr lctztcn , de- 
ren Unachtheit auch in dcn altcn Scholien anerkannt wird. 
Abcr auch dic vorlctztc, fuufzchnte> kann wcgen ihrer 
Aechthcit iu Fragc kornmcn. 

Was Juvcnat als Dichter sei , wird ninn bei ciniger De- 
kanntscliaft mit ihin leicht innc, und dariiher bedarf es 
nicht vielcr Wortc Vielerlei Urtheilc , rnoistcns nnch Vcr- 
glcicliung mit Iloraz, mit Persius, sind tihcr ihn gcfallt vvor- 
dcn , dcrcn Deschranklhcit nur abcrmals bcwcis'l , dass vou 
jchcr nur Wcnige fahig gewcsen sind, hci Gogenstaiiden, dic 
sie beurlheilcn wolltcn, sich sclbst und ihre INeigung zu vcr- 
• geasen. Die verschiedenen Urtheile findet man zusaininen. 
gestcllt in Daillet , Jugemens des Savans T. III. p. Q65. Et- 
lichc neuerc Urtheiler , Hottinger , Konig in Eutin und 
Manso kann man hinzufiigen, oline dass mnn damit x?hen 
viel weiter khmc. Allgemein anerknnnt sind die Vorziige 
JuvenaL in Ilin<>icht der Trcue seincr Sittcngemalde , und 
dcr hcltcucn Kraft seiner Darstellung. Scine Schonhciten 
siud das Schrecklichschone, seine Grazicn dic q.ojjfgai xuQiitQ. 
"^Vas cr ^clbst von sich sagt , facit indigimtio wrsum , gibt 
don Juvcnali^chcn Charaktcr , rciu au>ge*pi oehcn ; und so 



Digitized by G 



VOM DICHTER 



ist cr auch mit wcnig Worlcn treflfcnd gefasst von dcm, 
cinsicliUvollen Jesuiten Fr. Vavassor tle lutlicra diclione 
|». 45. Opp. Dic Kunstlthrc der Uriechen hatte diesen < ha- 
rakter untcr den nltgcmcincru der detvojrjq goordnet , der 
innern Energtc der Darstctlung, worin Demosthenes einzig 
ist. Modificirt erscheint dicser Charakter im Juvenal durch 
Zoitgcschmack und Bildungsnrt dcs Dichters auf dem Wege 
rhetorischer Studien. „Bis in dic Mitte seinos Lebens hing 
cr dcr Redncrschulc an ; ztir Poesie tibcrgcgangen , hlieh 
rr auch da noch Declamator, und ist in dcr Satiie inchr 
Rhetor als Diehter." So urthoilten schon langst Franzoseti, 
eii ihrer Zcit hedcutendc Manner, (s. bei Baillct p. 266. f.) 
tirnl es ist nculieh in Deutsohland, nur ctwas timwundener, 
nachgcsprochen worden. Elwas Walircs hahon dicse L"r- 
theile in so fern , als keiu Dichtcr jener Zeit frei blcihcn 
konnte von dcm allgemeinen Eir.flttss, den dic l'errschaft 
clcr Rednerschulen auf Pocsie und Spraehe hatte. Aber man 
iuacht sich von der Rhetorik und dem Taleulc tlamaligcr 
Dcclamatorcn cinen schr falschen BogriH*. wcnn man glaiibt, 
dass sie ubcratl nichts weiler gcwcsen sei , als eine schim- 
n\crndc Afterkunst. Sie war freilich cinc Kunst dcr Sehule, 
und iibte sich an unwirklichcn Gegenstanden : ahcr eLen da- 
dttrch kam sic der Dichtkunst naher , uud wurde auf ^e- 
wisse Weisc idealisch. Die Emptindwug, die in Redrcrschu- 
leu sprach, war nicht immer eine geheuchelte; in idealisiiten 
Situationen des Lehens kounte oft wahres und tiefes Geltthl 
aus dem Innersten der Seole sprechen, und der Redner steht 
in dieser Hinsicht nicht unter dem Dichter. Wir bcsilzen 
vora itltcrn Sencca eine, nur viel zu wenig benutzte, reiehe 
Sammlun" von Erinnerunoen und Berichten atts deu Red- 
nerschulcn in Rom unter Augustus tiitd Tiberius ; aus dieser 
kantt raan den Gcist damaliger Rednerkunst besscr kennen 
lernen. Wenn cin wahres Talent, woran >las Zeitaller noch 
tmiitcr sehr frttehtbar wnr, diesc Laufbahn betrat: so hul 
sitli gewiss die Kunst aueh in dicscm engern Krcise uoch 



Digitized by 



24 

P 



EIM.EITUNG. 



oflrnals wahrhaft gross nnd sehon gczeigt. Aucli uar es 
ebcn nieht nothig , ilass Poesie uikI Sprachc oWch clic 
Schule sogleich vcrdorben werdcn miisste , wenn gleich ihr 
vormaliger freierer Charakter nicht mehr dcrselbe blich. 
Durch ilie ktinstmussigc Uebutig im Rcden sind Ovid uiul* 
Juvcnal Meistcr ihrcr Sprache gewordcn, und von dieser 
Seite sind die heiden Dichter von 'Weuigeu ihrer jNation er- 
reicht. Maeht der Glanz der Sprachc, auch wenn er vou 
eincm wahren Geistc bescelt wird , allein sehoii dcn Decla- 
mator: so sind Tragodicen , wie die Schillerschen , chrnfnlU 
Declamatiouen : denn dic Sprache diescs Dichters und We. 
niger, die ihrn glcichcn , hut ncbcn der Ticfc auch Ohcr- 
ilache , nicht die Schdnheit allcin, auch eine gcschmuckte 
Schonheit. Diescr Charaktcr wird ichlcrhaft , wcnn dic 
Schonhcit, statt gesehtnuckt zu sein , sich putzt; dann af- 
fectirt sic, und hicr liegt dic Grenze. Ahcr ein Charakter, 
wie Juvenal, will sich nur kraflvoll zeigcn, nicht sclion, cr 
will cin Uerculcs sein , kein Apollo , noch weniger die rei- 
zcndc Aphroditc; die Kraft sclhst ist ihm dic Schonhcit. 
Doch, Juvcnal, sagt man wohl auch ist Declamator, weil 
cr scine Gedichte in schulgerechter Ordnting entwiifl, wcil 
cr einThema ordenllich ankiindigt und austuhrt. Diess thut 
cr aher nicht nur kaum bci einigcn Satircn ; er thut cs auch 
immer nur als Dichter; und an sich sagt ja auch der Vor- 
wurf nichls , wcnn es niclit wahr ist , dass cin planmassi^cs 
Gcdicht nicht auch ein gutes Gedicht scin kann. 

Die "Wahrheit unseres Dichtcrs ist eine zwicfachc , eine 
subjective und objective , eine moralischc und hislorischr. 
Scin Unwille triflft die Hasslichkeit der Sitten, und zwar der 
Sitten eincs bestimmten Zcitraums. So wie er unerkiinstette 
Gefuhle ausspricht , so malt er sein Zeitalter treu und zu- 
verlassig. Das allgemeine Sittcnverdcrbnis* des spatcrn Roms 
kaun man mtt Nutzen kenoen lernen aus Meincrs Sehrift, 
Geschichte des Verfidls der Sitten, der Wissenschalt und der 
Sprache der Rbmer in dcn ersten Jahrhundcrten uach Christt 



Digitized by Google 



VOM DICHTER 



25 



Geburt» Wien 1791. Dcr SlolT ist aus gleiehzeiligen Schrift- 
steUcrn zusaminengetragen. Der Dicliter durchlcbtc jiiehr 
wic zwei Menschcnalter der ticfcten Erniedriguug des Romi- 
schcn Volks. Unter der elendcn Rcgierutig des hlodsinnigcn * 
Claudius gehoren , bcwahrtc sein Gemiith die Jugcndcin- 
druckc von dcn schandlichcn Zcilen des Ncro. Er stand et- 
wa in .seinem fiinf und zwanzigsten Jahre, als Nero, wie ihm 
gebuhrte, aus dcr Wclt gcsehafTt wurde. Galha, Otho, 
Vitellius gingen schnelt voriiher, zusammen kauin andcrllialh 
Juhrc. Ks kam wieder eine hessere Zeit unter dcn beulcu 
crstcn Flaviern, Vespasian und Titus, wahrend wclcher der 
Dichter sciucii Studien -tiachhing. Unter der Ilcrrscliaft Do- 
mitians . dcren Abschculichkeit allc Erinncrunijcii der frii- 
liern Jabre in sein Gcmiitb zuiiickrief , machte dcr Unwillc 
iho zum Satirikcr. Das Zeitallcr dieses Tyrannen und der 
allgerneinen Nichtswiirdigkeit unter ihm ist der cigentlichc 
Schauplatz scincr Sutire; woruber auch ain Schlussc dcr cr- 
sten Satirc ein nicht undeutlichcr Fingerzeig gegehcn wird, 
der abcr von den hisherigen Auslegern nicht gcfasst wurde. 
Dcr moralische Abscheu dictirte also dic Juvcnalische Satire, 
und kein erlogenes Gefiibl. Da der Dichter sein Zeitallcr 
roalt, wie cs war: so ist hier zugleich einc rciche Fund- 
grubc fiir cinc grossc Mengc mannichfaltiger Kcnntnisse. 
Denn der Maler stand glcichsatn in der Milte des grossen 
Panorama von Roin, umgebcn von dem Gewiihl jcncr un. 
gebeucrn Menschenmenge, die durcb steten Wechscl neuer 
Gegenslande unerscbdpflichen StoiT darbot. Naturlich kom- 
men bei der Schildcrung cines bochst verderhten Sittcnzu- 
standes hic und da manche dcrbe Sachen zum Vorschein, 
woriiber ein Altcr mit der Sprachc gerado hcrauszugehcn 
pflegt. Dic altc Wclt, wenn sie von naturlichcn Dingen 
sprechcn lnuss , inacht niclit so viel Umstandc, wie die 
neuere es verlangt, ohgleich dicsc darum rtrcht auch schon 
tugcndhafter ist. Unscr sittlichcs Zartgefiihl muss dahcr gar 
haufig bci den Allcn An&toss nehmen, wo dic Alleu sclhst 



Digitized by 



EINLEITUNG. 



nichts Anstossigcs fanden. In dcr Bif>cl selhst gibfs gnr 
Manclies , was keineswcgs unserer Delicatcsse zusagt. Die 
Komiker, wic Aristophanes , sind ofl entsetzlich obscon ; 
uiul sclhst die Redner nicht selten , von dcnen dcr chrliehe 
Rciskc sagt : „Die Griechischen und Latcinischen Redner 
waren langc so ziichtig nicht, wic unserc heutigen sitssen 
Hcrrchcn. An eincr Zote ersticktc weder Dcmosthencs, 
nocli Ciccro; D. Luther auch nicht." S. Aeschinis Streit 
nnd Karnpf, auch Kricg, widcr Demosthcnis Krdnung, S. 4N7. 
Dic Dcrhhcit dcr Alten in dicsem Punkte wird aber eben 
durch ihr aufriclitiges Wescn ziemlich unschadlich; denn sic 
ist ganz unverfanglich. Zuweilen wird es dcnn freilich bci 
Dichtern, wie Aristophancs , Plautus, Catull, Martial, Ju- 
vcnal, ctwas arg: aher dcr Lcscr muss sich diiriihcr weg- 
s -lten konncn. Die Dichtcr cntschuldigcn sich sclhst da- 
riiber sehr veruiinftig ; sic sagen: Der Dichtcr inuss keu*ch 
und zuchtig sein; abcr dcr Vers brauchts nicht zu scin. 
Iii Frankreich erfand man ein gutcs Miltel sich zu hclfcn ; 
so wie man im Garten zu Vcrsailles die nacktcn antiken 
Statucn an gcwisscn Theilcn verstuuimelte, damit die Hof- 
damcn , wcnn sie im Garten spazieren gingcn, kein Acrger- 
uiss daran nchinen inochten : so wurdcn die Classikcr iti 
usum Dclphini castrirt hcrausgegcbcn, und die hosen Stclleu 
■iii Anhiing zusainniengcdruckt ; so konnte dcr Dclphin, wcnn 
cr vtollte, sic allc auf cinmal lcscn. Das Bestc ist , man 
lasst AlhiS an scinem Ort , und koinmt mit sittlichcm Gcfuhl 
dazu, so hat dicss Allcs nur wenig zu hedeutcn. Dic ubri- 
gcn Dingc, die unnaturliche Laster betreffen, lics't man ohnc- 
hin mit Abscheu , wie dcr Dichter auch sclbst sie nicht an- 
ders beriihit. Diescr Bcmcrkung wcrdcn wir uns ganz l>c- 
sotidcrs bci dcr srchsteu, Satirc wicder crinnern iniissen, 
clic das Mcistcrvverk Juvcnals ist. Bri dcm Allen darf Nic- 
mand tlie cigenc Sittlichkcit dcs Diclitcrs iin Gcriugsleu 
bezwcifcln , uud in viclen andci n llinsichtcn ist vielU-iclit 
geradc dic moralischc Wurdc bci kcincm Dichler staikcr 



Digitized by Google 



VOM DICHTER 



07 



ausgcsprochen , als hci diescm. Die neuesten Zcugen fiir 
ilie Trefllichkcit dcr Juvciialischcn Satirc siucl Golhe im 
Lchcn 1'hilipp Hackcrts, und Johannes Mullcr in dcu Bric- 
feu an seincn Brudcr, Samuilliche Werke VII. Theil. S. 272. 



Digitized by 



E R K LTA ER UN G. 



ERStE SATIRE. 

V. 1. Der Anfaug ist abrupt, irn starksten Satirenton. 
Dic Vcrzweiflung uber ilie Qunl, die der Dicliter schon so 
hmge von schlcchten Poetcn , dic ihre Wcrke olFcn llich re- 
cilirlen , hattc ausstchen musseu , komnit cndlich zum Aus- 
bruch. Der furor pocticus war seit den Zcitcn dcs August, 
\vo wir ihn aus dcm Horaz kcnnen , noch immer im Zu- 
nchmen, das Recitiren an dcr Tagesordnung , dic Zu- 
dringlichkcit dcs Dichtcrpobcls nicht loszuwerden. Uc- 
bcr dic Recitationcu cine trelTLiche Zusammcnstcllung vou 
Just. Lipsius, in dcn Epistolis , Opp. T. II. p. 447. sqq. Dic 
Nachfolgcnden habcn ihn nur ausgeschricbcn. S. die Littc- 
ratur bei Walch dc ortu ct progr. artis crit. ap. vet. Roin. 
p. 43. INoch im dreizchnten Jahrhundert findcn sich Uebcr- 
restc dicscr altcrthumlichen Sittc in Italien. S. Jac. Faccio- 
lali Fasti Gymnasii Patavini P. I. p.XI. aitdilor y bei dcn 
Rccitationcn. tantum : Benllcy zu Hor. Epp. 1, 19,39. 

sctzt nach tanltuti ein Kolon ; dic Husumcr Handschrift 
stimmt ihm bci ; aber das nunquamne fordert aucli <lcn 
cr.sten Satz als Frage. Cic. Philipp. I, 15. Quid enint — ? 
parumne — ? Martial. iuit. Epistolac ante l. II. Qttid 
nobis — ? parumne — ? tantum ist durch dcn Sprachgc- 
brauch fcinschrankcndc Purtikcl ccworden : es wird, wie 



Digitized by Googl 



SATIRE I, 1 — 2. 



29 



cftioque , gcwohnlich dem Begriffe, dcn ©s einschrankt, nach- 
£«tsclzt ; docli findet man es nuch vorstehti. rcponerv, 
rccUlcrc, rependere, unoSovrui, zuriickhczahlcn ; in audilor 
Jtegt der Begriff von ctwas vorher Empfangcncn: tler reei- 
tator ist gleichsam -der crcditor, der Zuhorcr dcr dehitor, 
tler als solchcr reponit , acccptum rcstiluit, refundit. Der 
Sprachgchrauch von reponere hei Ciccro, Plinius, Sencca. 
Dic Idec ausgefiihrt Plin. Epp. I, 13,7. An und ftir sich wiirc 
diess fur dic Erklarung genug: aher nicht nach der Verhin- 
cittng. Die Idec ist hier anders modificirt durch veauitus und 
impune. Das Empfangcne ist cin Ucbcl, cinc cinplangcnc 
Qnal , und reponere cnthidt dadurch den Sinn von rcdderc 
inittriam pro iniuria ; das ist aher chen so viel wie ulcisci. 
Diess ist genau der Horazisehe Gedankc, Epp. I, 18, 39., wo- 
von cinc Rcminiscenz auch hier wohl zum Grundc liegt: 
- Non ego nobilium scriptorttm auditor et ultor. Vcrgl. Benlley. 

2. Tliescis cine Form, wie Aeneis, Achillcis, kann 
nicht cin Traucrspiel scin , wie man aunimmt, wozu dic 
Form gar nieht passt , sondern ein cpisclies Gedicht , lang 
und langwcilig. Es ist auch gar keinc Nothwcndigkcit, des- 
wegcn , weil nachher von Traucrspielcn dic Redc ist, auch 
hier daran ztt dcnkcn. Theatcrstiicke vom Thaseus gah cs 
mehrcrc; aher auch Theseidcn gah es. Aristotel. Poctic. 8, 2. 
crwahnt, uehcn episehcn Dichtern dcr 'IJuuxa^ , attch sol- 
che, dic cine Grjoifig gemacht hattcu. Derglcichcn wurde 
in spatercr Rdmischcr Zeit nachversucht. Codrus ist cin 
fmgirtcr Name, eiu nomen dtztxov , ein satirischer Pcrso- 
nenname. Derselhc Naine wird auch Sat. III, 203. und Mar- 
tinl. V, 23. crwahnt. Fiir Codri stcht in der Ofcner tland- 
schrift des Pithoeus Cordi , und diess sclicint kein hlosscr 
Schreibfchler , sondern Correction eines Gramtnatikers zu 
sein : Cordus ist Romisches cognotnen. Doch Cod/i ist hier 
ohne Zweifcl das Richtigc. Cordi hatte leicht cin Cordus in 
Ront iihel genomtncn. rauci bezeichnct dic Liinge dcs 

Gcdichles, woran Codrus sich hciser lies't. 



Digitized by 



30 ERKLAERUNG. . 

3. ergo i3t mitUnwillen gesagt, wic Priscia.n ausdriick- 
licli liemcrkt. Vgl. untcn IV, 99. cantaverit: der Con. 
jitnctiv slatt des Griechischen Oplativs mit ir. DicVulgata 
Ut recitaverit ; das wcit bcssere cantaverit hat eine Ko- 
peiihagener Handsclirift. Das Wort ist lidchst charaktcrts- 
liscb; es bezieht sich auf den affectirten Vortrag; redueri- 
schc und dichterische Recitation war durch die grosstc Af- 
fectalion in eine Art von Gesang oder Lciern ausgeartet. 
Dicsen Fehler rugen schon Cicero de Orat III, ( 23. Mar- 
tial. VH, 88. VIII, 61. Juvenal selhst X, 178. Conf. Gesner 
Thes. in v. Canlare extr. ad Plin. Epp. p. 103. unten zu 
VII, 153. togatas, scil. fabulas: cine cigcnc Gattung 
von Dramcn, iu welchen die Romcr in ibrcm Kostiiin 
auftralcn. 

4. consumserit. Der Husumer Codex hat consumpserit. 
Das p iindcn wir aucb auf sehr alten Inschriften cingeschal- 
tet, und dicse Schreibart ist ziemlich allgcmein, seit AScdf 
ihr den Vorzug gab. Abcr zur Zeit Juvenals schricb maii 
wohl das Wort gcwohnlicb ohne p, 

5. Telephus wird crwahnt als Gegenstand dcrTragodic ; 
aueb Euripides hatte eine Tragodie diescs ]Namens gcschrir- 
licu , dic viclfach nuchgebildct worden ist. Vgl. Horat. A. 
P. ( J0. ingens geht auf das volumen dcs Stuckcs. 

6. Orestes, cin Trauerspicl , vollcnds von furchtcili- 
chcr Langc. margo , von cincr jcdcn Sache dic ausscre 
Umgebung , Einfassung, der Rahmcn , Rand ; dahcr von Bii- 
cbern. Bci Juvcnal und den Zcitgcnossen femininum, bci 
dcn Fruhcrn masculintnn. Charisius Putsch. p. 49. fuhrt fiir 
das masculinum dcn Ovid und Varro an. Dic Biicbcr cler 
Alten sind theiU Volumina, Rollen , cvlindri, wic die iu 
Herculauum, theiU codices s. libri quadrati, von cler Forin, 
mit unscrn Quartbandcn zu vcrgleicben. LeUtcre immcr voii 
Pcrgaincn , mcmbrana , das auf beidcn Sciten beschricbcii 
wcrdcii konnlc. Die volumina hatte man aher viel haufiger, 
auch von Pergamcn, docb insgrmein von Aegyptischcm Pap\ 



Digitized by Google 



SATIRE I, 3—7. 31 

cliarta. Oben und unten breitcr Rand, und nur auf tler 
eitten Seitc wurde gescbrieben. Diicber, aU Maculalur vcr- 
kiiuft, wurden noch inversa charta bcscbriebcn. Martial. IV, 
87, 9 — 11. VIII, 1)2. Dieses sind advcrsaria. Dieser Orestes 
liattc aber, seiner ungebeuern Lange wegen, nicbt Platz auf 
cler charta; cr fiillte daber aucb den witersten Rand , und 
sclbst nocb die Kehrseite , so dass das volumen, ganz widcr 
dic Gcwobnbeit, Hntadtr/outfov wurde. Salmas. ad Hist. Aug. 
p. 446. sq. Luciau. I. p. 549, 52. und die Note von M. du S. 
Casaub. ad Suct. Caes. c. 56. Plin. Ep. III, 5, 17. Sum. 
tnus ist ein relativer Begrilf; in mancbcn Fallen, wie aucb 
hier, ist cs cxtremus, in so fern, als dcr nnterste Rand duicb 
sciuc Lagc auf dem pulpilo scriptorio der oberste wird, obeu 
liegend. Quiutil. IX, 4, 146. sttmmus liber. Martial.IV, 91,4. 
sunima sc/teda. Von dicsrm margine sumtho aus wird dic 
bescbricbcnc cbarta zusaminengcrollt. Vergl. Js. Vossius ad 
Catull. p. 51.sqq. Sebwarz Disscrtationes de ornamentis libror. 
Lcipz. 1756.4. nec dum 9 et nondum ; dcr Dcutlicbkcit 

wegen koiintc nocb latncn dabci steben : und doch noch 
nicht — . ln dieser Dedeutung ist nec dum gctrennt zu scbrei. 
ben , w ogegcn in dcr Dcdeutung von nondum , necdum* VI, 
130. nec dum tamen y Sueloii. Tib. 44. Plin. Paneg. 56, 2. tt 
nec dtim de bicnnio fof/uor, i. nec dum tamen. Wo bloss wo//- 
dum , kaim tamen niebt fublcn. Plin. Ep. II, 5. 1. nondum 
tatneti totain , c Mss. Liv. XXI, 6. Uac legatione decreta, 
nec dum tnissa. XXIII, 23. nec dum in senalum lecti. Digcsl. 
XXXIV, 2, 19. §.11. nondum pcrj'etlum y imFlor. , dic Vulg. 
mit tamen. Cic. p. Clueut. § 73. net/tte dum. Virg. Ecl. IX, 26. 
I>izol. v. Necdum. 

7. Nota magis — . „Die scbonen Sacben , dic ich alle 
Tage init anbbrcn muss , keune icb bcreits so gut in« und 
ausweudig, wie Mancber sein Ilaus kcitnL" Dicss Letztere, 
vcrMcbcrn alle Ausleger, sci proverbialiter gesagt: abcrKei- 
ner beweis't es. Man muss wisscn , dass es eine bestimmte 
AiiHpiclung i>t auf cinen wltzigcn Ausdruek des Cicero in 



Digitized by Google 



I 

32 ERKLAF.RUNG. 



der hertihmtcn Epistola I, 1, 16. ad Quint. Fralr. Quanquam, 
illud cxistimo, quum iam tibi Asia y (die Provinz , in dcr 
Qiiinltis jclzt nun sclion ins .drille Jalir Proconsul war,) 
sicut unicuique sua donms, nota esse defteat. In don Rhcloren— 
schulen war Ciccro eincs der hcliehlesten Mnster; seine 
Schriftcn hatte Jcdermann inne, und nian verstand lcicht 
solclic Anspiclungen. Die Alten lasen uiclit so viclerlei, wie 
wir: aher das Bcste lascn sie dcsto ofter und getiaucr, micl 
lichiclten es um so lcichter. Dalicr fliesst so Vicles von dic- 
scn Rentinisccnzen in ihre Schriften , «nd geht hci dcn Le- 
sern und Zuhorern nicht verloreu. Ciccronischc Allttsioncn, 
wie anch Virgilische, und sclhst Homcrische , liegen in vie— 
lcn Stcllcn dcs Juvenal-, und es hiingt mchrenlheiU ihreKrnft 
davon ah , dass man die Stellcn kcnnt, worauf arigcspielt 
wird. Dic hisherigen Commcntatoren hahen Vieles derglei- 
chen gar nicht bcmcrkt. In dcn Ausgahcn ist an dieser Slclle 
ein Ahsatz: allein der strengc Zusammcuhang vcrhietct hier 
chen sowohl , wie auch heim fuiifzchntcn Verse, ahzusetzcn. 

Dic 7 — 11. heruhrten Schilderungcn werden fur loct 
communes poelici genommen, denen man allerlci Beziehungcn 
auf diess und das giht. Den lucus IMartis nalun Turnehus 
Adv. XX, 8. iiherhaupt fiir cincn Ilnin , in deren Schildc- 
rung sich die Dichtcr so sehr geliclen , so dass es ehen so 
gut lucus Dianac hiiltc heisscn konticn, wie Horat. A. P. lt>. 
Rupcrli fiihrt dicss ols cine ahweiehende Krklarung an , und 
doch hal er cs olfenhar selhst nicht 'andcrs gcnonimen , und 
dcn Turnchus, den er nicht einmal aus der Quelle, sondern 
aus der Anfuhrung des Grangacus kcnnt, nur nhgeschriehcn. 
Grangaeus selhst sagt : dcr Hain dcs Mars stehe uhcrhaupt 
fiir die mythische Geschichte des Mars : also dcr Ilain fur 
dte Gcschichle ! Auch wiire die Idee ganz widcr dcn Zweck, 
da hier von lauter cinzelncn poelischcn Gcmeinplatzcn die 
Rede ist. Britannicus : Es sei dcr Romischc Marshaiu, worin 
Rhea Silvia den Romulus und Rcmus gchorcn ; also das 
Thema von der Grtindung Roms. Aodcrc: Es sci der lucus 



Digitized by Google 



SATIRE I, 7 — 



10 



Mnrtis an der via Appia gcmcint ; dort wiircn Rccitationcn 
i>ehnltcn wordcn , und dcr luciis Martis stehe also fiir dcn 
Ort dcr Recitationen : eine blosse Erdichtung ! Dcnnoch 
trciht cin Andcrer die Posse noch weitcr , und inaclit aucli 
das folgcnde antrum Vulcani zum Auditorium. Da lucus 
Martis vom Dichler oline allcn Zusatz gesagt ist, so kann, 
ohneliiu auch nach der ganzcn Idcenverhindung , nur ciu 
solchcr Marshain vcrstandcn wcrden, der ein gcmeincs Dich- 
tcrsujct war. Unstrcitig ist dicss dcr aus der Argonnuten- 
fahel , in Cotchis, " Aqioc. uXooq, (dic Pnriscr Scholicn zum 
Apollon. Rh. II, 404.) wo das goldene Vliess an ciner Eiche 
liing, urid von eincm grossen Drachen bcwahrt wurdc, dcn 
Medea mit Zaubermittcln einschliiferte, damit Jason das Vliess 
holen konnte. Diess ist iucus Martis vorzugsweise, und mu$s 
hier verstandcn werden. Aeoliis — antrum VidcanL 

Unter antnim Vulcani will Rnpcrti dcn Berg Aetna vcr- 
stehen, aus eincm seichtcn Grunde, dcn er dem Britannicus 
nachschreiht. antr. Vulc. ist gesagt mit Riicksicht aufVirg. 
Aen. VIII, 416. ff., die nachstc, nordlich iiber Siciljen liegende, 
stets brennende Insel Volcano, bci den Alten IJiera , Vulcani 
domus bei Virg. I. c. und komisch nntcn Liparaea taberna 
XIII, 45., als die erste unter den andcrn, wciter entfernt lie- 
gcndcn, Liparischcn Inseln, unter welchen Stromholi, ebcn- 
falls eln fortwiihrcnd brennender Vulcan , hoch hervorragt : 
insulac Aeoliae oder Vulcaniae, hier rupes. Von ciner eigent- 
lichen Hohlc weiss man dort nichls; aber man denkt: dds 
Fcuer dort kommt aus der Werkstatt dcs Vulcan ; und diese 
muss in einer unterirdischen Hohle sein ! Vulcan hat der Werk- 
statten mehrere auf Erden. S. Heyne zum Virg. I. c. Venti, 
muss mit grossem Anfangshuchstaben geschriehen werdcn; sie 
sind personificirt, wie die "AvtfJioi im Griechischen, an welche 
Pcrsonification diePhantasie so Vieles angeknapft hat quid 
agant, „was sie vorhaben, beginncn," ist zu unbeslimint. Viel- 
mebr: ,,was sie ver/iandcln." VI, 403. quid Seres, quid Thra- 
ces agant. agere ist.vcrbum forense; daher actor und actio. 
Vol. II. 3 



Digitized by 



34 ER&LAKRUNG. 

Wer nicht. weiss, dass die Winde hier personilicirt sind,- 
gcruth , wie Ruperti und seine Vorganger , auf Ahwege. 

Aeacus, als Crimimilrichter dcr Unterwelt, torquet umhras, 
ko.nisch verstarkter Ausdruck iiir: de umhris iudiciu hahet, 
uls iudex quuestionis, gleichsam in cuusa capitali, wohei 
das ton/uere gewohnlich war. Das Gericht der Unterwelt 
denkt sich dcr Romcr nach seiner Gerichtsvcrfassung. flcyn. 
f Exc. XI. ad Acn. VJ. aiius ist komisch und niit heson. 

derm satirischen llumor gcsagt: ein Andercr, inan kennt ihn 
schon, Jason. Vcrgl. X, 257. Monpchus, Ceutaur, aucli 
heiin Ovid in der Centauromachie, Met.XH,499. Das Wort 
liat die crste Silhe lang, wiepolypus hei Horat. Scrm. 1, 3, 37, 
Polydamas etc., wohci dic Aeoiische Form auf w zum Grundc 
liegt. Eustath. ad Od. s. p. 1541. 1. 23. Athenae.VII, p.316. B. 
Ueber Munychia und Monychia , Markiand ad Stat. Silv. 
V, 3, 107. Alle diese Sachen sind nun haufig genug von 
Dichtcru hcsungcn worden , und es kbnnte daher die Stellc 
wohl hloss als allgemeinc Persiflage gclten. So hat man sic 
auch allgemein genommen, abcr dabei sehr unrechter "Weise 
eine alte, gelehrtc Bemerkung von Janus Parrhasius, eincm 
trefflicheu INeapolitaiicr , vernachlassigt , dcr Dc rehus pcr 
epistolain quacsitis ed. H. Steph. 1577. in Epist. II. um- 
standlich gezeigt hat, duss ullc diese Anspielungen von lucus 
Martis his aui Monycluis den Valerius Fiaccus treflfen. Diescr 
war ein Zeitgenosse des Juvenal, Verfasscr der noch vor— 
handenen Argonautica in acht Buchern, und Parrhasius wcis't 
daraus ulle die Stellcn nach, worauf Juvenal sich bczieht. 
Damit stiinmt uberein De Lamalle, der Pariser Hcrausgehcr 
des Valer. Flaccus, 1811, T. I. im Discours Pr^liminaire, nach 
dessen Bercchnung Val. Flaccus ungefahr his ins sichentc 
Regierungsjahr des Trajan gelebt , und der hicr v. 8. unci 
164. von ihm vcrstcht und zu scinem Vorthcil erklart. Die 
Argonautica hattcn vermuthlich cin gewisses Aufsehn gcmacht, 
und warcn dcn Zuhorcrn nocli in gutcm Audenkcn. Durch 
diese Bcmerkung wird der Siun von iucus Marlis , nach 



Digitized by Google 



SATIRE I, 10—12. 



Yalcr. Flacc. VII, 62. V, 251., von antrum fulcani, nach I, 
579., von quid agant Venti , nach 1,574. und 598. ausser 
Zweifel gesetzt. In den lctztern Stellen halten die Wind- 
gottcr, unter dem Vorsitz dcs Boreas, eine ttcrathschlagiing, 
agunt. Endlicli das Genclit der Lntcrwelt 1,827. und der 
Cciitaur Monyvhus I, 140. Die Allusion ist satirisch, wird 
abcr selir gcmildert durch den Schluss : Exspectes eadem a 
summo , v. 14. 

12. Frontonis piatani , der Ort der Recitation. Pri- 
vatpersonen gahen unhcwolintc Hauscr dazu her; ef. VII, 
40. Dialog. de corr. eloq. c. 9. ; wic in Athen zu dcn 
eniSt^fiQ der Sophisten ; Valck. Schol. in Act. Apost. 
XIX, 9. In den spirtern Kaiscrzeiten hatte man eigene 
Gebaude zu dicsem Behufe , Alhcnaea. Fronto , f.arwntag^ 
cin nicht selteues cognomen , wie vielc cognomina der 
Komer von korpcrlichen Rennzcichen entstandcn waren. 
Cornelius Fronto, Julins Fronto , Fronto Catius (Plin. Fpp. 
II, 11.) kommen aus ilicscr Zeit vor. Vgl. Maius in Coinmtn. 
tar. praevio ad Fronton. Opp. p. XXVI. nol. ]\iebuhr 
p. XXXVII. Buttm. ad. p. 55. n. 4. Ahcr von einer leben- 
tlen Pcrson spricht dcr Dichter wohl nicht ; cs muss also 
cinen altern Fronto gegeben hahen , dcr dcn Platz hesass, 
vielleicht der Erhauer gewesen war. Hauscr, Gartcn, Ba- 
tlcr und Porticus fuhrtcn oft Namen von vormaligen Be- 
sitzcrn. platani , cin platanon, cin viridarium von Platanen 
am Hausc. Man darf keinen porticus verstchcn , weil cin 
porticus Pompeii mit einem platanon in Rom war ; porticus, 
oflfcnc Saulcngange, dientcn nicht zu Recitationcn. Man hatte 
sie aber bei Auditoricn und Rednerschulen. Petron. c. 3. 6. 
(tlas. Wouwer) und 90. Hierin irrcn die Ausleger und auch 
Volckhart in Actis Soc. Lat. Jen. Vol. III. p. 249. sqq. Die 
Platane, der morgenlandische Ahorn, Platanus orientalis Linn., 
wegen des schoncn Wuchses und Schattens tiheraus heliebt; 
schon in Griechcnland platanones, zu Athen, Syrakus, Elis. 
Die Anecdotc hci Macrob. Sat. II, 9. ist wohl nur ein Spass- 



Digitized by Google 



36 



erklaerum;. 



chcn : liortcnsius habe einmal scincn Gcgncr Ciccio uiu 
Aussctzung eines Gerichtstermins ersucht, weil er auf scincr 
Villa die Platanen mit Wein begicsscn wollte. Voss zu Virg. 
Landh. p.287. nimmt es damit zu ernsthaft marmora, 
parietes marmorc incrustati, in Prachtgebaudcn cin gcwohn- 
licher Luxus. Plin. H. N. XXXVI, 7. convulsa, con- 

cussa , labefactata, ut ruinam minentur, dass die Marmor- 
wiinde zusainmcnsturzen mochtcn. clamant , rcsonant. 

columnae , dic dcn Saal zicrcn. ruplat assiduo lcctore, 

i. c. lcctionc, praelcctionc. Dic Pcrson ist gcnaunt statt der 
Sachc. Das a!tcste Bei*piel dicscr Sprcthart gibt Horaz Epist. 
I, 1, 94. curatus inacquali tonsore, 19, 3. exigiuie togae 
textore. SaJmas. ad Tcrtull. de Pall. p. 223. Jacobs Kot. 
in Anth. Palat. p. 124. ruptae ist gesagt, wie VII, 86. fre- 
git subsellia versu Statius, Dic Saulen mochtcn bersten ; 
fatigatae, ut rurapantur. So bat rumpere oft den Begriff 
von fatigare , von bclcbten und lebloscn Dingcn. 

15. ergo ist nicht conclusivum , sondern confirmati- 
vum , wic XI, 17., auch nam , cnim. „lch habc doch 
wahrlich auch". Priscian. XVIII. p. 1170. manum fe- 

rulae subducere ist bestimmter Ausdruck, und durch dielVach- 
abmung ganz festgcstellt ; er kommt cinigemal beim heiligen 
Hieronymus vor. Es wird damit die Schule bczeichnct, und 
zwar dic niedere, wo die ferula magislralis noch gcbraucht 
wird: der Knabe zicbt die Hand, woraut cr Schlage kric- 
gen soll, zuruck. Der Sinn ist also das Horazische A. P. 
415 : et ego didici cjctimuique magistrum. con- 
silium dedimus Suilae , gehorte unter die argumcnta de- 
clamationum in den Rhctorenschulen. Die Uebungsredcn 
zcrficlen in zwci Gattungen , t)suasoriae, womit gewohnlich 
der Aufaug gemacht wurde, und dic meistcns politische The- 
mata zum Gcgenstand batten , und 2) controversiae, fingirtc 
Rechtsfalle, dic schon grossc Rechtskcuntnisse crfordcrtcn. 
Diess ist eine dcclamatio suasoria; darauf geht dcr Ausdruck 
consiliutn dare ; cr ist nicht eigentlich zu nebmen ; sondei n 



Digitized by Googl 



SATIRE I, 12 — 22. 37 

<las Tbema wnr: Bewcis , dass Stilta rccbt gethan , abzudati- 
ken. Delibcrat Stdia , an dictatiunm deponat, mocbte wohl 
das Tbcma heis>cn, wo der junge Redner sich in die Lnge 
des Sulla versetzen musstc. Ein anderes Bcispiel ciner sun. 
soria VII, 151. und 161. f. X, 167. Es ist zu scbreiben Stdia, 
nicbt Sjriia, ohsclion Sylia gesprochen wurde. 

19. Die Griinde, wnrum er Satiriker wurde. hoc 
/M>tiuS) scil. quam alio. Die Ausdriickc campus, decurrere, 
Jleclere equos sind vom Wngcnrennen bcrgcnommen. iw/i- 
gnus Aunuicae aiumnus ist Lucilius. Aurunca bicss eigenU 
lich Sucssa , aber cs wnr eine colonia Auruncorum, wes- 
Ualb es zuwcilcn Sucssa Aurunca , und bicr sogar Aurunca 
allein beisst. 

22. spadoy ursprunglicb Griccbiscbcs Wort , ist im 
Spracbgebraucb allgemein, qui gcncrnre non potcst, das Un- 
vermogen sei von Natur, odcr kiinstlicli gcmacbt ; im leU- 
tern Fall castratus. Die genaucn L>ntcrschicde zeigt Gruner, 
Pandcctae Mcdicae, Becks Commcntar. pbilol. II, 123. Dcr 
spndo kann heirathcn, nuberc: abcr nacb Romisclien Gesct. 
zcn ist es kein mntrimonium ; es findet wcdcr dos nocb do- 
tis aclio dabci statt. Llpianus I. 128. de Ycrb. Signif. Id. 

I. 3<J. Dig. XXIII, 3, 39. §. 1. de Jure dotium §. 1. Solcbcr 
Hcirathen gab es nocb viele bis nuf Lco Imp. , der sie ver- 
bot durcb seine Constitut. XCVIII. Damen, die kcine Kin- 
<lcr haben wolltcn, bebalfen sich mit solchen Kapaunen, und 
heirathetcn sie zuweilen. Diess war gewiss nicbt bloss ein- 
nial gescheben, sondero ofter, wie aucb das gleicb Folgendc, 
classFrnucn, wie Gladiatorcn , auf dcr Arena erscbienen. 
VI, 246. sqq. Upsius ad Tncit. Ann. XV, 32. und Satumal. 

II, 4. Diesc abscbculichen Weibergefecbte liess endlicb Se- 
verus durcb ein SC. fbrmlich verbieten. Dio Cass. LXX V y 1 6. 

Maevia soll stehen pro quacunque mulicre impudica ; wei- 
ter wissen die Ausleger nicbts. Als nomen fictum haufig in 
Digcstis. S. XLVIH, 2, 3. Abcr anders gebraucbt der Jurist 
solcbe Namen , andcrs der Sntirikcr. Es ist zu vcrsteben : 



Digitized by Google 



38 . ERKLAERUNG. 



Wejber wie Mavin. Maevia, Galla , (die Fraueu batten gc— 
wohnlich nur zwei Nameu,) Frau des L. Munatius Plancus, 
(der vor dcr Sclilacbt von Actium vom Antonius zum Ca- 
sar iibcrging r ad Dion. p. 604. 1. 82.) wegen ibrer Lieder- 
licbkeit beriichtigt. Wartial. VII, 58. IX, 38. Macrob. II. 
Sat. c. 2. p. 349. Einem Scbuster wurde vor Gericht voin 
Plancus die Frage vorgelegt , wovon er sich ernahre, wo- 
rauf cr die sarkastiscbe Antwort gab : Gallam subigo. 
Gcsncr und Forcellini vcrstcbcn es nicbt: aber richtig Tur- 
ueb. Adv. XVII, 4: gallam tcro. Galla, Gallapfel , diente 
zum Lederschwarzen , nach Plin. XVI, 6. Vossius tm £ty— 
mol. v. Galla, Liudenbr. ad Tcr. Eun. V, 8,4. Voss zu Virg. 
Ldbau p. 822. Glaiulorp. Onomast. Rornan. p. 613. nudu 
mamma, cxserta, im lcichtcn Jagdgewandc , die einc Brust 
cntblosst das Coslum der Diana , ibrer Jagdnympheu und 
der Amazoncn. Heyne ad Virg. Acn. XI, 649. Die Tracbt 
ist Dorisch, denn die Dorische Kieidung ist kurz, im Gcgen- 
satze zur Jonischen oder Attischen. Diese Kampfe auf der 
Arena warcn und hiessen Jagden, vcnationes; durcb August 
wurdcn sie crst recht in Aufnadme gebracht. Lipsius de 
Amphitheatro c. V. Opp. X. III. 

24. Dic unertragliche IIofFart dcr rcichen Emporkornm- 
linge. Seit der letzten und furchtcriichsten der Proscriptio- 
ncn wurde diesc Mcnschcnklasse sehr zahlreicb ; genioinc 
Kerle , ja selbst gewesenc Sclavcn kamen zu Reichthumerii ' 
und Ehrenstcllen. Eins der erslauniichsten Beispielc ist Ven- 
tidius Bassus, der, ein Gunstling des Triumvir Antonius, 
vom Miethkutscber zum Consul uud Gouverneur dcr Orien- 
taliscbcn Provinzen etnporslieg. GelliusXV, 4. Heyne ad Virg. 
Catalect. Ein Andcrer, den Horaz geisselt, Epod. IV. Hier 
zwci abnlicbe Beispiele. 1) quo torulenle, wic X, 225. 226., cin 
Bartscheerer. tonderc mit der Scheere : daher sottabat, 
„rnuschtc," cin Virgilischer Ausdruck, Aen. XI, 135. ferro 
sonal alta bipenni Fraxinus. Vermuthlich ist jener Par- 
venu der Cinnamus, auf welchen ein Epigrumm Martials cxi- 



Digitized by Google 



SATIRE I, 22 — 27. 39 

stirt, VII, 64. 2) Crispinus , Gtinstling Domitians, vormnls 
ein Sclavc, aus Acgyptcn gcbiirtig. IV, 1. sqq. Crispinus <las 
cognomen liberti. Die beitlen antlern Namen, pracnomen 
und nomen, welche der libcrtus jedesmal voin Freitasscr 
crbielt, wissen wir nicbt pars Niliacae plebis, Der ge- 
bornc Aegvptier wurde iibcrhaupt veracbtet in Rom, haupt- 
siichlicb seit der Scblacbt von Actium , wo sie die Vcracb- 
tung vcrdientcn. plebs , GesindcL qwtm ist wicder- 

bolt , obne dnss ein anclcres Subjcct dadurcb bezeicbnct 
wird. oixoytvfjg, bier fur Sklave iiberbaupt. 

Canopi , von dcr Aegyptischen Stadt Canopus, stebt bier 
fikr das Land selber. 

27. Scbilderung dcr ekclbaflen Wcichlichkeit dicscs 
Menschen. Er erscbeint dffentlich in Sominerkleidung, in 
keiner Tog», dic der Rdmer im Sommcr wic im Wintcr trug, 
sondern im lcichten Purpurmantcl, Tyria lacerna. (Ferrarius 
de re vestiar. im Thesaur. Antiq. Rom. von Graevius.) An 
den Fiogern tragt er goldene Ringe fiir den Sommcr, acsti- 
viwi aurum, die leicbter sind, (leves annuli eincs galanten 
Jlerrn beim Martial V, 63.) und scbon gegcn dic Sonnc spic- 
Jen. Bottiger Sabina II. 157. sqq. vcntilet, Davon gibt 

man ungercimte Erklarungen. Ruperti : dc digito detractos 
in sublime iactet, et ita quasi refrigerct Lacberlicb! re/i- 
tilare ist iactare, versare, spielen lassen, wic Appul. Me- 
tam. II. p. 126, 13. aureos refulgentes identidem manu mea 
ventilabam. Perizon. ad Sanct. p. 503. sq. Aus den Worten 
desAppuleius erklart sicb erst,gegcn die von Hemstcrb. adLu- 
cian. Contempl. 23. T. I. p. 521. gar nicbt binlanglicb wider- 
legte Conjectur des Henr. Stcphanus, Xenoph. Cyrop. VIII, 
2, 21. de avaris: ta 6*s dgifyiovvTtc, xui fUTQOvvTtg xai 
laravxeg xai o*ia\pvyovze$ xui (pvXarTOVTsq nouyfiuza 
eyovoi. q. d. perventilantes. Er facbelt sicb Kiiblung mit 
den Handen, und lasst zuglcicb die glanzemlen Ringc spielen. 
Forcellini s. v. Was ist aber das : humero revocante lacernas^ 
Caldcrinus und Grangaeus crklitreu es gar nicbt; tl.t kommt 



Digitized by 



40 ERKLAERUNG. 

man ain leichlcsten wcg. Britannicus: rcicctis lacernis in 
liuineros , quasi nitnis ponderosis. Farnabius : cr licss ilcu 
Mantel hinten iiberhangen, ita ut humcrus ipsam crebro rc- 
vocaret. Hat gar kcincn Sinn. Gronovius Obs. II. 19: cr 
liatte den Mantel auf der Scbultcr mit Agraffen, fibulis, bc- 
fcstigt. Nach Gronov Gcsner ad Claudian. p. 48. Wiirc 
gar nicbts besonderes: Salmas. in Tcrtull. Pall. p. 63. T. 
Ilcmst. adSchol. Luciani T. I. p. 366, 71.; und wenn rcvocare 
so gesagt werden kann , so wiire der Ausdruck docb ganz 
fehlerhaft: denn das lnstrumcnt des Festbaltens, fibula , per 
fibulatn, wclcbcs gcrade dic Ilauptsacbc ist, konnte durcb- 
aus ntcbt fehlcn. Gronovius fuhrt nocb cine anderc Erkla- 
rung an: er wccbselt Purpurmantel an cinem Tagc mchr- 
mals, dass revocare stiindc fiir dc die mutarc. Diess nimmt 
Ruperli an, ist abcr aucb nichts. Hcinecke Censura Editt. 
Rupert. p. 51. hat dic Stellc anf> ncue vorgenontmen , und 
erkliirt: die wcichlicbc Scbultcr verlangt den Sommermantel 
znriick, revocat, resumit. Sinnreicb ist diese Erklarung, tuid 
mit dem Spracbgebraucb zu reimen : abcr icb zweifle sehr, 
ob aucb mit der Grammatik. humero revocante kann nur 
aufgelos't werden , dum bumerus revocat , oder revocabat : 
hicr aber crfordcrt der Sinn : quum bumerus revocaverit, und 
so ist revocante unrichtig. Dicss ist cincr von dcn hundcrt 
Fallen im Juvcnal, wo man aus allen Auslegungcn zusain- 
mengenommcn uin nicbts kliiger wird. Zucrst ist die dicli. 
teriscbc Wendung zu betrachten, humerus revocat lacernam y 
wo die Schulter Subject wird, da sie nur Object scin kami, 
und daber dcr cigentlicbc Ausdruck ist: lacerna rcvocatur 
ad humerain. Was beisst nun revocari von dcr Beklciduti" 
oder von Stiickcn dcr Beklcidung, und was dcni ahnlich > 
Revocantur ea , qtuxe sesc nimium profuderunt , nach Crcero 
de Or. II, 21. Sueton. Cacs. c. 45. dcficicntem capillum /ri»o- 
care a verticc asstievemt , das Schcitelhaar von hintcn nacli 
vornc zichen, wo der Kopf kahl war. Claudian. in Rufm. 
II, 70. rcvocat fulva* in pecforc pcllrs , Iriigt den Pelz auf 



Digitized by Google 



SATIRE I, 27—30. 41 

cler Brust zugehakt , den er zu diesem Behufe von hinten 
nach vornc zieheu musstc; von welcher Stelle Konig mit 
vielcn Worten nichts sagt , Forcellini s. v. mit wenigcn AL 
les. Servius ad Virg. Aen. VII, 612 : cinctus Gabinus est 
toga sic in tergurn reiecta , ut una eius lacinia revocata 
liominem cingat \ von hinlen nach vorne zu um den Leth ge- 
wunden. Isidorus Origg. XIX, 24. druckt es so aus : quum 
ita imponitttr toga , ut lacinia , quae postsecus reiicitur , at- 
trahatur ad pectus. Quintilian von der Toga XI, 3, 146. 
Es folgt hieraus : dass revocare , vom Kleide gcsagt , so viel 
ist als attrahcre, retraherc. Diess ist der Sprachgehrauch, 
und nun crst kann man interpretiren. Den Tyrischen Pur- 
purmantel, dcn der Geck tragt, muss man sich wic vom 
feinsten Musselin vorstellen, wie die multicia II, 66. sqq. Dte- 
ser nnn hiingt, mit einer fihula befestigt, nur kaum auf der 
Schulter, und flattert , vom leichtesten Luftchen bewegt, 
von der Schulter ah. Der Dichter denkt wohl an das „in- 
grediendo ventum concipere veste" Quint. XI, 3, 179. hu- 
merus revocat, i. e. ipse movendo humerum et brachium 
lacernam 'revocat , attrahit. Unser Aegypter greift also zu- 
weilen riickwarts und zieht den Mantel mit Grazie an, revo- 
cat ad Juimerum. Es ist ehen so vicl, als wenn der Dichter 
sagte: wahrend er einmal ubers andcre nach dem Mantelchen 
greifen muss , damit es nicht davonfliegt. WakefiVld trifft 
daher mehrentheils das Wahre, Silvae critt. Part. II. p. 11. 
„nihil est nisi poctica elegantia [immo, elegans et poetica: 
sed Latine scrihit, ut Anglus] descriptio laenae ex humero 
fluitantis ; quam vidctur abreptura venti vis , nisi distineret 
[retinerct] , et quasi revocaret humerus. u maioris gem- 

mae, Der Roraer triigt gewohnlich Siegelringe mit geschnit- 
tcnen Steinen : unserm Patron sind Gemmen zu schwer: er 
tragt lcichtcrc Ringc. Es sind diess alles Ziige der aussersten 
AfTcctation, hcsondcrs im Contraste mit dem wahren Roiner. 

» 

30. Satiram muss hier einc grosse Initialis hahcn , als 
einc Art noineu proprium ; ehcnso im folgendcn Verse 



Digitized by 



42 



ERKLAERUNG 



Urbis, als Rotn. iniqtta, niclit flagitiosa ; das liegt ntcht 
im Worte: sondcrn non ferenda, intolerabilis. teneat sc : 
tenere se statt sc continere, sibi modcrari. 

32. Dic widrigsten Creaturen : dickthuende Advocatrn, 
Delatoren und Erbschlcicher bei altcn Weibern. Matho 
lcbte cinst, aber nicbt mebr zu Juvcnals Zcit; bicr ist es : 
cin Mann wie Matho. Dem armen Matho geschicht durcli 
die Ausleger Unrecht, aus purem Missvcrstandniss. VII, 129. 
macbt er Schulden; XI, 34. heisst cr bucca , ein Schreibals 
bei Gericbt. Diess sind aucb seinc Eigcnschaften bcim Mnr- 
tial. Also cin Scheusal ist dcr Mann ebcn nicbt; cr ist ein 
causidicus, der nicbts bat, abcr ausserlich was vorslcllcn will, 
um sich Credit zu macben. Daber nova lectica, wolur dic 
Recbnung viclleicht noch nicht bczahlt war , und plena 
ipso, nicht geradc wegen der Fettigkcit , sondern weil cr 
sicb breit macbt, latum sc facit. Die lecticae dcr Romer 
sind nicbt unsere erbarmlichen Portecbaiscn , sondcrn eino 
Art Sopba, auf dic man sicb legte und so austragen liess. 
Solcbe lccticae sind nun wieder in der Form verschiedcn, 
dahcr sie unter verscbiedencr Dczeicbnung bei Juvenal vor- 
kommen. Unten v. 65. beisst dic lectica eine calhedra 7 einc 
Art Pracbtsessel , cigcntlicb der Scssel der Rbiniscben Da- 
racn ; v. 124. wird sic ganz einfacb selia genanut ; da nun sol- 
cbe Tragsesscl hoch und wcich gepolstert sind, so beissen sie 
v. 159. pensiles plumae, Cf. tiottig. Sabina II. p. 200. f. 
Die lectica ist offen, und aucb gescblossen ; nach der Zabl 
der Sclavcn, von wclchcn sic getragcn wird, heisst sie te- 
traphoron , liexaphoron und octophoron. Zu Sanftcnlragcm, 
welclie robuste Leute sein mnssten, wurdcn gewohnlicb breit- 
scbultrige Cappadocier gewablt. 

33. Der delator, eine furchterliche Menscbenart, die 
besonders unter dein Domitian ubcrhand nabm. Die scbeus- 
licbstcn Ungebeucr scblicben umber, borchlen und lauerteti, 
und licferten fur Belohnungen der Tyrannei Scblacbtopfcr. 
Es gcscbah Alles untcr dem Vorwande der lcx maicstatis; 



Digitized by Google 



SATIRE I, 30 — 34. 43 

ubcrall witterte man Hochvcrrather und Majeslatsverbrccher, 
uin sie aus tler YVclt zu schaflfen untl ihre Giitcr zu con- 
(iscircn. Stufcnweis ging tliese Ahscheulichkeit so weit, tlnss 
zuletzt kcin Verhaltniss wetler unter Freuntlen noch unter 
Blutsvcrwantlten vor Vcrratherei raehr sicherte. Eine Haupt- 
stelle Plin. Pancgyr. c. 34. Die gulen Regenten, Titus, Nerva, 
Trajan , suchten aus allcn Kraften tlas Uehel auszurotlen ; 
zu vcrschietlcnen Zeiten wurtlcn die hartesten Exempcl sta- 
tuirt, dic Angeher hingerichtet oder deportirt. Dicses 
scheusliche Gewerhe war iihrigens schon viel fruhcrn Ur- 
sprungs, aus dcn Zeitcn der Proscriptioncn. Ueher Dela- 
tionen uud Delatoren rciche Data hei Dio Cassius, Sueton, 
Tacitus. Henr. Brencmanni lih. de Lege Remmia, et de fatis 
calumniator. suh Impp. in Ev. Otton. Thes. Jur. Ul. 1573. sqtj. 
Einc Uehersicht bei Bach, Div. Traian. p. 77. sqq. Der Dich- 
ter giht mit wenigen Ziigen ein hochst sprechendes Gemalde: 
ein Unhold von Angcber, vor dem selbst andere seines Ge- 
liclitcrs sich fiirchten miissen. delator magni amici, seincs 
eigcncn Freundes. magnus in Riicksicht seines Standes, Reich- 
thums und Einflusses, poteus. VI, 313. magnos visitrus arni- 
cos, i. patronos. IV, 20. magnae amicae. 74. magna amicilia y 
Principis, des Kaisers, V, 14. "desPatrons. Gesner v. Amicus 
n. 3. v. Magnns n. 2. et cito rapturus : der, nachdem 

er dieses Meisterstuck gemacht hat , in Kurzem auch noch 
den letzten Ueherrest verschlingen wird. dc nobilitaCe: 

denn auf diese war die Raubgicr dieser Ungeheuer gericb- 
tct. de nobilitate comesa quod superest gehort zusammen. 
comesa bezieht Wagner im Catal. lectionum JVIarhurg 1813, 
Michaclis, auf den durch Delationen fast ganz aufgeriebenen 
Adel. Aber das ist nicht comesa nobilitas. Forccllini: ex- 
pilata, bonis multata. adesa pecunia Cic. p. Quint. c. 12. 
adesae Jbrtunae Tacit. Ann. XIII, 21. comedere selbst mehrmals 
Cicero in den Philippicis, pro Scxt. §• 110. und 111. Unten 
v. 138. comedunt patrimonia. Cic. ad Fam. IX, 20. ne Uta bona 
comedim. it. XI, 21. Ilomer Od. v. 419/ ptozov db oi «Uo* 
- 



Digitized by 



44 



ERKLAERUNG 



tdovoi. Es geht das comesa also auf dic Raubsucht dcs Fis- 
cus und der Angeber, quem Massa timet, ein Kcrl, dcn 

ein Massa, ein Carus sclbst furchten muss. Babius Massa 
und Metius Carus, zwci dcr famosesten Delatorcn zu Domi- 
tians Zciten , bekannt aus Plin. Epp. und Tacitus. mu- 
nere palpat , trefilicber Ausdruck, von wilden Pfcrden her- 
gcnommen , die man klopft , um sic zu besanftigcn. Die 
cigentliche Bedeutung feblt in den Lexx., aber man lernt sic 
aus den Vett Glossis : Paipo equum, xaTaxgotco tov tnnov. 
Ulpian. Digest. 1. IX. tit. 1. 1. 1. qimm equum permulsit quix, 
vel palpatus est. Horat. Serm. 11,1,20. und daselbst BenlL 
Virg. Ge. III, 186., wo Hcvnc unricbtig. Aen. XII, 86. 

36. et a trepido etc. wird auf vielerlei Art erklart : cs 
ist abcr nicbt moglich, eine wahrc Erkliirung zu geben, wcnn 
man nicbt ut lies't, als particula comparativtt, und nicht dic 
Sache erst erortert bat, von der die Rede. Ruperti ist so 
blind, wie seine Vorganger, und auch Achainlre welss nichts. 
Sie nehmen an, dass auch Latinus sich furchtet, und um ihn 
im Guten zu erhalten, die Thymcle hcrgibt , summittit ad 
coituin, und diese soll des Latinus wirkliche Ehefrau oder 
Geliebte sein. Von allem dem ist kcin Wort wahr. Lati- 
nus wird VI, 44. Sueton. Dorait. 15. Martial. 1,5., sein epi- • 
taphium IX, 29. crwabnt; Thymele VI, Q6. VIII, 197. Beide 
sind Theaterpei*sonen, mimus und niima , die in den belicb- 
testen Mimen «tudraten , und grosses Aufsehn machten , auch 
den besondern Bcifall des Domitinn hattcn. Hier , wie an 
mehrern Stellen dcs Juvenal, wie auch des Horaz, liegt eine 
Anspielung auf einen beriihmten Mimus zum Grumle, wohin 
auch VI, 44. gehort. Mimcn , eine Galtung , «die von den 
Griechen hcrstammte, und aus Unteritatien nach Rom ge- 
kommen war , daher auch ja nicht mit den Atellanen ver- 
wechselt wcrden darf, warcn schon zu Cicero's Zeit gcwohn- 
lich (a. die Stelle pro Coclio c. 27.) und von August an bis 
auf die spiitestcn Kaiscrzeiten , neben dcn ludis Circcnsibus 
dic vorziiglichste Ergotzlichkeit dcs Romischen Volks. Der 



Digitized by Google 



SATIRE I, 34 — 37 



45 



hclicbteste Stofl diescr Mimen wnrcn Ehestandsgeschichten, 
ilnlinreischaften, adulteria, ins Lacherliche gezogen, und die 
gcwohnlichen vierRollen, ein einfaltiger Tropf von Ehemnnn 
als Ilahnrei und Narr im Spiel, seine junge Frau, die ilnn 
Horncr autsetzt, ihr Liehhahcr, und cin Sclav, als Ranke- 
spieler, Kupplcr uud Gcschliftstrager dcr bcidcn Verliebten. 
Diess muss man nothwendig erst wissen, wenn man den Dich- 
ter verstchen will. Die Beweise in mciner Cornmcntatio von 
1806. Latinus spielt dcn Licbhaber, Thymele die Fiau. Der 
Mann ist hochst cifersiichtig und passt auf, wird aber trotz 
dcm tiichtig betrogen. Der Liebhaber kommt oft mit ibm 
in verzweifeltc Situationen: die pfiffige Frau weiss aber ira- 
incr Rath zu schaffcn. Das cinemal werden sie vom Ehe- 
mann iiberrascht , und die Frau versteckt den Licbhaber in 
einen Kasten, VI, 44. vcrgl. Horat. Serm. II, 7,59 — 61. 
Der Liebhabcr zittert einmal sogar fur sein Leben, trepidus\ 
da schmeichelt uud streichelt die Frau den Mann , und die 
Gcfahr wird fiir diessmal gliicklich abgewandt. summissa, 
abgcschickt vom Licbhabcr , seinen Zorn zu besanitigen. 
Diesc Scenc hatte Jcdermann oft spielen sehen ; sie war be- 
kannt, und so war die Anspiclung zuglcich hochst trcffcnd 
und verstimdlich. Dcr Sinn ist also: Man streichelt den 
grimmigen Angebcr, wie Thymele iin Mimus ihrcn erziirn- 
tCn Mann streichelt , um ihn wicder gut zu machcn. Wer 
ist nun aber dieser fiirchtcrlichste aller Angcber zur Zeit 
Domitians? Man riith bald auf dicsen , bald auf jenen be- 
riichtigtcn Schurkcn ; in der Husumer Handschrifl steht 
v. 33. die Glossc : accusator /leliodonts; allcs vergeblich ! 
dcnn es ist der Charakter hier gcschildert, kein cinzclncs 
Individuum. 

37. summoveant , „iusla hcreditate" meint Ruperti , 
elend ! Dcr Franzose sagfs dennoch nach. Es ist dic Rcde 
von Menschen, die Eile haben , und auf der Strassc sich 
Platz machcn. III, 239. Ovid. Met. XII, 231. submovtt instan- 
tes. Von den Lictoren ist das Gewdhnliche submovcrc, 



Digitized by Google 



40 



ERKLAERUNG. 



submovendo itcr faccrc, woriiber zu vcrgleicheu Dukcr d« 
Latinit. lCt. p. 147. , uiul von den Magislraten submoto in- 
ccderc: Gronov. ad Liv. XXVIII, 27. Daher das Horaziscbe 
vorn Schwiitzcr: dispeream ni Sumniosses omnes. Lucian. 
Kigrin. §. 13. impeilere obvios Senec. de An. Tranq. c. 12. 
Das Wort liat scinc Bcziehung auf Rom , wo man meistens 
langsam und bcscheiden gchen musste, um Andern nicbt 
wcbc zu tbun. Da werden aber Emporkommlinge voruber- 
gctragen , Erbscblcicber, besonders bei altcn Jungfern ; dic 
Sanfteutrager, grosse Cappadocicr, stossen die Leute auf <lie 
Scilc und sperren die Strasse. qtti testamenta merentur 

noctibus. Ciccro ad Att. I, 16. p. 534. nottes certarttm wii- 
lierum — nonnullis iudicibus pro mercedis cumulo Jlterwif. 
Westerh. ad Terent. I. p. 521. in coelum quos evehit, 

fcliccs, divitcs rcddit. optwia nttnc gebdrt zusam- 

mcn. processus , des Emporkommens. Dcr leicbtcstc 

Wcg emporzukommcn, zu Ebrcn und Wiirdcn zu gelangcn, 
dass ciner erst durcb cinc Schiirze cin reicber Mann wird. 
Scncca Rbct. p. 134. Bip. processtts , dcr Wcg zu Ebrcn- 
amtcrn. Quintil. Decl. III, 9. Zu Sat. VI, 609. Mcrill. Ob. 
servat. II. c. 6. Seneca de An. Tranq. c. 2. lMin. Epp. VIII, 6, 3. 
procedendi libido. Digest. I. XXIV. tit. 1. I. 41. einc Ver- 
ordnung dcs Antoninus: dic Frau soll zu Scbeukungcn an 
ihrcn Ehemann befugt sein , ad processus viri y „ut is ab Im- 
peratore lato clavo, vcl equo publico, similivc bonore bo- 
noretur." Ulpian. Fragm. VII, 1. Viclleicbt *ig nooodovg. 
Bynkershock bcruft sicb dort mit Recbt auf diese Stclle des 
Juvenal, aber Duker de Latinit. ICtor. vett. p. 434. miscbt 
uocb dic Bcdcutungen durcbeinandcr. lu dcn Inscriptioncn, 
die Rigaltius citirt, p. 699. Hcnn. , ist processus wicder ver- 
scbieden: Fortscbritte zum Gcsuudwerdcn, zur Wiedergene- 
sung. Gcsncr ist bicr sebr unvollstandig. vesica fur 

cuiiiius VI, 64. 

40 — 44. Eine Art Parcnlbesc. Dcr Sinn wird deutlicb, 
wenn man naeb dcuncem mit cinem Komma, nacb heres mit 



Digitized by Google 



SATIRK I, 37 — 44 



47 



cinctii Puncl intcrpungirt. u/tcioiam, ,,ne totain quidem 

unciam" Rup. , also weniger als eine uncia! Mnn sicht 
i^lcich , dass das uichls ist. Oie Attc hiilt sich zwei Lichha~ 
ber, die beide ilire Erben wer Jcn , nber sclir unglcich : 
cincr bekomuit ein Zwolfthcil , iler nndere cilf Zwolftheile, 
deimceni. Die Eintheilung ist ganz Roinisch , nacb dem as, 
welcbes in zwolf Unzcn geiheilt wird ; daber ist bercdcni 
cx asse fieri Universalerbe werden. Dic Vcriheilung gcscbab 
nnch cinem gewissen Massc , dem Consistorinlmass , ad 
mensuram inguinis ; ein verzweifelter Zug ! Proculcius, 
Giiio, glcicbgiiltige Namen , woruntcr man keine hestimmten 
Personen sucbcn inuss. Proculcius ist von Proculius gcbildet, 
diess von Proculus, imd Proculus von Procus; nocb konnte 
inan aus Proculeius Proculeianus machen. Gillo ist cogno- 
men in der gens Fulvia. V. Glandorp. und Gruter Ind. nom* 
Die falsche Interpunction in allen EditL wird von Hcinecke 
schr ricbtig vcrbessc rt. Accipiat gebt auf den Gillo, 

cler am meisten prlistirt. sanguinis , virium. Pal- 

leaty ut nudis. Allusion auf ein scbones Homerisches Gleich- 
niss, II. y, 33. f. 'Qg 6 % or« tig je Sgdxovra idoov naliron- 
oog dntoxrj , — coyoog xi u,tv tiXe naottdg , nacbgcabmt von 
Virgil und Ovid. Der verstarkende Zug: pressit calcibus 9 
und zwar nudis , ist Virgilisch, Aen. H, 380. Aut Lug- 

dunensem etc. acht satirisch. Nach aram muss ein Ausrufs- 
zcichen stehen. Lugdunensem ad aram, Augusti, der merk- 
wiirdige Altar bci Lugdunum iin Ccltischcn Gnllien , der 
crst sclbst unlangst, bald nacb Ciisars Todc, ncu angclegten 
Stadt in Gallia Ccltica : Dio XLVI, 50. , und Scalig. Animad- 
verss. Euseb. p. 168. ; 12. a. Chr. den crstcn August fcicrlich 
cingcweiht. Sucton. Claud. 2. Strabo IV. p. 192. A. Casaub. 
Es war ein gefahrlichcr Aufstand vorbcrgegnngen, wegen ei- 
nes Ccnsus, dcn Drusus in Gallicn anordncn solltc. Dcr 
Aufstand wurdc gcdampft, und Drusus erfand , oder cxecu- 
tirtc wenigstens, ein eigenes Mitlel, dic Ruhe dauerhafter 
zu macbcn, imjLem cr den icichtglaubigen Gallicrn den August . 



Digitized by 



48 



ERKLAERU.NG. 



als cine Gotthcit vorstellte. In Rom selbst wagte innn doch 
nicht, tlie Vergotterungsposse zucrst anzufangen, und sie 
wurde daber von den Provinzen aus vorbcrcitct. Oherlin. 
Tacit. Tom. IV. p. 949. col. 1. Sechszig Galiische Vdlker- 
schaftcn licssen sich bewcgen, ihre Namen herzugebcn, odcr 
sie wurden vielmchr gar nicht darum bcfragt , und diese 
Namcn wurdcn in dcr Inschrift angcbracht, mit ihrcn Bil<l_ 
nisscn, (ixovsg beim Strabo , Reliefs an dcn vier Scitcn ver- 
muthlich. Die Vcranlassung kennen wir aus dcr Epitome 
Livii lib. 137. Es war ein jithrliches Fest damit verbundcn. 
Dio Cass. LIV, 32. Diescr Altar „un monumcnt honteux 
de la lachctc dcs pcuples et de Pimpicte' du Prince qui le 
soufTroit" Tilleinont T. I. p. 38. Zwci Jahre dnrauf , 10. 
a. Chr. , nahm dcr Gott Augustus die Gallische Apotheosc 
personlich entgegen, und blieb damals gcraume Zeit in oder 
bei Lugdunum, iv Aovydovvidi , in Gallia Ccltica, jetzt Lug- 
dunensis, wahrcnd seine Sticfsohne den Rricg in Deutsch- 
land fuhrten. Dio LIV. in fine. Dic Fcicr des Festes Lc- 
reits im Jahr 11. bczeugt Dio LIV, 32. mit dem Zusatz: es 
wcrde noch zu seincr Zeit begangen. Spiele ncnnt er nicbt 
ausdriicktich dabci: abcr man muss sie hinzudenkcn. Schau- 
spiele , gab dort Caligula funfzig Jahre spiiter. Dio 

LIX, 22. init. ludos miscellos Suet. Calig. 20., wovon ich 
XI, 20. redcn werde. Hier ein Rhctor dicturus ad aram ; 
wird allgemein von einem Wettstrcite der Rhetoren ver- 
standen, und aus Sueton. 1. c. erklart. S. aucb Spaldiug 
ad Quint. T. IV. p. 147. Ruperti, indem er den Sueton 
anfuhrt, verfalscht ihn. Die Stelle des Sueton hat Schwic- 
rigkeiten. So viel ist klar, jenes certamcn war nur fur ein- 
mal gegcben worden ; cs war ein Fest fiir die schonen Gei- 
ster in Gallien. (Redekunst und Grammatik bliihtcn damals 
in Qallien, und auch nocb spater: Ausonii Profess. Burdiga- 
lenses, mit Thorlacius Opusc. Acad. n. XV.) XV, 111. Vlf, 
148. und zu V. 214. Die schonen Geister aber hatten grosse 
Angst bei jenem Fesle auszustehen. Sucton crzahlt davon einc 



Digitized by Google 



SATIRE I, 44. 41) 

Anccdotc, mit der mun sich in Rom trug:- C.iligula hiitte 
ilabci verordnet, dass ilie Ueberwundenen den Siegcru die 
Preise geben und Lobreden auf sie lialten sollten , u. s. w. 
Per Ausdruck Jerulis obiurgari , weleher sich hei Sueton an 
dieserStcllc findet, ist das (.tuaxtyova&ut des Aclcurs, der seine 
Kolle verbunzt, ( Lucian. Piscat. 34. 1. 602. Mcrc. cond. 5. 
p. 713.) wenn die Zuschauer es fordern. Commeritnr. Soe. 
philol. Lips. II. p. 120. Reimar. ad Diou. p. 1032. I. 70. Der 
•witzigc Vergleich des Juvenal ist also nicht so zu nehmcn, 
als wenn diescr angstvolle Wettstreit noch zu sciner Zeit 
Statt gehaht hatte: sondern bloss als Allusion auf jenes lu- 
stige „certamen facundiae", zu Caligulas Zeitcn , wobei die 
Angst eines Rhetors zum Sprichwort gevvorden war. Philo- 
strat. Vit. Sophist. I, 25, 9. vom Polcmon, als er einen Gla- 
diator in Angstschweiss sah : ovTmg, tinev, uymnfa (6; ft$Xt- 
tav ftiXXtov. Demnach ist auch dicturns, qui diclurus erat. 
Sehr richtig urthcilt schon iiher diese Stelle Jac. Spon, Rechcr- 
chc des Antiquites deLyon, Lyon 1673., p. 10. Der Altar stand 
nicht in einem Tempel, sondern unter freiem Himmel , am 
Rhodanus, wo er sich mit dem Arar (Saone) vereinigf. Ueher 
die Lage des Altars, Caroli Frid. Walchii Commentat. deSitu 
Arae Augusti Lugdunensis, Act.Soc. Lat. Jenensis, ed. a Jo. Ern. 
Imm. Walchio, Vol. III. p. 294. sqq. (p. 295. Notiz von den 
Schriftstellern uber diese Materie. Hinzuzusetzen Siimmar- 
thanorum Gallia Christiana T. I. p. 287. sqq. Eckhel Doctr. 
Num. Vol. VI. p. 135. sq.) Es war ein eigcnesPriesteramt da- 
bei. Der Tempel, templum Romae et Augustorum, muss erst 
spater erbaut worden scin. So ist auch die ara Ubiorum 
in den Rheingegenden nichts weiler gewesen , als eine bei 
den Germanischen Ubicrn eingefuhrte Verehrung Augusts ; 
Tacit Ann. I, 39. nach Lipsius richtiger Ansicht zu c. 57. 
Dcnn die Ubier waren fast Gallier, wie sie Caesar B. G. IV, 3. 
uns schildert , an eincr Stelle , die jetzt durch dic Ver- 
schmelzung von zwei verschicdcnen Lesarten verdorhen ist. 
Tacit. Germ. c. 28. Ubii Romana colonia essr mentenmt. 
Vol. II 4 



Digitized by Google 



50 ERKLAERUNG. 

Aucli diese ara liattc ihrc cigcne Pricstcrschaft , wic tlie 
zu Lvon. 

45. ieair nrdeat. Die Leber wird als Sitz der heftigen 
Lcidenschaften betrachtet, und durch dieselbcn als kochend, 
entbrenncnd. premit hic spoliator. Von v. 22. an 

war dcr Subjunctiv. Die Variante prcmat Lst das Richtige, 
wegeu der Symmetric mit dcm Ucbrigcn , wo immcr quum 
mit dcm Conjuuctiv. El hic — ploras J ist fiir sich, als 

Ausruf; Et hic — „Und vollcnds der — !" fur adeo. hic 
spoliator, ein unbekanntcr Schurkc. prostantis : cin 

ungliicklicher Miindcl , dcr zur Vcrzwciflung gebracht 
war. damtiattis. Marius Priscus, Proconsui von Afrikn, 

(s. das Summarium,) wurde vcrurtheilt, dic crpresslcu sc- 

• 

ptingenta millia (sicbenmal hundcrt Tauscnd nummos sestcr- 
tios , zehn sestertti zu acht gutc Groschen) on dasAerarium 
zu znhlcn , und Italien zu vcrlasscn. Diese Gerechtigkcit 
half aber der Provinz nichts, die keinen Ersatz erhielt; und 
iiberhaupt war die Strafsummc fiir den Proconsul cine Klci- 
nigkeit gegen dieTausende, welchc er erpresst hatte. Er lebte 
vielmehr im Exil crst rccht verschwendcrisch ; aus der infn- 
mia machtc sich dcr Mcnsch nichts» ab octava, Ein 

Zug des Luxus und der Verschwcndung. Die coena derRo- 
mer war gewdhnlich hora nona oder hora decima (s. Sal- 
mas. ad Vopisc. p. 424. Daher im Sucton. Calig. c. 26. zu 
lcsen : Scenicos ludos — decima maturius dabal.)> nach gccn- 
digtcn Geschaften. Friiher anzufangen, wie hier ab octat*a 9 
gehorte zum Luxus dcs SchlarafFcnlebeus , und hiess tem- 
pestiva coena. Muretus ad Senec. , Opp. T. III. p. 85. zu 
XI, 204. Kero sogar a medio die , Suet. Ner. 27. Salmas. 
in Vopisc. p. 423. sq. Ueber die Art, wie der Rdmer sciuen 
Tag nach Stunden anwendct, (diem disponere) cf. Martial. 
IV, 8. ad Plin. Paneg. 49, 4. fruitur dis iratis : ein gros- 
ser Ausdruck, noch gchoben durch das Gewicht dcr Spon- 
dccn. Ganz gleich beim Seneca Herc. Fur. 34. Juno : 
supcrat , ct crcscit malis , Iraque nostra Jruitur. Zu crkla- 



Digitized by Google 



SATIRE I, 44—55. 



51 



rcn: froclum percipit cx ira deorum, und folfclich spottet 
cr der erziirntcn Gotter , iiulcm er, verurtheilt uml ge- 
stiirzt , nur deslo lustigcr lcbt. Der erziirnten Gotler, d. Ii. 
dcs Fluchs dcr Provinz. Altcrthiimliche Verwunschung : 
deos iratos haheat! it|i deos iratos! auch auf Inscriptionen. 
llorat. Serm. II, 3, 8. gewdhiilich missverstanden. Cic. pro 
Cocl. c. 17. extr., in Pis. c. 26. med. und c. 28. at tu, i. c. 
interea durn tu. Dieselhe Ankniipfung, das Homerische ov ds t 
unten III, 134. 264. IV, 120. DieSlclle ist wahrhaft tragisch. 

51. P^enttsina lucerna. „Satira ,'qualem Horatius scri- 
psit" Ruperti. Warum aher gerade lucernal Es ist Bc- 
ziehung atif die Worte des Horaz, Epist. II, 1, 112. et prius 
orto Sole vigil , calamum et chartas et scrinia posco. Id. I, 
2. 35. Cicero , s. Ern. Clav. Lyclmttchus. Varro de L. L. 
IV. p. 5. Bip. non solttm ad Aristophanis lucernam , sed 
etiam ad CleantJiis iucubravi. Bei Ventaina Utccrna ist nitht 
nur die Horazische Satire, sondern das gaiize genus Luci- 
lianum zu denken. agitem , i. e. persequar. Sed 

quiil magis Heracleas etc. Das Verbum ist das vorherge- 
liende agitem , oder eiu 'abnlichcs , das aus diesem zu sup- 
pliren ist. Heracleas — Diomedeas , epische Gedichte 

auf Heraklcs und Diomedcs. Heraklcen gab es schon vor 
Homer, und noch bis zur Zeit Juvenals wurden deren ge- 
macht; hesonders bekannt sind dic Herakleen der Cykliker, 
Pisandcr und Panyasis. mugitum Labyrinthi , ein drt- 

licher Genitiv, das Gebriill (des Minotaurus) im Labyrinth. 
Also war das Gedicht eine Thescide. puero fabrumqut. 

Ikarus und Dadalus. Dicss mag eine Tragodie gewesen sein, 
deun der StolT war fur die Tragodic, und vom Sophocles 
gab es wirklich eine Tragodie Dadulus. Cf. Soph. fragm. 
ed. Brunck. 

55. Quum — schliesst sich ans Vorhergehende. DerEhe- 
mann ist selbst leno , Kuppler seiner Frau ; er hat den aduU 
ter bei stch zu Gaste, (die Scene ist im Speisezimmer,) und 
wahrcnd sich diescr mit der Frau henimmt, sieht er in dic 



Digitized by 



52 ERK.L AERUNG. 

Hohe und bctrachtct tlcn Plafond, ( lacunar^ Salmas. in Vo- 
pisc. p. 392., dieDeckc in FeUler eingctheilt mit Mulcreicn,) 
oder schnarcht ein SUiekchen. Diescs Gcmalde eines nach- 
sichtigen Ehemannes ist heruhmt ; ein ahnliches , aher viel 
schwacheres, Lucian. Tiraon. §. 16. spectare lacmiar, 

Bczeichuung von Gedankenlosigkeit, ahnlich dem sprichwort- 
lichen tcctum intttentcs, Quintilian.il, 11,4., wo die Pa- 
rallelstelle ganz iibcrsehen wordcn ist, X, 3, 15. spcctanlcs 
tectum. Seneca Controv. p. 139. ed. Bip. laamaria inttteri, 
Appul. Florid. p. 364, 14. Elm. doctns , cr hat Uebung 

darin , und also geschah es oft. Ehemanncr von diesciu 
Schlage waren uberhaupt nieht selteii ; das leiioeinium mariti 
in den Romisehen Gesetzen , dureh Lex Julia dc Adulteriis, 
verboten ; cin narrisches Bcispicl bei Plutareh Amator. 
p. 760. A von dem Spassmaeher Galba , der den Maccnas 
bewirthet. Zum Sclavcn , dcr eine Flasche Wein stehleo 
will: „Schurke, weisst du nicht, dass ich bloss fiir den Ma- 
cenas schlafe?" Niemand hat noch bemerkt, dass Juvenal 
hier sein Original, den Lucilius, vor Augen hatte. Fcstus in 
Non omnibus dormio , mit dcn Commentatoren , uud Gesner 
Thes. Pararencho(n) ; auch Cic. Epp. ad Fam. VII, 24., cinc 
altcre Geschichte , die spater auch von Galba (s. zu V, 4.) 
und Macenas erzahlt wurde. Der Mann sieht durch die 
Finger, aus Eigennutz, ut accipiat moechi hona, si capiendi 
Jtts mdlum tixori. Diess hat Niemand verstanden, vom Scho- 
liasten an bis aiif den letzten IJerausgcber ; auch gelchrte 
Juristen, wic Hoffmann ad L. Jul. de Adulteriis, haben sich 
geirrt. Sic sagen: Da Domitian verboten hattc, dass die 
feminae probrosae nicht solltcn erhen konnen ( Suet. Dom, 
c. 8.), so ist diess cin PhflT, das Gcsetz zu umgehcn , dass 
der Mann ein Auge zudriiekt, und der adulter ihn zum Er- 
ben einsetzen mnss, so dass die Erbschaft alsdann per fidei- 
commissum an dic Frau kommt. Dass nlles dieses grund. 
falsch ist, habe ich in dcr Commentatio von 1806 nmsttind- 
lich bewiesen. Das Verbot dcs Domitian geht dicse Frau 



Digitized by Google 



SATIRE I, 55 — 58. 53 

gar nichts an : denn sie ist keine femina probrosaj von ci- 
nem Fideicommiss kann aber eben so wenig (!ie Rede sein, 
indem der Mann kein solcher Narr sein wird , die Erbschaft 
nicht fiir sich zu hehalten, und Fideicommiss fmdet auch 
hier nach den Rechten nicht Statt: dcnn seit August hatten 
die Consuln Autoritat iiber die Fideicommisse, und so konnte 
die Frau, -clie kein Recht halte, direct zu erbcn , auch 
nicht Erbin sein pcr fideicommissum. Institutt. 1. II. t. 23. 
§. 1. Die Sachc verhalt sich so. Bona capere ist heredem 
ex asse ficri. Nach der Lex testaincntaria Voconia (woriiber 
eine Abhandlung von Savigny) konnte aber eine Frau gar 
nicht heres ex asse werden : die spatere Lex Papia Poppaea 
Jiess die Universalerbschaft der Frauen zwar zu, abcr nur 
alsdann , wenn sie das ius liberorum , rnehrcrer Kinder, haU 
tcn : der Mann hingegen konnte ex asse crhen , wenn er 
auch gleich nur solitarius war, d. h. Vater von einem Kinde. 
Die Frau nun, von der hier die Redc ist , hat nicht das 
ius liberorum, und folglich auch kein Recht capicndi bona. 
DerMann ist aber nicht einmal ein solitarius, und lasst da- 
hcr zu, dass der adultcr ihm zu eincm Kinde verhilft, damit 
er selbst, als Vater eines Kindes, sein Universalerbe werdeu 
kann. naso. Die Nase wird als der Sitz der feineu 

Bcobachtung angesehen. 

58. curam spectare : sperare ist Vulgata, aber nichts weiter 
als Glossein der iichten Lesart, welche zwei Kopenhagener^ 
Haudschriften habcn , spectare , d. i. spekuliren. Cic. Verr. 
IV, 45. Quintil. X, 18. Plin. Epp.X, 66, 7. Forcellini s. v. Statt 
spectare hatte Juvcnal ebenso gut exspeclare schreibcn kon- 
ncn, wie Vllf, 87. Cf. Gronov. ad Liv. XXVIII, 27. Wie 
spectare im Lateinischen, so wird ftlsneiv und oqup im Gric- 
cbischen gebraucht. V. Jens. ad Lucian. T. I. p. 378. Uc- 
brigcns macht es nicbts, dass spectare erst zwei Versc frii- 
her vorgekommen ist, woruber zu vergleichen Iluscbkc zma 
Tibull I, 1,6. curam cohortis y sc. Praetorianae; es ist clie 
npohors xux* i'£oyjv. X, 94. An dcn Corn. Fuscus, IV, 112., 



Digitized 



54 ERKLAERUNG. 

ist nicht zu denken, von dem alles dicss nicbt bekannt, ob- 
wohl er die "Wiirde des praefectus cohortium Praetoriana- 
rum unter Domitian gchaht. Man vcrsteht den Dichter 
wiedcr unrecht , wenn man hahen will , dass er ein einzigcs 
Jndividuum soll gemeint haben : es ist iiberhaupt die Rede von 
den Zeiten Aero's, wo Wiistlinge , wenn sie sich den Tull- 
heiten dicses Unmenschen fiigten, sich leicht zu allem Mog- 
licben HotTnung rnachen konnten. J\cro's Leidenschaft fiir 
das Wagenrennen ist bekannt, und sehr trefflich geschildcrt 
von Sueton c. 22. Manchc schmeichetten diescr Leidenschail 
und verschwendeten ihr Vermogen. praesepibus , i. e. 

equis alcndis : sprichwortlich , wie im Griechischen <f>uTvr h 
Aristoph. Nub. 12., rijv tyvyqv iv raig (purvuig *ty.£v Plu- 
tarch. T. II. p. 370. "Wytt. ; nicht lupanaribus, wic Heinecke 
p. 53. und schon Britannicus , so wie der Cod. Husumensis, 
welcber merttricibus als Glosse bat ; denn ein lupanar ist 
kein praesepe , und die von Plathncr herbeigezogcnen Stel- 
lcn gehoren gar niclit hieher ; beim Cicero iu Pis. 18. sind 
die praesepia meusac (s. Gesner Thes. in v., Forccllini au. 
ders : lustra, ganeae.}, und wegen Claudian. iu Eutrop. I, 68. 
s. Konig. bona donavil y Horazisch, Serm. 1,2,56. Er 

ist also praeda caballorttm XI, 193. Gronov. Obss. p. 805. 

cartt y i. e. perdidit. Einer dieser Menscheu — cs ist un- 
moglich zu sagen, welcher — macht sogar den Kutscher hci 
gewissen Spazierfahrten, auriganti ministratorem exhibebat 
(SueU Vit. 17.). dum />ervo/at — er kutschirt so langc uni- 
her,~bis das Vermogen weg ist. Auf Rosse und Wagcn 
wurde ein ungeheures Gcld verwendet. Die gewohnliche 
Construction ist dum pervolat , obgleich pervolabal oder per- 
volavit auch nicht unnchtig ware. III, 10. und VI, 17."». 

Flaminiam, viam. Da lasst er sich sehen, auf der prachtig- 
sten und frequentesten Strasse. Kardini, Thesaur. Gracvii IV. 
1207. f. Die via Flaminia ging von Rom aus langs dem Cam- 
pus Martius hin , jetzt il Cbrso ( Borrich. ibid. 15&4.) , und 
fuhrtc durch Uinbrieu bis Ai iminum, am adriatischen Meerc,* 



Digitized by Google 



SATIRE 1, 58—61. 55 

am Ausfluss dcs Rubicon. „C. Flnminius censor viam Fla- 
niiniam munivit" Epitome Livii I. 20., derselhe, der als 

• 

Consul am lacus Trasimenus ih der ungliicklichen Schlacht 
gegen Hannihal fiel 537. a. U. , 217. a. Chr. Festus: Flami- 
niiis circus et via Flaminia, Ruperti sagt: die Strasse, dic 
C. Flaminius Consul von Bononia nach Arretium iiihren liess, 
uach Liv. XXXIX, 2., sei eine audere. Es war diess n. U. 
567., a. Chr. 187. Der Consul, der in dicsem Jahre ciue 
Strasse von Bononia bis herah nach Arretium fuhrcn liess, 
(es geschah, nachdcm zwci Rdraische Consulararmeen die Li- 
gurier gcschlagen hatten ,) ist natiirlich von jencin erstcrn 
verschicden. Beide unterscheidet auch Cicero Brut. c. 14. 
Der Mitconsul dieses Jahres fuhrte die Strassc noch hoher 
herab , von Placentia durch die Flnminia des andern Con- 
suls hindurch , his nach Ariminum. Auf dcr Charte von 
Jtalien mit dem angrenzcndeo cisnlpinischen Gattien lasst sich 
die Vcrhindung dieser Strassen ubersehen. Straho , der die , 
via Flaminia auch beschrcibt, V. p. 217. D, stcht damit 
schr im Widerspruch. Er spricht, ohne den altcrn C. Fla- 
minius zu erwahnen, ganz allein von dcm jungern, und sci- 
nem Mitconsul M. (Aemilius) Lepidus ; der erstere hahc die 
via Flaminia von Rom durcb Umbrien nach Ariminum 
gcfuhrt, der letztere sie von da ati* bis Bononia und wcitcr 
bis Aqiiilcja. Casauhonus p. 103. A hcmcrkt hloss das Auf- 
fallende in diesem Contrast mit dcr Angabe des Livius, mid 
vergisst dabei den altern C. Flaminius, den Urheber clcr 
eigenUichen via Flaminia. Man kann den Strabo , dieses 
Muster cines genauen Oeographen, nicht gleich eincs Irr- 
tliums heschuldigen , und noch finde ich nicht, dass Jcmnnd 
iiher dieses Ratbset etwas gesagt hatte. Man sieht, wie we- 
nig es hilft, wenn man, wie hier Rupertt tbat, cine vcr- 
einzelte Notiz ohne weiteres Wissen und Nachdenken bloss 
so hinstcllt. Uebcr die Landstrasscn dcr Romer schc man 
Onuphr. Panvinius , Thes. Graev. Tom. Ilf. p. 238., JNicol. 
Bcrgicrius de publ. et milit. Viis Imp. Rom., Thcs. Gi. 



Digitized by Google 



50 ERKLAERUNG 

T. X. p. 283. scj. und vorhcr p. 31.,*wo cr die "Widerspriiche 
iibcr diese Flamiiiia bcmerkt, nher nicht hchL Ucbrigens 
ist an unscrer Stelle hinter Flaniiniam dic Imcrpunction zu 
strciclien , und ein Kolon nach puer zu setzcn. Flaminiani 
puer gehort zusammen, letztercs als Apposition. nam kann 
nach dem zweiten "Wort dcs Satzes nicht folgen, wobl aher 
wurde es in der alten Sprache und im gemeincn Leben, 
also auch von den Satirikcrn, wie enim und yd$, nach deiu 
erstcn gcsetzt. So findct es sich einigemal in den Scrmonen 
des Horaz. Forcellini in v. Die ialsche Interpunclion ist 
ouch in dcn Handschriften ; dcr Husumer Codcx intcrpun- 
girt sogar init cinem Kolon nach Automedon, und Heinccke 
will ahlhcilen : Flaminiam pner Aulomedon, nam L /. : allein 
es springt in dic Augen, dass dcr Dicbtcr Automedon m\t lora 
tenebat zusammcndachte. Aulomedon , dcr "Wagenlenkcr 
des Achillcs im Homcr , hier cin Aulomedon, nach Ciccro's 
Vorgang , p. Rosc. Amcr. §.98. Vergl. Ovid. Art. A. II, 
738. Ipsc lacernalae etc. Man hczieht diess gewohn- 

licli auf die scandaldse Geschicbtc von der Lichschaft dcs 
Kero mit dem Sporus heiin Suet. c. 28. Dio Cass. LXIII, 12. 
und 13. Aher wenn inan auch zugehcn will, dass dic lcctica 
des Sueton kcin Hindcrniss macht : so passt docb die laccrna 
nicht : denn dort erschnint Sporus vollig als Madchen ge- 
kleidct, Augustarum ornamentis excultus , und ehen so Dio 
Cbrvsost. Or. XXI. p. 503. Reisk. Dio Cass. cinigemal. v. 
Indic. Sporus. Ipse mit der Empbase ; es ist cin Rc- 

spectsausdruck, wie avvoc: der gniidige Herr, nViinlich Nero; 
auch in andcrn Verbaltnisscn, wie im hekannten avrog cfpa. 
Es muss aher nicht mit bxhvoq vcrglicben werden, wclcbes 
anders gehraucbt wird. iacernata amica, die Geliebte 

in der Jaccrna , die Schone mit dem Bart. Hcutiges Tagcs 
wurdcn wir nach unserer Art ein solches Scheusal amicam 
bracatam nennen. Fcrrarius, bei Hennin. p. 899., von Ru- 
perti gcpliindcrt. Vergl. Uly.rem stolatum , Suetou. Ca- 
lig, 23. sc iaclarc atnicae bat Casaubonus ad Pcrs. 



Digitized by Google 



SATIRE I, 61-62. 57 

IV, 15. sinnrcich, aber niclit richtig erklart : es ist iibcr- 
ltaupt, sc eflcrre iactando adversus aliquem , sich gcgen Jc- 
maud wichtig machcn , init Worten und Gchchrden, durch 
Aufschneidercien von Ilcldenthaten und dergL, renorainirett, 
bramarbasiren. Arntzen. ad Aurel. Vict. p. 515* h, For- 
cellini in v. Zu vergleichcn ist das griechische nlt&gtZuv 
hci Theophrast, nle&oa loqui, wie reges et tetrarc/ias lo~ 
qui ; iyxukXamtXeo&ut , schon thun, Plutarch. Anton. T. V, 
p. 165. Reisk. Casauh. ad Thcophrast p. 155. Fisclt. ; voaU 
Kto9at, Zosim. IV, 38. fi. Es ist die Rede von offentlichen 
Spazierfahrten des Kaiscrs, der lm offenen Phaethon eine 
manuliche Geliehte nehcn sich hat Hohc Personen pflegten 
ihre Gunstlingc nchcn sich im offenen Wagen zu hahcn. 
Diese Sitte hat Lucian vor Augcn, de Sacrific. §. 7. T. I. 
p. 532. von dcr Rhea: xov" Axxiv ini twv Xtovrmv apioovoa* 
Lamprid. in Commodo c. 3. Romam ut rediit, snbactore stto 
Antero post se in curro locato etc. Dieselbe Ehre wiederfuhr 
auch Dio Prusensis von scinem Kaiser. Philostrat. de vi- 
tis Sophist. I. n. 7. Photius und Suidas (Reisk. Vol. I. p. 1. 
und 9.). Das se iactare amicae ist nun hierhei gerade das 
Charakteristische und cin wahrer Meisterzug , aher bishcr 
von ISicmand verstanden. Dcr Schliisscl zur Aufklarung ist 
beim Livius XXXIX, 42. und 43. Dort komint einc Ge- 
schichte vor, die zur Zeit unseres Dichtcrs in Rom noch 
nicht vcrgessen sein konnte, und die als ein vortrefllichcs 
thema rhctoricum auch schon durch die Rednerschulen Cc- 
lebritat wird erhaltcn hahen. Scneca Controvcrs. IV, 25« 
Als M. Porcius Cato Censor war, wurde L. Quinctius Fla- 
mininus , Consularis , dcr sieben Jahre vorher a. U. 562., 
a. Chr. 192. (Livius XXXV, 10.) mit Cn. Domitius Aenohar. 
bus Consul gewcscn war, wcgen seiner infamen Auffuhrung 
als Proconsul in Gallicn, aus dem Senat gestossen. Cato hiclt 
bei dicser Gclegcnheit eine Rcde iin Senat, die wegen ibrer 
au.sserordentlichen Starkc von ganz Rom bewundert wurdc, 
und tlic Livius noch in dcn Handen hatle ; auch Juvciiat 



Digitized by Google 



58 ERKLAERUNG. 

I 

wird sic sichcr noch gclesen habcn. In dieser Redc des Ccn- 
sors wurde dcm Consularis untcr andern fulgendc GrcueL 
that vorgeworfcn. Er hattc den Pliilippus Pocnus, „cartitn 
ac nohile scortum*', aus Rom zu sich nach der Provinz koin- 
mcn lasscn, und da ihm dieser oft im Scherz vorwarf, er 
habc um scinetwillcn die Gladiatorenkampfe versaumen miis- 
scn: so traf sich's, dass, als der Mensch hei der Mahlzcit 
wieder einmal mit dcm ihm gchrachten Opfer prahlte, ein 
vornehmcr Mann aus einer der Gallischen Volkerschaftcn, 
„nohi!is Boius", der mit scinen Kindern heim Priitor Schutz 
suchte, um Audicnz bat. Der Consul liess ihn vor sich korn- 
naen und sprach mit ihm durch scincn Dolmetschcr. Mitten 
im Gcsprach kehrt er sich nach dem Menschen, dcr ihm 
ebcn wieder die Gladiatorenspiete vorgeriickt hatte: Vis 
tu y quoniam gladiatorium spectacidum reliquisti , iam hunc 
Gallum morientcm videre? und da der Mcnsch ja sagt , so 
begeht der Consul „ad nutum scorti" die schauricrhafte That, 
dcn Unglucklichen, der vor ihm stand und sich in seitien 
Schutz hegehen hatte, im fieiscin vieler Zeugen , mit gezo- 
gcnein Schwcrte auf der Stelle niederzustossen. Vergl. Plu- 
tarch. Cat. Mai. p. 581. und Flaminin. p. 701. Vol. II. Rcisk., 
der aher vom Livius abweicbt, und sich an der letzlern 
Stelle dariiher erklart. Ciccro de Scnect. §. 42. Valcr. 
Maxim. II, 9,3. Dicsc Geschichte erzahlte man in Schriften 
und Gesprachen auch so: der Consul habe zu Placentia, im 
cisalpinischen Gallien, eine beriichtigte Dame, die seine Buh- 
lerin war, zur Tafel gchabt: er habe sie unterhalten mit 
Prahlereien von sciner strengen Criminaljustiz, seinen vielcn 
Hinrichtungcn u. s. w. Die Dame, die nebcn ihm zu Tische 
lag, habe geaussert, sic habe noch nicmals eincn Menschen 
hinrichtcn gesehen. Der Consul , „indulgens amator", habe 
sogleich einen der Arrcstanten hereinbringen und vor ihren 
Augen hinrichten lassen. Livius sagt von dem Consul, wic 
cr die Dame unterhalt : ibi iactantcm scse scorto 
inter cctcra rctulisse , quam acriter quaestiones ejcercuissel , ct 



Digitized by Google 



SATIRE I, 62—63. 5Q 

qitam multos capitis dainnatos in vinculis haberetj quos sc- 
euri percussitrus essel. Diescn Zug hat Juvenai vor Augcn, 
uiicl selbst den Ausdruck iibertragen: quum se iactarrt amicae: 
Tiero ist iui Jebbaften Gesprach mit seiner Bulilschaft, uud, 
ein zweitcr L. Quiuctius, unterhalt er sie mit — Heukcr- 
geschichten- Dcr Oichter wahlte aus der abweichendcu Er- 
zahlung von diescr famosen Begcbcnheit fiir seinen Zwcck 
gcrade dcnjeriigcn Zug , der nicht sprechcndcr hatte erfun- 
den werdcn konnen , um eincn Wolliistling und Tyrannen, 
wie ftero, glcichsam mit einem Piuselstrich zu zcichnen. 
Ucbrigens passt Sporus, wic schon gcsagt, hiehcr nicht; und 
wir brauchen iiberhaupt keineswcgs gerade ein individuellcs 
Ceispiel zu suchen: schandliche Liebschaften der Art waren 
dem Ncro etwas Gewohntichcs , (cf. X, 308. 9.) und solcher 
verrufener Spazierfahrten wird es gcwiss mchrere gegebcn 
habcn. Mcrkwiirdig ist cs , dass in einem Scholion, wel- 
ches in Holland in den Miscoll. Obss. Vol. V. p. 263. l>e- 
kannt geinacht worden^ diesc Stellc mit ein paar Wortcn 
sicb schon ungcfahr auf die namliche Weise erklart findet: 
„iactabat se glorilicaodo facla sua". 

63. Nonnejibet, „mochte man nicht?" So II, 1. libet, 
man mochte, isl einc dieseni Zcitalter eigcne Lateinische Unu 
schreibung des Griechischcn Optativs. Cicero wiirdc in die- 
sem Falle das futurum exaclum gesetzt haben. medio 
quadrivio, Ruperti: weil rnan im quadrivio am meisten zu 
scben bekommt. Hcineckc, der ihn zurechtweisen will, mit 
Grangaeus : palam , sine timore. Vielmehr ist der Sinn: 
Sogleich auf offener Strasse, ohne erst zu warlcn , bis man 
nach Hausc kommt , statim, sine mora , illico. Wie PJato 
de Re p. IN. vom Jupiter, der von solcher Liebe zu scincr 
Gattin euthr.innt ist, thaxe tir t d* tig io dwuctTiov (cubiculurn) 
iSilav iXduv , dkk* avxov ftnvXousvov yauai %vyytvt<)&ut ; 
nnd Seneca Epist. 83. tunc libidinosus ne cubiculum quidem 
exspevtat clc. ceras , tahulas ccra ohductas . pngiliu- 

res. Plin. Epp. J, 6, 1. VII, <i7,P. Jo. Ern. luuu. Walch. Dc 



Digitized by Google 



60 



ERKLAERUNG. 



pugiilnribus vcter. , Act. Soc. Lnt. Jen. Vol. V. p. 115. sqcr. 
Unrichtig Heineccius ad Brisson. v. Cerae. Auf solche Ta- 
fcln schrciben ist nicht scribere , sondern exarare y was auch 
nur heisst, eincn fltichtigen Entwurf im Brouilton machen. 
Diese Bcdeutung hnt schon vor dreihundert Jahren Manu- 
tius in seinen Noten zu Cicero bemerkt, ist aber seitdcm 
ganz unhcachtet gehlicben. 

64. Ein reicher falsarius, der seineUeppigkeit oiTentlicu 
2iir Schau triigt. sexta cer?'/ce, ein merkwiirdiger, naclt 
dcm Griechischcn gebildeter, ^Ausdruck , fiir scx ccrvicihas. 
Gronov. ad Stat. V, L p. 372 not ed. Lips. Der Gric- 
chische Sprachgebrauch in allen numeris ordinalihus, TQtiog, 
liiaQTOQy selbviert. Hoogev. ad Vigcr. p. 73. Dorville nd 
Charit. p. 262. cd. Lips. Aehnlich Plinius Hist. Nat. XII. 
Vol. H. p. 323. Bip. epxdatum se cnni duodevicesimo co- 
mite i. e. cum duodeviginti comitibus. iam dculet 

an , dass sein Luxus noch nicht den hochstcn Gipfel cr- 
rcicht habe: heute lasst er sich schon in cinem hexaphorutn 
tragen, morgen oder ubermorgen sicher in cinem octaplio- 
ruin. cathedra, Prachtscssel in den Zimmern der Fraucn. 
Bottig. Sab. I. 35. Hicr der Tragsessel, sella; wurde seit 
den Zeiten des Claudius allgemcin Mode. Friiher war clie 
einfache Siinftc, lectica , mehr irn Gebrauch. nuda, 
aperta , der lectica tecta s. clausa entgegengesetzt. paene 
nuda verbinden die Auslegcr. Es muss aber verbundcn 
werdcn paene cathedra; denn es ist keine volligc cathc- 
dra. multum de Maecenate , Umschreibung des Genitivs, 
auch bei Cicero. supintts, im Sprachgcbrauch solutus, 

delicatus. Der Dichter sagt : Der Mcnsch sieht in dieser 
Positur , wie er so grazios auf seincm Sopha aiisgestreckt 
da liegt, wie Maecenas aus. Maeccnas, obgleich durch tre/F- 
liche Eigenschaften ausgczcichnet, war als weichlicher, luxu- 
rioser Mann bekannt. Er und Antonius waren die Ersten, 
die rnodcrne Sitten ollentlich aufbrachten. Signator 
Jalso , sc te&tamento , siguator in falsis tabuJis , erkliirt J. F. 



Digitized by Google 



SATiRE I, 03—71. 



(>l 



Gronov. Obss. II, 24. p. 321. Turncbus Adv. XXVIII, 24. will 
mterpungiren : Signator, falso qui — , was Ruperti befolgt lint. 
Dann komuit aber zusammen falso exigtds tdbulis, eine Ver- 
bindung , die nicbts taugt. Bei falso ist signo zu suppliren 
aus dem vorhcrgehcnden signator. S. zu VI, 108. Zu einem 
giiltigcn Tcstutnente gehdren dic signacula testium, in YVachs 
abgedruckt. Ev. Olto ad Institutt. II, 10, 5. Das achtc Te- 
stament wird unterscblagcn , und ein anderes mit folschcn 
Siegeln untergescboben. Cic. pro Cluent. c. 14. tcstamenttwi 
in alias tabulas transscriptum signis aiiulterinis obsignavit. 
Salnias. Tr. de subscr. et signandis lestamentis. Quintilian. 
XII, 8, 13. mit Buttm. Lucian. Timon.22. mit T. H. uda 9 
weil dio gemrrta, der Siegclring, vor dem Aufdrucken erst 
genasst wird. Hinter uda muss ein Semikolon steben ; denn 
der Satz gebt nocb immer fort, wclcber die Motive auscin- 
andersetzt-, warum man Satire scbrciben musse. 

69. Die Giflmiscberin. Occurrit> nicbt mehr als Frage 
und ausser Verbindung mit dem Vorigen, wozu es docb gc- 
bort, ist sonderbar. Man muss lesen Occurrat, wobei quum 
zu wiederholcn, und nach 72. das Fragezcicbcn. In denVersen 
69. und 70. machtRuperti einc neue Interpunction, nach quae 
und porrectura, dic nicbts taugt. Calenum, ein berubmter 
Romischer Tiscbwein , Horat. Od. I, 20, 9., von Calenum 
oder Cales in Campanien. viro sitiente , ablativi abso- 

luti, die aber ausser der Construction trcten, indem sie unab- 
hangig y on porrectura gedacbt werden : dum vir sitit. ru- 
beta, VI, 659. Rana rubela bat ihren Nameu a rubis , ve- 
pribus, die grosste Krote, dic ein todtendes Gift baben soll, 
nach Plinius und Aclian. Hist. animal. irutittdtquc riules 
— propinquas. Ihre unschuldigen und noch ungelebrten 
Basen und Tanten lchrt sie ihreMiinner aus derWelt schaf- 
fen. melior Lucusta. melior ist in Bezug auf rudes ge- 

sagt; die andern verstanden die Kunst noch nicht, sie abcr 
ist die Meisterin, und zwar eine, wie Lucusta. Lucusta un. 
ter Claudius und Nero , deren Agrippina sich bediente , dcn 



Digitized 



62 



ERKLAERUNG. 



Claudius zu vergiften, und Ncro, den Germanicus zu tddtcn. 
Tiicit. uiul Sucton. Beckmann Beitrage I. Bd. S. 261. (f. 
Ix>vusta , die Ileuschrecke , lint dic antcpcnultima kurz , 
v. Lcxx. ,* Lucitsla, die Person, mit tangcr crstcr Sylbc. Da- 
hcr wird dic Giftmischerin hesser mit eincm u, als o, ge- 
schriehen, wie schon von Fabricius ad Dion. p. 973. I. 49. 
und Oudendorp ad Suet. Ker. 33. anerknnnt worden. Sonst 
steht u wohl manchmal auch fiir o, Ind. Inscr. Grutcr., Bnsl. 
ad Greg. p. 363. not, per famam et populum ist cv diu 

dvotv statt per famam populi, „ungeachtet dcs Geriichts, 
xles Gesprachs im Publikum". Die Giftmischerin lehrt dic 
ntdes propinquas , iiher dergleichen Reden sich hinweg- 
setzen. nigros , in Folge der Vergiftung. 

73. Gliick macht man heutiges Tages nur durch Ver- 
hrcchen. Cyaris, dcportatione in insulam, X, 170., wo 

Gyari zu verhessern ist, cine der Cycladen im Aeguischcn 
Meere, Chiero. Dic Form Cyara ist nicht acht, sondrrn 
hloss Gyarus und Gyari, orum, wic Argi, Delphi. Die 
Aamen Gyarus, Cinarus, Seriphus, klangett Romischett Oh- 
ren, wie Franzosischen jclzl St. Helena, uns Sihiricn. Jene 
Inscln waren namlich sammtlich Verhannungsortc ; doch 
Gvarus war der elendeste von allen. Plutarch. de Exilio 
p*603. C. Plin. H. N. VIII. Vol. II. p. 128. Bip. Jacobs 
Additt. in Athenae. p. 73. Dort war grosser Wassermangel, 
Tacit. Ann. IV, 30. ; die Insel war voll Mausc, Zonaras Lex. 
p. 458. ; Baume wuchsen dort nicht, nur der Schlehdorn, 
15 uy*Q$oq y Anligon. Caryst. c. 21. Jacohs Anitn. ad Anthol. 
Gr. II. 1. p. 361. Der Philosoph Musonius wurde vom Nero 
dahin verwiesen, Philostrat. Yit. Apollon. 7, 16. esse ali- 
quis, gcwohnlich ttvat ti, auch ttva. Cf. 11,149. Pro- 
bitas laudatur — : sprichwdrtlich : Man loht die Tugetid, 
aber tibt sie nicht; eine alte Ausdrucksart schon bci Hcsio- 
dus: Lohe ein kleines Schiff, aber ein grosses hcfrachte, 
Jf. 643. Laudato ingentia rura : exiguum co/i/o, Virg. Georg. 
Sophocles : ja uiv /Jtxat inatvet > iov dt xeotiatvtiv */ov. 



Digitized by Google 



SATIRE I, 71—78. 03 

Murct. V. Lectt. XVII, 8. a/gct erkliirt Forccllini im 

Lexicon ilurch negligitur, non colitur. Es heisst vielmehr: 
RcchtschafTcnheit wird iwar gepriescn , ahcr man lasst sic 
darben, man giht nichts dafiir, sie bringt nichts ein. et 
hal die Kraft einer Adversativpartikel. dcbent , scil. 

dic Lcute, von denen bier die Rede ist; mit Indignation 
gcsagt. hortos, Prachtgarten, wic die beruhmten horti 

Sailustii, Luculli, Maecenatis. praetoria, X, 161., prach- 
tigc Landhauser vornehmer Magistrate; hicr mit eincr Ver- 
slarkung fur villae, wie Suet. Aug. c. 72. Pcrizon. de prae- 
torio, Franecker. 1690. Brisson. in v. extr. mensas, 
Prachttische mit kostbaren Verzierungen , gewohnlich rund, 
wcshalb sie auch orhcs heissen. Argcntuni vcUts, ,SiI- 

bergeschirr in antikcr Art. stantcm. stare , exstare, 

vom liautrelief, emhlema auf silbernen GcfVissen, wofur der 
Romischen Sprachc das "Wort fehlt. Suet. Tiber. c. 71. 
jVach Einigen sollen dic Romer inserta fur emhlema gesa^t 
liaben. Lipsius ad Senec. Epist. 5. Forcellini Insertus. 
Scaligerana p. 123. v. Instita. Brisson. dc Ycrb. Sign. v. 
Einblema liilft sich schlecht. Gcgeu inserla Salrnas. in Vo- 
pisc. p. 407. und Plin. Exercitt. p. 780. ; dafiir Scaliger in 
Manil. p. 411. Ein solcbes Gcfass mit crhahcner Aibeit heisst 
vas asperum, wcil die hervorstehcnden Figuren die Ober- 
flacbe raub machen. caprum y eine Figur des Bechcrs 

mit Bczng auf den Bacchufr, dem der Book gcheiligt ist. 

77. Quem patitur dormire etc. Accht satirischer Aus- 
druck. nurus corruptor avarae , der Schwieger- 

vater. sponsae turpes , wie die amica v. 62. prac- 

textalus adulter y in puerili aetate : denn das ist die berr- 
schende Bejeulung von praetextatus, die immcr zuerst geltcn 
muss, II, 170. Die edle Romische Jugcnd trftgt so lange die 
toga practexta, bis die virilis angelegt wird. Die andere 
Erklarung von Gronov ( Hennin. p.899.), magislratu vel sa- 
qcrdotio pracditus , quem omnium maximc haec flagitia vi- 
tarc oportebat, ist widcr die hennencutlsche Regel. In dem 



Digitized by Google 



C4 ERKLAERUNG. 

praetextatus licgt die Steigerung ilcr Verdcrbniss: dcr ganz 
junge Mensch ist schon aclultcr. 

80. ego, sc. facio, nrimlich schlcchtc Verse. Der Sa- 
tiriker nimmt die Miene an, als hnlte er nicht vicl mif soine 
Verse, um desto besser dem Cluvienus cinen Hieb ahgcbeu 
f.u konnen. Cluvienus findet sich nls Romischcr Name 
auf alten Inschriften bci Gruter ; als Nnme eines schlechtcti 
Poeten kommt er nirgends weitcr vor. Dcnn was Heinecke 
p. 54. , nach Gronov, nus Ennodius anfuhrt, ist blosse Ent- 
lehnung aus dicsem Vers des Dichters , und mithin keine 
eigene Autoritnt. Wahrscheinlich hat Juvenal bei Cluvievus 
einen damnls bekannten schlechten Dichtcr im Angc , der 
einen ahnlichen JVamcn fuhrte. Cluvicnus ist von Cluvius 
formirt, wie Gallienus, Nasidienus, jNumisienus (Fabretti In- 
scriptt. p. £34.), Pollienus-, von Galtius, Nasidius, Numisius, 
Pollius. Eine Cluvia 11,49. 

81. Umfang dcr Juvenalischen Satire: der grosseKreis 
dcs menschlichen Lcbcns. tollentibus, scil. in altum. w- 
lesquc poposcit Dcucalion und Pyrrha fragtcn dic Themis 
um Ratb, dnmals, nach der Gna, noch Besitzerin des Dcl- 
phischen Orakels am Fuss des Parnassus. paullatim mit 
einem doppelten /. Duker ad Flor. H, 6, 17. anima 
caluerunty animam acceperunt, animata sunt. mollia saxa 
ist ein prolcptischer Ausdruck : die Steine werden erst da- 
durch weich , dass sie warm werden und Lebcn crhalten. 

nudas ostetuiit, Ein komischerZug von Naivetat: Sowiedic 
Miitter stets auf die Heirath ihrer Tochter bedacht sind, so 
machte Pyrrha kein Arges darnus, den ncuen Erdenburgern 
die gleichialls neugeschaffenen Mitdchen , splitteruackt , wie 
sie waren, (denn Modcjournale gab es noch nichl,) rur Aus- 
wahl zu prascntiren. votum ist collcctiv fur voia, 

"Wunsche , die mit Geliibden vorgctragen wcrden, daher 
Gegcnsutnde der Wunsche und Geliihde, wie timor Ge- 
genstand derFurcht % discursns, „discursationes, cona- 

tus, labores ad opes aut diguitntes adipiscendas" Forcellini. 

■ 

t 



Digitized by Google 



SATIRE I, 78—88. 



05 



f m silbernen Zeitalter wird es fiir studia uberhaupt gebraucht, 
und speciell mit Beftiehung auf das Hin. und Herlaufen der 
CanJidaten bei der Bewerbung um Aemter. Plin. Epp. VIII, 
23. quo discursu , qua vigiiantia , aedilitatem — petiit ! Id. 
I, 9, 7. Martial. VII, 39, 1. bloss de salutatoribus Romae, 
wie auch hier, Gothofred. Glossar. Codic, Theodos. v. Dis~ 
cttrsus, T. 7. Ritter. Jul. Firmicus VIII. p, 216: per omnium 
limina matutinis scmper salutationibus discurrent, Scrvius 
nd Virg. p. 342. C : Ambitores etiam dicuntur , qui ut 
Itonores consequantur discurrendo et rogando sitffragia ad- 
quirunt. Seneca de Anim. Tranq. c. 2. med. discurrere, in 
Geschaften. Tertullian. de Idololatr. 11. discursus nego- 
tiationesque. Wie hier gaudia y discursus 9 verbindet Macro- 
bius Saturn. I, 10. extr. discursum ptiblicum et iaetitiam reli- 
gioniSy von den Luslbarkeiten der Saturnalien. ftirrago, 
eigentlich in der Lamlwirthschaft gemischtcs Futter, McngeU 
korn ; dann von allenr, was gemischt ist; cin Ausdruck wie 
satura : gemischter Inhatt. Das Bcdeutende dicser Metapher 
von der Lucilischen und Juvenalischen Satire hat schon 
Casaubonus hinlanglich hervorgehoben , de Roman. Sat. 
p. 257. libelli, mit Bescheidenheit gesagt von der gan- 

zen Sammlung der Gedichtc. 

87. „Und welcheZeit konnte mehrStoff geben, als ge- 
radc die jetzige?" maior patuit sinus 9 statt des prosaischcn 
magis. Der Ausdruck ist von der Kleidung, dcr toga, ent- 
lehnt. Die toga wird auf derBrust zusammengelegt, so dass 
die Falten einen sinus, Bausch, bilden , worin man denn 
mancherlei bergen und aufheben kann. Vergl. IX, 33. und 
ForccHini. alea, Gliicksspiele iiberhaupt, durch Ge- 

setze verboten, (Digest. 1. 11. t. 5. De alcatoribus. Vergl. 
die Interpreten bei Wernsdorf zu Cic. Phil. II, 23.) und nur 
an den Saturnalien, zur Carncvalszeit, gcstattet, wie neuercr 
Zeit in manchcn Landcrn auf Maskeraden , Messcn und iti 
Badern, aus okonomischcn , nicht moralischcn und, wie es 
scheint, selbst unmoralischcn Griindcn. alca ist ganz haupt- 
Vol. 11. 5 



Digitized by 



66 ERKLAERUNG. 



sacblich ludus tesserarum, wo der Wiirfel ^illeiu entscheidet, 
xvpsia. Verschieden sind calculi, lalrunculi, neaao^ wo der 
Wiirfel mit gebraucht wird, unserm Tocatillc - Sptel ahn- 
lich. Zu beiden gehdrt die tahida lusoria , alyeus , abacus. 
Unter den Kaisern hattc die Spielwuth den hdcbsten Gipfel 
erreicbt. VIII, 10, hos animos ist offenbare Corruptele ; 

hos ist uberfliissig, und bei alea vermisst man eine nahero 
Bezeichnuug, Heineckc verbessert daber mit Recbt haec 
animosy i. e. talis alca, ut nunc est. „Zu welcher Zeit bat 
diese Spielwutb die Gemiitlier besessen?" Das falscbe hos 
ist blos aus dcm folgenden afiimos cnlslaudcn. Es ist in der 
Kritik wicbtig, obgleicb nicht immer erforderiich, dass man 
den Urspmng des Fehlers nachwcisen kann. In den Wor- 
ten alea haec liegt eine Reiniuiscenz an Horaz A. P. 330 : 
An, haec animos aerugo etc. Uebrigens ist an unserer 
Stcllc.das Zeitwort ausgelassen, etwa cepit oder occupat, 
(iu dein Uusumer Codex steht die Glosse sc. habuit,) wie 
zuweilen im Aflect; cf. VI, G4l. VII, 178. 207. ErnesU ad 
Sucton. Ncr. p. 139., schon beillomer: povXijc ifie xai 

oL JLeisncr. Praefat. L. Bos. p. XXV. sq. Desgieicben ist 
magis aus dem vorhergehenden maior zu erganzen, wiell, 122. 
aus dem Folgenden , welchcs cben uichts ungewdbnliches ist. 

neqne tnim loculis. Das zweite e in neque ist bier ein 
elidirter Vocal. Au andeni Stellcn findet sicb nec enim y 
welches hartere Aussprache ist: VII, 59. XI, 30. XV, 107. 
coll. X, 313. Aus dicsen Stclleu folgt jedoch noch nicbt, dass 
der Dicbter auch bier geschrieben hat nec eninu locuii, 
XI, 38. XIII, 138. Die Schatulle, nach Gesner; capsula vel 
crumena, Ruperti. Eigentlich Facher, Schrank , Kastchen, 
jedes Behaltniss mit Fachcrn. Velt. Glossae: Locuii, ylma- 
ooxofiot , (Futterale.) Sie sind von Elfenbein oder Ebenholz. 
loculi bei Horat Serm. I, 1, 74. Kastchen mit Rechenpfen- 
nigen, welches Gesner im Thesaurus ganz unrecht verstebt 
loculos tabulamque , sagt er, i. c tabulam loculatam. Aber 
eine tabula kann keine loculos habcn. S. Brisson* de\crb. 



Digitized by Google 



SATIRE I, 88 — 93. 67 

Signif. h. v. ad casum tab\dae. Hieriiber vergL Salmas. in 
Vopisc. p. 462. A. Graevius ad Cic. p. Arch. c. 6. erktart unrichtig 
tabida hier durch alveolum. arca ist den locuiis entge- 

gengesetzt; es ist der grosse ciscrne Kasten , worin der 
Reiche sein Geld verwahrt. Drei oder vier Kappadocier 
tragen den Geldkasten nach Ems odcr Wiesbaden, und das 
Geld wird in.Portionen herausgenommen. 

91. 92. Das leidenschaftliche Gliicksspiel unter dem 
Bilde eines hitzigen Kampfes. dispensator servus, der Aus-* 
geber, Cassirer. Der Kampf wird mit Geld gefuhrt ; die 
Waffen sind also das Geld, der dispensator daber armiger, 
(Pignor. de Serv. p. 125. Brissonius de Verb. Sign. v. Arca* 
riusy) wie auch armarium von der arca nummorum gesagt 
wird , z. B. Cic. pro Cluent. c. 64. Ganz fabch versteht man 
die Wiirfcl , wie movet arma fritillo , die den dispensator 
nichts angchen. Rupcrti von Heinecke zurechtgewiesen, aber 
mit neuem Irrthum. videbis i. e. viderc licet. Sim- 
plearne: ,,num parva tantum" Ruperti. Das wird aber mit 
Tacit. Germ. c. 22. , wo simplices] cogitatioues dcn magnis 
opponirt sind , nicht bewieseli : denn jenc sind Gedanken 
iiber einfache , nicht verwickelte Gegenstande ; wo auch die 
Auslegcr sammtlich irren , Oberlin , Brcdow , Passow. Hier 
ist Simplexne — ? non simplex furor, sed duplcx vel tri- 
plex. scstertia. Ein seslertium entbalt tausend sester- 

tius. horrenti, Der arme Teufel von Sclaven kiappcrt 

mit den Zahnen vor Kalle; er hat seiu Rockchen abgetra- 
gen , und miisste wiedcr cine neue tunica haben ; aber der 
Herr hat AUes verspielt. reddere ist nicbt bloss dare, 

wie die Auslegcr woilen. Richtig Oudendorp ad Suet. 
Tib. 16. „ubi reddere pro dare vel edere poni vidctur, inclu- 
dit debitum". Diese Bcmerkung mussauch auf anderc Verba, 
welche mit der Partikel re y im Griechischen mit der Prapo- 
sition uno, zusammengesetzt sind, ausgedehnt und angewandt 
werden. Wvttenb. Animadv. in Plutarch. T. I. p. 307. So 
also dnotiovvai , so restituere. Brisson* v. Reddere sub n. 2. 



Digitized by Google 



68 ERKLAEKUNO. 

, 94. ertxit, nicht bloss „erbnut", sondern „iu dic Holie 
gebaut". erigere, von untcn auf bis zu eincr gewisscn iidlie 
bauen , aufftihren, turres, acdificia, aber aucb tropaea, 
(Hicr. de Boscb Observatt. ct Nott in Anthol. Gr. p. 484.) 
tond sogar aras, wic v. 114., woran wir das silbemc Zeital- 
ter erkennen. Der Luxus der Romcr, mebrere Villen, 
Landgiiter mit prachtigen, Iioben Gebauden zu baben, nabm 
besonders in dieser Zeit iiberhand, so dass cr durcb Gc- 
setze beschrankt werden musstc. quis — avusl „Wer 

aus der cbrbaren Zeit unscrer Vorfahren?" fercula, nicht 
cinzelne Schusseln, sondem Tracbten , Giioge von Speisen. 
Sicben Giinge, wer weiss von wie viei Schtisseln jedcr, cin 
ganz bonnetter Tafelluxus! Suet. Aug. 74 : Coenam ternis 
ferculis, aut, quuni abunddntissime, senis praebebat. Bamirez 
ad Martial. Spectac 6. , weil er diese Bedeutung von fer- 
cula iibersab , und nun den Aufwand fur jene Zeitcn viei 
zu gering findcn musstc, legt den Sinn unter: Kein Vor- 
fabr , wenn cr einmal (uxurios scin wollle, bracbte e$ 
auch nur zu sieben Schusseln; ibr hingegen u. s. w. Das 
secreto von den Altvordern, die sicb dazu einsclrlossen, falit 
so ihs Lacherliche , und wozu die Zabl sieben genannt? 
secreto speis't man ohne Gesellschaft, uud da bestand die ge- 
wdhnlichc Mahlzeit aus sieben Gangen. Man stclle sicb den 
Luxus vor, wenrt erst ordentlich tractirt wurde ! Es ist 
aucb so ein argumcntum a minori ad maius. Die Griecben 
nennen das bier geschilderte Laster /iiovopuyia. Lipsius ad 
Senec. £p. 19. p. 420. 

95. Nunc, soll bis tam abiectis moribus sein. Besser : 
als Gegensatz der alten Zeit. Heutzutage schmaus't Alles, 
lleicbe und Arme, und diese von jenen. Vormals war die 
Kost der Vornebmen einfacb , und die Armcn , ihrc Clien- 
ten, liessen sicb begniigcn. Jctzt muss fur diese jeden Mor- 
s»en die Austheilung bcreit sein ; das Verderbniss bat den 
Armen verwdhrit , er bedarf jctzt der Unterstiitzung^ viet 
niehr als in vorigen Zeitcn. Das Verhitltniss des Patronus 

f 



Digitized by Google 



SATIRE I, 94 — 96. 69 

zum Ctienten brachte es mit sich , dass der bediirftige Client 
unterstiitzt werden mosste. Anfangs war cs coena recta, 
oine ordentliche Mahlzeit , die den Clicnten zuweilen gereicht 
wurde. Einc solche Mahlzeit hiess sportula , von sporta, 
unvQtg , cigcntlich das geflochlene Korbchen , worin sie 
enthaltcn war. Dahcr dno onvQtfog dtlnvov , Athcnae. 
VIII. 365, A. mit Casaub. Hesychius, : *Ano anvQtSog, wo 
man tcut peQf] (Schow. Supplcm. p. 123.) nicht andcrn 
clarf; es sind Mundportioncn gemeint. Spiiter , als die 
Zahl armcr Clientcn zu gross geworden war , traten an die 
Stclle dcr Naturalien Geldspcndcn, (v. 120; III, 249.) die 
uun ebenfalls sportulac hiessen. Die Sache gehort in dic 
Kniserzciten, und erhielt ihrc Gcstalt unter Kero, Sueton. 
c 16. Domitian sporfulas publicas sustulit, revocata coena- 
rttm rectaruni consueludine , Suet. c. 7. Es schcint aber die- 
scs Verbot nicht lapge in Kraft geblieben zu sein. Das Ge- 
drangc zu diesen Spenden war iibcraus gross. Die ersten 
Familicn Roras warcn beinahe alle erloschen odcr verarmt, 
nnd die Dcspotie der Kaiser suchte auch noch den Rest 
auszurotten. So kam es denn, dass auch solche, die vicl- 
lcicht friiher Tribunen oder Pratoren gewesen (v. 101.), nun 
um eine sporlula als Clienten bettelten. primo limine. 

Das Almosen wird im vestibulum des Pallastes cmpfangen. 

parva : „nam sportula in dies inminuebatur" Ruperti, 
ohne Beweis. Verringert, nach der Absicht des Dichtcrs, we- 
gen dcr ttirba togata und rapienda ; ein trefflicher Gegcnsatz, 
wie Demosthen. adversus Phormion, p. 918. 10. Reisk. ru 
alopna xa& 9 quuxTOv perQOVfievot xai xaianuTOv/usvoi. Aber 
auch turb. tog. nimmtRup. schief, als wiire cs contemtim ge- 
sagt. Was er von dcr toga erzahlt, dic unler den Kaisern 
nur noch von armen und geringen Leuten soll getragen wor- 
den scin, ist an sich scicht und verworrcn , und gegen dcn 
Sinn dcs Dichters. Seine Citate enthallen nichts, und das: 
„Ferrar. R. Vest. f, 33." hat er entlehut. aus Hennin. p. 899., 
den Fcrrarius abcr nicht gelescn. Denn diescr lchrt gcradc 



Digitized 



- 



70 FRKLAF.RUNG. 

9 

umstaiidlich : dnss die toga nocli ininier bei allen Gclcgen- 
hcitcn die cinzigc Anstandskleidung hlieb, und bei allcn ofti- 
ciis fortwahrend getragcn wurde. So schon Salmasius in 
Tcrlull. Pall. p. 22. sq. ; togatus hezcichnet dalicr imroer 
aiissere Wiirde , hebt aber nur zu oft in diesen Zcitrn dcn 
Contrast dcr aussern Wiirde mit der inncrn Unwiirdc, wie 
hier titrba togata. sedtt fur posita est. Fiir diescn 

Spracligebraucli gibt es kein ganz glcichcs Beispiel. Aehn- 
lich ist bci Hornz Scrm. 11, 2, 73 : escae, Quac — sederit. 
Cf. Vavassor. de Vi ct Usu quor. vcrb. p. 171. Hcins. nd 
Ovid. TrisU II, 481. Das W T ort scheint auf die Fonn des 
kleincn Behalters zu gehn, worin dasGeld binciiigelegt vurdc. 

97. I//e, nicht dcr Herr selbst , sondern viclmehr 
der dispensator, der Aufscher iiher die Austheilung. S. 
Achainti e. Die Zahl dcr Clienten , welche taglich Unlcr- 
stiitzung hckoinmen, ist bcstimmt Dcr dispcnsator muss nun 
Acht geben , dass uicht ungcbetene Gaste sich einscblcichen ; 
denn dieser Bctrug kara haufig vor. Er befichlt also dem 
praeco 9 ciuem Sclaven, der eine Liste mit den Nnmen jener 
Clicnten zu haben scheint, die Namen auszurufcn. Der praeco 
servus darf nicht, wie von Ruperti geschehen, mit dem nomen- 
clator vermengt wcrden. Pignor. de Scrvis p. 145. ipsos 
Troiugenas. Clicntcn aus den erstcn und altcstcn gcntibus, 
VIII, 181. 'XI, 95., werden zuerst ausgerufen : Der altestc 
Patricische Adcl , der seinen Stammbauin bis zu den Troja- 
nern hiuaurTuhrte, patrcs rnaiorum gcntium. Das thaten sie 
aber nicht erst, wie Rupcrti will (ein Plagiat aus Casaub. ad 
Pers. p. 42.) , seitdem dcr neue Adcl und die ncuen Biirger 
so iiberhand nahmeu. Die Einthcilung dcr Patricier in rnaio- 
res uud minorcs gentes ist altcr und oiTenhar nicht nus die- 
ser Ursache entstandcn. Varro hattc cin cigcncs Werk ge- 
sohricben do familiis Troianis; Serv. ad Aen. V. p. 404. F. 
Troiugena, cinc Form wie Graiugcna, statt Troiigena, Graiu 
gena. Gifanius Ind. in Lucrct. p. 354. nobiscum, ,,mit 

unser citicm." Dcr Dicbtcr scbliesst sich mit cin. 



Digitized by Google 



SATIRE I, 96—105. 71 

101. Da Praetori. ftach Rupert! sprechcn hier mehrere 
Personcn: ein*Prator, ein Trihun, der dispensator und ein 
libertinus. Diess ist willkiihrlich. Da Praetori sagt der 
Aufselier zu einem Gehulfcn, nicht dem praeco, in naturli- 
cher Verbindung mit dem vorhergehenden iubet. Sed libtr- 
tinus prior est erinnert der Dichter: „Lcider war der libtr- 
tinns schon fruher da"; und sobald diescr das Da Praet, hdrt, 
iYtngt er an zu expostulircn : Prior, inquit, bis Licinis, 109. 

Hbertinus, ordentliche Bezeichnung des Standes , ohne 
Riicksicht auf einenHerrn: man kann nicht sagen libertinus 
Augusti, sondern libertus. Daher jencs die viel wcitere Bc 
dcutung hat, ubcrhaupt libcrtinae conditionis. Suetoo. Claud, 
24. und das. die fntpp. Dic libertini sind in dieser Zeit die 
cigentlichen Emporkbmmlinge ; obschon rcicb , vcrscbmaht 
dicser Mensch doch die Gabe nicht. prior est , fiir 

prius adveneraL Euphraten. Aus Asten kamcn die 

meisten Sclavcu nach Italien. Jenestrac, komische Be- 

zcichnung fur Ohrlocher, Das Tragcn von Ohrringen in 
Oeffnungen, die zicmlich gross gcwesen scin miisscn, wcnn 
sie fcnestrat heissen konntcn , war cine Sitte weichlicher 
Asialischcr Volker (daher molles), der Lydier, Phrygier, 
Syrer. Intpp. ad Xenoph. Anah. p. 147. Schneid. Grie- 
chenland undRom*crlaubten hochstens Perlen in den Ohren 
zu tragcn dem Frauenzimmer , und auch das nur als iiber- 
triebencn Luxus, wahrscheinlich auch ohne Ohrlocber. Ru- 
perti hat wicder hier viel Unrichtiges iiber mollcs und die 
durchbohrten Ohreu. Sehr richtig Barlon ad Plutarchi Ci- 
ceron. Vol. IV. p. 943. Reisk. arguerint ist facilc ar- 

guunt , arguerc possunt. 

105. sed ist auf das vorhcrgehende quamvis bCzogen. 
Markland ad Stat. p. 163. quinque tabtrnae y auf dcm Foro, 
vormals septem tabernae genannt, Ltvius XXVI, 27., und bloss 
mit der alten Benennung XXVII, 11. Es waren argentariae, 
dic nicht Einer alle zusammen pachlete , wie*Ruperti sagt, 
sondcrn wo viele Wcchslcr zuglcich ihre Geschafte trieben. 



Digitized by Google 



72 KRKLAERtfNG. 

Nardiui, Thes. Graev. IV. p. 1178.. will den Ort noch .wi*- 
sen, wo diese tabernac standen. Vergl. Brisson. Select. Au— 
tiqq. II, 12. Hcrm. Hubcrt. Dissertatt. iuriil. H. de Argen- 
tariis Vol. II. T. I. Thes. Oelrichs. Rupcrti falsch : „Tahernae 
cum veteres, tum novae erant". Denn diese sind etwas an. 
ders als die quinque tabernae. Die Juvenaliscbe Erwahnuug 
gibt zu erkennen , dass die meisten Geschaftc bier gcmacbt 
vurden; zu X, 24. quadringentOy millia sestertium, i. e, 

censum cqucstrem. parant. „Manchem meines Glei- 

cben bat der Wucher scbon so vicl eingebracbt, dass erRilter 
wurde." quid confert, dat, tribuit, „was gawahrt wiin- 
scbenswerthes ?" purpura maior , latior, sc. in tu- 

nica, tunica laticlavia, Attribut der Senatorwiirde, also des 
boberu Standcs. Dcm latus clavus cntgcgcngcsctzt sind an^ 
gusti clavi , zwci scbmale Streifen. Graev. pracf. T. VI. 
Tbcs. Corvinus, eiuer von den hochsten Wurden, wio 

P, Valerius Publicola Corvinus, der sccbsmal Consul, zweiinal 
Dictator war, und drei Triumphe feierte. Glandorp p. 863. 
Unten VIII, 7. conductas oves y einc gcpachtete Wirlb- 

scbaft. Laiuenliin agro , in Latium , waldige, daber 

magcre Gcgend. possideo ist gesagt, wie parant v. 106.; 

,,bald werde ich besitzen." Pallas , Freigelassener des 

Claudius und in der Geschichtc desselbefi ftimos, bei Taci- 
tus , Sueton, Plin. H. Nat. und Plm. Sec. in Epist. , batte 
grosse Rcichthiimer erworben. Chr. Guil. Franc. Walch. 
Commentat. de Fclice , Judaeae procurat. , Jenae 1747. 
§. Hf. Licinis nimmt man fiir zusammcngezogeu aus. 

Liciniis. Allerdings gab es unter den Liciniern mchrere 
Reiche; allcin die Verbindung der Licini mit Pallas, einem 
reichen und hochmuthigen Freigelassencn , bcweis't, dass 
Licini ebenso zti versteben sei , und ein Frcigelassener Li- 
ci nus , der sich ungeheurc R^icbthumer erwarb, ist in der 
Geschicbte berithmt. Er war Sclave dcs Julius Caesar, ging 
mit dessen Erbschaft iiber an August , und wurde von dic- 
scm freigclasscn. Cf. Oudcnd. ad Suet. Aug. c.67. Er wird 



Digitized by Google 



SATIRE I, 105—114. 73 

hiiufig spruchwortlicb gcnannt lur jeden , der durch Zulalt 
und Gliick schr reich geworden. XIV, 306. Pers. II, 36. und 
das. Vet. Schol. Seneca Epist. 120. Sidou. Apollin. Epist. V, 7. 
und das. Savaro p.330. sq. Licinilst ein Ploral, wie Crassi, 
Scauri ; s. Lachmann ad Propert. p. 218. ; und selbst Licinii, 
wovorr zu XIII, 197. aus Eustalhius. Die reich und mach- 
tig gewordenen Freigclassenen schwebeu dem Juvenal ofl 
vor; hier eben Pallas , anderswo Posides , Narcissus, und 
ebenso hier Licinus. Ueberhaupt sind sic Personen fur die 
Satire. , 

109. Expectent ergo etc. Hier erst fahrt wieder der 
Dichtcr fort. ergo ist Ausdruck der lodignatioo , wie obeu 
v. 3. sacri honores sind spdtlisch die summi honores, 

sumini magistralus des Consuls, Prators u. s. w. genannt, 
weil diese sacri sind. pedibus albis. Voss zur Ueber. 

setzung des Tibull S. 178. lehrt, Herkunft und Preis sei an 
den Fiissen mit Kreide oder Gyps gezeichnet wordcn: ein 
seltsamer Einfall! Dic Sclavcnhandler zeichneten die aus- 
landiscben Sclaven , wenn sie auf der catasta zum Verkauf 
standcn , dadurch aus , dass sie ihnen die Fiisse weissten. 
s. Plin. H. N. XXXV, 58. Forcellini s. v. Gjrpsatus. Gesner 
s. v. Cretatas. Loens. Epiphyll. II, 8. Scaliger in Propert. 
p. 268- Brouckh. ad Prop. IV, 5, 52. 

113. Pecunia. Die Ausleger halten sich an das Wort; 
Pecunia sei als Gottheit zwar verchrt, aber ohne Altar und 
Tempel , wie viele Heiligc der katholischen Kirche. Als Be. 
weise fuhrcn sie an Seneca de Provident. c. 5., eine Stelle/ 
die das nicht beweis't ; s. Lipsius ; und die Kircbenvater 
Augustinus und Arnohius , die ebenfalls nichls beweisen. 
Denn sie machen aus der dea Moneta eine Geldgdttin, durch 
Umdeutung. Hommel. Jurisprud. numismatibus illustr. p. 220. 
Pecuni» ist durchaus nicht als Gdttin verehrt; sie wird hier 
hloss personificirt vorgestellt. funestai die Ursache dic- 
ses Beiworts ist subjectiv , es fliesst mit ein aus dcm Gefuhlo 
dcs Dichters. nummorum. Wir wiirden sagen numinis. 



Digitized 



74 ERK.LAERUNG. 

Der Geniliv ist ganz antik, 'tordvai ftcjfiiov vtvoc, nach einer 
andern Logik construirt. Ptf.r a/r/ue /7«c/ej etc. Ucber 

den Cultus solchcr Abstracta, dic in Roin als Gotlhciten 
formlich verchrt wurdcn , ist dic Hauptstellc bei Cicero de 
Nat. deor. Concordia. Nach der Vulgata warc die Con- 

cortlia die fiinfte zu den vier ebcn gcnannten Gotthcitcn . 
so*nimmt man den Vers. Allcrdings gehort die Eintracbt zu 
dcn von den Romcrn vcrchrten Ahstractis. Ihre Verehrung 
hat eine politische Vcranlassung ; wenn Zwiespalt im Staate 
beigelegt wurde , so baute man der Concordia einen Tem- 
pcl. So finden wir sechs Tempel dcr Concordia in Rom. 
Rlioer. Otium Daventr. 1. 1. c. 15. Jo. Gottfr. Geissler. Dea 
Concordia ex monum. veterum itlustrata, Lips. 1750/4. 
Ein heruhmter Tcmpel der Concordia stand auf dein cli- 
vus Capitolinus , durch Camillus erbaut 386. a. U. , und 
360 Jahre spater, 746. a. U., durch Tiberius reslaurirt. 
Masson. Vita Ovid. p. 111. sq. ed. Lips. Die Verehrung 
der Concordia ist also sicher; allein das Priidicat ist auf- 
fHllcnd : qnae crepitat salutato nido* OiFenbar ist die Rede 
von einem Vogel, und zwar yom klappernden Storche, der 
aof Hausern nistet, und seiue Jungen begriisst. crepitat, 
vom Geriiusch, welches der Storch mit dem Schnabel macht. 
Ovid. Mct. VI, 97. crepitante ciconia roslro; daher ciconia 
crotalistria, cin witzigcr Ausdruck des Publius Syrus ap.Pe- 
tron. c. 55. , entlehnt von einer Gaditanisclien Tanzerin, die 
nach dem MQorakov y den Castagnetten, tanzt. nidus ist hier 
gesagt fur den Inhalt des Nestcs, fiir pulli, wie XIV, 74. W r as hat 
ahcr die Concordia mit dcmRlappern des Storcbes zu thun? 
Dcr Scholiast sagt: auf dem Concordiatempel seien Storchne- 
stcr gcwcscn. Das glaubt man, und erklsirt danach : Concor- 
dia, auf dercn Tempel der Storch ni>tet] DerTempel sei vor 
Alter verfallen gcwcsen , sagt Ruperti ; ohne Beweis. Der- 
jenigc von dcn Tempeln der Concordia, von dcm wir wirk- 
lich wisscn, dass er eine Zeillang vcrfuUcn gewesen, war ja 
schon durch Tiberius wiederhergeslellt. Die Storchncstcr 



Digitized by Google 



SATIRE I, 114 — 116. 76 

siod ntcht minder zweifelhaft, da sonst nirgends davon gc- 
sprocben wird, und derUmstand, den der Scholiust angibt, 
sehr wohl bloss aus] den Worteh des Dichters genomtnen 
sein kann. Aber gesetzt auch , die angegehenen TJmstande 
waren alle wahr, so wiirde doch der Ausdruck im hdchsten 
Grade sonderhar sein , und kdnnte unmdglich jenen Sinn 
i;eben. Eine andereErklarung ( Hennin. p. 899.) : derStorch 
ist das Sinnbild der Eintracht; Concordia steht also fiir avis 
Concordiae, ciconia. So soll also erst die Gottin fur den Vogcl 
gesetzt sein, damit der Ausdruck richtig wcrde, und dann 
wicder der Vogcl fur die Gdttin , wic der Context fordcrt! 
Den Storch als Symbol dcr Eintracht kennt auch das gapze 
Alterthum nicht ; Johannes Sarcsberiensis in seinem Polvcra- 
ticus, auf dcn man sich hier heruft, hat seioe Aussage auf mw 
scre Stelle gehaut, nachdem sie schon corrumpirt war. Das 
Svmhol der Eintracht ist die Krahe; der Storch da"e"en 
Symhol dcr pictas. Dcr Storch hat eine zartlicbe Licbc zu 
seinen Jungen : sowic die AUen das Nest begrtissen, wenn sie 
heran geflogen kotnmen, so klappern ihnen die Jungen ent- 
gegen ; diese nehmen sogar jene im hohen Alter auch wohl 
auf den Riicken, und tragen sie. Daher wird von der pic- 
tas tnutua uvTintXctQytiv gcsagt; daher auch auf Denk- 
malern und Miinzcn der Storch mit der Inschrift Pietas. 
Nnn hahen wir aher nicht dic.Pietas im Texte, sondern die 
Concordia j die gar nichts mit dem Storch zu thun hat. 
Einc Handschrift hat statt Concordia uls Variante c/co- 
nia y was zwar auf die Pietas passen wiirdc, aber nicht in 
de*n Vcrs. Es ist auch nur Glossem dcs gelehrtern und poe- 
tischen crotalistria y wie schon Puhlius Syrus den Storch ge- 
nannt hatte. Dic Vulgata , Concordia , war falscbe Erkla- 
rung des ganzen Verses, dic, an den Rand oder zwischcn die 
Zeilen geschrieben, das Richtige batd verdrangtc, theits weil 
Concordia dem Metrum genau entspricht , theils wcit sio 
gewdhnlich mit Gottbeiten , wie der Pojc, Victoria , zusam- 
mengcstcllt wird, z. B. von Cieero. Aher auch so gchen die 

■ 

• m. 



' Digitized by Google 



76 ERKLAERUNG. 

"YVorte uoch iiiuner keinen rechten Siun. Dieser entsteht ersj, 
wenn wir Quaetfue andcru in Cuigue oder nach altcr Scbreib- 
art Quoique, woraus Quaer/ue leLcht werilen konntc. So gc- 
winnen wir]einen Daliv, wie er bei Handlungen , clie zu Jc- 
mandes Ehren geschchen, gcwohnlich ist, z. B. OQ/ttob^ai' n*«, 
Homcr im Hymnus aufApollo. Der ganze Vers istalsoPcri- 
phrase der Pietas, und muss, nacb jetzt ublichcr Orthograpbie, 
gesch riebcn werden : Cu ique salutaio crepitat crotali stri a, 
nido. „und (die Gotthcit), welcher zu Ehrcn dcr Storclt 
klappert , so oft or zu seinen Jungen zuriickgekehrt ist." 

117. Dic zweitc Classc der Clicnlcn, wird hicr bc- 
schricben. summus Zto/ior, neuer und gefoliiger Aus- 

druck fur bomincs, qui summis honorihus functi sunt. re- 
fcfat. Eigcntlich splltc es rctulerit heissen. rationibus, 
der Jabresrechnung iiber dic Einnahme. comites, die 

ganz armen Clicnten. Aus diesein Gegcnsatz siebt man, dass 
jene Vornebmc kcineswcgs ganz Arme sind ; sie recbnen sich 
bloss, obnc Scheu , dazu, um auf eine bcqueme Art ihrc 
Einkiinfte zu verbesscrn. hinc 9 i. c K ex bac sportuln, 

Ausdruck des gemeinen Lehens. toga und caiccus sind 

immer unzertrennlichc Kleidungsstiicke, wenn mau oftentlich 
erscbeint; eins erfordert das andere. Salmas. ad Tertull. 
Pall. p. 353. Hingegen gebdrcn zu dem pallium dic 
solcae. Id. p. 382. fumus domi. Holzbedarf, aber grii- 

nes Holz, was vielen Rauch macht, erklart Ruperti mit 
Grangaeus und Britannicus ; keine ligna cocta s. coctilia, 
axanva , Scaliger Animadverss. Euseb. p. 227. a. Andere : 
doinus fumo fusca, nacb Anleitung Martials 111,3. „DerRauch 
des Hauses" ist der Tbeil dcs Hauses , wo aller Rauch sich 
sammelt, und wo arme Leute zur Miethe wohnen, coena- 
culum , X, 18., die raucherigen Ziminer ira obersten Stock- 
werk , untcr dem Dache. Man muss sicb das Haus obne 
Scbornstein denken. Beckmann, Beitrage Band II, S. 402. flf., 
woraus Voss zu Virg. Ldbau p. 362. geschopft. xan»(t>dn<; 
intoQorpta , Appian. B. Civ. IV, 13. 



Digitized by Googl 



SATIRK I, 116 — 1*>S. 77 

120. Demissima leciicu , ein ganzer Zug , Traiu von 
Portccbaiscn. Ebcnso IX, 36. densae tabellae. XIII, 215. 
demissima ruga» XIV, 144. t/e/istf o/iva. Dus Griechischo 
ov/voj. Wuuilerl. ad Tibull. Heyn. p. 117. Analog ist der 
Gcbraucb vbn midtus delaior IV, 47. multa tabella Ti- 
bull. I, 3, 38. plurimus aeger Juven. III, 232. plurima palma 
VIII, 58. cenium quadrantes <lie gewohnliche Gahc on 

Gelde. quadrans der viertc Thcil vom as; die ganzc Summe 
betragt ungefabr sccbsSilbergroschen. Die Griechen hcrech. x 
neu dic gewdhnlicbe Summe fur dic Clienten zu itivrt o/?oAo/, 
Lucian. mcrc. cond. 11. sequiturque* IVur wer selhst 

kommt, bekomint etwas; doher die Frau auch selbsl prae- 
gnam bei den Patronen die Runde machen muss. 

123. Hic, cin Andcrer wieder, ein Schloukopf, der 
die kranke Frau zu Hause licss, und die lecre Slinfte mif- 
nahm. Er hat es schon zur Virtuositat in diescr Prellerei 
gcbracht. pro coniuge 9 als sasse dic Frau darin. Gallu 
mea est. Der Aufccher schdpft Verdacht ; darum sagt dcr 
Schurke : „Nun, es ist wirklich meine Galla." Diese Aeusse- 
rung macht aber dcn dispensator noch argwohnischcr, und er 
hcisst die Frau sich zeigen. moraris ist nicht als Frage 

zu nehmen; es ist so viel als moraris nos, „du haltst uns so 
lange auf." Ncli vexare , qiuescit. „Ach sagt darauf 

jener, „store sic doch nicht, sie ruht ein wenig." Und hier- 
mit empfangt er ein sweites Siimmchen. 

127. ff. Blick in das taglichc Leben Roms. ordo re- 
rum , das Treiben des Tages. pulcro ist mit Ironie gc- 

sagt. sportula. Das erste Geschafl ist, die Sportel 

abzuholen. Jbrtmt. Wenn vom forum gesprochen wird, 
so ist diess das forum Augusti , eins von den drei foris der 
Kaiserzeit, wo laglich iudicia gehalten wurden. August hatte 
dieses forum berrlich ausschmiicken lassen. Es stand dort 
eine Statue des Apollo. Horat. Sat. I, 9. extr. Weil dieser 
Apollo taglich Prozesse mit anhort, so nennt ihn Jnvenal 
im Scherz iuris peritus, als warc er durch das viele Anhdren 



Digitized by Google 



78 ERKLAERUNG. 

• ■ 

zuletzt Doctor iurts gewordcn. triumpltales, die Statuen 

der grossen Mijnner des Rdrnischen Staats, dieAugust „triutn- 
phali eifigie" auf beiden Seiten dcs fori in zwer Porlicus 
aufstellen liess. Suet. Aug. c. 31. Martial. VIII, 44, 0. und 
irber das forum, Nardini, Thes, Gr. IV. p. 1185, Die trium- 
phales hiessen auch statuae iaureatae, ii(itstres ; ihre Zalil 
wurde noch immer vermchrt. Tacit. Annal. IV, 23. Agric. 
40. , zu beiden Stellen Lipsius. Es ging mit dieser, wie mit 
ailen solchen Bechrungen; es erhielten sie Manche, „qui de- 
cus istud sudore et sanguine et factis asscquebantur", aber 
auch „multi, qui nunquam in acie steterunt , nunquam ca- 
stra viderunt, nunquain denique tubaruin sonum, nisi in 
spectaculis, audierunt", Piin. Epp. II, 7. Zu der letztcrn 
Classe gehorte der , von dem bier die Rede. Uuter den 
Grossen der Vorzeit prangte zu Juvcnals Zeit auch schon 
ein moderner Ileros, mit seinen titulis am Piedestal der Sta- 
tue , dem Elogium von seinen Ehrcn und Wurden. Wer 
ist aber dieser? nescio qws Aegyptius atque ArabarcJies. 
Das nescio quis ist mit Verachtung gesagt, alles Uebrige ist 
zweifelhaft. Varianten in Handschriften sind aut statt atqtu?, 
und dann Alabarches. Ueber das letztere ist von jeher dis- 
putirt worden. Cic. ad Att. II, 17. velim e Tlteophane (Ver- 
trauten des Pompejus) expiscere , quonam in rne animo sit 
Alabarches. Diess ist ErnestPs Schreibart, und Alabar- 
ches soll nach Cuiac. Obss. VIII, 37. Pompejus seiu. Cf. 
Ern. Ind. hist. s. v. Ebenso findet man Alabarchia im Cod. 
Just I. IV. tit. 01. 1.9. Alabarchiae vectigal — super trans- 
ductione animalium , wo alabarchia y nacb eincr irrigcn 
Etymologic dcs Cuiacius I. 1. von uXapa , atramentum, 
scriptura, eine Abgabe fur auszufiihrendes Vieh sein soll, 
und demnach alabarches ein magister scripturae vectiga- 
libus praepositus. Die beiden Worte Arabarches und Ala- 
barches sind nicht wesentlich verschieden. Die urspriingliche 
Schreibart war Arabarches-, nachher aber wurde die Harte 
dcs doppelten /• dadurch gemildert, dass an die Stelie des 



Digitized by Google 



SATIRE 1, 129 — 130. 79 

crstern r das weicherc / trat, wie denn in viclen Wortcru 
die liquiduc / und r verwechsclt worden sind : Rciske ad 
Consraut. Ccremon. p. 69. a. Heindorf ad Cic. N. D. p. 273. 
Juvenal, dcr die Harte nicht scheute , schrieb ohne Zweifel, 
wofur auch die Handschriflen stimmen , Arabarches. (Jcber 
das Wort und denSinn unserer Stcllc gibt es cine gewaltigc 
Mcnge von Muthmassungen uud Meinungen, zusammengetra- 
gen bei Hennin. p. 764. f. und 899., aus diescm und aus 
Graugaeus grosstentheils Ruperti Excurs. 1. , der vdllig lecr 
ist. Schon dcr Vorganger des Cuiacius, Alciatus , dann 
Turncbus Advcrs. XXVII, 25. und Henr. Valesius ad Euseb. 
Ilist eccles. U, 5. haben die Frage in Anregung gcbracht. 
" Gesner im Tbes. schwankt hin und her, und bringt kein Re- 
sultat zu Wegc ; Forcellini ist gar zu kurz; Schneidcr im 
Wdrterbuch unter 'AkupuQxqs bat ehcnfalls nichts Gewisscs. 
Bei Josephus Antiqq, XVIII, 8. undXX,5. kommt dXapaQxqQ 
und dlufiaoytrv vor von cincr hohcn Magistratswurdc in 
Alexandrieo. Rhenferd. Opusc. philol. (Trai. ad Rh. 1722. 4.) 
p. 584 — 613. Die Sache gehdrt offenbar nach Acgyplen. 
Dieses Land anderte sich gar sehr schon untcr dcn Ptole- 
macrn , noch mehr unter den Romcrn. Auf ncu cntdekten 
Denkmalen des Ptolemaiscben und Romischen Aegyptens fiiu 
dct sich uQapdg/fjg hiiufig als Name eines Amtes. So hat 
Peyron in seineu Papyri Graeci Musci Aegyptii Taurinensis 
P. I. (Taurini 1826.) p. 71. dic Inschrifl eines Aegyptischcn 
Tempels bckannt gemacht, wo ein Apollonius genannt wird, 
der aTQar/jyog und Prhfckt des nomus Ombiticus war, und 
der Sohn eines Arabarchen Ptolcmaus. In jencr Inschrift 
kann dcr Arabaich unmoglich ein klciuer Bcamter sein. 
Ganz Acgypten ward bekanntlich durch den Nil in die Ara- 
bische und Libysche Seitc getrennt, und jede Seite wird 
auch vielfaltig kurzweg Arabia und Libya genannt. .Bbttm. 
Erklar. der Griech. Scbriit auf einem Aegypt. Papyrus, S. 12. 
Nun springt in die Augen , was ein Arabarch in Aegypten 
sein konntc ; er ist eiuc Magislratsperson in dem einen Theile 



■ 

Digitized by Google 



80 ERKLAF.RUNC. 

Acgvptcns, der schlechlhin Arabia biess. Der Arabarch, voti 
welchem hicr dte Rcdc ist, wor ein Aegypter, cine Art Crispin 
(s. obenv.27.), aber nicht Cripin selbcr, wie einige Ausleger 
wollen. Wahrschcinlich spielte er unter Nero odcr Domitian 
in Rom cine bedeutende Rollc. Weil nuu aut den Atgyptius und 
Arabarches trenncn wiirdc, gegen unsere Ansicht, naclt der 
/fegyptius und ArabarcJies diesclhe Person sind, so ist atque das 
Richtige, welches aitch dcr Codex Ilusuntcnsis hat. non tati- 
tum, cineRcdeform, mit der Ellipse: sed etiam cacarc; leicht 
zu ergiinzen nach Horat. S. I, 8, 38. in ttie veniat mictum 
atque cacatum etc. Bei Cicero mochte dicses elliptische non 
tantum nicht vorkommen , haufig dagegen im silbernen Zeit- 
alter. Livius X, 14: non vero tantum meat 7 scil. sed etiatn 
ficto, wobei Walch sich irrt, Emcndatt. Liv. p.205. ; s. auch 
Ern. Glossar. Liv. v. Non p. 492. Sencca de Tranquitlit, 
c. 11. mnlla liabet cotJiurno , non tantum sipariis 9 fortiora\ 
. wo cothumo auch fehlen konnte. Quintil. I, 1, 6. Quinti 
Hortensii Jiliae oratio legitur non tantum in sexus honorem. 
Auch IV, 2, 43. und VI, 3, 19. Plin. Epp. 111,14. pr. Rem 
atrocem , nec tantum epistola dignam , wo Hettsinger ver- 
Steht: scd vcl libro dignam; besser Gesner: sed historia, vel 
tragoedia adeo. VII, 24, 2. nec iis tantum. Macrob. Saturn. 
II, 2. vom Gasar: tunc luxuriam senis adidteri civitds subinde 
rumoribus iocisque carpebat, ut mala non tantum seria fo- 
rent. Vcrgl. Hcinccke. Scaliger in Priapeta p, 213. zu Pe- 
tron. p. 355. 

132. P^estibtdis, der Standort der Clienten und Salu- 
tantcn. Gellius IV, 1. XVJ, 5. Schneider ad Vitruv. T. II. 
p. 447. Dafur pro foribus Stteton. Tib. c. 32. veteres, 
nicht senes , (das kann vetus nicht heissen,) sondcrn graves, 
severi. Ruhnk. ad Vellci. p. 244. homines veteres et senes y 
de Caus. corr. Eloq. G. Oder: deren Vorfahren schon Clien- 
ten des Ilauses waren, die also um so mehr Wohlwollen und 
Aufmerksamkeit verdienlen. Idssi, Sie stehen lange und 
warten, um dem Herrn ihren Gruss zu bringen, Mude gehn 



Digitized by Google 



SATIRE I, 130—141. 



81 



sie endlich nach Ilause , weit es heute keine Mahlzcit 
gibt* votaque deponunt , spem abiiciunt, sc. coenae aus 

dem folgenden Satze. coenae steht nur einmal, rnuss aher 
zweimal genommen werden. Es ist diess eine Art synchysis 
oder hvperhaton: das Ohjcct sollte im ersten Satze stehen, 
stcht aber im zweiten. Wolf zu Ilorat. I. Sat. v. 88. und 
104. Matthia Gr. GrammaL p. 902. , wo diese Con- 
structionsart jedoch zu beschrankt gefasst ist. caulis, 
jedes Gemiise. ignis , Holzhedarf, den der Acrme nur 

auf Tage kauft. 

135. vorabit, vorare solet, iacebit, iacere solet. Ueber 
diesen Gebrauch des futurum , der sich schon im GriechU 
schen bei Hesiodus findet, cf. Graev. Lectl. Hesiod. p. 27. 

rex , patronus, hier nicht ohne gehassigen Nebenbe- 
griff des Stolzes , der anderswo fehlt, wie Horat. Epp. f, 
7, 37. rexque paterque Audisti coram, und 17, 43. Juven. v 
V, 14. vacuis toris. An einem triclinium fur meh- 

rere Personen sitzt der Schlemmer allein , ab /uovoydyog, 
Zu v. 95. orbes, IV, 132. XI, 122., oben v. 75. mensae. 
Kosthare Tische, womit Parade gemacht wird : der Romer 
weiss nichts von einem Tischtuch. una mensa. Henninius 
macht hicr eine entsetelich lange Anmerkung , die Ruperlt 
so vortrefflich fand, dass er sie ganz einriickt. Das Resul- 
tat ist, dass man verstehen sotl: una lance; gegen Sprach- 
gebrauch uud Zusammenhang ! comedunt. Der Plural 

geht auf das ganze genus dieser Leute. 

139. Nidlus iam etc. Parasiten wird es freilich auf 
die Art nicht mehr geben, und damit ware etwas gewonnen, 
wenn diese neu aufgekommene Schlemmerei, luxuriae sordes, 
nicht noch viel unertraglicher ware. luxuriae sortfes, 

t. e. luxuria sordida , ein Oxymoron. S. Gesner unter 
Sordes. propter convivia, ad epulas, grossc Gastinaler* 

Varro de R. R. H, 4. Suillum pecus donatum ab natura 
dicuiit ad epulandum. Also hier, wic ein §prichwort. Mit 
wilden Schweinen wurde ein arger Luxus getrieben, V, 1 15. ; 
Vol //. G 



Digitized by 



82 



ERKLAKRUNG. 



man hrachte sic gnnz sitif dic Tafel. Antonius liess ein- 
mnl aclit Stiick zugteich auftragcn , Plutarch. vita Antoo. 

142. deponis amicttis. Wenn der Romer, Nachmittags 
wm zwci Ubr, vom Fornm gekommen , so nimmt er vor 
Tische erst ein Bad; dieser Schlemmer setzt sich erst zu 
Tische , und hat er sich dann zum Platzen voll gcgessen, so 
hadet cr gegen alle Diat mit votlem Magen zu geschwinde~ 
rer Verdauung. Wyttcnbach. Animadverss. in Ptutarcb. T. I. 
p. 826. Poena, als Person, die gerechte Strafe, Vergel- 
tung, Tihull. I, 8, 4. Horat. III, 2, 31. praesens, ist gleicli 
hci der Hand , ihr Strafamt auszuiihen , entlchnt von der 
imfdvsta, praescntia deorum. Jntestata senectus. Die 
guten Freunde des Alten hatten sich auf reiche Legate ge- 
spitzt; nun aher sind durch den plotzlichen Tod, den er sich 
durch das Bad zugezogen hat, alle ihre Hoffnungen zu Was- 
ser gewordcn. per cunctas coenas , an den Tafeln , wo 

dte Stadtneuigkeiten und Anekdoten erzahlt werden , XI, 4. 

147 — 49. ,,Schon hat das Verderben von jeder Art seincn 
hdchsten Grad erreicht; hoher kann es* nicht steigen". Das 
Raisonnement wird jctzt allgcmeiner. minores, posteri, 

die Nachkommcn, im Gcgensatze von moiores. stetit y 
ein praetcritum, ganz mit der Bedeutung des Giicchischcn 
praeteritum: das Laster hat sich gestellt, also es stehl auf 
dem hochsten Gipfel. Utere veiis — sinus, Der Dich- 

ter fordert sich selhst auf , Satireu zu schreihcn. Uli w//5, 
xoXnoi a&ut , ein Schiffernusdruck. Cicero : pandere vcla 
orationU, Tusc. IV, 5. Cf, Plin. Epp. VIII, 4, 5. 

150. his zu Eude unterhnlt sich der Satiriker mit einem 
Zwischenredner. Der dramatische Charakter der alten Satire 
ist auch hier wieder zu erkennen. Grangaeus und Ruperti ma- 
clien hier Verwirrungen ; dagegen Heinecke , ohne den BrU 
tannicus zu nennen , der das Namliche hat, ad v. 154., auch 
Luhinus ap. Hcnnin. p. 766. sq. materiae. Die letzte 

Sylhe wird nicht elidirt, aus demselhen Grunde, aus weU 
chcm auch ohen v. 135. die lctzte Sylbc von interea lang 



Digitized by Googl 



SATIRE I, 142 — 155. 83 

wurde, weil sic namlich in die Arsis fallt. Bentl. ad Horat. 
p. 198. sq. unde ilia. VgL Cicero pro Planc. §. 33. ubi 

illa antiqua libertas ? priores, maiores. Forcellini 

in v.; das Homeriscbe nooispoi avJoeg , die Vorganger, dic 
alteren Satiriker , hauptsachlich Lucitius, simpiicitas, 
na$orjota, antitpta libertas Dial. de corr. eloq. 27. Ruhnken. 
ad Vellei. p. 103. Qtiid refert etc konnte ein Lucilius 

sagen. dicta f beissende Reden ; spater kam dafur dicteria 
auf, ein Wort, was aber nicht viel taugt. Mucius, nicht 
Mutius; die Richtigkeit der Schreibart mit c ist langst er- 
wiesen durch Handschriften , Steinschriften, Mtinzen und 
die Autoritat der Griechen. Gesner. ad Horat. p. 623. Es 
heisst hier „ein Mucius." Persius 1, 1 14. secuit Lucilius Ur- 
bem , Te Lupe , te Muci , et genuinum Jregii in illis. Cf. 
Horat. Serm. H, 1, 62. sqq. Pone , ein Kunstausdruck 

von Gcmaldcn oder Statuen , die der Kiinstler zur Be~ 
schauung ausstellt, Griechisch xifrivat, hier iibertragen auf 
den Satiriker, der den Menschen glcichsam oficntlioh aus- 
stctlt , exponit, describif , notat. Cf. Salniasius ad Tertull. 
Pall. p. 158. Tigeilinus: der bertichtigte Sop/tonius TU 

geliinus , Giinstling Nero's, aus Tacitus, Dio Cassius und 
Sucton hinlanglich bekanut. Hier uberhaupt: ein Machtiger 
der heutigen Zeit. 

155 — 157. Der Sinn iin Allgemcinen: So musst do da- 
rauf gefasst scin , des grausamsten Todes zu sterben. Es ist 
nber hier eine grosse Verschiedenheit der Meinungen iiber 
Lesart und Erklarung. Ruperti hat hieriiber einen Excurs, 
der aher nicht volLstandig ist, und am Ende briogt er nichts 
heraus, als zwei elende Conjecturen. Die einzig wahrc Les- 
art ist iucebis und deducis. Jenes haben ohnehin fast alle 
Codd. , und dicses hatte die alte Ofener Handschrift dcs 
Pithocus und mchrcre andcrc. Die Verhindung verschie- 
dener Teinpora, des futurum und pracsens, hat ihre Rich- 
tigkeit. Drakenh. ad Liv. III, 46. Das Wahrc in dieser 
Stclle traf schon Gesner zu Plin. Paneg. 33, 3 , nach hlosser 



Digitized by Google 



84 F.RKL AERUNG. 

Muthmassung. Heinecke sngt das Namliche, ohne «eine QueJle 
zu nennen. Die Rede ist von zwei verschiedenen Todes* 
strafen, ganz in derselben Verbindung, wie Seneca de Ira 
III, 3. circumdati defixis corporibus ignes, et cadavtra quo- 
que traiiens uncus, und Plinius l v c. unco et ignibus, Die er- 
stere Strafart, taeda, versteht man von der tunica molesUz 
VIII, 235. So selbst Jos. Scaliger Animadv. ad Euseb. p. 197. 
Ich auch in Commentat. 1806. Diese Erklarung wird aber 
unsichcr, sobald raan die Worte genauer ansicht tacda, 
Kienbolz, passt nicht zum Marterhemde. Vielmehr ist im 
eigentlichen Sinne leicht brcnnbares Holz zu verstehen, wel— 
ches um dcn Kdrper herumgelegt und angezundet wird; 
daher auch tatda in illa. Tertull. Apolog. p. 39. C: Licet 
nunc sarmenticios et semaxios appclletis , quia ad stipitem 
dimidii axis revincti sarmentoruin ambitu exurimur. Diess 
ist auch der Sinn bei Tacit. Ann. XV, 44. aut Jlammandi\ 
vergl. Lipsius ad Senec. 1. c. qua, i* e. in qua. stan- 
tes — gutture fumant: Ueberfluss der Sprache, statt qua 
fixo guUure stantcs ardenL . fixo , affixo ad palum. 

Et latum — arena. Hier wird die zwcite Strafart 
erwahnt. Der Korper dcs Hingerichleten wird an eincm 
eisCmen Hakcn , unctts (Gcsner. Thes. $. v.), durch dic 
Strassen geschleilt und in die Verbrcchergrube geworfcn. 
Zu diescr Grube fiihrte eine Treppc hinab j daher scalae 
Gemoniae. VergL X, 60. Forcellini s. v. Dio p. 975. ed. 
Reim. Der uncus, von welchem in diescm Vers dic Rede 
ist, setzt abcr eine andere Hinriclitungsart voraus , als das 
Verbrennen, und dcswcgcn taugt das copulative Et hicr 
nicht, wo die Wahl gclassen wird zwischen der cincn oder 
der andern schrecklichcn Todcsart, und ich halte daher zur 
vdlligen Aufklaruug dcr Stelle fur ganz nothwendig, dass 
Aut gelesen wird ; einc sehr gewohnliche Vcrwechsclung, 
und hier um so naliirlicher, da die Stelle schon von jehcr 
nicht verstanden worden ist 

158. 159. fragt der Dichter: Wie? wir sollcn uns 



Digitized by Googl 



SATIRE I, 155 — 163. 85 

nicht rachen , wcnn verbrecherische Bdsewichte rait ver- 
achtendcm Hochmuth auf uns herabsehen? crg°> mit In- 
clignation gesagt. aconitnm, das beriichtigte Pflanzengift, 
begrifF mehrere Arten von Wolfswurz, Aconitum Linn. Voss 
zu Virg. Ldbau p. 332. Es wirkte so schrccklich, dass man 
kein Gegenmitlcl wusste. Theophr. Hist. Plant. IX, 16. Das 
Gift soll seinen Namen haben, weil es iv dteovatg, an schrofTen 
Felscn, wachst. Ovid. Met. Vlf, 418. Rhodius Lexic. Scribon. v. 
Aconitum. pcnsilibus plumis, h. e. „lectica, in qua lectus, 
aut pulvinus mollissjmus." Forcellin. despiciat, nicht dc- 
spiciet, ist der Zeitfolge wegen aus Handschriften zu lesen. 
160—170. Worte des Intcrlocutors. iabellum fur 

m 

labrum, ganz im Ton der Satire: Sei nur stilt , wie ein 
Mauschen. Dic Duninutiva werden in dcr spatcrn Zeit schr 
*ur Manier* accusaton Difess wird gewohnlich falsch 
erklart, oder sehr wunderlich an der Lesart gekrittelt. Das 
Wahre ist: jiccusator erit sc. eius, qw etc. , eine achte Aus- 
lassung des Pronomcns, VI, 413. Heinecke p. 9. Auson. Popma 
de Antiq. Locut. 1.11. c XI. Sallustii Haverc. T. II. p. 521. 
Cic. p. Murena §. 89. Nep. Agcsil. c. 1. Die Construction 
ist vollkommen Griechisch : iorai xav^yoooc, , og uv \i'$at, 
sc. jovxov. Schaefer ad L. Bos. Ellips. Gr. p. 364. und itn 
Ind. verb. v. Qvioq. 

162. Altc Gcschichten von Aeneas und Turnus, von 
Achilles, Hylas, kann einer bcsingcn, so viel 1 er Lust hat. 
Dafur die dichterische W r endung: committas uud nutli gra- 
vis est percussus Achiltes , i. c. nulli gravc cst, und also licet, 
Achillem percutcre. De» Aehitf verwundet Paris in dcr 
Iliade aus der Fcrne, dass jener ihm ntcht schaden kounte. 
Dem Diehtor wird also diellaiullung sell>6t, das committere, 
perctdcre, zugeschricben, indcm cr bloss diese Handlung be- 
singt, den Achill uud Paris miteinander kampfen lasst, den 
Achill vcrwundct wcrden lasst ; wie bci Horaz in den Ser- 
monen : Turgidus Alpinus iugidat dum Memnona. Es ist das 
genus ioquendi, quo quis iacere dtcitur, quod factum narrat, 



Digitized by 



» 

86 ERKLAERUNG. 

wie Ruhnkenius es ausdruckt, Praefat ad Schellcri Lcxic. 
p. XII. Vorziiglich erlauternd ist Tcrtullian. ad JVation. I. 
c. 10. |>. 48. C. Rigalt. gegen Homer: Itle , opinor y qui — 
dc diis favore divcrsis gladiatoria quodammodo paria com- 
misit , Fcnerem sauciat sagilta Immana etc. , wo das , was 
die Gotter thun und leidcn , ebenfalls dem Oichler als Er- 
zlihlcr beigelegt wird; und so in vielen Fallen. Hemsterh. ad 
Thom. Mag. p. 187. f. Hyias , der schdnc Knabe, Licb- 
ling des Herculcs, dcr wahrend des Argonautenzuges bet 
einer Landung in Mysicn, als er Wasser aus ciner Quelle 
schopfte, von den Queltnympben geraubt wurde und nicht 
wieder zum Vorschein kam. Cui non dictus Hylas pucr ? 
Virg. Ge. III, 6. Thcocrit hat dieselbe Mylhe zum Gegen- 
stand eines schonen Gedichtes gemachL urnamquc secu- 
tus\ halbkomischer Ausdruck fur: in den Brunncn fallcn, wio 
X, 58. dcscendunt statuae restemquc seqmmlur, „fallen binter 
das Seil her." 

165. Die Satire hingcgen verwundet und crbittert, und 
ist dcshalb so gefahrlich. Ungeincine Stiirkc und grosse Kunst 
dcsAusdrucks in dcn Gcgcnsatzen. ififremuit y erknirscht, 
wie der Krieger im Kampfe ; es ist das Griechische perfe- 
ctum, das pracsens rei pcrfeclac: er ist erknirscht, ist knir- 
schend. Das infrcmere an sich ist vorbei, rcs pcrfecta ; dio 
Wirkung, das Knirschen selbst , dauert noch fort, ist eiu 
praesens. Abo infrtmuit fiir fremit. ardcns vom Dicli-. 

tcr, ruhet vom Horcr, ein trefilicher Gegensatz. rubet ci- 
gentlich vom Widerschein der Flamme ; hior metaphoriscli : 
ergliiht vor Wulh. fri$ida , bctroffen , in Angst gcjagt. 
Das erregte Gcliihl der Verbrechcr macht das Blut stockcn. 

sudant praecordia , jagt ihrn den Angstschwciss ins Ge. 
sicht. Plutarch. de Ratioric audicndi p. 46. D. von dcr Wir- 
kung einer Strafprcdigl, uxovuv idgcojog xui tkiyyou /uotoV, 
uio/vptj (pUyoptvov lijv \pv/jv. XIII, 220. quod praeci- 
puis mvnlem sudoribus urget. Eigentlich konnen dic prae- 
cordia nicht schwitzen ; aber das Gcwisscn , das in den 



Digitized by Google 



SATIRE 1/163 — 171. ' 



87 



praccordiis sich regt, macht schwitzen. Also auch ardere 
conscienlia Cic. Legg. II, 17., gegen Wyttcnbach Bibl. cr. 
XI. p. 111. Inde irae. Tercnt Andria : Hinc illae la~ 

crimae. ante liibas f sc. inflatas, fortgesetzte JVIetaphcr 

voin Kampfe. Viele Handschriften hahcn dafiir cinc Lcsart, 
dic leicht dtirch gefalli^cn Schcin tauschcn kann, namlich: 
animante tuba. Achaintre hat sie in den Text gcnoinmcn. 
Sic ist aher falsch : dciiu animare in der Bcdeutung von in- 
citnre , inccndere, konnte wcder Juvenal, noch ein anderer 
glcichzeitiger Schriltstellcr sagen : es ist spatcrcs Latein. Da- 
gcgcn hat Juvenal absichtlich anle tubas geschriehen, cine 
Retlensart aus dein Virgil , die aitch Claudian mehrmals ge- 
Lraucht. galeattun, i. e. qiium semel galeatus fueris. 

Dcr Romische Soldat trligt auf dem Marsch den Hehn an 
eincm Riemen an der rcchten Schulter berabhangend , und 
erst, wenn das Gcfecht angeht, setzt er ihn auf, hehehnt sich. 

170. 171. Der Dichter giht nach: So will ich dcnn ver- 
suchen, wie weit ich's mit dcn Todtcn hringen kann, wcnn 
es init den Lehcnden so gcfahrlich ist. quorum clc., die 
an dcr Flaminischen und Latinischcn Strasse hegrahcn lic- 
gen. Nach einem Polizeiverhot der Zwdlf Tafeln dtirften 
keine Todtc innerhalh dcr Mauern dcrSladt begrahen wer- 
den. Cic. deLL. II. $.58. Grahmalcr wurden daher ausser 
den Thorcn an den LaiuUtrasscn crrichtet. Flaminia y 
oben 61. Latina, V, 55. , fiihrte von der porta Latina 
aus durch Latium, zwischen der via Appia und Lahicana. 
Bcgrabuisse warcu aher au mehreren andern Strassen, an der 
Appia, (das des Pomponius Atlicus, Nepos vit. Attici cxtr M ) 
Aurelia, Laurentina ; und nicht ohne hesondere Bedeutung 
nennt dcr Dichter die Flaininische und Lalinischc: an jener 
lag Domitian begrahen , uach Suctnn. , an dieser Paris pan- 
toinimtis, nach Marlial. Er hezeichnct aUo auf die Wcise 
mit vcrslccktcr Schlauheit den Zeitraum, den er vorzuglich 
iu seinen Satircn vor Augcn hat. 



Digitized by 



88 ERKLAERUNG. 

# 



ZWEITE SATIRE 

l 

1. Der Charaktcr dcr Juvcnalischen Satire ist Derbheil ; 
darum geht sie ohne Uinschweife ihrem Gegenstand zu Lcihe. 
Dieser ist fur diessmal eine Classe von Leuten, qui Curios 
simulanty die ausserlich streng tugendhaft erscheincn, in der 
That ahcr die verworfensten Siindcr sind. Gtrius, XI, 78. 
JkT. Cur, Dentatus \ cin Curius, sprichwortlich der miissigste 
und enthaltsamste aller Menschen. incomtis Curius capillis, 
Hor. 1, 12, 41. Cicero pro Coeh c. 17. Bacchanalia vi~ 

vunty insgehcim fuhren sic das ausschweifendstc Lchen. Der 
ausgeartete Bacchusdienst , der sich aus XJntcritalien nacli 
Rom vcrhreitete, wurde der Dcckmantel des cinrctssenden 
Sittenverderbens. Liv. XXXIX, 9. sqq. SC. de Bacchanalihus, 
eine formlichc Aufhchungsacte. Es war die Griechische 
Feier; ganz verschicden davon sind die Liheralia, die zur 
Romischen Fcstordnung gehorten. Bacchanaiia vivere, eine 
gewagte Construction , Bacchanalium more , Bacchanaliter. 
„Vita sua exhibcnt speciem Bacchanalium" crklart es Peri- 
zon. ad Sanct. Min. p. 412. ed. Scheid. Vcrgl. p. 505. Der 
Grund ist , weil gcsagt wird vitam vivcrc , nach dem Gric— 
chischen fjjy fiiov. Aufzulosen : vivunt vitarn , tanquarn in 
Bacchanalibus. XII, 128. vivat — vel Nestara tolum. IJorat. 
Epist. 1, 1. 101. insanire sollemrua. N. Heins. in Prudent. Not. 
p. 61. Salinas. in Achill. Tat. p. 723. Ruperti vergleicht aus 
Hora? Cyclopa movetur y hochst ungeschiekt ! 

2. ,,Man mochle davonlaufen , wenn man hdrt, dass 
solcbe Menschen de moribus sprechen , von verdorhencn 
Sitten, die verhessert werden miissten." Domitian wollte 
ein Sitlonreformator sein, und cine gewisse Classe iiffte ihm 
nach. UltraSaurom. et glac. Oceanwn, Bczcichuung des 
Nordcns ; starkcr kann cin Romer nieht sprechen, wcnn cr 
sagcn will : hicr in Rom ist cs nicht mchr auszuhaUcn. 



Digitized by Google 



SATIRE II, 1—6. 



89 



atuitre aliquid ist niclit seltcn , v. 82. ; nach dcm Grie- 
chisclicn xoXpav tt. Eine Ellipse darf man nicht annelimen. 

4. Schilderung dieser Leute. Mnn denkt sich dabci 
Philosophcn: ahcr cs sind Lcute, die etwas Philosophischcs 
affectircn , dic , dem Kaiscr zu Gefallen , eine Ascetenmiene 
annchmen. Gleich »21. hcwcis't, dass die Rede von Vorneh- 
nien ist, Sie wollen kcine Weltmcnschcn scheinen, ahmen 
im Aeusseren die Philosophcn nach, und wollcn fiir Asceten 
gchalten sein. Die Ascetik ist sehr alten Ursprungs ; aoxq- 
01$ , Ucbung im Enthchren itnd in dcr Ausiibung strcnger 
Grundsatze. Der Ausdruck ist von den Athleten iibertragen. 
Die Philosophen der Cynischcn und ncustoischen Secte 
wurdcn schon doxqrat genannt, durch iiusscres Retragen, 
Rlcidung, Lehensart, sich auszcichnend. Sie fanden Nach- 
ahmcr unter den Christcn , wo die uoxrjotg wirklich auch 
den Namen <f>i\oooq>ta fuhrte, zum Bewcis ihres eigentlichen 
Ursprungs. Die christlichen Asceten nahmen sogar das heid- 
nische pallium an ; nur war ihre Disciplin natiirlich in man* 
chen Stiicken anders modificirt. Salmas. ad TertulL de Pall. 
p. 8. sqq. Diese heidnlschen Asceten legtcn es aber schon 
friiher bloss auf den Schein an. Schon im Euripides findct 
man Spuren von philosophischer Scheinhciligkeit, die er 
-Tugt. Valckenaer. ad FJippol. 956. Vicl weiter wurde sie 
gctrieben in dcr Gricchischen und Roroischcn Welt die er- 
stcn Jahrhundcrte nach Christus von Cynikern und Stoikeru, 
die cinc rauhe Lebensweise zur Schau trugen , und in die- 
scr Htnsicht sehr passend init gewissen Monchsorden, heson- 
dcrs den Capuzinern , vcrglichen wordcn sind. Lips. Matiu- 
duct. ad Philos. Stoic. I, 13. Die Schildcrung sclhst zeigt, 
dass nicht von eigentlichen Philosophcn, (Zunft- oderSchuU 
philosophen, professoribus ,) die Rede, sondern von Nach- 
affcrn nnter Reichen und Vornehmcn. Es sind Lcute, wel- 
clie Aufwand machcn, Biisten und Statuen von alten WelU 
wcisen ankaufcn, und damit ihre Hauser, Villcn und Gitrten 
anrullcn: piena omiiiu gypso* Aristolclern similem: Vgl. 



Digitized by 



90 kRKLAKKUNG. 

Gronov. ad Stat. p. 69., wo Hand's Nole unrichlig ist. ar- 
cltetypos^ Original-Statuen oder Biisten von bcrtihmtcn Mci- 
stern , die natiirlich sehr kostbar sind. plideum , Pcrs. 

1,106., eine Vorrichtung (von Holz oder Gyps?) an dcn 
Wanden hermn, um Biisten und kleinc Statucn darauf zu 
stellen. Ulpian. Dig. XXIX, 1, 17. plutei circa parietes — 
aeditan non swit. In so fern lasst sich's durch rcpositorium 
erklaren, aber nicht fiir Biicher. Die vielfachen Bedeutun- 
gen des Wortes sind noch gar nicht zuverlassig bcstimmt. 
DieLexica undSchneider ad Vitruv. T. H. p.316. Glo&s. vett.: 
pltdeum, yvyjonXuaia, sclieint yviponXuxiu zu scin, Gypsgerust. 
An unserer Stcile tst iibrigcns die Construction cinc von dc- 
nen, wo der doppeite Accusativ eine Zweidcutigkcit macheu 
kann. Das Suhject ist nicht in pltdctim, sondern in dcm vor* 
anstehendcn Accusativ archetypos Cleanthas zu snchen. 

8. Heucbelei. obscoeni, unuatiirlichcn Lastcrn er- 

geben, dabei tristes 9 oxvdotonot, Capuftinergcsichter. tristitia 
ist dafur der eigentliche Ausdruck, auch Quintil. f proocm. 
15. cinaedtiSy xtvatSog , pathicus v. 99. , scortum mas- 
culum, catamitus beim Ciccro , molles v. 47., uuX&axoi 
Demetr. de Elocut. §. 97. Jac. Gothofred. ad Cod. Thcod. 
T. III. p. 70., sonst auch cfTcminati , morbosi, Bcntl. ad Ho- 
rat. I, 37, 9. contaminatus grex turpium morbo viroruni; 
wic voooq. Brunck. ad Aristoph. Avcs 1378. Socratici, 
ausserst bittcr, sokralisirendc , philosophische, mit dcr So- 
kratischen Micnc. fossa ist slark , wic XaxxonOcoxjog, 
Xaxxonvypg bei den Griechischen Komikern, cui podcx dila- 
tatus est instar fossae. Fur cunnus stcht fossa auch , abcr 
es gehort natiirlich nicht hiehcr. Scaligcr in Priapcia 
p. 208. promitt. atroccm ahimtun. Horat. Od. II, 1, 24. 

praeter atrocc/n animum Catottis. podict lcvi , Xiano- 

nvyot , levigato podicc, wie crura levia VIII, 115., gchort 
init eur iibertrieheusten Weiclilichkeit. Dcr medictts tst 

dcr Chirurgus, mariscae , Gcschwiirc , oixu. Dahcr 

ein solcber ovx6nna>x%o<; heisst. Toup. Addcud. ad Thcocrit. 



Digitized by Google 



SATIRE II, 6 — 18. 



9t 



p. 428. Berol. atque su/tercilio brevior. Ganz kurz gcstutztes 
Ilaar geliort tum ascetischcn Costume. Dieses wird nach- 
gealft. Ruperti : ilir Haar ist kleiner als ilir Stolz ; warc 
ein kinriischer Ausdruck , und sttpercilitim , mit coma zu- 

9 

sanuncngcstcllt , lasst sich unmo^licli mctaphorisch nchmen. 
Ucbrigcns litsst diesen Vcrs der Cod. Ulm. atis, und aiulert dcn 
folgenden so : V zrius hiis vivit Pcribomius. Den Mdnchcn 
schmerzte jcner Vers ; er konnte auf sie selbst gedeutet 
werden. 

15. Verius erklart sich durch den Zusatz ct magis i«- 
. gcntw. ergo> wic 1, 15 , aflirmativ : „docli wahrlich." Pe- 
ribomitts nomen Smxov saccrdotis , nt ptpooutoi; , qui circa 
aram vcrsatur; konnte cben so wohl Parahomius hcissen. Dcr 
Scholiast versteht cincn archigallus. Die Galli waren ein cigc- 
ncs collegium sacerdotum, zu dem aus Plirvgien stammenden, 
wilden Naturdienste der Cybele gehorig, und arcbigalli ihre 
Vorsteher , magistri , aoxttQtTq. Sie wurden als ein unreU 
nes, init den schandlichsten Lastern bchaftetes, Gesindcl 
betrachtct. Diese Art Menschen sind noch ertrSghcher, ats 
jene Hcuchter: denn sie wotlen doch wenigstens nichts an- 
ders scheinen, als was sie sind. hunc , nicht diescn als 

cin Individuum, sondern talem. fatis impttto , i. e. 

diis. Seine Schlechtigkeit ist wenigcr ihm bcizumessen , als 
einer Bctborung , womit ihu das Schicksal verfolgt; er ist 
9foftXu{ii)<;, darum nicht Ilerr scines Willcns und mchr ein 
Ungliicktichcr , der Mitleiden verdient , miserabiiis. Senec. 
Controv. p. 188. 189. Bip. Pseudo-Cic. de Har. Resp. § # 39. 
fatalis vccordia Tacit. XI, 26. Casauh. ad Pers. p. 251. Bris- 
son. v. Fatum. ftwor, der Zustand eines foo/W.a/fy's, 
&tofiXufltu*. JNicht bloss eigentliche Verriickthcit , Wahn- 
sinn, leitet die alte Welt unmittelbar von Damonischcm Ein- 
fluss ab; auch cine jcde roomcnlane Befangenhcit der Ver- 
nunft, Bcthorung, uxrj^ dann Thorheit, Unvcrstand iiber- 
haupt, uqpQoaiJin] , ist gottlichcs Verhanguis*, Ungliick. Die- 
scr Begriflf oder diescr Glaube der allen Welt spiegelt sich 



Digitized by 



92 ERKLAERUNG. 

vielialtig in der Sprache ab, in der Gricchischen noch mchr 
als in der Latcinischeh , weil dic Griechen jenen Begriff lc- 
bendiger hatten , er also auch starker sich ihrcr Sprache 
mittheilen rausste. Wo wir bestimmt sagcn mtissen entwe- 
der ruchlos, oder unsinnig, unbesonnen, thoricht, sagcn die 
Alten ihren Begriffeu gemiiss, ungliicklich, miser, infelix, letz- 
teres VII, 74., die viel reichere Griechische Sprache in ciner 
Reihe sinnverwandter Ausdriickc , xaxoSatfitov , arv/jfc, 

19. verbis Herctdis, eigentlich zu nehmen : denn die 
Stoiker betrachtetcn dcn Hercules als das Ideal der Tugcnd, 
ond suchtcn ihn, als ihr Vorbild, auch im Acusserlichen 
darzustellen : was sie sprnchen, waren daher auch Hcrcules- 
worte. Menage ad Diog. Laert. VI, 2. chtnem agitare 

und einerlei, lctzteres auch beim Plautus und Mar- 

tial, und unlen IX, 40. Glossae: Cevens , xvqojv, vielleicht 
uvnxmv, aber auch so nicht genau. Ueber cevere zu VI, 
322. Schneider Lex. 2aXax<ov$vuv. Jo. Januens. CatlioL v. 
Ccveo. Im Cod. Ulm. sind aus v. 21. zwei Verse gemaclit: 
Clunem agitant , Venerisque novo mei^guntur in actu. Vi- 
tuperans ego te ceventem , Sexte , verebor. Einc Monchsar- 
beitj es muss aber Vituperantem hcisscu. DerMonch machte 
seine Sache sehr pfifiig; er hatte den funfzehntcn Vcrs auf 
die Seite geschaflft, und damit man den Betrng an der ver- 
minderten Versiaht nicht merken mochte, machte er hicr, 
wo sich's thun liess, einen Vers uiehr. Ein merkwiirdiger 
Fall, fiir die Kritik lehrreich. Varillus , willkiihrlich 

gewahlter Name. Varus die Stammform ; davon Varius, 
Varinus , Varillus. Varilla auf alten Inschriften. Bartllus 
eine andere Schreihart, kein Fehler. loripcs, X, 308. 

Glossae: ipavjonovQ, und Vetus Onomast. xvXXonod/tov. Plin. 
H. V. c. 8. Himantopodes lorijyedes quulam, quibus scr- 
petido ingredi natura est ; der langsam gehcn muss , und 
mehr schleicht als gcht, weil cr aus Schwachc dic Fusse 
niclit heben kann ; duher Phiutus verbindet lori/jedes , tar- 



Digitized by Google 



SATIRE II, 18 — 29. 



93 



dissimi ; Riemenbein, wcgen der schlaffen Bewegung. Die 
Lcxx. sind unbcfriedigend. Schnekler unter 'luavtimovi; hat 
dieBedeutung gar nicht Salmas. Exercitatt. p. 295. A. Da 
Cange Append. ad Glossar. Awobnovc. Reines. Epist. ad Hof- 
mann. p. 10. 

25. Quis coelum lerris non misceat , i. e. quis non pu- 
tct misceri? Wer sollte nicht meinen, dass aller Dinge Ende 
(wie wir sagen, der jtingste Tag) gekommen sei, wenn erst 
u. s. w. Die Ausdrucksart misceat fur misceri dicat, putet, 
gehort zu Einer Classe mit I, 163. dicere in , das 

Griechische Xeysiv xaid Ttvog. Ruperti: „de iudice, senten- 
tiam dicentc". Der Mann versteht kein Latein. discU 
pidi tres 9 das letztc Triumvirat, Octavius, Antonius, Lepidus. 
Redit Sullana proscriptio , Florus IV, 6. 

29 — 33. Eine Stelle von der grossten Energie, von 
wahrhafl schauderhaftcm Eindruck. Eine der scheuslichsten 
Schandlhaten beging Domitian an seiner Nichte Julia, seU 
nes Bruders Titus Tochter. Anfangs sollte er sie lur Ge- 
mahlin nchmen , was er aber auf das hartnackigste verwei- 
gcrte. Als sie an eincn Andern vermahlt worden war, ver- 
iuhrte er sie, uud da sie Wittwe gcworden war, unterhielt 
er dflfentlichen Umgang rait ihr; sie ward als Wittwe von 
ihm schwanger; er zwang ihr ein abortivum auf, woran sie 
starh. Dio Cassius setzt diesen Umgang hauptsachlich ins 
Jahr 83. p. Chr., das dritte der Regierung Domitians. Do. 
mitian endete seioe Regierung, ermordet 96., im funfzehnten 
Jahre. Juvenal spricht von der Unthat, als von etwas, das 
noch im frischcn Andenken war : Qualis erat nuper, Es 
konntc also von dem ungliicklichen Tode der Julia bis zur 
Abfassung diescr Satirc kein langer Zeitraum verflossen sein ; 
wornach wir Grund haben anzunehmen, dass diese Satire 
noch bci Domitians Lebzeiten gcschrieben sei, und mithin 
friiher als alle die iihrigen. Diess ist es, was ich mit Bezie- 
liung auf diese inerkwiirdige Stclle im Argumentum angc. 
dcutcL Gerade zu jcncr Zeit, aLs dic Geschichtc niit d;*r 




Digitized by 



94 



ERKLAKRUNG. 



Nichte altgemeincs Atifsehn crrcgte, erfolgte durch cin Edict 
die Erneueruug Jer Lex Julia de adulterits, ein empbrcnder 
Contrast! Es crhalt das Factum 111 Ansehung dieser Erneue- 
rung aus dcr Stcllc dcs Juvcnal auch ztigleich scine Zeitbe- 
stimrmtng, und man sieht auch noch, von welchcr Zcit an 
das hcuchlerische Unwesen der Grosscn in Ilom , wolches 
unserc Satirc schildcrt, datirt wcrden. mttss. tragico 
eoncubitu , horrcndo, wcgcn dcs schauderhaften Eindrucks, 
in Bcziehung auf ahnlichc Grcuel in Tragddicen, z. B. Oedi- 
pus und Jocaste* So tragicae Erinnycs Propcrt. II, 16, 29« 
tot abortivis: also gingen mehrere Aborte vorhcr. Der 
Ausdruck ist zu hestiuunt , um hlosse satirische l tbertrei- 
hung zu scin. Dulvam solveret , faceret, ut ante tcm~ 

pus uterus se apcrirct ad foctum edcndum. offas, 
Emhryonen. 

34. vitia ultima , vitiosissimae: dcnn vom weihlichen 
Gcsclilechte ist dic Rcdc ; ahstractum pro concreto , beson- 
dcrs im Gricchischen schr haufig. Soph. Trach. 504. fttdya 
ti o&dyoQ d Kvjrgt;, und das. Musgrave. Scauros, i. c. Cen- 
sorcs, XI, 91. M. Aemilius Scaurus durch tinerschutter- 
liche Strengc bcriihmt, princeps Senatus und Censor. Ern. 
Clav. Cic., wo ahcr „Stoictis fuit" tvcgfallen muss. S. Brut. 
§. 116. castigata , verhis vel poenis , tanquam a Ccn- 

sore; man sagt castigare vom Censor, und castigatio Censoria. 

36. Die Satire geht ins Drainatischc iiber; dic Scene 
ist oifentlich auf dem Forum ; es soll eben eine Frau wegen 
Ehcbruch verurtheilt werden , die nun ihrer Zunge freien 
Lauf lasst, und ihrera Anklager mit der Censormicne auf 
das kraftigste replicirt. Non tuUt , epischer Ton , als 

wiire es Erzahlung einer wirklichen Bcgebenheit. Das Wcib 
spricht mit einer Art von Wulh , wie cine Sihvlla oder Cas- 
sandra ; dahcr cancntcm v. 64* Laronia, iichtc ftamens- 
iorm, bcim Martial 11,32. und Grotcr Inscriptt. Lauronia 
hat nichts fur sich als dic Moglichkcit, dass au in a hat kon- 
nrn verdorben wcrdcn. Dic Ablcitung von Lauron in 



Digitized by Google 



SATIRE II, 29 — 41. 



95 



Hispnnia taugt liicr nicht: denn es muss hier ein Romischcr 
Nanic scin. Laronii melirorc in Grut. Inscriptt. Larenius 
Fahretti Inscriptt. p. 627. soll auch wohl Laronius sein. Laro 
Laronius , wie Pompo Pomponius , Petro Petronius , Scribo 
Scribonius, Sempro Sempronuts. Ve rwa ndt Larina , Bcntl. 
zu Hor. Od. 11,8. init. Ubi nunc lex Julia? Zu vergl. 

* 

Ciccr. Phil. V. §. 8. Atque ita subridcns. Richtiger ist 

ad qucm subrid.y aus Virgil Acn. X, 742. fieim Virgil kain 
ii> Handschriften Atque vor, ein hlosser Schreibfehler ; da- 
raus wurdc durch Correctur Atque ita f und so wolltc dcr 
Voss. pr. bei Heinsius und Heync , der Atque et hat; dicses 
ist deiui aus Virgilischen Handschriften Variante heim Juve^ 
nal geworden. ♦ Felicia tcmpora , quae te Morihus op- 

ponwit! Aehnlich Cic. pro Sext. $.20. habeo quem opfwnam 
labi illi atque coeno. 

39. Ganz Rom mag sich nur scharaen vor dem neu- 
erstandenen Cato ! tertius etc, ist der Causalsatz, ohne Par- 
tikel , nach Juvcnalischer Weise. luibere pudorem , wie 

Statius Theb. X, 570. tertius Cato. Nur M. Cato 

maior hiess Ccnsorius ; aher glcichsam cin zwciter Censorius 
war M. Cato minor Uticensis, jenem gleich an ticfcmErnst 
und ccnsorischer Strenge, „perfectus Stoicus" Cic. Paradox.I. 

pudor, cbcn so wohl in Beziehung auf den lctztern : denn 
sein Naine war dem bessern Tbeile der Rdmischen Welt die 
Bezcicbnung der hochsten Tugend und unerreichbaren See- 
lengrdsse , selbst unter Nero und Domitian. Boost iibcr 
eine Anklage dcs Horatius, S. 85. ff. e coelo cccidit. 

Minuc. Fel. Octavio p. 232. Cic. Epp. ad Q. Fr. I, 1, 2. 
Nam Graeci quidem te — de coelo divinum hominem esse 
in provinciam delapsum putent. it. pro L. Manil. $. 41. 

41. balsamum, der Balsamstrauch, schon im Orient, wo 
er cinheiinisch war , selten , und von den Rdmern ausseror- 
dentlich geschatzt; o/fobalsamum , onopdXoupov , *uccus bal- 
sami , cin Harz , welchcs dcr Strauch nur sparsam ahsetzt, 
die koslbarstc Art von Wohlgeriichen. Voss zu Virg. Ldbau 



Digitized by 



1 



96 ERKL AERUNG. 

p. 309. , ilcr sich aber in den Wortcn des Plinius irrl: 
ostendrre arbusculam luvic Urbi Imperatores V sspasiani, 
niclit im Triumplie ; dus that bloss Pompejus, wie glcich 
nachher folgt ; sondern in einer Pflanzung. 

43. Ein Gcdaukensprung , rccht im Charakter der ent- 
rusteten Sprecherin, deren Phantasie mit dcr Logik davon- 
lauft. vtxatitur, im Schlafe gestort, wegen dormis v. 37. 
1,126, noli vexare: qttiescit. citari , excitari e somno; 

die cigentlichc Bcdeutung von cieo. Scantinia, s. Sca- 

tinia (mit n Oudendorp. ad Suct. p. 914.), in mollcs et ef- 
fcminatos, qui nefanda Venere uterentur. Gothofred. ad Cod. 
Theod. T. III. p. 65. sq. et p. 69. sq. Ev. Otto ad Institutt. 
IV, 18, 4. n. 6. Ern Ind. Lcgg. F.in solches Verbrechen, 
an cinem ingenuus hcgangen, bestrafte das Gesetz mit einer 
Gcldbusse, das Solouischc Gcsetz strcnger, und machte den 
ernporendcn Unterschied nicht zwischcn Sclaven und Freien. 
Kopke, S. 513. Mcibom. CommenL in iusiur. Hippocr. 
|k 1S1. sq. plura fur plus; sie thun mehr, Aergeres, 

VI, 134. faciiml graviora , welchcs auch hicr unstreitig be- 
sliinmtcr ware. Denn plttra gcht eigentlich auf dic Zahl, 
quantitativ , weshulh man supplirt pocnis digna. Es sollte 
aher hier, dcm Sinnc nach, ein qualitativc* Vcrhitltniss aus- 
gcdriickt scin ; es kommt darauf nicht an , dass dic Miinner 
niehrere, sondcrn duss sie schwercre Sunden hegehcn. Dcm- 
nach kann plura nicht Mehreres hedcutcn, sondcrn meftr, also 
plus , welchcn Gebrauch Gesner nur allctn aus dem Lucrcz 
unmcrkt: ne te promissis plura moremur. Jacere , aus 
dcr Sprache des gcmeincii Lebens , fur committcrc, dclin- 
querc. VI, 222. nii/ecerit 9 esto. iunttae umbone 7 dcnsa- 
tue, gedrangte Reihen. 

49—62. fehlen im Cod. Ulin., vorsatzlich, und 63 — 78. 
sind in drei Vcrsc zusammcngczogcn. Hippo ist kcin Romi- 
scher jSame, wohl ahcr Hispo , wic sehr viele Codd. haben^ 
Quintil. VI, 3, 100., ibi Burin. P m Terentitts Uispo beiin Ci» 
ccro, Romanus Hispo hci Tacitus und Scnccu Rhctor, aut.h 



Digitized by Google 



SATIR.E II, 50 — 54. 97 

- 

j 

Gruter Inscriptt. Davon Ilisponilla, zusammengczogen ///- 
sptilla, VI, 74. XII, tt. Reincs. Kjmt. ad Riiprrt. p.397. Zu 
XII, 11. sttbil , tanquam feinina. Propert. 111,19, 14. 

vom Weibe, Quae wluit lirptido toia sttbire deo , i. c. suc- 
cumbcre. Ganz verkehrt Ruperti : paedicat. morbo 
utroqne , er lusst sich misshruuchen und missbrauclit, ist zu_ 
gleich patliicus und paedicator; beides morbtts. Lvdus de 
Magistrat. Rom. Ill r 62. dxoXwnuifoyy %6 nourtftp (/jua xai 
nttoyjtv , i>$ ixaiiQug co/Qtiov vooov. Scbneider im WB. s. 
v. up(pt'(loXo$. Ruperli gibt dreierlei Erklarungen : abcr keine 
ist das Rccbte. 

51. „W r ir Wciber blciben docb, was wtr sindt ihr 
Mauner aber macbt cuch zu Weibern". Diess geht flir 
uns ins Unglaubliche ; es ist einc Art Walinsinn, morbus, 
vooos; 9qXaa 9 cpidcmisch unter den Scvthen, nacb Herodot. 
\, 105. Salvian. de Gubern. Dei VII. p. 152. Beck. WelU 
geschicbte, zweite Ausgabe. S. 654. Luctanlur paucae , 

1,22.23. coliphia 9 Martial. VII, 67, 12. „cibus uthleta- 

rum" Schol. , putpamentum, pulpedo , nahrhafte Fleisch- 
"spcise, die Krafte gcben sollte. Griechiscb xtoXqtptov 9 dimi- 
nuiivum von xtoXrj (xa>Xdu) 9 coiis , mcrnhrum virilc, ulso cine 
scherzhalTc Benennung, von einer gcwissen Aehnlichkeit her- 
gcnommcn. £ben so halle man Backwerk in beiderlei Ge~ 
stall. siliginetts ctmntts Martial. IX, 3. und PriapUs XIV, 69. 
Eine Variante colephia , -der Gricchischen ALstammung ge- 
masscr. Sammtliche Lcxx. haben niehts Bestimmtes; auch 
Scbneider ist mungelhaft- 

54 — 56. Wollc - Krempcn und Spinnen. lanam tra- 
iiere , ioiov tXxetv t mittelst der Krempe, obliotto lanam de- 
ducere ferro VII, 224. pvracta %*Uera , die gekremple 

Wolle, mit dem Kunstausdruck tracta, tXxvouuxa y ptjov- 
ouaxay Fldten. Schneid. Ind. Scriptt. R. R. p. 365. a. Jos. 
Scaliger Casligg. inTibuU. p. 143. ad 1,6,80. und das. Heyne. 
Ruperti falsch: stamina in filum deducta, eiu verfehlter Aus- 
druck liir staminum gloinera. calalhis referre. Claudian. 
To/ //. 7 



Digitized by 



98 ERKLAERUXG. 

iu Eutrop. II/ 383. Non alius laiiam purgatis sordibus aeqtut 
Praelnwril valatlds. l)ie gekrempten VVotlknauel werdcn iti 
IjLdrbchcn uhcrciiiandcr gelcgt. praegnantem , anschwel- 
lend voin Garnc, dns sicli darum wickelt. Das in dcr 
Odyssee hauti^c tjkuxuru atotoopup* levius AracJme y nach 
Ovid. Met. V I, 22. voii dcr Arachne: levi teretem versabat 
pallicofusum. 

57. ptllexi im gciueinen Spracligehrauch amica genauut, 
(die Hatiptstclle iiber die Bedcutungea von peliex Tit. de 
Verb. Sigiiit'. Dig. 1*. 144.) eine arinc Sclavin , ancilla qua- 
sillaria , (prcssum quasillo scortum Tihull. IV, 10, 3. untl 
Scaligcr p. 186.,) clic der Hauslierr reizcnder als seinc Ehc- 
halfte gciuudcn battc , und die nun von dcr Eifcrsucht der 
Frau clafur harlc Strafe ausstehen muss. horrida , wie 
die Sclavin hcim Tereiu Heaut. II, 3, 53. pannis obsita, 
neglccta , imtnumhi illuvie ; Mcnander hattc gesagt q vaaoto^ 
diuxfijntftj. Lodcx, cuudcx , der Block , woran sie ge- 
bunden ist. codicis utimiuuU -Cincula senUt amis PropcrL 
IV, 7, 44. Besooders raffiuirt ist dieso Strnfe ehen nicht, 
wie Bottigcr sagt , Sahiua II. p. 199. Sie war ziciulich ge- 
wohnlich, und gehdrte xur Gattung dcr sessioncs ignorainio- 
sac, cdoui uriaot , wovou Casauhon. ad Suet. Aug. c. 24. 
/oiiaxt; uach Salnias. in Achill. Tat. p. 619. 

58. Uister (XII, 111. Hister Pacuvitts; ist cigentlich 
die Etrurischc Bcuennung fiir ludio ; davon histrio,) untcr- 
hfcll mit seinem libertus cinen schandlichcn Umgang uncl 
macht ilin ( cr hut keinc Kinder) fcuin Uuivcrsalcrhen ; seine 
jungc Frau, puelia , crluilt grosse Gcschenke, damit sie 
schweigL cylindros , Schmuck ; kostbarc Steine, cyliu- 
derfciraiig, au Ohrgchungeii , nicht zu vcrwechseln mit 
eleuchi VI, 458. , grosse Pcrlen. corvos , viros spur- 
cos, nach eincr Volkssage, corvos ore coirc, dahcr connts 

/eUator heim Martial (Salmas. Excrcilt. Pliu. p. 325.), woran 
auch das Scholion erinnert. ' 

6f>. Stoicidac , von Stoicidc* . komisch gehildct nach 



Digitized by Google 



SATIRE II, 54 — 66. 99 

Acacides, filii Stoicorum , Stoicaslri , patronymische Form. 
~iiaaxec oder 2Szoux$c beim Alhcnacus ist srammatisch vcr- 
. scliicden, und Diminutivforin. H. Strphnn. de abusu linguue 
Cr. p. 140. ed. Berol. tadelt ilie Bildung Stoicidae. , ? quis 
eniin Stoici patronvmici formam assumcre posse credat apuil 
Lnfinos, cum id illi, et aliis id genus, in Grneca lingna sit 
nc^ntmn". Bei Plautus findet sich rapacidae und plagipatidae. 

(ij. fF. Schneller, unvorhercitcter Uehergang. Der 
. f >icliter hal nocli immer die stoisircnden Sittenprediger im 
Auge: aher es sind nicht mehr die, quorum hispida /we/w- 
bra et durae per brachia setae v 11., souderii solche , dc- 
rcn Auftritt, und hesondcrs die Art , vric sie sich kleiden, 
ihrc Weichlichkeit und Verdorhcnheit fiir Jedcrmann kund- 
ttiut, und mit den Worten , die sic im Munde fuhreit, ei- 
nen tollen Contrast macht. Der Mensch, der hier als Rcl- 
spiel atifgefiihrt wird, gehort ofFeiibnr 211 derselben Gattung, 
wovon bisher die Redc war ; ein Vornehmcr, Cretice v.67., 
dcshalb durch sein Reispiel um so nachtheiliger auf Andere 
wirkeud v. 78. sqq. , ein Sittenprediger und stoischcr AfTe, 
libertatis magisU-r 77.: ahcr cr spielt ausserlich nicht tleu 
Asceten , sondern vielhiehr den Petit- Maitre, der offenttich 
iin weichlicliNten uud uiianstandigstcn Auf/.ug crscheint, und 
iin Acussern mehr einen Marcus Antonius, als einen Mnrcus 
Cato vorstcllt. Der TJnlerschied dieser Classe von der er- 
stcrn ist bloss ausserlich, daher auch vom Dichter nicht so 
stark hervorgehoben. Er ist aber gleichwohl nicht zu ver- 
kcnneu , sobald man das Cemalde, wclches nun folgt, schnr- 
fer hetrnchtet. Gteicti zu Anfang cin deutlicher Fingcrzeig: 
f/uum tu multicia sumas. Onomastic. vet. Mu/titia, noXvptTa, 
also eigentlich multilicia, von licitim , fti roc. , die Fiiden des 
Aufzugs, hunle Zeuge; Webereien in Alexandrien; ars po- 
lyinila und tz 0X17111 ftoixi/ Jf/vtj bei Spatern. Multicia kann 
nicht aus raultilicia "coutrahirt sein , und hier ist durchaus 
die Rede von diinnem, durchsichtigem Zeuge , pellucts 78. 
So erklart es auch richtig der Scholiast , und Snlmas. ad 



Digitized by Google 



100 ERKLAERUNG. 

Vopisc. p.356. lehrt iibeneugend, dass multicia nicliL tioa*- 
ptju sind, viehnehr cigentlich ^cuge zu Frauenkleiderii, XI, 
18C., tftuua noXvonufyvu , viel geschlagen mit der anuSij, 
dem Instrumente xum Zusammcnrucken dcr Faden , dicht 
geschlagen, was gcradc l»ei den feinsten Zeugen am ineisten 
Statt fmdet ; von multiun und icio, Die Griechcn nennen solche 
Zeugc auch Unxoonab^qzu , Plutarch. Sympos. VI, 6. p. 841. 
T.lll. Wytt. Schaefer Meletein. cr. p. 82. Scalig. in Cirin. 
p. 61. Voss Virg. Ldhau p. 141. Schneid. Ind. Scr. R. R. 
p. 371. Schol. Aeschinis T. III. p. 737. Rcisk. , wo falscli 
steht c viaerff . rr)r Puytjv, und gelescn werdcn muss : 
ivonu&q 6. r. onafyv. Dagcgen hcisst es von grohen Zeu- 
gen male percussae textoris pectine IV, 30. iNach v. 70. ist 
von der Toga die Rede ; Sahnas. erklart also hier multicia 
durch toga serica, beim Quiutil. XII, 10,47. Zwei Jahrc 
spatcr ad Tertullian. dc Pall. p. 11*5. sagt er gegen Lipsius, 
das peliuces sei de bombycinis ct Cois *u verstchen, und 
nicht de sericis , weil leUtcrc dainals nur dic Fraucn ge- 
tragcn battcn , jenc aber auch schon Manner; er beweis'1 
diesen Unterschied aus dem Plin. II. N. XI, 23. Bombycinae 
uud Coae, auf Cos gewebt, sind uicht verschicden, wohl aber 
sericae und subscricae ( halbseidcne , serico subteiuiire? ) aus 
der Assjria boinbyx, derSeide, dic von den Sercs duich Assy- 
rien kam, Sahnas.adTert.PaJI. p. 181. sqq. cf. Exercitt. Plin. 
p. 209. Voss Virg. Lb. p. 314. Die feinsten Zeuge, bei uns 
von Raumwollc, waren bei den Alten von Scidc, vestes pel- 
lucidae, tpdxta Siaqpav^; multicia die allgemcine Bencnnung. 
Jetzt trugcn schou Manncr Togen von Scide. Diese kennt 
auch Quintilian I. c, der cbenfalls untcr Domitian schrieb; 
und scbon viel fruher unter Tiber ein Vcrbot : ne vestis 
serica viros foedaret, bei Tacit. Ann. II, 33. Damit ist nun 
Piin. I. c. schwer zu vereinigen. Mau muss anuehmen , die 
serica vestis der Maoner kam nur in eitizclnen Fallen und 
als Abuormifat vor; Plinius abcr dcnkl an dicSitte im All- 
gemcinen. Auch hicr kajin scriea gemeint sein. Vergl. Is. 



Digitized by Google 



SATIRE II, 60 — 70. 



101 



Voss. Obss. iul Melam p. 268. Der Fortgang dieser Mode 
war iibrigens der: zticrst libertinac, Hor. Serm. I, 2, 101., 
dann Matronen, Manner ausser Gcschaftcn , 1,27., endlicb 
sogar vor Gericht. 

67. Cretice, VHl, 38. M. Antoa. Creticus, und Q. Caecil. 
Melelltts Creticus. Eine Monchslesart Critice. populo 
mirante, weil cs imtner nur eine Ausnalime von dcr Regel 
war. ptrores, „de imlice scntenliam multis vcrbis ferentc 
et declamanle" sagt Ruperli, abscheulich ! Vow demsclbcn 
wird gcsagt agere , 71. und 75. 76., dcr Richter und der 
Zeuge entgcgengesetzt : also der actor, accusator puhlicus. 

Pollitas, cine verdorbene Schrcihart. Die Godd. haben 
noch viele andere Schreihartcn, allc corrupt, auch PoIIiu~ 
cas , welches Achaintre aus eilf Pariser Handschriften auf- 
nahm. Der Name fangt fast in alten Handschriften mit der 
Svlbe Poll au. Aechte Romische INamensformen sind Potlus, 
Polla, (furPatilus, Paula, Spanhcm. Us. Nnm. l. p. 43.) PoL 
lia, Pollidius. Viclleicht hat Pollidias hier gestandcn, oder 
Polluiias, wie bci Tacit. Ann. XVI, 10. Fabulta. Die 

nicistcn Handschriftcn hahcn Labulla , auch die Kopcnliagc- 
ner. Diess ist durch Contraction cntstanden aus Labiotiilla Grut. 
p. 1149, 1., wic aus Hisponilla HUpulla. Zu XII, II. Auch 
Fabulla ist dns Diminutivuin von Fabia , wie Tcrtulla von 
Tertia. Manut. inEpist. ad Attic. XIV, 20. So Lucitis, Lucullus, 
Catius, Catullus, Titius, Titullus ( Martial. VIII, 44.). LabulUis 
beim Martial. XII, 36., abcr auch Fabultus und FabnIIinus 
XII, 51. Fabulta XII, 94. Catull. C. XIII. Carfinia. cf. 

ad Digcst. Gcbau. p.49. Ev. Otto act Anton. Augustin. Vol. 1. 
514. Cuiacius Observatt. XXVI. c. 38. lieVt: Carfania tatem 
Non sitm. damn. togam. togam. Die Klcidung dcr R6- 

tnischcn Matronen ist stola , cine Tuuica onit dcr Falbel, 
instita. Sabina II, 116. Oeflentliche Madchcn inussten r.ar 
Auszeichnung die Toga tragcn, toga incritricia, wie in Athen 
die Helaren bluiuigte Kleidcr, urdtra. Man folgert aus die- 
scr Stelle, dass vcim llieilte Ehehrcchei iunen ebcofalls die 



Digitized by 



102 ERKLAF.RUNG. 

Toga hatten tragen iriiisscn. MurcL Opp. II. 986. Hl. 374. 
Lipshis Exc. ad Tiicit. Ann. II, 85. Brisson. Seleet. Anli- 
quit. I. c. 4 und dc Jurc Coiinuhior. p. 357. Das folgt abcr 
aus unserer Stelle niclit, sondern nur, dass ein vcrdorhenes 
Weib , deren Schande durcli die Vcrurthciluijg offcntlich 
erklart war , nun aucli lcicht iormlich zur Toga iiberging, 
wie das in der That nichl selten dcr Fall war. Der Sinn 
isi also: Lass diese oder jcuc verurthcill wcrdcn ; vicllcicht 
tragt sie daon die Togac ahcr auch so wird sie noch ziich- 
tiger erscheinen als du! 

71. Nudus , im Rdmischen Siun , wic das Gricchischc 
yvuvog, im Unterkleide, in dcr blossen tunica. Iin folgrndcn 
Safz sind xwei Lesarten , insania und infamia. Wclche ist 
die rechte? Ruperti erklart sich fiir insania. „Man wiirde 
dich freilich fur toll halten ; aber weniger schandlich ist 
Totlbeit, als Weichlichkeit." Ileinecke sagt, dicss werde ISie- 
mand dem Dichter zugehen ; cr halt also das cinc fiir so 

ehrlos wie das andere! Glcichwohl behatt er dic Lcsart hci, 

- 

und macht aus dein Satze cine Frage dcs Wcichlings: „Also 
willst du, dass ich toll sein soll, und haltst das fiir wenigcr 
schandlich ?" Die folgcnden drei Verse sagt dann cbcnfalU der 
Weichling: „ln jencn altenZcitcn hattc das wobl cincr wa- 
gen dtirfen, und man- hatte ibn nicht fur toll gchattcn : zh 
unsern Zeitcn ist das cin ander Ding". So verdreht wird 
Alles uur xwcckloses Geschwatz; die ganze Kritik von llei- 
necke iiher diese Stelle ist einc Missgchurt. Erstlich ist Scd 
Julius ardei , acstuo , die EnUchuldigung dcs Wcichlings ; 
alles Uebrige sagt derDicbter; zwcitens ist von der insania 
nicht dic Rcde, denn dicse kann nicht turpis heisscn, was 
sie nicht ist, am wenigsten nacb aller Vorstcllungsart, wor- 
nach die insania cin blosses Ungliick ist, xuv.oSuiuortu, dvo- 
ivy/u. Schon um deswillcn muss man sicb fiir infamia 
crklarcn; noch wcit nichr abcr, weil dcr gahzc Ztisamtnen- 
hang es nolliwcudig macht. Kurz vorbcr war die lockere 
Kleidung bloss als iufamircnd betrachtet: talem non sumet 



Digitized by Google 



SATfRE II, 70—72. 103 

1 
9 

damnata togam. lAachher v. 82. kommt dicselbc Idce wic- 
der, Foedius ltoc aliquid — amictit, ubcreinstimmcnd mit dcn 
Worlcn dcs friihern Vcrbotcs : ne vestis serica viros Jbeda- 
.ret. Jbeditm ist turpe, infninc. Also ist dcr Sinn : Kannst dtt cs 
in der Toga niclit aushaltcn, so wirf sic licbcr ab, nnd agirc 
mtdus; das wiire freiticb aucb ciue Schande, infatnia: aber 
sic ware docb minder gross, minns tttrpis infamia. Dritteus 
•wird dic Lcsart infamia vollends als dic cinxig wabre or- 
wicseu, nnd dcr Sinn des Dicbters erst rccbt deutlicb durch 
den Rtickhlick auf die Stelle des Ciccro Philipp. II. §. 86. 
(„divina Philippica" X, 125.). Ciccro nialt das Bcucbmcn 
dcs Triumvir Antonius bel einer fiimoscn Gelegcnbcit in 6f. 
fcntlicbcr Volksversatnmlung : O pracciarant illam eloqtten- 
tiam tuam y quttm es nudus concionatus ! quid hoc tttrpius? 
qtud foedius? quid suppiiciis omnibtts dignitts? Und $. 111., 
wo er den natnlichen Antonius durcb die Erinncrung an 
scinen eigcnen Grossvater heschamt: llle nunquam nttdus 
cst concionatus ; tttutn hominis simplicis pecttts vidimus. Pbil. 
111. $. 12. XIII. §.31. Das Gemaldc des Cicero ist wicder 
kopirt nacb Aescbincs c. Timarcb. p. Reisk. 53, 33. vom 
Timarchus, der obne Oberklcid ({/iipuq 9otptauo*) yvtthog 
inayxguua^iy ev rjjf ixxXtjoia. Juvcnal sagt also mit olfen- 
barcr Bezichung auf dicsc Ciccroniscbc Schilderung vom Aii- 
lonius : „\Vird dir zu bciss in dcr Toga , sb mach's , wie 
cinst Antonius , dcin saubcrcs Vorbild ; chrlos bist du dann 
immcr noch, aber docb wcnigcr als mit dtescm Auf/.iig". 

72. Im Folgenden riickt er dcin Weichling immcr 
naher auf den Leib. Der Siun ist : Sich nur einmal, was 
fiir cin Anzug ! Wiire Einer vor unscrn alten Vorfahrcn so 
crschicncn , die wiirdcn ihn bezahlt babcn ! Voin Foruin 
wiirden sic ibn gcjagt , nicht bewundtrt habcu , wie die 
heutigcn Mcnschen. Dcr Ausdruck ist bittcre Ironic. En 
habitum ctc. Vergl. IX, 50. Cic. Philipp. V. §. 15. En cau- 
sam — ! §. J*. En , ad qttem — ! quo te aadiret , non 

sane audissct , noii tulisset , sUU dass man bculigcs Tages 



Digitized by 



104 EBKL AERUNG. 

so etwas angatft, populo mimntc v. 07. populus modo 

uiotor , eine treflliclie Schildcrung der alten Rdmer , <lic 
cbcn von einem Siege nach Ilause kominen, untl ohne aus- 
zurulien zu ueuen Biirgerpflichten in clie Volksversammlung 
eilen. Das ilarauf folgcnde ef vertritt dic Stelle von aut : es 
folgt . das entgegengesetzte Bild des alten Romcrvolks bei 
friedlicher ArbeiL illiul weis't in dic entfernte Vorzcit, 
111,67. Rusticus illc tuus. montanum 9 in septem montihus 

habitans, worin der BcgrifF liegt durum et agreslc, wie VI, 5. 
montana ujcor. So OQttog xai TQu/vg bei Lucian. Alcipbr. 
p. 446. Cic. Agrar. 11,35. Lignrcs, montani^ duri atque agreste*. 
Liv. IX, 13. Samnites — - montani atrptc agrestcs. Rupcrli, 
der aus Ernesti .vCUvis Cic. dic „Mont,uii s. Pagaui" herhci- 
ziebt, beweis't seine Unkunde. Beide sind nicbt einerlei, und 
gehdren iibcrhaopt gar nicbt hiehcr. S. Gesncr. ad Cic. pro 
Domo c. 28. p. 221. Wolf. posius aratns , wie Ovid. 

Fast. I, 207. von der alten Romcrzcit: Jura dabat populis 
posito modo Consul aratro. 

11. Adversativcr Satz, obnc Partikel : Gleichwohl slebst 
du selbst da u. s. w. acer et indomitus, ein zweiter Cato, mit 
stoiscben Reden im Mundc , und magistcr lihertatis sc. stoi- 
cac, der moraliscbeu Freibeit, dic die Stoikcr prcdigen, ond 
in der That ein elender Sclave der Wcicblicbkcit. Letzterc* 
liegt , wie die Idee des scblccbtcn Bcispiels , in pclluccs. So 
periueens toga beira Scneca , und vitrcae togac Varro ap. 
Nonium. Crctice y falscb Gesncr. Thes. s. v. n. 3. 

78. contagioy dic Ansteckung, dic zucrst vou Einzclticn 
uusgebt, dedit hanc labem , attulit bunc morbum , boc vi- 
tium , diese Verzartelung der Sitten im Allgemcincn. Dcr 
Anfang eines solchen Verderfocns zeigt sicb bei Einzclttcit 
und in cinzelncn Uebertrctungen , Verletztingen dcr altcn 
Zttcht und Ordnung. scabies , die Raudc, der nacli 

Colum. VII, 5. atn mcisten die Scbafc unlerworfuu sind, liier 
die Scbwctne. porrigo y miVQtuati , eine audeic IJauU 
krankbeit, ebenfalls anstcckcnd, furfurcs. ttva livown 



Digitized by Google 



SATIRE II, 73 — 84. 



ducity varia fit, farbl sich. EJebcr t}cn Sprachgebrauch Voss 
zn Virg. Eclog. p. 483. ah uva conspetta, sondcrbar, vom 
blossen Anhlick ciner scbon gefarbten Traube ! Ein Scholiuin 
nd b. I. bcstatigt diese Lesart nur scheinbar: es ist corrupt, 
unil liat eincn andcm Sinn, Ein Cod. a m. sec. hat contacta, 
vortrefllich: denn von conUigio ist ebcn tlic Retlc. Jo.Sa- 
resber. V, 10. a convictu mores formantur. Qtu tangit />*-. 
cem, inquinabitur ah ea y Uvaque contacta liv. dttc. ab uva. 
Scneca de Tranquill. an. c. 7. Serpunt enim vitia et in 
projcimum quemque transilittnt et contactu nocent. Liv. IV, 
30. Vtdgatique contactu in ftomines morbi.' Nic. Heins. Ani- 
madv. atl Tacit. p. 877. Obcrlin. Der Dicbter hat das Gric- 
cbiscbc Sprichwort iin Sinne : floTQVQ nnoq Potqvv nenuus- 
zut. IV. Ueins. Misccll. Obss. Vol. IX. p. 201. 

83. venit. Vergl. VII, 29. Musgrave ad Soph. Aiac. 644, 
accipient te 9 in consortiura. Dic Rcde ist durcbaus nur 
von dcr wciblichcn Fcier der Sacra Bonae Deae (Fauna, 
Fatua, Ops, Geberin dcr Frticbtbarkcit, Crcuzcr Mvtbol. II. 
488. , ad Cic. dc N. D. p. 673.), eine alte Fcier, von den Sa- 
bincrn nacb Rom gekommen , scbon vor ISumn. Gehcime 
Feicr, sacra opertanca, ganz altein fur Fraucn. Das Opfcr 
war porcUy cin Mutterschwein , in Bcziehung auf dcn Sinn 
des Fesles: Fruchtbarkeit. Dcr crater (Creuzer Dionys. 
j£ 214.) mil Wcin wurde verhiillt aufgesetzt, Symbol dcr 
Enthaltsamkeit vom Weinc , der wahrscbcinlich der weibli- 
chcn Fruchtbarkeit ftir nachtheilig gchalteu wurde. Macrob. 
Salurn. VII, 6. p. 649. ncc idoneum vinum conceptioni fertait ; 
Hcins. ad Ovid. A. Am. III, 244. Ein cigcncs Capitcl bci 
SU Croix Ueber d. Mystericn S.326. , noch schr unkrittsch. 
Diescr Cultus , lange Zeit rein und chrwiirdig , wurde bci 
vcrderbten Sittcn auf das scheusslichstc enlwciht und gemiss* 
braucht. Dic furchtcrliche Beschreibung VI, 314. IF. Die 
Manncr von dcm Orden der molles affcctiren cbenfalls diese 
Feier in VVcibcrklcidung. redimicula , vittac um dcn 

Kopf mitlang hciabhangciulen Endcn; dahcr frontibus. Ovid. 

w 



Digitized by 



106 ERKLAERUNG. 

Met. X, 265. redimictda pectore pendtnt , iiber die Brust 
herab. Vet. Onomast. Redimicula , dya^ifiara , xaSfTfjof^ 
xatvtat. Die zweite Erklarung vcrwechselt damit die Hals- 
kettcn, die xafaTtjosg lieisscn, Clcm. Alex. Pacdag. II. p.209- B. 
Sylb. nolvuAHS ds twv av/irmr ooitot xudiZvxai Lucian. 
Amor. 41. T. II. p. 442. Hicr monilia , ein schr kostbares 
Gcschmcidc von Gold und Edelstcinen. Ovid. I. c. dai 
longa monilia collo (so muss gelesen wcrden). Einc solchc 
Habkettc sieht man auf dem Herculaiiischen Wandgemalde, 
Pitture d'Ercolano T. H. tav. 17. , cine andere au$ Guattani 
in Bottigers Sahina H. Taf. 11. 

90. nullo gemic etc., wird auch noch gerufen. „Hier gibt 
cs nichts fur eucli , kcine tibicina, die cuch aufcpielt." ge- 
mit y VII, 71. cor/iu und xeouc , das BlasinstrumeiU bei 
dicsem Feste, die tibia Phrygia, (Hcmsterh. ad Litcian. T. I. 
p. 233.) aus dem Phrygischcn Cultus der Cybele cntlehnt, 
aher erst als dic Feicr schon vcrwildert und sich dcm Phry- 
gischcn Naturdicnst mchr geniihert hatte; zu VI, 314. Sal- 
mas. Exercitl. Plin. p. 86. sq. 

91. 92. Vcrglcichung mit den Orgicn der Cotytto in 
Athen. St, Croix vcnvcchsclt heide , etwas stumpfsinnig. 
Cf. Lobeck Aglaopham. p. 1012. Sacra Cotvttia , der Co- 
tytto, dic mit dcr Vcnus vcrglichcn wird, kamen ausThra- 
cien nach Griechenland, und wurden als Orgien mit groben 
Ausschweifungen gefeicrt, hloss in Athcn. Baptae y nacb der 
Grammatik hloss activ : qui submergunt, haptizantcs, dieTau- 
fer, die ihreNovizen mit Wasser taufen; cin Rcinigungsgcbrauch 
vor der Einweihung, auch in deu Eleusiuischcn Mystcricn. lu 
dcn Sacris der Cotytto war aher dieser Ritus unstreitig noch 
von besondern auffallenden Umstiindcn und Fratzeu beglci- 
tct: denn dicse Eingeweihtcn hcissen hicr vorzugswcisc Ba- 
ptac. lch halte dasWort nicht fiir cine ordcntliche Bencn- 
nung , sondcrn lur cincn Spitziiumen , den vciinuthlich dci 
Koiniker Eupolis zucrst gebraucht batte, an dessen Lu»L 
spicl, wclches dicscn Tilcl fuhrtc unil die Tollhcilcn dicsci 



Digitized by Google 



SATIJRE H, 84 — 97. 107 

Grbraiiche durchzog, auch der Sclioliast Lier crinncrt. Es 
warcu uachtlichc Orgicn : daher taeda secrcta. iassart 
dcam , komischcr Ausdrttck , fatigare, mit ihrcn Gesangen 
und Tanzcn ; dic Gotthcit sclbst kricgfs ganz satt dabci ; 
»ie inusstcu cs also sclir arg machen. 

( J3. lile supercilium etc. Dcr Einc raalt sich die Au- 
gnn ; cinc gcwdhnliche Frauciiziminermode. Yergl. das ganz 
ahnlichc Gcinaldc cines Cinadtis , den dcr arinc Hattsphilo- 
soph ncben sich im Wagen duldcn muss , Lucian. dc inei*c. 
cond. c. 33. T. I. 691. fuiigo, Russ, gcriebcn und an- 

gelVuchlel, zum Schwarzen der Augenbraucn , auch Cic. 
Phil. II. §. 91. , cinc komischc Bcncnnuug der schwarzcn 
Schmiiike, stihium, artftpt 9 was ahcr nicht Alkohol odcr 
Spicssglas ist, sondern Blciglanz. Sabiua I. p. 26. und 55. Dic 
Augenschminke mit ciuem allgemcinch Worte : calliblcpba- 
ron. tactttm i. e. tinctuin. Heius. ad Ovid. A. A. Ilf, 

269. Jacobs Anlhol. Ilh 3. p. 694. fluschkc ad Tib. T. f. 
p. 224. prodttccre, extendere, lougitis ducerc, und hier, 

wo es auf die hdhcre Wolbung ankonimt, subliinitts ducerc. 
Tcrtullian. de Cnltu femin. I, 2. nigro pulvcrc ocuiorum 
ea % o/dia productattttr. Id. II, 5. ocuios Jtdigine porrigtmt. 
Hesvcli. T. II. p. 124. n. II. ohliqua acu , „crinali" 

Ruperti, Andere „cnlamistro <c , nucli Forccllini. Bcidcs falsch. 
Es ist cin besondercs Werkzeug, das Galcn einc Soudc nennt, 
ftfjXfj, spccilluin, woinit cs Aehnlichkeit hat, vndXetniQOv* 
Sabiua I. p. 56. Jacobs ad Anthol. Gr. III. 1. p. 340. 

96. reticuium., nctzlbrmigc Haube, von Filet, opere 
reticulato, die Redcsilla der Spanier und Italiencr. Virg. 
Aen. IV, 138. crines nodanttir in attrum. Daselbsl Scrvitts: 
„vcluti retiolum dictt , quod colligit comas , quac Graecc 
XQio^vXtj dicitur". Sabina I. p. 143. caertdea indutus, 

Toup. in Suid. p. 357. scutuiata y nicht von scutum, 

soitdcrn von scutuia, diiuiiiutivuiu von scutra, rundc Schtis- 
scl. Daher cquus scutulatus, Apfelschiinincl , vcstis scutulata 
mit ahnlichcu Krciscn, orbibus , scidcnc Zeugc , wic inan 



Digitized by Google 



108 ERKLAERUNG. 

sie iin Miltelalter noch hattc. Jo. Janiicns. Calliolio. s. v. 
Salinas. ad Vopisc. p. 513. maclit Verwechsclungcn , Gesner. 
Thcsaur. s. v. ist unsicher , und Hemsterh» ad Aristoph. 
Plut. p. 276. sq. vcrtheidigt auch noch dic Ablcitung von 
scutum. Am mcistcn gcnau und hcfricdigcnd Golhofred. 
ad Cod. Thcodas; T. V. p. 420. galbana warc von galha- 
num , ciner Guminiart; cs muss ahcr roit viclcn Handschrif- 
ten galbina heisscn. Color galhinus , /XwQog , grtinlich. 
Salmas. ad Lamprid. p. 227. Turneh. Adverss. XVII, 8. Voss. 
Etymol. p. 230. rasa, glatt geschoren, ein Luxus. Oc- 

wohnlich vcstes pexac. 

99. I/le tenet speadum. Spiegel gchdrcn hloss fur Wct- 
hcr , von Metiill , Silhcr aui gcwohnlichsten, auch in «len 
Pandecten. Vergl. Deckmanns Beitrage Bd. III. vicrtcs Stiiek, 
und Erganzungen von Bottiger, Vasengcm. drittes Heft. S. 46. 

patliici gestamen Ot/tonis. Parodic dcs Virgilischcn c/i- 
peus, rnagni gestamen Abantis , Aen. 111,268., wic Acloris 
jturunci spolium wortlich aus Virg. XII, 94. Otho hisst den 
Galba crmorden dcn fiinfzchnten Januar 69. n. Chr. , und 
giht sich selhst dcn Tod dcn scchszchnten April , nach dcr 
Schlacht bci Bcdriacum, die er gegen Vitellius verlor. Otho, 
ein sehr scltsarncr Charaktcr; citel wic ein Weib und von 
cinadischer Weichlichkeit (Sucton. Oth. 12.), hchietl er doch 
Starke des Geistes (Tacir. Hist. I, 22.), und sein Tod machtc 
den grossten Eindruck auf dic Soldatcn, die ihn nun mit 
cnthusiastischen Lobspriichcn ubcrhauften: fortissimus vir! 
unicus Iinpcrator! ixukovv avvoxQutOQu y Plutarch. T. V. 
Reisk. p. 681., undauch dasPublikum stimmtc mit ein. Suet. 
I. c. Auf diese sondcrbarc Stiinmung ist Vers 104. u. lT. die 
Satirc Nimirum, ironisch. „Ei frcilieh, ein grosscrHeld, 
dcr u. s. w." Dic Vitclliani warfen dcn Othonianis vor, sie liaU 

r 

ten eincn wchrlosen Greis gelcnltet; Piutarch. p. 660. Tacit. 
Hist. I, 40. Bebriactan , wo dic cntschcidcndc Schliicht 

zwischcn Otho und Vitcllius vorlicl , cin klcincr Ort zwi- 
schcn Vcrona und Crcmona. Tacit. Hiat. II, 23. Dic 




Digitized by Googl 



SATIRE II, 97 — 109. 109 

t 

Schrcibart variirt, Bedriaciun , Bttriaaan. Inlpp. ad Tacit. 
I. c. Scaliger Aniinadv. in Euseh. p. 198. Oudendorp. au* 
Suet. Oth. 9. Reimar. ad Dion. LXIV, 10. Palati, 
impcrii. Vitellius war ein Acheukaiscr von ihm, uiul schon 
friiher von tlen Lcgioncn in Deutschlamt zum Impcralor aus- 
gerufen. Es galt also in diescr Schlacht, zu entscheideu, 
wer alleiniger Iinperator sein sollte. in facie , nicht 

faciem : denn cs gehort zu extendere. Suet. Oth. c. 12. auin 
et faciem quotidit rasiiare ac pane madido linere consuetum. 
Es ist die Rede von einer dunucn Brodmasse, die mit Escls- 
inilch angcfeuchtet und des ISachts uher*s Gcsicht gelcgt 
wurde, ein Schonheitsmittcl zur Conservation dcrllaut; 
cinc ausfuhrliche Stclle davon VI, 461. Die Sache ist auch 
aus andern Schriilstcllcrn sehr hekannt, und erlautert von 
Scaliger Castigatt. in Tihull. p. 147. Sahnas. in HisL Aug. 
j). 11. Sahina I. p. 14. und 39. 

108, Quod nec in Assyrio etc. Was selhst cinc Semi- 
•raiiMS , selhst eiue Clcopatra nichl gcthan haL Olho aLo 
noch weihischcr, als diesc Wciher, dic sehr passcud mit 
ihm verglichcn werden ; heide fuhrten Krieg und nahmen 
ein Ende, wie er; Scmiramis , die nach der Sage cinen 
Zug his nach Indicn machte, dort geschlagcn wurde , und 
entwcdcr in dcr Schlacht, oder bald nachhcr starh. Als 
Asiatiif erschcint sie dcm Romcr